Dane placówki

Klinika Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Istnieje od 1919 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2000
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    badanie nasieni

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Ośrodek Diagnostyki i Leczenia Niepłodności GPSK („Polna Poznań”)
Data przeprowadzonego monitoringu 05.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2000 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (dwóch zatrudnionych w Ośrodku embriologów posiada certyfikat Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek wykonuje szereg badań i zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Diagnostyką i leczeniem niepłodności w ramach Ginekologiczno-Położniczego Szpitala Klinicznego UM w Poznaniu zajmują się trzy jednostki organizacyjne:
  1. Poradnia Niepłodności
  2. Ośrodek Diagnostyki i Leczenia Niepłodności
  3. Oddział Niepłodności i Endokrynologii Rozrodu.

Pierwsze dwie jednostki działają praktycznie w tym samym miejscu (II piętro budynku D), zaś oddział szpitalny znajduje się w innym budynku (budynek A). Budynek D, w którym prowadziłyśmy monitoring, jest czterokondygnacyjny, wyposażony w windy, bez barier architektonicznych dla osób niepełnosprawnych. Na parterze dyżuruje osoba z ochrony, która chętnie udziela informacji i pomaga odnaleźć drogę, co bywa przydatne, biorąc pod uwagę, że cała instytucja szpitala klinicznego zajmuje kilkanaście budynków w bezpośrednim sąsiedztwie. Szpital znajduje się w starej części miasta, z łatwym dojazdem komunikacją miejską, za to parkowanie w okolicy może być mocno utrudnione. Na teren szpitala nie ma wjazdu samochodem dla pacjentów, poinformowano nas jednak, iż w szczególnych wypadkach można uzyskać pozwolenie na wjazd.

Ośrodek Diagnostyki i Leczenia Niepłodności (zwany dalej „Ośrodkiem), w którym przeprowadzono monitoring,  zajmuje pomieszczenia na jednym z pięter „Budynku wielofunkcyjnego D” w ramach GPSK. Na tym samym piętrze działa też poradnia ginekologiczna dla dziewcząt, poradnia endokrynologii ginekologicznej i niepłodności oraz poradnia patologii ciąży. Wszystkie te jednostki współdzielą poczekalnię, natomiast Ośrodek Diagnostyki i Leczenia Niepłodności ma swoją własną rejestrację, która jest odrębnym, zamykanym pomieszczeniem. Ośrodek nie dysponuje zbyt dużą powierzchnią: ma kształt litery L, z rejestracją i główną poczekalnią na połączeniu dwóch korytarzy. W głównej poczekalni miejsc dla oczekujących było wystarczająco dużo (ok. 20), choć z opowieści jednej z pacjentek wiemy, że w momencie największego natężenia ruchu czasami trudno znaleźć miejsce.

Sytuacja badawcza:

Monitoring odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Rozmowy z pacjentami zostały przeprowadzone na miejscu w Ośrodku oraz telefonicznie w dniach 06.02 i 12.02.2015.  Pacjentki zgłaszały się spontanicznie do wywiadów, nie były zapraszane przez Ośrodek.
Istotne jest, iż naszym celem było przeprowadzenie opisu pracy Ośrodka, rozumianego jako opis całokształtu opieki nad pacjentem niepłodnym. Tymczasem część budynku, którą udostępniono i którą opisałyśmy w poniższym raporcie, dotyczy jedynie samego Ośrodka Diagnostyki i Leczenia Niepłodności, w którym praktycznie nie odbywa się diagnostyka. Diagnostyka jest przeprowadzana w Poradni Niepłodności znajdującej się na tym samym piętrze, ale do której nie miałyśmy dostępu. Tym samym całość raportu odnosi się do „części in vitro” czyli funkcjonowania Ośrodka przeprowadzającego procedury zapłodnienia pozaustrojowego i tym się zajmującego,  obecnie również na potrzeby ministerialnego programu refundacji. Ośrodek nie prowadzi zatem całokształtu opieki nad pacjentem począwszy od diagnostyki, poprzez leczenie niższego rzędu a skończywszy na metodach zaawansowanych. Tym zajmują się łącznie wszystkie trzy podmioty w ramach GPSK (Poradnia, Ośrodek i Oddział) a także lekarze tam pracujący, którzy prowadzą również praktyki prywatne, i dopiero po zestawieniu zadań i pracy tych trzech podmiotów można uzyskać całościowy obraz opieki nad niepłodnym pacjentem.

Organizacja Ośrodka:

Ośrodek pracuje w godzinach 06.00- 15.00, jednak  największą aktywność pracy Ośrodka (kolejki pacjentów) zaobserwowałyśmy w godzinach 08.00-12.00. W Ośrodku pracuje sześciu lekarzy, którzy mają przydzielone pacjentki, ale zdarza się, że w razie nieobecności lekarza opieki udziela inny lekarz. W opiniach pacjentek, z którymi rozmawiałyśmy, regułą jest, że praktycznie przy każdej wizycie mają do czynienia z innym lekarzem.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Analizę strony WWW przeprowadzono w lutym 2015 roku.

Ośrodek posiada stronę internetową prowadzoną dla całego szpitala. Na stronie głównej znajduje się funkcjonalność umożliwiająca umówienie wizyty przez Internet, jednak  żadna z pacjentek, z którymi rozmawiałyśmy, z niej nie korzystała. Nie ma osobnej zakładki poświęconej leczeniu niepłodności. W zakładce DLA PACJENTA umieszczony jest podtytuł  IN VITRO (trzeci od dołu: http://www.gpsk.ump.edu.pl/in-vitro.html), który przekierowuje do podstrony zawierającej ogólne informacje dotyczące  programu rządowego.  Wymieniono tam również osoby pracujące w Ośrodku (bez notek biograficznych, bez zdjęć) i podano ogólne informacje o procesie kwalifikacji, dane kontaktowe (adres, telefon) oraz odsyłacz do strony Ministerstwa Zdrowia na temat programu refundacji in vitro.  W tej samej zakładce  (dla pacjenta / amh – ocena płodności) znajdujemy informację o badaniu płodności. Ofertę Ośrodka w zakresie leczenia niepłodności znajdziemy natomiast na stronie poradni leczenia niepłodności (poradnie/opisy poradni/poradnia niepłodności), jednak poprzestano jedynie na opisie prowadzonej działalności i nie znajdziemy tam informacji, czym jest np. inseminacja, na czym polega, jaka jest jej skuteczność itd. W jeszcze innym miejscu należy szukać cennika (dla pacjenta/cennik, str. 1 hormony płciowe, str. 4 badania cytogenetyczne, str. 9 badania andrologiczne, str. 17 zabiegi w leczeniu niepłodności). Z kolei opis badania nasienia wraz z opisem przygotowania do badania nasienia znajdziemy w zakładce poradni andrologicznej (poradnie/opisy poradni/poradnia andrologiczna). Na pozostałych podstronach serwisu GPSK można znaleźć bardziej rozbudowane informacje kontaktowe, mapę dojazdu (także opis dojazdu komunikacją miejską), kolorowy plan szpitala. Jest też zakładka o prawach i obowiązkach pacjenta, która zwróciła naszą uwagę, ponieważ zgodnie z polskim prawem (Ustawa o prawach pacjenta) opisane są jedynie prawa pacjenta i nie ma aktu prawnego, z którego wynikałyby jego  szczególne obowiązki. Szczególne, czyli odnoszące się konkretnie do pacjentów. Analizując treść dokumentu „Prawa i obowiązki pacjenta” zwróciłyśmy uwagę, iż część dotycząca praw jest opisaniem praw wynikających z rozmaitych aktów prawnych, które właściwie w całości gromadzi i opisuje Karta Praw Pacjenta, natomiast w części obowiązków znalazły się trzy punkty:

Obowiązki pacjenta leczonego w Przychodni
1. Pacjent zobowiązany jest:
a. przestrzegać obowiązujące przepisy,
b. przestrzegać zaleceń lekarzy i pielęgniarek związanych z procesem leczenia,
c. szanować mienie szpitalne.

Punkty a) oraz c) wynikają z ogólnych przepisów prawa i można je wywodzić z Kodeksu cywilnego (niszczenie mienia) i z przepisów ogólnych (każda osoba jest zobowiązana do przestrzegania przepisów kraju, na którego terytorium się znajduje), w związku z czym ujmowanie ich jako „obowiązków pacjenta” wydaje się redundantne. Z kolei punkt b) nie jest obowiązkiem pacjenta, lecz jedynie działaniem w jego własnym interesie, aby uzyskać pożądany efekt terapeutyczny. Niemniej pacjent zawsze ma prawo zlekceważyć zalecenia personelu medycznego, co się naturalnie będzie mogło wiązać się z poniesieniem przez niego negatywnych konsekwencji terapeutycznych, jednak to postępowanie każdorazowo wynika z decyzji samego pacjenta i trudno – na bazie przepisów obowiązującego prawa – uzasadnić przekształcenie tego prawa w obowiązek.

Ogólnie strona szpitala jest jasna i czytelna jeśli idzie o kompozycję, natomiast jednocześnie jest trudna w nawigacji, jeśli idzie o informacje dotyczące całości opieki nad pacjentem niepłodnym. Informacje te bowiem są rozrzucone po serwisie, trudno je odnaleźć intuicyjnie, a do tego nie są kompletne (brak opisów badań, brak podanej skuteczności, brak opisu skutków ubocznych). Każdorazowo wymaga to od użytkownika zastanowienia się, gdzie ewentualnie mogłyby się znajdować ważne dla niego wyjaśnienia, a więc do którego działu projektant strony mógł przypisać daną informację. W trakcie monitoringu poinformowano nas jednak, że Ośrodek deklaruje zamiar stworzenia strony zawierającej kompletną informację o leczeniu niepłodności. Wydaje się to bardzo dobrym pomysłem.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Ośrodek nie prowadzi telefonicznej linii dyżurnej dla pacjentów niepłodnych, choć osoba zarządzająca udzieliła twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, podając „tak, pacjenci przychodzą na oddział, mogą się zgłosić do izby przyjęć”.  Dwie spośród pacjentek, z którymi przeprowadzałyśmy wywiady, otrzymały od swojego lekarza prowadzącego numer prywatnej komórki na wypadek nagłych zdarzeń czy wątpliwości – miały wtedy przesłać SMS z pytaniem. Korzystały z tej formy i zadeklarowały, iż otrzymały odpowiedzi. Należy tu jednak nadmienić, że były to pacjentki, które do Ośrodka trafiły z gabinetu prywatnego swojego lekarza prowadzącego. Trzecia z pacjentek nie otrzymała takiego numeru („Telefon uzyskałam na forum!!! ale nie sprawdzałam czy działa”). W związku z powyższym należy domniemywać, iż nie istnieje jednolita procedura opieki nad pacjentem w zakresie takiej linii dyżurnej: dla wszystkich pacjentów dostępna jest pomoc lekarska w ramach szpitala, natomiast możliwość całodobowego kontaktu pacjent-lekarz nie jest ustaloną procedurą w Ośrodku, jak wynikałoby ze Standardów Pacjenckich, a każdorazowo zależy od indywidualnych ustaleń między pacjentem i lekarzem.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku znajduje się kilka tablic informacyjnych. Przy drzwiach gabinetów znajduje się informacja o godzinach przyjęć lekarzy Poradni. W rogu poczekalni udostępniono Kartę Praw Pacjenta, kontakty do rzecznika praw pacjenta oraz kontakt w sprawie skarg i wniosków (osoba zarządzająca Ośrodkiem nie umiała nam jednak odpowiedzieć na pytanie, gdzie można składać skargi).  W widocznym miejscu poczekalni znajduje się duży plakat na temat pomocy psychologicznej zawierający wiele wartościowych informacji. Przy rejestracji umieszczono tablicę przedstawiającą część pracowników: kierownika zespołu poradni, położną koordynującą, pielęgniarki, położne. Jeśli idzie o materiały dostępne w poczekalni/rejestracji w dniu monitoringu znajdowały się tam wyłącznie materiały reklamowe: ulotki o banku komórek macierzystych, fotografii artystycznej i innych niezwiązanych bezpośrednio z leczeniem niepłodności.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Większość usług realizowana jest w ramach kontraktu z NFZ oraz programu rządowego, nie ma zatem tzw. „ukrytych kosztów”. Dla pacjentów nieubezpieczonych oraz wszystkich zainteresowanych osób dostępny jest kompletny cennik zawierający wycenę zabiegów i badań, cennik umieszczono na stronie internetowej. Na prośbę można również otrzymać cennik z rejestracji – bardziej szczegółowy dokument dotyczący wyłącznie diagnozy i leczenia niepłodności, który został udostępniony dla potrzeb monitoringu. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od pacjentów, płatność gotówką odbywa się w kasie szpitala, istnieje też możliwość płatności przelewem. Pacjent zawsze otrzymuje rachunek, co potwierdziły wywiady z pacjentami.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka, jednak taka sytuacja: „jeszcze się nie zdarzyła”. Nie uzyskałyśmy odpowiedzi na pytania o to, jaka jest procedura składania skargi: ustna, pisemna, kto ją przyjmuje, kto rozpatruje, jaki jest tryb odpowiedzi na skargę i czy pacjent ma możliwość złożenia odwołania od odpowiedzi na skargę.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Ośrodek raportuje swoją skuteczność do ESHRE w ramach European IVF Monitoring oraz do programu rządowego (to ostatnie jest obowiązkiem każdego Realizatora). Informacji tej nie znajdziemy jednak na stronie WWW ani w dokumentach przygotowywanych przez Ośrodek dla pacjentów. Z rozmów z personelem wynika, że takie informacje są przekazywane w czasie wizyt pacjentów, czego jednak część pacjentek nie potwierdziła w wywiadach. Lekarz, z którym rozmawiałyśmy, odsyła pacjentów do literatury przedmiotu (fachowej) twierdząc jednocześnie, że informuje pacjentki o realnych szansach w odniesieniu do konkretnej sytuacji pary.  Dane o skuteczności leczenia nie są publikowane na stronie, ponieważ: „inne ośrodki podają kompletnie nierealistyczne dane – 50-60% i wtedy szpital wyglądałby źle” (cytat: lekarz). Zauważając, iż komentarz ten jest merytorycznie zasadny (istotnie, wiele ośrodków podaje dane bez objaśnienia podstaw metodologicznych: opisania, jakiej grupy wiekowej pacjentek dotyczą, jakich sytuacji klinicznych, jak interpretować dane: w odniesieniu do ciąży przeliczonej na procedurę, punkcję, transfer, ciążę biochemiczną, kliniczną czy żywe urodzenie) chciałybyśmy podnieść, iż mimo to warto informować pacjentów o takich danych, ale z objaśnieniem metodologii, która urealniałaby zarówno oczekiwania pacjentów, jak również wyjaśniałaby, dlaczego zawyżone dane podawane przez inne ośrodki mogą być mało wiarygodne.

Informacje o diagnozie i możliwościach leczenia nie są przekazywane w Ośrodku, odbywa się to na wcześniejszym etapie procesu leczenia na poziomie Poradni lub w gabinecie prywatnym. Informacje o procedurze i jej skuteczności przekazywane są ustnie przez lekarza. Pacjentki sygnalizowały niewystarczający kontakt z lekarzem, jedna uskarżała się na to, że praktycznie każde badanie (codziennie) przeprowadza ktoś inny. Informacji o skuteczności nie otrzymały, informacje o procedurze uzyskiwały na bieżąco od położnych. Informacje o ewentualnych skutkach ubocznych – z ulotek leków (jedna pacjentka). Po punkcji embriolog informuje lekarza (nie pacjentów!) o rozwoju zarodków, w związku z tym pacjenci przyjeżdżają na transfer, nie wiedząc, czy się odbędzie, czy nie – chyba że mają dobry kontakt z lekarzem i zostali poinformowani telefonicznie o aktualnej sytuacji (informacja uzyskana od dwóch pacjentek).

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Jeśli chodzi o politykę monotransferów SET, lekarz, z którym rozmawiałyśmy, jest jej zdecydowanym zwolennikiem: „Rozmawiam o tym z pacjentami, priorytetowo, zdecydowanie”. Informacja jest przekazywana ustnie: „Często wcześniej przed rozpoczęciem stymulacji, finalna decyzja zapada w dniu transferu”.  Z kolei jedna z pacjentek, która miała już za sobą jeden cykl leczenia, powiedziała, że nie przeprowadzano z nią rozmowy na temat liczby zarodków w transferze, o polityce monotransferów dowiedziała się z opisu programu rządowego oraz rozmowy z inną pacjentką. Zwracamy jednak uwagę, iż rozbieżności w tej kwestii mogą wynikać z faktu, iż w Ośrodku pracuje kilkuosobowy zespół lekarzy, którzy mogą prezentować różne podejścia do polityki SET . Być może zatem warto rozważyć wprowadzenie ogólnej procedury informowania pacjentów o powodach stosowania monotransferów i powikłaniach, które mogą towarzyszyć ciążom mnogim, aby wystandaryzować obowiązek podawania tej informacji pacjentom.

4. Program refundacyjny


GPSK jako Ośrodek publiczny jest realizatorem programu rządowego od początku jego trwania, lipca 2013 roku. Jako dobrą praktykę w tym zakresie chciałybyśmy wymienić tablicę informacyjną z regulaminem programu oraz dokumentami, które podpisują pacjenci, znajdującą się w widocznym miejscu – przy punkcie pobrań. Zainteresował nas podział na pacjentów „z poradni” i „z gabinetów prywatnych”, a także „z programu rządowego” i „komercyjnych” – według pracowników Ośrodka, wszyscy pacjenci trafiają do jednej puli i są traktowani jednakowo. Niektóre pacjentki sugerowały jednak, że może dochodzić do traktowania niektórych pacjentów priorytetowo – np. w zakresie informowania o zdatności zarodków do transferu. Jedna z pacjentek, mimo tego, że trafiła do Ośrodka z gabinetu prywatnego, nie otrzymała w wyprzedzeniem informacji, że do transferu nie dojdzie. Inna pacjentka, również z gabinetu  prywatnego, która skarżyła się na brak lekarza prowadzącego, stwierdziła, że obsługa jest dość szybka i nie można powiedzieć, by pacjentki konkretnych lekarzy cieszyły się większym zainteresowaniem.

5. Rejestracja wizyty


Praca głównej rejestracji wydaje się odbywać z poszanowaniem intymności pacjentów – rozmowy odbywały się przyciszonym głosem, pacjenci byli wywoływani dyskretnie, Ośrodek zapewnił osobne pomieszczenie dla rejestracji Ośrodka. Zwracamy uwagę, iż Ośrodek położył na tę kwestię nacisk, organizując swoją pracę tak, aby zapewnić pacjentom potrzebną dyskrecję. Główna poczekalnia stanowi dużą otwartą przestrzeń z miejscami siedzącymi dla osób oczekujących.  Jeśli natomiast idzie o dalszą część poczekalni, tak zwaną zabiegową, znajdowały się w niej jedynie trzy krzesła i pacjenci tłoczyli się w wąskim korytarzu. W obu poczekalniach w dniu monitoringu nie było dostępu do napojów – według relacji jednej z pacjentek: „kiedyś był jeszcze baniak z wodą mineralną”.  W dniu obserwacji bezpośrednie nie zaobserwowałyśmy jednak ani dostępnej wody, ani dystrybutora napojów. Pacjenci w rozmowach z nami podawali, że: „przychodzą zabezpieczeni z własnymi napojami”. Naszą uwagę podczas monitoringu zwróciło, że pacjenci oczekujący w poczekalni sporo rozmawiali między sobą, co jest sytuacją dość nietypową dla polskich ośrodków leczenia niepłodności, w których poczekalniach na ogół panuje zupełna cisza. Nie umiemy zinterpretować przyczyn odmiennego stanu rzeczy w Ośrodku na Polnej, ani ocenić, czy była to sytuacja wyjątkowa w dniu monitoringu, czy też charakterystyczna dla tego miejsca. Podnosimy jednak to spostrzeżenie w raporcie, ponieważ z naszego punktu widzenia było to nietypowe zjawisko i finalnie pozytywne dla samych pacjentów oraz ich samopoczucia w trakcie procesu leczenia. Być może wynikało z przyjaznej atmosfery, jaką tworzy Ośrodek, być może wynikało z indywidualnych potrzeb pacjentów, którzy korzystali z Ośrodka akurat tego dnia.

Pacjenci nie są informowani o opóźnieniach przed przybyciem do Ośrodka, taką informację otrzymują dopiero na miejscu od pracowników rejestracji. Zgodnie z relacją pacjentów opóźnienia są dość częste i wynoszą od pół godziny do nawet dwóch godzin. Jedna z pacjentek skarżyła się na trudności z dodzwonieniem się do rejestracji.

Tylko jedna osoba z rejestracji przeszła szkolenie dotyczące postępowania z pacjentem prowadzone przez specjalistę ds. jakości GPSK w związku z przeniesieniem na to stanowisko z innej komórki organizacyjnej.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Pacjenci trafiają do Ośrodka już z gotową diagnozą, do samego Ośrodka zgłaszają się na leczenie, tak więc wizyt lekarskich jest niewiele – w samym Ośrodku nie ma nawet gabinetu ginekologicznego jako takiego (jest gabinet USG), co wynika z podziału zadań pomiędzy komórkami GPSK i co w związku z tym nie może być traktowane jako spostrzeżenie negatywne.  Pacjenci zjawiają się rano (ok. 07.00) przechodzą badania i czekają na dalszy ciąg świadczeń, bywa że do południa. Według osoby zarządzającej 90% pacjentów ma swojego lekarza prowadzącego, czyli nieliczni są obsługiwani przez lekarza, który akurat jest wolny. Pacjentki zgłaszały niedosyt kontaktu z lekarzem prowadzącym: „badania przeprowadzane przez innego lekarza za każdym razem” (cytat pacjentka). Z wypowiedzi pacjentów wyłania się bardzo niejednoznaczny i różnorodny obraz przebiegu wizyt. Pierwsza wizyta tzw. informacyjna trwa według informacji lekarza: „kilkanaście minut”, co wynika z opisanej już specyfiki pracy Ośrodka. Pacjentki oceniały jednak czas pierwszej wizyty bardzo różnie: od 30 minut do 2 godzin podając, iż był to czas wystarczający i czuły się usatysfakcjonowane uzyskaniem odpowiedzi na swoje pytania. Większość pacjentek oceniała kontakt z lekarzem prowadzącym jako dobry lub bardzo dobry: „zawsze dostawałam informację”, „otrzymywane informacje były dla mnie satysfakcjonujące”, „raczej były satysfakcjonujące”, ale pojawiały się również wypowiedzi: „podczas wizyty profesor udzielał telefonicznego wywiadu dla Głosu Wielkopolski, a w trakcie inseminacji na sali przebywali studenci i nikt mnie nie zapytał, czy sobie w ogóle tego życzę”, „był taki tłum, że nawet nie było czasu porozmawiać”, „za każdym razem przyjmował mnie inny lekarz, czułam małe zainteresowanie lekarza prowadzącego”. Podobną rozbieżność zaobserwowałyśmy pytając pacjentki, czy wizyty były przerywane wejściem osoby trzeciej. Większość odpowiadała, że nie, choć wizytom towarzyszyła zawsze położna, co zgodne jest z procedurami szpitalnymi wielu krajów europejskich, choć w Polsce niestety wciąż mało popularne. Jednak zanotowałyśmy również odpowiedź: „podczas wizyty weszła sekretarka, rzuciła jakieś papiery na biurko i wyszła”.  Pacjentki zgodnie potwierdziły, iż na schemat wizyty składały się na ogół: zaproponowanie planu leczenia na najbliższe miesiące i  omówienie go; omówienie rodzaju i przebiegu zalecanych badań i zabiegów oraz podsumowania dawkowania leków. Rozbieżne odpowiedzi (TAK/NIE) pojawiały się przy pytaniach o pisemne podsumowanie wizyty i upewnienie się lekarza, czy pacjentka zrozumiała zaproponowany plan leczenia i nie ma dodatkowych pytań.

7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek dysponuje jednym pokojem do oddawania nasienia. Pacjenci w większości oceniali organizację procedury oddawania nasienia jako wystarczająco dyskretną i raczej bezproblemową, pojawiały się jednak również wypowiedzi negatywne, które opisałyśmy poniżej.

Pokój do pobrania nasienia znajduje się na końcu korytarza, jest wyposażony z łazienkę i zamykany od środka na klucz. Nad drzwiami znajduje się lampa z napisem „ZAJĘTE”,  niestety włącznik jest na zewnątrz a w środku nie ma podglądu, czy lampa jest zapalona czy nie. Pokój mierzy ok. 2x3 metry, są w nim kanapa i dwa fotele – skórzane, według relacji pacjenta: „w lecie człowiek się do nich przykleja, zostają na nich ślady potu”.  Jest też telewizor – niedziałający, i materiały erotyczne – jeden z pacjentów stwierdził: „nie dotykałem, brzydziłem się, kartki były posklejane”. Po oddaniu nasienia pacjent otwiera okienko łączące pokój bezpośrednio z laboratorium seminologicznym, w którym pracuje dwóch panów, i tam zostawia pojemnik. Przekazanie próbki odbywa się więc w sposób dyskretny dla pacjenta. Największym mankamentem usytuowania pokoju wydaje się być to, że pacjenci stoją w kolejce do niego na korytarzu pełnym innych oczekujących – kobiet i mężczyzn. Z tego powodu, pomimo iż teoretycznie istnieje możliwość towarzyszenia pacjentowi przez partnerkę, trudno powiedzieć, czy pary chcą z tej możliwości korzystać. Również podczas naszej wizyty korytarz był pełen oczekujących pacjentów. Jedna z par zadeklarowała: „mieliśmy szczęście, nie było innych oczekujących pod pokojem do oddawania nasienia, mogliśmy wejść dyskretnie”; dwie inne pacjentki stwierdziły, że brak intymności nie przeszkadzał ich partnerom. Dla jednego z pacjentów brak intymności był sporym problemem, przeszkadzały hałasy dochodzące z zewnątrz i widoczna obecność osób w laboratorium (cienie w okienku). Lekarz podczas wywiadu powiedział, że sugeruje parom korzystanie z przyszpitalnego hotelu dwa piętra wyżej, który zapewnia większą intymność za niewygórowaną cenę (podał cenę ok. 80zł, na stronie WWW nie ma informacji o cenie pobytu w hotelu, mimo że na parterze na karcie informacyjnej o hotelu jest taka informacja – że ceny można znaleźć na stronie WWW). Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie zostały jednak poinformowane o możliwości skorzystania z hotelu (ale też były to pacjentki innego lekarza, więc ponownie zwracamy uwagę, iż rozbieżność relacji pacjentów może wynikać właśnie z tej przyczyny i że z tego względu warto rozważyć standaryzację części procedur, szczególnie dotyczących zakresu udzielanych informacji).

W rozmowach z pacjentami uzyskałyśmy również informację, iż wyniki badania nasienia wykonanego w Ośrodku nie są rutynowo udostępniane pacjentom, chyba że na ich specjalne życzenie. Podczas monitoringu jedna osoba z personelu spontanicznie pokazała nam wynik seminogramu z danymi osobowymi pacjenta („o tu jest taki jeden nieodebrany wynik”) .

8. Opieka nad kobietą


Gabinety ginekologiczne (USG) mieszczące się w Ośrodku posiadają bezpośredni dostęp do łazienki, co zgodne jest z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Łazienki w dniu monitoringu były czyste. Każda posiadała umywalkę, bidet i sedes, była zaopatrzona w ręczniki papierowe oraz można ją było zamknąć od wewnątrz. Pacjentki w rozmowach potwierdzały, że mogły się przygotować do wizyt w łazienkach, podkreślały też obecność parawanów w gabinetach jako plus sprzyjający ich poczuciu intymności.

W Ośrodku znajdują się także cztery pomieszczenia pielęgnacyjne przeznaczone dla pacjentek po zabiegach. Pomieszczenia zapewniają intymność przebywającym w nich pacjentkom; w każdym znajduje się jedno lub dwa łóżka, w dniu monitoringu pościel była świeża. Każde z pomieszczeń ma dostęp do łazienki, nie jest to dostęp bezpośredni (łazienka nie przylega bezpośrednio do każdego z pomieszczeń), jednak sposób zorganizowania przestrzeni mieszczącej w sobie pomieszczenia pielęgnacyjne i łazienkę, jest bezkolizyjny: łazienka jest dostępna tylko dla pacjentek po zabiegach i znajduje się w wydzielonej, pozabiegowej strefie. Jedno z pomieszczeń pielęgnacyjnych mieści się po drugiej stronie korytarza i przebywające w nim pacjentki muszą przejść przez ogólnodostępny korytarz, aby skorzystać z łazienki, ale też personel nas poinformował, że w tym pomieszczeniu przebywają jedynie pacjentki „krótkoterminowe”, po nieinwazyjnych zabiegach i badaniach.  Stan czystości łazienki w dniu monitoringu był bez zarzutu, wyposażona była w umywalkę, ubikację, bidet i ręczniki papierowe.

Pacjentki przychodzą na zabieg w odzieży własnej (koszula nocna, dres). Informacje o tym, jaki strój pacjentka ma zabrać ze sobą, są przekazywane przez rejestrację, a także zostały zawarte w dokumencie „Informacje dotyczące przygotowania do punkcji jajników” (przekazanym przez Ośrodek zespołowi monitorującemu). Zgodnie z relacjami personelu stroje jednorazowe (obuwie i fartuch) są zapewniane partnerom pacjentek. Z wywiadów z pacjentkami wynika jednak, że brakuje jednolitej procedury w zakresie dystrybucji odzieży jednorazowej – jedna z nich otrzymała taki strój dla siebie, mimo że nie potrzebowała, druga nie dostała takiej odzieży dla męża.

Pacjentki po zabiegu są przywożone do pomieszczenia pielęgnacyjnego na wózku/łóżku: „wiozła mnie pani położna, byłam okryta kołdrą” (cytat pacjentka).  Przy łóżkach znajdują się typowe szafki szpitalne, niezamykane – podczas zabiegu rzeczy prywatnych pilnują osoby towarzyszące pacjentkom, nie ma możliwości pozostawienia rzeczy w zamykanym miejscu. Pacjentki przebywające w pomieszczeniu mają dostęp do wody (czajnik, herbata), otrzymują też od położnych herbatę oraz słodkie sucharki, co zgodnie potwierdziły wszystkie ankietowane pacjentki. W pomieszczeniu mogą towarzyszyć im osoby bliskie, co również zostało potwierdzone w wywiadach z personelem oraz pacjentami.  Pacjentki po zabiegach mogą w razie potrzeby zgłosić się do Izby Przyjęć szpitala, gdzie otrzymają fachową pomoc w pełnym zakresie – informacja ta znajduje się w dokumencie „Informacja dla pacjentki po punkcji i transferze” (nie wszystkie pacjentki otrzymały jednak ten dokument, jak wynikło z rozmów). Jak już wspomniano, pacjentki uskarżały się głównie na niewystarczający kontakt z lekarzem (w czasie wizyt „czas nagli”), zgodnie chwalone natomiast były pielęgniarki oraz pani Ula (statystyk medyczny).

9. Umowy z NFZ


Świadczenia realizowane w ramach kontraktu z NFZ stanowią podstawę działalności Szpitala i Ośrodka będącego jego częścią.  Kontrakt z NFZ posiada Poradnia oraz Oddział i tam też można wykonać stosowne badania/zabiegi. Jedna z pacjentek powiedziała, że o ewentualnych kosztach badań/zabiegów, które nie wchodzą w zakres kontraktu z NFZ, dowiadywała się „po drodze”, nie było z góry takiej informacji. Większość pacjentek, z którymi rozmawiałyśmy, deklarowała jednak otrzymanie pełnych informacji o świadczeniach wykonywanych w ramach NFZ i nie podnosiła żadnych krytycznych uwag w tym zakresie.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Dokumentacja dla potrzeb monitoringu nie została udostępniona przez Ośrodek przed monitoringiem w żadnej formie (ani elektronicznej, ani pisemnej).  Osoba zarządzająca Ośrodkiem nie zdecydowała się ani na przesłanie ani na udostępnienie dokumentów. Oświadczenia (Ośrodek nie podpisuje umów cywilnoprawnych, a jedynie zgody) miałyśmy przedstawione jedynie do wglądu. Próbowałyśmy negocjować zarówno z koordynatorką jak i osobą zarządzającą udostępnienie dokumentacji dla potrzeb analizy,  jednak otrzymałyśmy odpowiedź: „za długo i za ciężko pracowaliśmy na tymi dokumentami, aby je udostępniać. Jeśli inni zaczną udostępniać dokumenty na stronie, to my też to zrobimy”. Zwracamy jednak uwagę, iż Ośrodek jest publicznym świadczeniodawcą i w związku z tym wzorce jego dokumentacji w tym zakresie podlegają Ustawie o dostępie do informacji publicznej. Zamieszczamy zatem jedynie ogólne uwagi do dokumentów, które nam pokazano do wglądu lub które udostępniono na tablicach informacyjnych. Komplet dokumentów podpisywanych przez pacjentów z programu rządowego zdaje się obejmować pięć wzorców:
  1. Oświadczenie o statusie ubezpieczenia zdrowotnego
  2. Oświadczenie o przetwarzaniu danych
  3. Oświadczenie o zapoznaniu z regulaminem programu zdrowotnego
  4. Formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym
  5. Formularz świadomej zgody na wykonanie procedury in vitro

Jak wspomniano, Ośrodek nie posiada umów cywilnoprawnych o zabiegi zapłodnienia pozaustrojowego in vitro.  Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż zabiegi wykonywane są jako usługa szpitalna i wystarczy sama zgoda. Jednakże w przypadku zabiegów pełnopłatnych, do których podchodzą pacjenci nieobjęci programem rządowym, zasadne wydawałoby się przygotowanie wzorców umów. Zgodnie bowiem z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.).").

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek ośrodek – pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie interesów pacjenta.

Dokumenty nr 2-4 oraz regulamin uczestnictwa w programie rządowym są wywieszone na jednej z tablic informacyjnych. Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, treść dokumentów co do zasady nie jest negocjowalna. Pacjenci komercyjni (nieobjęci programem rządowym) podpisują jedynie dokument nr 5, który składa się z kilku stron i zawiera cenne informacje o przebiegu procedury i przygotowaniu do niej. Według informacji uzyskanej od pracowników Ośrodka, w tym osoby zarządzającej, pacjenci otrzymują dokumenty z wyprzedzeniem – przy kwalifikacji do programu – i mogą je zabrać do domu przed podpisaniem. Jednakże żadna z pacjentek, z którymi rozmawiałyśmy, nie potwierdziła tego. Pacjentki deklarowały, że dokumenty otrzymywały dopiero w dniu podpisania i odpowiadały, iż miały: „wystarczający czas na zapoznanie się z dokumentami”. Poproszone przez nas o określenie tego czasu podawały w odpowiedziach, iż czas ten wynosił od kilku chwil do kilku godzin. Również na podstawie rozmów z pacjentami uzyskałyśmy informację, iż dokumenty po podpisaniu zostają w Ośrodku (co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia o przechowywaniu dokumentacji), ale również, że pacjenci nie otrzymują kopii podpisanego przez siebie dokumentu.  Dodatkowo dokumenty zawierały dobrze przygotowaną część informacyjno – edukacyjną, więc również z tego względu otrzymanie kopii miałoby wartość dla pacjentów.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Z rozmowy z lekarzem wynika, że pacjentom towarzyszyć może każda osoba bliska („matka, babka”), jednak lekarze zastrzegają sobie prawo do odmowy w konkretnej sytuacji. Na co dzień: „partnerzy /mężowie są obecni zawsze i wszędzie” (opinia personelu). Jedna z pacjentek poinformowała nas jednak, że jej mąż został wyproszony z transferu. Pacjentkom raczej nie proponowano możliwości osoby towarzyszącej, inicjatywa wychodziła z ich strony.

Jeśli idzie o prawo do intymności realizowane przez Ośrodek, to rozpoczynając od rejestracji ogólnej: jej rozwiązanie architektoniczne (lada w dużej hali poczekalni) nie sprzyja intymności, jednak zachowanie personelu było w dniu monitoringu bez zarzutu: rozmowa ściszonym głosem, jeśli ktoś był wołany na wizytę, to słowami „pani, która czeka na dr Jędrzejczaka”. Również pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie zgłaszały w tym względzie żadnych uwag. Być może ze względu na specyfikę działania (w rejestracji odbywają się dłuższe rozmowy w związku z kwalifikacją do programu rządowego), Ośrodek ma wydzieloną osobną rejestrację w zamykanym pomieszczeniu, do którego wchodzi się pojedynczo lub parami, co należy uznać za dobrą praktykę.

W gabinetach ginekologicznych (USG) oraz w  punkcie pobrań (laboratorium) znajdują się parawany osłaniające pacjentów poddających się badaniom.

Największym wyzwaniem dla poczucia intymności pacjentów zdaje się być pokój do oddawania nasienia. Po pierwsze, znajduje się on na końcu korytarza, niedostosowanego do dużej liczby oczekujących – tylko trzy miejsca siedzące – w którym podczas naszego monitoringu oczekiwała znaczna liczba osób, w tym kolejka mężczyzn oczekujących by oddać nasienie (jak to opisała jedna pacjentka: „jeden wychodzi, drugi wchodzi”). Tylko jedna z naszych rozmówczyń towarzyszyła partnerowi w tym pokoju (para zadeklarowała, że miała szczęście; tego dnia korytarz był pusty), bo też i trudno sobie wyobrazić, żeby para wchodziła tam razem przy takiej liczbie postronnych świadków. Jedna z pacjentek opowiadała, że było to trudne doświadczenie dla jej partnera, ze względu na głosy dochodzące z korytarza i laboratorium sąsiadującego bezpośrednio z pomieszczeniem: „trudno o intymność w takich warunkach”.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


W Ośrodku istnieje przyjęta procedura udostępniania dokumentacji: liczone są strony, pacjent udaje się do kasy by wnieść opłatę zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, w tym czasie jego dokumentacja jest kopiowana (kserokopiarka tuż przy rejestracji), a następnie wydawana. Karty informacyjne po zakończeniu leczenia są wysyłane pocztą. Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie korzystały z prawa do dokumentacji medycznej, więc powyższe informacje pochodzą od personelu Ośrodka.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych o tyle, że jest pozbawiony barier architektonicznych – jest winda, są szerokie przejścia i brak progów, w toalecie w poczekalni jest poręcz, a osoba zarządzająca zapewniła nas, iż w razie potrzeby można podjechać samochodem bezpośrednio pod budynek szpitala – jednak gabinety nie są dostosowane do potrzeb osób z ograniczeniami ruchu, a Ośrodek: „nie ma doświadczeń w leczeniu takich osób”.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Zarówno strona WWW, jak i dokumenty dla pacjentów są sformułowane bez zarzutu pod  względem ewentualnej dyskryminacji ze względu na płeć, orientację seksualną czy stan cywilny pacjenta, jest w nich każdorazowo mowa o pacjentach, parze, partnerach – z jednym wyjątkiem, cennik na str. 9 mówi o „przygotowaniu nasienia męża”. Natomiast w komunikacji ustnej pracownicy nieodmiennie używali formy „mąż”. Lekarz, z którym przeprowadzałyśmy wywiad, powiedział otwarcie, że nie przeprowadzi procedury z nasieniem dawcy w przypadku innym niż małżeństwa – według rozmówcy kwestia ojcostwa jest wtedy niejasna prawnie. Prawdopodobnie lekarzowi chodziło o  Artykuł 68 k.r.i.o. stanowiący:

„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”

W momencie przeprowadzania monitoringu w Polsce nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności, która ureguluje kwestię ojcostwa w przypadku zabiegów wspomaganego rozrodu z zastosowaniem dawstwa niepartnerskiego zarówno dla małżeństw, jak i osób różnej płci pozostających w trwałym pożyciu. Tym samym zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej i od lekarza Ośrodek nie ma doświadczeń z leczeniem pacjentów nieheteroseksualnych.

15. Opieka psychologiczna


Kwestia opieki psychologicznej wydaje się być traktowana w Ośrodku poważnie, na co znalazłyśmy potwierdzenie w różnych źródłach. Na stronie WWW GPSK jest osobna zakładka dotycząca tego tematu, w poczekalni znajduje się duży, czytelny plakat na temat pomocy psychologicznej, temat omawianego z pacjentami wsparcia psychologicznego pojawiał się w rozmowach ze wszystkimi pracownikami Ośrodka.  Pacjentami niepłodnymi zajmuje się dwóch psychologów, jeden jest zatrudniony na etacie na Oddziale, drugi dochodzi w miarę potrzeb (nazwiska obu psychologów znajdują się na stronie WWW). Pomoc psychologiczna jest bezpłatna i odbywa się w ramach NFZ, co należy uznać za dużą wartość dla pacjentów leczących się w Ośrodku. Nie otrzymałyśmy odpowiedzi na pytanie, ilu pacjentów miesięcznie korzysta z pomocy psychologicznej. Osoba zarządzająca i lekarz poinformowały nas, że wcześniej próbowano aktywnie zachęcać pacjentów do kontaktu z psychologiem, ale nie było chętnych. Dlatego osoba zarządzająca rozważa wprowadzenie obowiązkowej bezpłatnej konsultacji par zgłaszających się do in vitro (uważa, że to poprawia wyniki leczenia). Na terenie Ośrodka nie ma gabinetu psychologa, jeśli jest potrzeba rozmowy, odbywa się ona w pomieszczeniu wypoczynkowym – indywidualnie, bez obecności innych pacjentów. Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie korzystały z konsultacji psychologicznych w Ośrodku. Dwie z naszych rozmówczyń zadeklarowały, iż nie miały wiedzy o takiej ofercie Ośrodka, co należy prawdopodobnie interpretować jako brak otrzymania takiej informacji bezpośrednio od lekarza. Jak bowiem wspomniano, informacje na temat pomocy psychologicznej są dostępne zarówno w poczekalni, jak i na stronie internetowej.

Jeśli chodzi o relacje psychologa z personelem, to nie pełni on roli członka zespołu, nie szkoli go. Pracownicy mogą korzystać z takiej pomocy indywidualnie, w miarę potrzeb. Personel położniczy przekazał nam, iż były podejmowane próby włączania psychologa we współpracę z położnymi, jednak nie uzyskałyśmy odpowiedzi na pytanie, na jakim etapie jest obecnie ten projekt lub czy może już się zakończył. Personel położniczy jednocześnie poinformował nas w wywiadzie, iż pod koniec roku odbywają się zebrania podsumowujące dla wszystkich pracowników Ośrodka i jest podczas nich możliwość zgłoszenia ewentualnych postulatów lub uwag.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Dawstwo nasienia
Ośrodek prowadzi jedynie bank nasienia na zasadach dawstwa anonimowego. Większość nieidentyfikujących informacji o dawcy przekazywana jest jedynie na wyraźne życzenie pacjenta (cechy fenotypowe, wykształcenie, wiek, pochodzenie etniczne), rutynowo tylko grupa krwi.  W Ośrodku przyjęta jest polityka limitowania liczby potomstwa jednego dawcy – zgodnie z informacją uzyskaną od lekarza limit ten ustalono na  5-7 potomstwa jednego dawcy,  według osoby zarządzającej  limit ten wynosi 3-5 potomstwa od jednego dawcy.  Od niedawna rozmawia się o rezerwowaniu nasienia danego dawcy na wypadek, gdyby para chciała wrócić w celu starań o kolejne dziecko spokrewnione genetycznie z pierwszym.  Należy zaznaczyć, iż ze względu na stan prawny Ośrodek nie wykonuje procedur z użyciem z nasienia dawcy kobietom samotnym oraz parom w związkach nieformalnych.  Nie uzyskałyśmy informacji, czy dawcy nasienia są w Ośrodku badani psychologicznie, ani czy psycholog pełni jakąkolwiek rolę w procesie rekrutacji. Lekarz jednak zadeklarował, iż pacjentom korzystającym z dawstwa nasienia rekomenduje konsultację psychologiczną, jak również że informuje pacjentów o średniej skuteczności inseminacji z nasieniem dawcy, która dla Ośrodka wynosi 18% na cykl. Zapytany o to, czy porusza z pacjentami kwestię jawności dawstwa, lekarz odpowiedział twierdząco: „zawsze zapewniam o anonimowości”.

Dawstwo oocytów i zarodków

Ośrodek deklaruje, iż nie prowadzi programu adopcji zarodków. Ośrodek w rozmowie z nami poinformował, iż rozważa otwarcie programu dawstwa oocytów, ponieważ wraz z programem rządowym powstał problem nadliczbowych oocytów. Należy tu zauważyć, iż wystąpiła pewna rozbieżność informacji podanych przez Ośrodek, ponieważ w metryce merytorycznej wypełnionej przez Ośrodek i nadesłanej do Stowarzyszenia Nasz Bocian we wrześniu 2014 roku Ośrodek zadeklarował, iż prowadzi program dawstwa oocytów i są to oocyty świeże (Ośrodek nie bankuje komórek jajowych).

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:
  1. Uwagę w rozmowach z personelem zwracało konsekwentne promowanie polityki SET (transferów pojedynczego zarodka) również wobec pacjentów, którzy nie korzystają z programu rządowego, więc formalnie nie podlegają temu ograniczeniu. Może to świadczyć o tym, iż odpowiedzialność położnicza za zdrowie pacjentki i jej potomstwa jest w Ośrodku stawiana wyżej niż obserwowana w wielu miejscach w Polsce tzw. „doraźna korzyść statystyczna”: uzyskanie większej liczby potwierdzonych biochemicznie ciąż poprzez transferowanie 2-3 zarodków, które dobrze się prezentują w statystykach ośrodków,  jednak za cenę późniejszych poronień i zwiększonego ryzyka komplikacji położniczych u kobiet oraz komplikacji neonatologicznych u dzieci. Należałoby jednak zadbać o wystandaryzowanie informowania pacjentów w tym względzie, ponieważ pomimo iż nasze rozmówczynie-pacjentki zgłaszały transfer jednego zarodka, nie wszystkie rozumiały, z czego wynikała taka decyzja, bowiem ich lekarz nie przeprowadził z nimi rozmowy na ten temat;
  2. Zwróciłyśmy także pozytywną uwagę na poważne podejście do opieki psychologicznej – psycholog jest zatrudniony na etacie, jest osobą doświadczoną i przygotowaną merytorycznie do pracy nad pacjentami niepłodnymi.  Dbałość Ośrodka o ten aspekt swojej pracy wskazywał również dobrze opracowany plakat dotyczący opieki psychologicznej. W rozmowach z lekarzami powracała konsekwentnie kwestia wagi wsparcia psychologicznego i medycznej refleksji w tym zakresie;
  3. Zauważyłyśmy również u personelu medycznego zainteresowanie tematem dawstwa niepartnerskiego, w tym przywoływanie kampanii Stowarzyszenia Nasz Bocian „Powiedzieć i rozmawiać”. Należy docenić otwartość personelu na kwestie dotyczące społecznych i psychologicznych aspektów dawstwa gamet i zarodków;
  4. W trakcie monitoringu zauważalna i pozytywnie oceniana przez pacjentów była obecność koordynatora rządowego programu refundacji in vitro. Pacjenci podkreślali, iż bardzo to ułatwia załatwianie formalności.

Rekomendacje:

  1. Sugerujemy refleksję nad wydajniejszym wykorzystaniem całego czasu pracy Ośrodka – w dniu monitoringu wszyscy pacjenci pojawili się w Ośrodku o mniej więcej tej samej porze, stąd kolejki do rejestracji i tłum w poczekalni; po godzinie 12 obiekt opustoszał, a przecież teoretycznie praca trwała jeszcze do 15. Wychodząc przed godz. 13 usłyszałyśmy w rejestracji prośbę pacjentki, która chciała spotkać się z konkretnym lekarzem, a jego już nie było;
  2. Pokój do oddawania nasienia – w nawiązaniu do punktu pierwszego: być może pacjentów do oddawania nasienia można by umawiać na inne godziny niż pozostałych pacjentów, by nie musieli tłoczyć się razem w korytarzu? Być może pacjenci mogliby oczekiwać w głównej poczekalni a nie bezpośrednio pod drzwiami pokoju? Zostawiamy te sugestie do rozważenia personelowi Ośrodka;
  3. Zauważamy, iż warto hojniej dzielić się informacjami – Ośrodek ma bardzo dobrze opracowane materiały informacyjne (np. przed i po punkcji i transferze), a mimo to pacjentki deklarują,  że ich nie otrzymały. Także informacje zawarte w dokumencie świadomej zgody (opis kolejnych etapów procedury zapłodnienia pozaustrojowego) oraz regulamin programu rządowego warto by pacjenci otrzymywali do domu jako swoją własność. Ta sama uwaga dotyczy ewentualnych planów związanych ze zmianą strony internetowej Ośrodka i poświęceniem działalności związanej z leczeniem niepłodności osobnej podstrony, na której warto zawrzeć opisy poszczególnych badań i zabiegów, opisy przygotowania do nich, ewentualnych skutków ubocznych i przewidywanej skuteczności/wskazań do ich wykonania. Równie cenne byłoby udostępnianie pacjentom materiałów informacyjnych przygotowanych przez Ośrodek, prawdopodobnie wystarczyłyby proste w przygotowaniu wydruki zawierające opisy skonstruowane w opisany wyżej sposób;
  4. Rekomendujemy wprowadzenie ujednoliconych procedur postępowania z pacjentami w zakresie np. udostępniania odzieży jednorazowej (kto może ją otrzymać, kiedy i kto jest odpowiedzialny za poinformowanie pacjentów), zasad kontaktu z lekarzem poza godzinami pracy Ośrodka (czy telefony do lekarza prowadzącego są udostępniane wszystkim pacjentom, do kogo może się zwrócić pacjent w sytuacji nagłej, jeśli nie ma fizycznej możliwości przyjechania na izbę przyjęć), informacji o tym, że nie dojdzie do transferu (kto, w jaki sposób i kiedy powinien udzielić takiej informacji pacjentom), informacji o możliwości oddania nasienia w szpitalnym hotelu (być może warto przygotować osobną informację pisemną poświęconą procedurze oddawania nasienia, warunkach przygotowania się do badania, możliwościom zapewnianym przez Ośrodek etc., która mogłaby być rutynowo wręczana podczas wizyty), informacji o zakresie pomocy psychologicznej i jej warunkach (kto udziela pomocy, kto z personelu powinien przekazać tę informację pacjentom, jakie są zasady umówienia się na konsultację, jaki jest zakres pomocy psychologicznej etc), informacji o prowadzonej i przyjętej polityce dawstwa (kto może przystąpić do programu biorstwa gamet, na jakich warunkach, jaki jest średni czas oczekiwania, jak wygląda bieżąca sytuacja prawna i społeczna dawstwa, czy konsultacja psychologiczna dla dawców/biorców jest rekomendowana czy obligatoryjna itd.);
  5. Rekomendujemy podawanie danych o skuteczności. Można podawać je w odniesieniu do światowych średnich, by dyskredytować rewelacje nierzetelnych świadczeniodawców, jeśli osoby zarządzające Ośrodkiem mają takie obawy;
  6. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  7. Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów lub włączyć do informacji pisemnych:

Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Polna 300
60-535 Poznań
Telefon: 618 419 311
  618 419 119
E-mail:
WWW: http://www.gpsk.am.poznan.pl/
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Leszek Pawelczyk
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • MARtest
  • Badania hormonów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • TESA
  • mTESE
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • HSG
  • Sono HSG
  • Laparoskopia
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy