Dane placówki

GMW EMBRIO Sp. z o.o.

Istnieje od 2004 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2008
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka GMW Embrio Opole
Data przeprowadzonego monitoringu 30.03.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2008 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (embriolog posiada certyfikat Senior Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

Sytuacja badawcza:


Monitoring Ośrodka odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci zgłaszali się spontanicznie do wywiadów z nami oraz byli zapraszani przez personel Ośrodka.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w obszernym, samodzielnym budynku, przed którym znajduje się parking i nie powinno być problemu ze znalezieniem na nim miejsca. Wejście do Ośrodka jest dobrze oznaczone, choć w trakcie przeprowadzania monitoringu zaobserwowałyśmy, iż osoby postronne kojarzą Ośrodek nie jako "Embrio" czy "GMW Embrio", a jako "Laboratorium LOMA" znajdujące się w budynku Ośrodka. Swoją obserwację opieramy na rozmowach z osobami postronnymi, które pytałyśmy o lokalizację budynku (taksówkarze i przechodnie). Ośrodek mieści się w budynku dwukondygnacyjnym. W poczekalni dla pacjentów znajduje się osiem krzeseł; poczekalnia jest niewielka,  co może sprawić, że nie wszyscy pacjenci znajdą miejsce siedzące. Pacjenci mają zapewniony dostęp do łazienki (dostosowanej do potrzeb osób niepełnosprawnych) oraz do dystrybutorów z wodą. Stan czystości łazienki w dniu monitoringu był bez zarzutu, znajdowały się w niej środki higieniczne, ciepła i zimna woda, jak również przewijak dla niemowląt, co jest rzadką praktyką w ośrodkach leczenia niepłodności, ale należy jego obecność uznać za przejaw dobrej znajomości profilu pacjentów, którzy korzystają akurat z tego Ośrodka. Wydzielono również kącik zabaw dla dzieci, z którego mogą korzystać pacjenci oczekujący kolejnego dziecka – w obserwacji potwierdziłyśmy, iż był on wykorzystywany przez dzieci i rodziców, a samo rozwiązanie wydawało się być doceniane przez pacjentów. W trakcie monitoringu jednym z pytań w kwestionariuszu obserwacji bezpośredniej było pytanie o obecność Karty Praw Pacjenta w poczekalni, więc zawsze zwracałyśmy uwagę na tę kwestię. W przypadku Ośrodka nie stwierdziłyśmy obecności Karty w poczekalni;  pani rejestratorka zapytana o Kartę Praw Pacjenta przyznała, że nie jest ona wyłożona w miejscu ogólnodostępnym. Była natomiast w Rejestracji, dostępna na życzenie. Poprosiłyśmy zatem o kserokopię, ale okazało się, że od kilku dni nie działa kserokopiarka i nie będzie możliwe wykonanie kserokopii.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Strona www

Ośrodek posiada swoją stronę www. Na stronie znajdują się łatwe do znalezienia dane teleadresowe (adres, telefon, adres mailowy oraz mapka dojazdowa). Pracownicy posiadają swoje wizytówki na stronie, część zaopatrzono w zdjęcia i krótkie biogramy. Uwagę zwraca podanie na stronie adresów mailowych do niektórych lekarzy, jest to dobra praktyka.

Na stronie internetowej znajdują się opisy badania nasienia, inseminacji, IVF, mrożenia nasienia, zarodków oraz oceny chromatyny plemnikowej. W opisach dotyczących badania i mrożenia nasienia znajdują się informacje jak się przygotować do badania. Same opisy są napisane przystępnym językiem, a terminy medyczne są objaśnione. Są one jednak dość skrótowe, nie znajdziemy informacji o możliwych powikłaniach związanych z zabiegami, o przygotowaniu pacjenta do danego zabiegu (wyjątek: seminogram, gdzie opisano, w jaki sposób pacjent powinien się przygotować do badania) ani o ich statystycznej skuteczności dla różnych grup wiekowych, w tym o przeciwwskazaniach (np. w przypadku inseminacji: maksymalna zalecana ilość zabiegów według rekomendacji PTMR, wiek kobiety etc.). Dobrą praktyką jest zamieszczanie zdjęć i infografik obrazujących badanie lub zabieg, które załączono do każdego opisywanego zabiegu lub badania. Na stronie nie ma także wzmianki o psychologicznych aspektach wspierania terapii niepłodności.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Ośrodek nie prowadzi linii dyżurnej, jednak osoba zarządzająca w rozmowie z nami zadeklarowała, iż pacjenci otrzymują numery telefonów do lekarza prowadzącego, nie jest to jednak kontakt całodobowy: „Dajemy pacjentom telefony, ja chodzę późno spać, ale jak pacjentka zadzwoni o drugiej w nocy to śpię”, “wie pani, pozwolić Pacjentom na wszystko…”. Jedna z pacjentek, z którymi rozmawiałyśmy, potwierdziła iż dostała od lekarza prowadzącego jego numer telefonu i mogła z niego korzystać.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

 Informacje na temat stanu swojego zdrowia i przebiegu leczenia pacjenci Ośrodka uzyskują  głównie ustnie. Ośrodek właściwie nie dystrybuuje pisemnych materiałów. W rozmowie z personelem dowiedziałyśmy się, że to lekarz jest osobą udzielającą informacji pacjentowi. Osoba Zarządzająca Ośrodkiem w trakcie rozmowy powiedziała nam, że jest zwolennikiem informacji przekazywanej ustnej – “wolę ustną rozmowę”. Zostało to także potwierdzone w rozmowie z pacjentami. Ankietowane pacjentki odpowiedziały, że jedyne pisemne informacje uzyskana od Ośrodka dotyczyły zabiegu inseminacji.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Nie zaobserwowałyśmy w przestrzeni ogólnodostępnej cennika, choć w jednym z wywiadów pacjentka przyznała, że mogła zapoznać się z cennikiem w rejestracji. W odpowiedzi przesłanej przez Ośrodek ustosunkowujący się do niniejszego raportu potwierdzono, iż cennik znajduje się w rejestracji i jest ogólnodostępny, polecamy zapoznanie się z odpowiedzią Ośrodka.

Cennik jest dostępny na stronie internetowej Ośrodka i jest on łatwy do wyszukania, znajduje się w osobnej i wyróżnionej zakładce. Wydaje się jednak, że nie zawiera on pełnej oferty Ośrodka; nie znalazłyśmy w nim informacji o koszcie wizyty, ani koszcie procedury adopcji zarodka, które Ośrodek przeprowadza. Jedna z pacjentek powiedziała, że nie otrzymywała rachunkow za wizytę, otrzymała „tylko rachunek za sam zabieg”. Nie pamiętała, czy lekarz podczas pierwszej wizyty omawiał koszty leczenia, jednak jej pierwsza wizyta informacyjna w Ośrodku była bezpłatna, co z kolei należy uznać za przejaw bardzo propacjenckiej praktyki.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

W rozmowie z osobą zarządzającą Ośrodkiem otrzymałyśmy informację, że pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka, ale początkowo jako adresata wskazano rzecznika praw pacjentów: „Mogą złożyć skargę do rzecznika praw pacjentów”. Po bardziej szczegółowych pytaniach kwestionariuszowych osoba zarządzająca przekazała jednak, iż złożenie skargi odbywa się w Ośrodku: “Do nas – zostawiają skargę – do właścicieli”. Na pytanie o dokładną procedurę przyjmowania skarg otrzymałyśmy odpowiedź: „To jest rzadka rzecz, prosimy, żeby żeby złożyć na piśmie”. Deklarowano także: “Skarga dla mnie jest czymś dobrym, zwraca naszą uwagę na to, na co my w codzinnej pracy nie zwracamy uwagi”. Z dalszej rozmowy wynikało również, iż pacjenci mogą się odwołać od odpowiedzi Ośrodka na skargę, jednak nie podano konkretnego, przyjętego schematu takiego odwołania: “Generalnie ustnie, jak sobie pacjent życzy, ale zwykle pacjent sobie nie życzy, to są zwykle skargi na zasadzie “pani mi źle powiedziała”. Osoba zarządzająca nie podała dokładnej liczby skarg, jakie złożono w Ośrodku w ostatnim roku: „Jedna, albo kilka, ale to były skargi na zasadzie położna mnie źle potraktowała”, “Głównie skargi panów/mężów”, “Najczęściej afery robią panowie.”

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Statystyki skuteczności zabiegu znajdują się na stronie internetowej Ośrodka. Zawierają one wyniki uzyskane w 2012 roku w procedurach zapłodnienia IVF oraz ICSI. Na stronie jest podana metodologia, wyniki podano w trzech grupach:  procent pozytywnych wyników ciążowych beta HCG, procent ciąż potwierdzonych klinicznie oraz wskaźnik home baby w stodunku do wykonanych zabiegów. Wartości te wynoszą odpowiednio: 54,55%, 47,73% i 43,18%

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Lekarz z którym rozmawiałyśmy deklarował, że nie stosuje polityki SET i że rekomenduje pacjentom metodę DET (transfer dwóch zarodków):“Preferuję podawanie dwóch zarodków”, “DET jest zawsze lepszy”, „zwykle to pacjenci podejmują dyskusję o transferze jednego zarodka”. Według lekarza informacje o ryzyku związanego z transferem więcej niż jednego zarodka są omawiane ustnie: “Przy podejściu do stymulacji”. Nie mogłyśmy zweryfikować tej informacji z pacjentkami, ponieważ nasze rozmówczynie nie korzystały z metody IVF. Na stronie internetowej Ośrodek nie informuje pacjentów o wzroście ryzyka powikłań związanego z transferem więcej niż jednego zarodka i powstaniem ciąży mnogiej, jednak zalecenia ESHRE w tym zakresie są klarowne i rekomendują SET lub eSET szczególnie w grupie pacjentek młodszych i dobrze rokujących z uwagi na ryzyko związane z ciążą mnogą oraz większą częstotliwością poronień oraz powikłań ciążowych, które ponosi pacjentka i jej dziecko/płód.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem refundacyjnego Programu rządowego. Informacja o realizacji programu jest podana na stronie internetowej Ośrodka. Udostępniono informację, kto może skorzystać z programu i jakie są zasady jego uczestnictwa. Na stronie można znaleźć także opublikowany regulamin i dokumenty związane z przystąpieniem: świadomą zgodę na udział w programie, zgodę na przetwarzanie danych osobowych oraz oświadczenie o zapoznaniu się z regulaminem. Znajduje się tam również link do strony rządowej (invitro.gov.pl).

W trakcie rozmowy z osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, że Ośrodek nie ma specjalnych zasad traktowania osób korzystających z Programu rządowego i wszyscy pacjenci są traktowani w sposób równy niezależnie od tego, czy przystępują do programów pełnopłatnych czy do refundowanego IVF.

5. Rejestracja wizyty


W rozmowie z osobą z rejestracji uzyskałyśmy informację, że rejestracji wizyty można dokonać osobiście albo poprzez mailowy kontakt z recepcją. Ośrodek zamieścił na swojej stronie www informację o tym, że pierwsza wizyta jest połączona z wywiadem przeprowadzonym przez położną, co zwraca uwagę jako dobra praktyka. Jak wspomniano wyżej,  pacjentka z którą rozmawiałyśmy odpowiedziała, że zwyczajowo nie otrzymywała paragon/rachunku za wizytę, jednocześnie jednak  w czasie pobytu w Ośrodku obserwowałyśmy, że położna pracująca w rejestracji i obsługująca płatności elektroniczne (za pośrednictwem terminala) pytała każdorazowo pacjentów, czy życzą sobie paragon. Podczas obserwacji bezpośredniej stwierdzono, iż personel zwracał się do pacjentów z szacunkiem i osbługiwał ich w sposób dyskretny. Dało się również dostrzec, że część pacjentek jest bardzo zżyta z położnymi: słyszałyśmy rozmowy wskazujące na długi czas, jaki personel zna się z pacjentami.

Personel Ośrodka opowiedział o szkoleniu z zakresu obsługi pacjenta, które miało miejsce dwa lata temu. Wydaje się jednak, z obserwacji dokonanych w trakcie pobytu w Ośrodku, że rekomendować należałoby przeprowadzenie wśród personelu kolejnych szkoleń z zakresu umiejętności miękkich. Zwłaszcza, że z wypowiedzi personelu dało się wnioskować, że położne także odczuwają taką potrzebę: “Nauki i szkoleń nigdy dość”.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Zgodnie z infromacjami uzyskanymi od lekarza szacunkowy czas trwania pierwszej wizyty, tzw. informacyjnej, wynosi ok. 30-60 minut, natomiast wizyta standardowa w procesie leczenia trwa około 15-20 minut w zalezności od sytuacji pacjentów. Ośrodek nie przyjął pisemnej procedury zawierającej schemat prowadzenia wizyty lekarskiej, lekarze opierają się na swoim doświadczeniu: „wywiad jest bazą, badania, cytologia, kolposkopia, usg, badanie piersi, zawsze staram się zrobić usg, zawsze jest pisemne podsumowanie” (cytat: lekarz). Lekarz zadeklarował także, iż pacjentom podczas wizyt mogą towarzyszyć osoby bliskie, co potwierdziły nasze rozmówczynie, a co zostało opisane szerzej w rozdziale jedenastym raportu. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od lekarza, informuje on pacjentki o dokonywanych właśnie czynnościach podczas badania: “zakładam wziernik, informuję, kiedy może zaboleć, że będzie to ból krótki, ale nieprzyjemny” Odnotować należy, że pacjentka chwaliła sobie postępowanie lekarza w trakcie wizyty, fakt, że lekarz informował ją na bieżąco, co będzie robił. Ponieważ osoba zarządzająca, z którą rozmawiałyśmy, jest także lekarzem, uzyskałyśmy od niej dodatkowe informacje dotyczące przebiegu wizyty lekarskiej: “Trudno wśród lekarzy o schemat. Standardowo pacjentka jest umawiana do rejestracji. Rejestruje się, a położne robią krótki wywiad i wprowadzają dane do komputera. Potem pacjentka trafia do lekarza – ja zawsze sugeruję wizytę “z mężem”, jak są w dwójkę, to mogą potem zweryfikować wzajemnie otrzymane informacje”. Naszą pozytywną uwagę zwróciło podkreślenie osoby zarządzającej, iż niepłodność jest każdorazowo komunikowana parze jako problem wspólny: „Mówię, że to nie jest niczyja wina. Informuję, co możemy zrobić: “to wy jesteście leczeni, to wy decydujecie, ja nie jestem od tego, żeby się kłócić”. 90% leczenia to jest naprotechnologia - sugeruję pewne postępowanie, staram się zaplanować kolejne kroki i przedział czasowy, żeby ktoś mi nie zarzucił, że ja od razu każę coś robić”. Osoba zarządzająca odniosła się także krytycznie do obecnego w innych ośrodkach zjawiska zlecania kosztownych i nie zawsze potrzebnych badań: “My nie zlecamy dużej ilości badań, w porównaniu z innymi ośrodkami”, “pacjent płaci parę tysięcy złotych za badania – które idą do kosza”, “ja chcę zobaczyć, że z powodu tego wyniku zrobię tak”. Z jednej strony należy docenić ten rodzaj refleksji odnoszący się do zjawiska, które faktycznie występuje w Polsce – szczególnie wobec par, których wywiad kliniczny nie zdaje się sugerować, iż bardziej zaawansowana i kosztowna diagnostyka byłaby zasadna – ale z drugiej strony w rozmowie z jedną z ankietowanych pacjentek zadałyśmy pytanie o to, czy lekarz prowadzący wspominał jej o możliwości wykonania niektórych badań, np. badań krwi w ramach NFZ (pacjentka sprawiła na nas wrażenie osoby bardzo zagubionej, dało się dostrzec, że ma ogromne zaufanie do lekarza, ale też, że wysokie koszty związane z leczeniem w prywatnym Ośrodku są dla niej problemem) i usłyszałyśmy odpowiedź przeczącą, a pacjentka zadeklarowała, że „bałaby się o to samodzielnie zapytać lekarza, aby go nie urazić”. W tym miejscu zatem warto zarekomendować Ośrodkowi rozważenie rutynowego informowania pacjentów o tym, iż część badań jest bezpłatna dla pacjentów ubezpieczonych, choć będą musiały zostać wykonane poza Ośrodkiem.  Według rozmowy z inną pacjentką ustne informacje, jakie dostała od lekarza nie były pełne. Informacje o zabiegach i badaniach głównie ograniczały się do przygotowania do zabiegu i jego przebiegu. Zbyt mało informacji uzyskała na temat możliwych powikłań np. brakowało informacji o możliwych skutkach ubocznych stymulacji jajeczkowania, o których dowiedziała się dopiero w rozmowie z nami, ponieważ konstrukcja pytań kwestionariuszowych zakładała poruszenie tej kwestii.

7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do oddawania nasienia. Jest on zamykany od środka, znajduje się w nim fotel, umywalka z dostępem do ciepłej i zimnej wody, materiały erotyczne (prasa i filmy) oraz śluza bezkontaktowa do przekazania próbki nasienia bezpośrednio do laboratorium (tzw. okienko w ścianie). Stan czystości pokoju w dniu monitoringu był bez zarzutu. Zgodnie ze słowami osoby zarządzającej procedura zapraszania pacjenta na badanie nasienia wygląda następująco: „Pacjent umawiany jest na dzień i konkretną godzinę. Przez telefon pacjent otrzymuje informację, jak się przygotować do badania (czas zachowania wstrzemięźliwości płciowej, informacje o lekach, których przyjmowanie może sfałszować wynik badania). Prosimy go na górę do pani embriolog, ona sprawdza dane, daje pojemniczek do oddawania nasienia. W pokoju jest okienko, po oddaniu nasienia pacjent dzwoni, embriolog odbiera próbkę”. Co istotne i co zwróciło naszą uwagę, pacjent może zapłacić za badanie przed oddaniem nasienia lub po oddaniu nasienia, co może zwiększać jego komort i redukować stres w przypadku, w którym nie udałoby mu się oddać próbki: “Po oddaniu nasienia, jest płatność – w cenie badania nasienia jest konsultacja z lekarzem” (cytat osoba zarządzająca). Nie udało nam się przeprowadzić rozmowy z żadnym pacjentem- mężczyzną, jednak pacjentka, której partner oddawał kilkukrotnie nasienie w Ośrodku, nie zgłaszała w tym zakresie uwag przekazanych jej przez męża.

Dużo uwagi w rozmowie z lekarzem i osobą zarządzającą poświęcono pytaniu o to, czy pacjent może oddać nasienie poza Ośrodkiem, jeśli takie będzie jego życzenie: „Preferujemy w Ośrodku, bo mam pewność, że to jest jego nasienie”, “nie mamy dostępnych na miejscu prezerwatyw (chodzi o prezerwatywy do pobierania nasienia w trakcie stosunku, są to specjalne prezerwatywy bez środków plemnikobójczych – dopisek Obserwatorek) (cytat: lekarz). Osoba zarządzająca odniosła się do wyżej wymienionej kwestii równie krytycznie tłumacząc swoją niechęć do oddawania nasienia poza Ośrodkiem kwestiami medycznymi, związanymi z jakością preparatu: “Informujemy o możliwości oddania nasienia w domu, ale dla mnie jest to bardzo zła forma oddania nasienia. Tracimy dane o upłynnieniu, lepkości…”. Na nasze pytanie o limit, jaki przyjął Ośrodek w zakresie czasu, który upłynął od momentu ejakulacji do momentu dostarczenia próbki do laboratorium, osoba zarządzająca odparła: “Takie gadanie jest bzdurą - badanie nasienia powinno być zrobione tu, na miejscu. Informujemy o konsekwencjach - kiedy przyjedzie, wtedy przyjedzie, ale wtedy będą możliwe uchybienia i informuję o tym jasno”. Wydaje się, że przy tak ujętej polityce Ośrodka tym bardziej warto byłoby zwrócić uwagę na zapewnienie pacjentowi możliwości obecności partnerki w pokoju do oddawania nasienia oraz możliwości oddania nasienia do wspomnianej prezerwatywy, bowiem są to dwie okoliczności, które mogą znacznie zredukować stres towarzyszący oddawaniu nasienia w warunkach pozadomowych, a przy tym niemające większego wpływu na jakość pobranej próbki. Co istotne dla par, które odmawiają oddania nasienia metodą masturbacji z powodów światopoglądowych, zapewnienie prezerwatywy i umożliwienie oddania nasienia podczas stosunku, rozwiązuje zarówno problem światopoglądowy, jak i późniejszy problem diagnostów laboratoryjnych.

8. Opieka nad kobietą

W Ośrodku mieszczą się dwa gabinety ginekologiczne. W obu przewidziano dwa krzesła dla pacjentów na wypadek, gdyby pacjentce chciała towarzyszyć osoba bliska. Do gabinetów przylegają łazienki, co jest zgodne z przedmiotowym Rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Stan łazienek w dniu monitoringu był bez zarzutu, co istotne: łazienka, którą nam pokazano, była także dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. W łazience znajdowała się umywalka, sedes i bidet, zapewniono dostęp do środków higieny intymnej, papieru toaletowego, ręczników papierowych oraz odzieży jednorazowej. Pacjentki przygotowujące się do badania mogą skorzystać z łazienki i zostawić tam swoje prywatne rzeczy oraz skorzystać z jednorazowych spódniczek.

W  Ośrodku nie funkcjonuje oddzielny pokój pielęgnacyjny/wypoczynkowy. Taką funkcję pełni sala zabiegowa wyposażona w kozetkę, jak poinformował nas personel. Zgodnie z deklaracjami personelu pacjentki przebywają w niej “do ½ h po zabiegu”, choć osoba zarządzająca podała: “od lipca będzie pokój z dwoma łóżkami. Po punkcji chcemy pacjentkę widzieć godzinę. Tymczasem spędzają około 30 minut w pomieszczeniu zabiegowym, a potem na dole, gdzie  pacjentka odpoczywa na fotelu”. Fotel znajduje się w pokoju pobrań, jak potwierdziłyśmy w monitoringu bezpośrednim.  Usytuowanie pokoju pobrań nie zapewnia jednak pacjentom intymności. Pokój nie jest pomieszczeniem zamykanym, ani wyposażonym w drzwi, jest połączony z recepcją. To sprawia, że osoby oczekujące w poczekalni mogą obserwować co dzieje się wewnątrz.
W odpowiedzi nadesłanej przez Ośrodek ustosunkowującej się do treści niniejszego raportu wskazano, iż drzwi w pokoju pobrań są drzwiami przesuwnymi i dają możliwość zamknięcia pomieszczenia, kiedy przebywa w nim pacjent/pacjenci.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie ma podpisanego kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Według osoby zarządzającej Ośrodkiem lekarz udziela informacji pacjentom o innych placówkach, w których można wykonać badanie/zabieg na Narodowy Fundusz Zdrowia: “Kierujemy do szpitala, chyba, że ktoś chce zrobić u nas, ale informujemy, że u nas jest płatnie”. Jak opisano wyżej, nie wszyscy pacjenci otrzymali taką informację, jedna z naszych rozmówczyń zadeklarowała, iż nie wiedziała, że część badań można wykonać poza Ośrodkiem w ramach Funduszu.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Pacjenci Ośrodka, którzy przystępują do procedur komercyjnych, podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których przedmiotem jest świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej, przeprowadzane są na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy Ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów; nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.)." ).

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek ośrodek–pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie interesów pacjenta. Tym samym przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny.

Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona w dniu monitoringu i składały się na nią następujące dokumenty:

  1. Zgoda na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego (IVF)
  2. Prośba o wykonanie inseminacji domacicznej
  3. Umowa o mrożenie i przechowywanie zarodków
  4. Oświadczenie pacjenta dotyczące zgody na histeroskopię diagnostyczną
  5. Oświadczenie pacjenta dotyczące zgody na sprawdzenie drożności jajowodów
  6. Oświadczenie pacjenta (dotyczące zgody na biopsję diagnostyczną jądra TESE)
  7. Oświadczenie pacjenta (dotyczące zgody na punkcję jajników)
  8. Dokument bez nazwy – przygotowanie do punkcji jajników
  9. Informacja dla pacjentek poddawanych znieczuleniu do zabiegów ambulatoryjnych w GMW- Embrio, GMW Centrum Diagnostyki Ginekologiczno-Położniczej w Opolu
  10. Zalecenia po punkcji jajników
Umowy, którymi posługuje się Ośrodek nie są wolne od zapisów, które budzą wątpliwości. Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną wyłącznie najważniejsze wątpliwości.

1. Zgoda na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego (IVF)

My, niżej podpisani …. Pozostający w związku małżeńskim/partnerskim prosimy o przeprowadzenie procedury zapłodnienia pozaustrojowego (IVF)

Jak wskazano wyżej umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. Zastosowanie określenia „prośba” nie odzwierciedla charakteru konsumenckiego stosunku prawnego Ośrodek - pacjent, ponieważ stawia pacjentów nie na pozycji świadczeniobiorców (którymi są), a na pozycji „osób proszących o pomoc”. Stosunek pomiędzy Ośrodkiem i pacjentami jest zawsze stosunkiem nierównym, w którym pacjent jest stroną słabszą, a ośrodek jako przedsiębiorca stroną silniejszą. Podkreślanie tego stosunku paternalistycznym brzmieniem słowa „prośba” tylko pogłębia tę nierówność.

Ust. 6 Przed rozpoczęciem zabiegu udzieliliśmy pełnych i prawdziwych odpowiedzi na pytania, które lekarz zadawał w trakcie wywiadu lekarskiego. (……) Oświadczamy, że zatajenie którejkowiek z wymienionych wyżej informacji traktowane jest jako przyczynienie się pacjenta do powstania szkody – art. 362 kc (między innymi w postaci rozstroju zdrowia, uszkodzenia ciała, negatywnego lub niepełnego efektu zabiegu), za którą lekarz nie ponosi odpowiedzialności.

Tymczasem zgodnie z art. 362 kodeksu cywilnego: Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron.

Tak więc całkowite wyłączenie odpowiedzialności lekarza w sytuacji przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody pozostaje w sprzeczności z kodeksem cywilnym, wobec czego jest nieskuteczne. Ponadto zapis powyższy w części dotyczącej wyłączenia odpowiedzialności lekarza może być uznany za klauzulę abuzywną zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny: 

„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;”

Pacjenci podpisujący zgodę mogą nabrać błędnego przekonania, iż ich roszczenia wynikające z wystąpienia np. negatywnych następstw i powikłań są bezpodstawne, co nie jest zgodne z prawdą. Zapis może sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i prawnym, iż nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia roszczeń należy do właściwego sądu.

2. Prośba o wykonanie inseminacji domacicznej

Bez uwag

3. Umowa o mrożenie i przechowywanie zarodków

Zgodnie z § 1 jest to umowa zawarta na czas nieokreślony.

§ 3. Pacjenci uiszczają opłatę z góry za mrożenie i przechowywanie zarodków przez pierwszy rok zgodnie z obowiązującym w chwili zawarcia umowy cennikiem GMW – Embrio oraz przed rozpoczęciem każdego nowego roku przechowywania w kwocie zgodnej z aktualnym cennikiem.

Umowa dopuszcza możliwość zmiany opłaty za przechowywanie zarodków „w kwocie zgodnej z aktualnym cennikiem”. Wobec wprowadzenia do umowy mechanizmu waloryzacji ceny, w umowie powinno się zastrzec prawo odstąpienia od umowy dla pacjenta po zmianie ceny.

Nadmienić należy, że UOKiK wielokrotnie wskazywał, że zastrzeżenie w umowie z konsumentem zmienności ceny tworzy zbyt daleko idącą swobodę w kreowaniu stosunku prawnego po stronie przedsiębiorcy i stanowi klauzulę niedozwoloną (vide art. 385³ pkt 2 kodeksu cywilnego).

§ 5. Pacjenci zostali poinformowani i zrozumieli, że istnieje naturalne ryzyko wynikłe z procesu mrożenia i rozmrażania zarodków polegające na możliwości uszkodzenia zarodka w różnym stopniu, powodującym obniżenie skuteczności implantacji (zmniejszenia szans na ciążę), a niekiedy ze względu na całkowite uszkodzenie zarodka brak szans pozyskania ciąży (odstąpienia od transferu zarodków). Pacjenci zgadzają się, że nie są uprawnieni do żadnej formy rekompensaty z tytułu obniżenia jakości poddanego mrożeniu materiału. Obie strony przyjmują do wiadomości i zgadzają się, że w przypadku utraty/uszkodzenia materiału zarówno podczas procesu przygotowania do mrożenia jak i przechowywania, określenie stopnia zniszczenia czy obniżenia jakości jest praktycznie niemożliwe do stwierdzenia. W związku z powyższym strony zgadzają się, że Pacjenci zwalniają GMW – Embrio od ponoszenia odpowiedzialności cywilnej w przypadku zaistnienia wyżej opisanych ewentualnych strat.

Zapis ten nie jest precyzyjny, gdyż nie przewiduje sytuacji, gdy zarodki zostaną uszkodzone na skutek zawinionego lub nie zawinionego działania lub zaniechania przez Ośrodek lub osoby dokonujące mrożenia i rozmrażania zarodków. W takim przypadku pacjentom przysługują wszelkie roszczenia odszkodowawcze na zasadach określonych w kodeksie cywilnym i właściwych ustawach.
Ponadto zapis powyższy w części dotyczącej wyłączenia odpowiedzialności lekarza może być uznany za klauzulę abuzywną zgodnie z art. 385³  pkt 2 ustawy kodeks cywilny: 

„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;”

Zapis może sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i prawnym, iż nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia roszczeń należy do właściwego sądu.

 9. W przypadku braku jakiegokolwiek kontaktu Pacjentów z GMW – Embrio przez okres minimum 2 lat oraz przy jednoczesnym braku wniesienia opłaty przez ten sam okres, Pacjenci zrzekają się praw do przechowywanych zarodków i jednocześnie wyrażają zgodę na przekazanie zarodków przez GMW – Embrio na rzecz innych pacjentów na drodze anonimowego dawstwa.

Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”

Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z procedurą kriokonserwacji (przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i każdorazową konsekwencją procedury kriokonserwacji). Żądanie od pacjentów wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji jako konsekwencji i jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich przechowywanie (ustalonej przez Ośrodek w wysokości kilkuset złotych) może być uznane za  niewspółmierne.
 
§ 10. Na wypadek śmierci Pacjentów przechowywany materiał przechodzi na rzecz GMW-Embrio celem przekazania dla anonimowych Biorców.

Zapis dyskusyjny, gdyż jednocześnie jest zgodą na przekazanie zarodków do adopcji post mortem, pomimo, być może odmiennej, woli pacjentów. Ma do niego zastosowanie art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny. W braku wyraźnej woli pacjentów co do dysponowania ich zarodkami po ich śmierci, należałoby rozważyć zastosowanie się do woli ich spadkobierców.

4. Oświadczenie pacjenta dotyczące zgody na histeroskopię diagnostyczną

Bez uwag

5. Oświadczenie pacjenta dotyczące zgody na sprawdzenie drożności jajowodów

Bez uwag

6.  Oświadczenie pacjenta (dotyczące zgody na biopsję diagnostyczną jądra TESE)

Bez uwag

7. Oświadczenie pacjenta (dotyczące zgody na punkcję jajników)

Bez uwag

8. Dokument bez nazwy – przygotowanie do punkcji jajników

Bez uwag

9. Informacja dla pacjentek poddawanych znieczuleniu do zabiegów ambulatoryjnych w GMW- Embrio, GMW Centrum Diagnostyki Ginekologiczno-Położniczej w Opolu

Bez uwag

10. Zalecenia po punkcji jajników

Bez uwag

*
Uwagi dodatkowe:

Pacjentki w trakcie wywiadu przyznały, że wzór umowy otrzymały przed jej podpisaniem, tak, że miały dostateczną ilość czasu na zapoznanie się z jej treścią. Jedna z pacjentek deklarowała, iż nie otrzymała kopii podpisanej przez siebie umowy. Osoba zarządzająca w rozmowie z nami przekazała informację, iż wzorce dokumentów są przekazywane pacjentom z odpowiednim wyprzedzeniem, około 2 – 3 tygodni przez zabiegiem, co daje pacjentom wystarczającą ilość czasu, aby się z nimi zapoznać i podjąć świadomą decyzję o przystąpieniu do leczenia. Osoba zarządzająca poinformowała również, iż zapisy w umowach nie są negocjowalne: „Nie było takich prób negocjacji. Mamy zapis, że jeśli pacjenci nie uiszczają opłat, zarodki przechodzą na własność Kliniki. Z góry mówimy jednak pacjentom, że nie możemy tego zrobić”. Tym samym nie jest jasne, dlaczego takie zapisy znalazły się w dokumentach, skoro wydaje się, iż osoba zarządzająca jest świadoma tej sytuacji. Osoba zarządzająca wyjaśniła jednak, iż: “To jest zapis, żeby kogos straszyć, to są dzieci, a większość par nie płaci”. Zwracamy uwagę, iż celem umów cywilnoprawnych nie jest dyscyplinowanie pacjentów, a spisanie wzajemnych zobowiązań stron. Otrzymałyśmy również informację, iż Ośrodek nie przewiduje wydania zarodków na wniosek pacjentów – genetycznych rodziców: “nie zgodzę się na wydanie zarodków”.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


W poprzednich rozdziałach raportu opisano szczegółowo kwestie dotyczące intymności pacjentów w kontekście poszczególnych problemów (brak wydzielonego pomieszczenia pielęgnacyjnego, przebywanie pacjentek po zabiegach w pokoju pobrań etc.). W trakcie monitoringu zaobserwowałyśmy sytuację, w której położna w rejestracji przeprowadzała z pacjentką wywiad przed wizytą mierząc jej także ciśnienie.  Nie jesteśmy w stanie powiedzieć, czy sytuacja, której byłyśmy świadkami, była jednostkowa i spowodowana ilością pacjentów, która tego dnia była znaczna, a na zmianie pracowała tylko jedna położna zajmująca się przygotowywaniem pacjentów do wizyt oraz obsługą pacjentów, jednak sytuacja wydawała się być dość niezręczna. Jedna z pacjentek, z którą rozmawiałyśmy, na pytanie dotyczące zachowania personelu odpowiedziała “byłam skrępowana, zwłaszcza jak już przyjeżdżaliśmy na sam zabieg”, jednak trudno powiedzieć, czy jej uczucia wynikały z konkretnego zachowania personelu, czy z konieczności poddania się zabiegowi; pacjentka tego nie uściśliła. Z wywiadu wynikało także, że Ośrodek nie ma jednolitej polityki zapraszania pacjentów na wizytę. W relacji drugiej pacjentki zdarzało się bowiem, że wywoływanie pacjentów następowało: “czasem na po nazwisku, a czasem podawano numerek”.

Prawo do obecności osoby bliskiej:


Lekarz deklarował, że obecność osoby bliskiej pacjentce jest dla niego naturalna: “Zawsze się pacjenci pytają, pani się pyta, ja się nie pytam, bo to dla mnie oczywiste, nie robię z tego nigdy problemu”, “10-20% pacjentek przychodzi sama, a czasem nawet trzy, cztery  osoby, mamusia, teściowa”. Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż osoba towarzysząca może przebywać z pacjentką podczas wszystkich wizyt i zabiegów (inseminacja, transfer) z wyjątkiem punkcji.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Dostęp do dokumentacji w Ośrodku mają położne oraz lekarze. Osoba zarządzajaca Ośrodkiem przekazała nam, że dostęp do dokumentacji mają także: “ewentualnie panie embriolog”. Dokumentację na prośbę pacjentów wydaje lekarz. W Ośrodku dokumentacja prowadzona jest w dwóch formach: elektronicznej oraz papierowej, jeden z lekarzy przyznał “ja osobiście wolę papier”. Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie występowały o udostępnienie ich dokumentacji, więc nie miałyśmy okazji skrzyżować informacji personelu z doświadczeniem pacjentów.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


  Jak wspomniano, Ośrodek mieści się w budynku dwukondygnacyjnym. Pierwsza kondygnacja – parter jest przystosowana do przyjęcia osób niepełnosprawnych. Natomiast dostęp do poziomu drugiego, na pierwszym piętrze, jest niemożliwy dla osoby poruszającej się na wózku. Także wejście do Ośrodka może być utrudnione dla osób z częściową niepełnosprawnością, poruszających się przy pomocy kul – schody są dość wysokie. W Ośrodku znajduje się gabinet dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością, posiada on szerokie wejście umożliwiające wjazd na wózku oraz obniżany fotel ginekologiczny. O ile każdy z gabinetów jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, o tyle dostęp do gabinetu zabiegowego jest niemożliwy. Na nasze pytanie, co się dzieje w sytuacji, jeśli pacjentka niepełnosprawna miałaby być poddana zabiegowi punkcji – otrzymałyśmy odpowiedź, iż wówczas sprzęt z gabinetu zabiegowego zostanie zniesiony do gabinetu znajdujacego się na parterze.

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w marcu 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Jedna z pacjentek, z którą przeprowadzałyśmy wywiad, pozostawała w nieformalnym związku. Ośrodek prawdopodobnie wiedział o tym, nasza rozmówczyni nie ponosiła jednak tego faktu jako wpływającego na sposób traktowania jej przez lekarzy. W rozmowie z osobą zarządzającą Ośrodkiem pozyskałyśmy informację o pojawiających się pacjentkach homoseksualnych – choć nie zdarza się to często. Nie zaobserwowałyśmy żadnych uwag personelu mogących nasuwać przypuszczenie o możliwej dyskryminacji wobec pacjentów z uwagi na ich orientację, stan cywilny etc.

15. Opieka psychologiczna

 
Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, Ośrodek współpracuje z psychologiem, który przyjmuje w czwartki o godzinie 16.00. Psycholog nie jest pracownikiem Ośrodka, nie jest członkiem zespołu i nie sprawuje nad personelem opieki superwizyjnej ani konsultacyjnej. Pomoc psychologiczna jest wyłącznie płatna. W Ośrodku nie ma informacji o możliwości skorzystania z konsultacji psychologicznej, nie ma ich także na stronie (w zakładce opisującej personel Ośrodka wraz z wizytówkami nie ma informacji o psychologu). Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż Ośrodek informuje o możliwości konsultacji psychologicznych na swojej stronie, jednak nie znalazłyśmy na niej takiej informacji, w cenniku również nie umieszczono ceny konsultacji psychologicznej. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez osobę zarządzającą, psycholog posiada ukończone studia magisterskie na wydziale psychologii, jednak osoba zarządzająca nie potrafiła powiedzieć, czy osoba sprawująca opiekę psychologiczną nad pacjentami ma specjalność psychologii zdrowia lub klinicznej bądź specjalizację kliniczną. Funkcję gabinetu psychologicznego w chwili obecnej pełni gabinet ginekologiczny (zgodnie z wyjaśnieniami Ośrodka przesłanymi w odpowiedzi na treść raportu wskazano, iż na drzwiach gabinetu znajduje się wizytówka psychologa). Jednocześnie jeden z właścicieli Ośrodka poinformował nas, że w lipcu planowane jest rozpoczęcie prac budowlanych mających na celu rozbudowę dotychczasowego obiektu. W nowowybudowanej części planowane jest usytuowanie oddzielnego gabinetu – wyłącznie dla psychologa. Trudno powiedzieć, z jakiego źródła pacjenci mogliby czerpać wiedzę o tym, iż w Ośrodku możliwe jest także wsparcie psychologiczne. Wprawdzie personel deklarował, iż informuje o tym pacjentów ustnie, jednak jedna z pacjentek, z którą przeprowadzałyśmy wywiad, nie tylko nie wiedziała o ofercie psychologicznej Ośrodka, ale była także zaskoczona, iż w ogóle istnieje dział psychologii zajmujący się wsparciem w terapii niepłodności- była tą kwestią wyraźnie zainteresowana i zadawała nam pytania, więc być może byłaby zainteresowana taką ofertą, gdyby tylko wiedziała o jej istnieniu. Druga pacjentka nie wiedziała o ofercie psychologicznej Ośrodka.  Mimo to zgodnie z deklaracjami osoby zarządzającej, średnio 1-2 pacjentów w tygodniu korzysta z pomocy psychologicznej w Ośrodku.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Ośrodek udostępnia biorcom gamet i zarodków płatną wizytę psychologiczną, nie jest ona obowiązkowa, zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej jest rekomendowana przez lekarzy, co nie zostało skrzyżowane w rozmowie z lekarzem.

Dawstwo nasienia:

Ośrodek prowadzi dawstwo nasienia, nie posiada własnego banku, korzysta w tym zakresie z oferty duńskiego banku nasienia CRYOS. Osoba zarządzająca poinformowała, że pacjentki korzystające z dawstwa nasienia mogą samodzielnie wybrać dawcę, jednak kolejne informacje zdawały się temu przeczyć: “dobieramy grupę krwi – taką samą jak u męża”, “szukamy dawcy z uwzględnieniem wzrostu męża”, "korzystamy z CRYOSu, ale nie ma tak, że pacjent sobie wybiera". Nie jest jasne, dlaczego pacjent sam nie może wybrać dawcy z CRYOSu, skoro akurat ten bank nasienia prowadzi otwarte spisy dawców w podziale na dawców anonimowych, nieanonimowych i z profilami rozszerzonymi, a baza jest otwarta dla wszystkich użytkowników, którymi niekoniecznie muszą być lekarze, a nawet w większości nie są to lekarze, a właśnie pacjenci. Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, pacjenci mogą uzyskać nieidentyfikujące informacje o dawcach: grupę krwi, stan zdrowia, cechy fenotypowe, wykształcenie, wiek i pochodzenie etniczne. Ośrodek nie limituje liczby potomstwa jednego dawcy zdając się w tym względzie na politykę banku zewnętrznego, który sam prowadzi limity.

Na pytanie, czy pacjenci-biorcy mogą zarezerwować nasienie dawcy na przyszłość, aby dzieci mogły być ze sobą spokrewnione, uzyskałyśmy odpowiedź: "nikt jeszcze czegoś takiego nie zaproponował, nie zarezerwowałbym nasienia na dwa lata". Zwracamy uwagę, iż to Ośrodek powinien informować pacjentów o takiej możliwości, ponieważ pacjenci mają prawo nie być świadomymi istnienia takiej możliwości, oferowanej zresztą przez same banki nasienia. Dla wielu pacjentów istotną kwestią jest posiadanie dzieci, które będą mieć wspólne korzenie i geny, będąc pełnym rodzeństwem (a nie przyrodnim). Kwestionariusz przewidywał również pytania dotyczące anonimowości/nieanonimowości dawstwa. Na pytanie, czy pacjenci-biorcy są informowani o tym, że w CRYOSie deponują swoje nasienie również dawcy nieanonimowi, osoba zarządzająca odparła przecząco i dodała: "dla mnie mówienie o nieanonimowości jest głupotą". Ponownie zwracamy uwagę, iż kształt przyszłej rodziny pacjentów jest sprawą ich wyłącznej decyzji, która powinna być podjęta na podstawie pełnych i rzetelnych informacji, zatem jeśli chcą skorzystać z nasienia dawcy nieanonimowego, a CRYOS taką możliwość zapewnia - powinni zostać o tym poinformowani i samodzielnie dokonać wyboru, niezależnie od prywatnych opinii personelu Ośrodka. Zapytałyśmy także o to, czy zgodnie z wiedzą naszego rozmówcy, bank nasienia zbiera informacje rozszerzone o dawcach nasienia (zainteresowania dawców, zdjęcia dawców z dzieciństwa, nagranie głosu dawcy etc). Osoba zarządzająca odpowiedziała twierdząco, jednak dodała, że nie przekazuje tej informacji pacjentom. Należy dodać, iż taka polityka jest mało zrozumiała: wiedza dotycząca istotnych decyzji życiowych pacjentów i mogąca na te decyzje wpływać, nie jest własnością lekarza; jest własnością pacjentów i powinna im zostać przekazana.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków:

Zgodnie z informacją uzyskaną od lekarza Ośrodek nie prowadzi programów dawstwa komórek jajowych z wykorzystaniem tzw. honorowego dawstwa (w praktyce: dawstwa za rekompensatą finansową płodnej dawczyni). Lekarz w rozmowie z nami szkicował swoje nastawienie w sposób klarowny : “Ja się nie podejmuję, zawsze się boję, że osoba zdrowa będzie miała powikłania, nie wiem, jak się z tego wytłumaczę. Ja się nie pochylam nad takimi tymi pieniędzmi”. Dodał także: "Zresztą bardzo rzadko się zdarza kandydatka na dawczynię komórek, może raz na dwa lata?".  Możliwe jest jednak dawstwo wewnątrzpacjenckie, kiedy pacjentka przekazuje nadmiar swoich oocytów innej pacjentce i robi to na zasadzie pełnej anonimowości. Ośrodek nie stosuje dawstwa wewnątrzrodzinnego. Jeśli idzie o adopcję zarodka, lekarz zadeklarował: "Ja proponuję: jak para ma dużo zarodków, zawsze pytamy, czy nie chcą odddać. Jest część par, która już nie chce mieć dzieci". Lekarz dodał, iż nie rekomenduje pacjentom-biorcom ani pacjentom-dawcom zarodków konsultacji psychologicznej: "To jest już głęboko podjęta decyzja".

Pacjenci korzystający z gamet i zarodków dawców nie otrzymują materiałów edukacyjnych dotyczących kwestii psychologicznych i społecznych, w tym podręczników dla rodziców dzięki dawstwu gamet „Powiedzieć i Rozmawiać”.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:


  1. Zwróciłyśmy uwagę na zamieszczanie zdjęć i infografik przy każdym opisanym na stronie badaniu i zabiegu. Jest to dobra praktyka ułatwiająca pacjentom lepsze zrozumienie poszczególnych procesów diagnostycznych i terapeutycznych;
  2. Bardzo dobrą praktyką jest umieszczenie adresów mailowych lekarzy przy ich wizytówkach na stronie internetowej. Umożliwia to pacjentom bezpośredni kontakt w razie potrzeby, zaś lekarzowi daje możliwość odpowiedzi w dogodnym dla niego/niej czasie;
  3. Naszą uwagę zwróciło włączanie położnych w proces opieki nad pacjentem. Powoduje to poczucie „zaopiekowania” pacjentów ze strony różnych członków personelu;
  4. Na uwagę zasługuje również rzetelność prezentacji statystyk Ośrodka w zakresie zapłodnienia pozasustrojowego. Rzadko spotykane jest podawanie skuteczności w trzech przedziałach z uwzględnieniem także wskaźnika take home baby. Należy uznać tę praktykę za wzorcową.

Rekomendacje:


  1. Rekomendujemy przygotowanie materiałów pisemnych dla pacjentów dotyczących zabiegów i badań przeprowadzanych w Ośrodku, zawierających informację o ich skuteczności, przygotowania do zabiegu, możliwych skutkach ubocznych. Osoba zarządzająca w rozmowie z nami zauważyła: “Wiele par przychodzi do Ośrodka z założeniem, ze na 100 % musi się udać”. Jest to z pewnością nierealistyczne założenie, które dla wielu par będzie się wiązało z oczywistym rozczarowaniem, jednak rozwiązaniem tego problemu jest ciągła i rzetelna edukacja pacjentów za pośrednictwem materiałów własnych bądź odsyłania pacjentów do materiałów zewnętrznych o potwierdzonej wiarygodności, czego – jak deklarował lekarz – personel Ośrodka jednak nie praktykuje rutynowo. Sądzimy, ze warto ponownie przeanalizować politykę w tym względzie;
  2. Sugerujemy ponowną refleksję dotyczącą obecności psychologa i zakresu jego obowiązów, jak również dostępności dla pacjentów i szkoleń dla personelu. Psychologia leczenia niepłodności nie pełni funkcji zastępczej wobec medycyny, a funkcję uzupełniającą i wpływającą pozytywnie na wyniki leczenia metodami konwencjonalnymi. Warto więc zachęcać pacjentów do korzystania ze wsparcia psychologicznego, ale przede wszystkim informować ich o takiej możliwości zarówno na stronie internetowej, w poczekalni, w materiałach, jak również podczas wizyt lekarskich;
  3. Rekomendujemy refleksję nad polityką dawstwa prowadzoną przez Ośrodek. Wydaje się rzeczą trudną do zaakceptowania, iż Ośrodek blokuje pacjentom dostęp do kluczowych informacji dotyczących dawców, które udostępnia sam bank nasienia. Jest to niezgodne z prawem do informacji, jakie posiada pacjent, i sytuuje personel Ośrodka na pozycji paternalistycznej wobec pacjenta, co jest niezgodne z Rekomendacjami pacjenckimi w leczeniu niepłodności, a przy tym jest również niezgodne z przedmiotowymi zaleceniami ESHRE SIG Psychology and Counselling;
  4. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  5. Rekomendujemy publiczne udostępnienie Karty Praw Pacjenta. Ponadto gotowe już materiały, o które warto wzbogacić poczekalnię i rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd. zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:

Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Obrońców Stalingradu 61
45-594 Opole
Telefon: 77 453 81 66
  600 391 782
E-mail: gmw@invitrogmw.pl
WWW: http://invitrogmw.pl
Kierownik: dr n. med. Wojciech Niemczyk
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • TESA
  • IVF z komórką dawczyni
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • Sono HSG
DODATKOWE INFORMACJE O OFERCIE
AH (assisted hatching), Scratching endometrium
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy