Dane placówki

Klinika Leczenia Niepłodności Angelius Provita

Istnieje od 2004 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2005
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    Ginekologia - pełen panel zabiegów Andrologia - pełen panel zabiegów

Raport finalny


Nazwa Ośrodka Angelius Provita Katowice
Data przeprowadzonego monitoringu 20.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2005 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, regularnie uczestniczy w szkoleniach ESHRE (zarówno embriolodzy jak i zespół lekarski) i posiada certyfikaty ESHRE (kierownik laboratorium posiada certyfikat Senior Clinical Embryologist ESHRE, kolejny embriolog posiada certyfikat Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek wykonuje część badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w dużym, samodzielnym budynku. Budynek jest oznaczony dużym szyldem. Przed budynkiem znajduje się wystarczających rozmiarów parking z oznaczonymi miejscami dla osób niepełnosprawnych. Rejestracja znajduje się na parterze, bezpośrednio przy wejściu. Na parterze gabinety lekarskie znajdują się w ciągach korytarzowych, w których udostępniono  krzesła, fotele i kanapy. Na parterze mieści się również apteka. Na piętrze znajdują się gabinety lekarskie, sale zabiegowe, sale pozabiegowe oraz laboratorium. Na kolejnych piętrach znajduje się oddział szpitalny.

Wielkość poczekalni jest wystarczająca dla potrzeb pacjentów. Pacjenci oczekujący na wizytę mają zapewniony dostęp do dystrybutorów z wodą (bezpłatnie) oraz napojów gorących (płatnych). W poczekalni znajdują się również miejsca pełniące funkcję szatni (wieszaki).

Bezpośrednio przy wejściu do Ośrodka znajduje się duża tablica informacyjna ze spisem lekarzy wszystkich specjalności przyjmujących w Ośrodku. Przestrzeń poczekalni wydaje się być dobrze zorganizowana i komfortowa. W poczekalni znajdują się toalety (ogólnodostępne, oddzielnie dla kobiet i mężczyzn, jedna dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych). Poczekalnia oraz toalety są czyste, w toalecie jest dostęp do ciepłej i zimniej wody, ręczników i papieru toaletowego oraz mydła.

Sytuacja badawcza:

Monitoring odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjentki zgłaszały się spontanicznie do wywiadów z nami.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada własną stronę internetową. Strona internetowa Centrum Medycznego Angelius Provita dostępna jest w polskiej oraz w angielskiej wersji językowej i dotyczy funkcjonowania wszystkich poradni znajdujących się w budynku Ośrodka. Kwestie omawiane na stronie to: niepłodność, badania prenatalne, ginekologia, ginekologia plastyczna, urologia, ortopedia, usg narządu ruchu, neurologia, leczenie bólu kręgosłupa, rehabilitacja, flebologia, chirurgia ogólna, laryngologia, okulistyka, dermatologia, medycyna estetyczna, genetyka, porady psycholog. Analizowano partie strony poświęcone niepłodności, badaniom prenatalnym, ginekologii, urologii oraz informacje dotyczące laboratorium, genetyki i opieki psychologicznej. Strona jest przejrzysta, dane teleadresowe i wskazówki dojazdu można odnaleźć bez trudu. Działy są eksponowane równomiernie. Zamieszczono także odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania , zalecenia dla kobiet i mężczyzn – zapobieganie niepłodności oraz informacje o psychologicznych aspektach leczenia niepłodności. Brakuje możliwości wyszukiwania za pomocą słowa kluczowego lub frazy. Procedury opisane są wyczerpująco, opisy wzbogacone są ilustracjami i materiałami multimedialnymi (m.in. etapy rozwoju zarodka).  Na przykład opis procedury in vitro zawiera informacje ogólne o samej metodzie, objaśnienie rodzajów zapłodnienia pozaustrojowego, opis wskazań do zapłodnienia in vitro, opis samej metody (krok po kroku) oraz informację o kosztach. Co istotne i co wyróżnia stronę Ośrodka na tle innych,  w części opisów dodano także odnośniki bibliograficzne  do tekstów źródłowych w języku angielskim (np. How to improve IVF-ICSI outcome by sperm selection. Reprod Biomed Online. 2006 May;12(5):634-8. PMID: 16790113 [PubMed - indexed for MEDLINE] Abstracts of the 24th Annual Meeting of the ESHRE, Barcelona, Spain, 7–9 July, 2008), jednak ostatnie materiały o np. IMSI pochodzą z 2008 roku. Drugim wyróżnikiem, który zwrócił naszą uwagę, jest umieszczenie w ofercie Ośrodka procedury GIFT (Gamete Intrafallopian Transfer, dojajowodowy transfer gamet), którą Ośrodek opisał jako ofertę dla par, które z powodów światopoglądowych nie akceptują zapłodnienia pozaustrojowego, a co jest zgodne ze stanowiskiem Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Zdrowia (jest to metoda, której Kościół katolicki nie odrzuca i nie aprobuje, zachowuje wobec niej neutralność).

Ogólnie część informacyjno – edukacyjna jest przygotowana przez Ośrodek obszernie, rzetelnie i przejrzyście,  brakuje jedynie informacji o możliwych skutkach ubocznych proponowanych badań/zabiegów, informacji o statystycznej skuteczności zabiegów, ewentualnie informacji o zdrowiu dzieci urodzonych dzięki ART. Nie znalazłyśmy również informacji o programach in vitro z komórką dawczyni i o procedurze adopcji zarodków.

Strona zawiera także informacje o programie MZ (dodatkowo - refundacja in vitro w Sosnowcu i program refundacji IVF w Częstochowie) oraz dokumenty do pobrania (Regulamin uczestnictwa, stanowisko Ministra w sprawie programu).

Na stronie znajduje się szczegółowy wykaz usług i badań w ramach NFZ. W przypadku leczenia niepłodności dotyczą one hospitalizacji planowej (ginekologia, np. wykonanie operacji histeroskopii, laparoskopii i laparoskopii przezpochwowej) oraz badań prenatalnych. Na stronie internetowej można znaleźć zdjęcia pracowników, a w przypadku personelu medycznego także szczegółowe biogramy. Zwróciłyśmy uwagę, iż spis pracowników jest kompletny: na stronie znajdziemy zdjęcia i wizytówki nie tylko personelu medycznego, ale również położnych, pielęgniarek, diagnostów, psychologa i embriologów. Warto być może włączyć do spisu również pracowników rejestracji.

Ośrodek zapewnia możliwość umówienia się na wizytę przez internet.

 Pacjenci w rozmowach z nami deklarowali, że strona internetowa: „jest dobrze przygotowana” i nie mieli problemów z wyszukiwaniem informacji.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Ośrodek nie prowadzi osobnej linii dyżurnej dla pacjentów, ale przyjął politykę „lekarzy wymieniających się dyżurami telefonicznymi”, którą osoba zarządzająca Ośrodkiem opisała następująco: „lekarz prowadzący udostępnia numer telefonu pacjentowi, dodatkowo pacjent ma do dyspozycji kontakt z główną rejestracją i ze szpitalem”. Każdy pacjent może skorzystać z takiego kontaktu niezależnie od etapu leczenia. Pacjenci, z którymi rozmawialiśmy, potwierdzili tę praktykę dzieląc się swoimi doświadczeniami: „dostałam numer telefonu do lekarza, odbierał za każdym razem lub oddzwaniał”, „dostałam numer komórki, korzystałam też z kontaktu mailowego”, „miałam możliwość kontaktu całodobowego z lekarzem”.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku nie udostępnia się ulotek, folderów informacyjnych ani książek. Informacje o udzielanych świadczeniach, dane dotyczące poszczególnych poradni, cennik, reklamy preparatów i zabiegów, informacje o przyjmowaniu skarg i wniosków, informacje BHP oraz zasady udzielania świadczeń osobom szczególnie uprawnionym znajdują się na ścianach - są to duże wydruki/plakaty w szklanych antyramach. Dobrą praktyką jest informowanie Pacjentów o kwestiach prawnych związanych z wykorzystaniem metod wspomaganego rozrodu – zamieszczanie informacji w umowach/oświadczeniach – jednak część zapisów wymaga przeformułowania (język, styl) lub doprecyzowania i weryfikacji (kwestie prawne), co zostało opisane bardziej szczegółowo w części dotyczącej analizy dokumentów cywilnoprawnych.  Z rozmowy z osobą zarządzającą Ośrodkiem wynika, że informacje przekazywane są ustnie, a także pisemnie  - w formie notatki lekarza (wskazówki odnośnie stosowania leków, dawkowanie itp.) oraz w formie dokumentacji podpisywanej przez Pacjenta (umowa, zgoda, oświadczenie): „informują wszyscy pracownicy Ośrodka, ale oczywiście w różnym zakresie, personel informuje w ustalonym zakresie, jeśli potrzebne są dodatkowe informacje, kieruje sprawy do przełożonych, kierowników”. Z przeprowadzonych wywiadów z Pacjentami wynika, że większość informacji przekazywana jest pacjentom przez lekarza, głównie ustnie. Pacjenci nie zgłaszali problemów z uzyskaniem informacji o etapie leczenia, zapewniali, że otrzymują od lekarza zrozumiale informacje na temat swojego stanu zdrowia i zalecanego postępowania medycznego. 

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Pacjenci potwierdzili zgodność rzeczywistych cen zabiegów z tymi podanymi na stronie www. Każdy pacjent potwierdził otrzymanie faktur/rachunków w związku z każdym wykonanym zabiegiem, wizytą czy badaniem. Ceny zabiegów są jawne (podane na stronie internetowej oraz w udostępnionym publicznie w  Ośrodku cenniku). Istnieje możliwość negocjacji cen, odroczenia płatności, Ośrodek oferuje pakiety promocyjne. Nie ma możliwości płacenia kartą kredytową: płatność wyłącznie gotówką lub przelewem - termin dwudniowy.

Pacjent ma możliwość sprawdzenia oferty Ośrodka nie płacąc za wizytę, w ten sposób nie uzyska jednak informacji na temat dawstwa i biorstwa gamet i zarodków – konieczne jest spotkanie z lekarzem/pracownikiem Ośrodka. Na zapytania Pacjentów odpowiada także personel działu obsługi klienta – recepcji (telefonicznie, mailowo, osobiście).

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

W rozmowie z osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, iż Ośrodek ma kilka przyjętych procedur opisujących możliwość składania skarg. Wielość procedur wynika z wielkości i struktury Ośrodka, w którym łącznie pracuje ok. 150 osób, a ich kompetencje są ściśle podzielone. Zgodnie z uzyskanymi informacjami możliwość złożenia skargi wygląda następująco: skargę można złożyć  ustnie, mailowo lub pisemnie bezpośrednio w rejestracji, do zarządu Ośrodka lub u położnych. Dodatkowo Ośrodek przygotował możliwość wypełnienia ankiety zadowolenia pacjenta, gdzie pacjent może anonimowo podzielić się swoją opinią. W zależności od przedmiotu skargi, zajmuje się nią np. dział ekonomiczny (jeśli skarga dotyczy płatności), zespół medyczny (jeśli skarga dotyczy lekarza) lub prezes (jeśli skarga dotyczy położnych). Sposób odpowiedzi na skargę wynika bezpośrednio z formy (pisemnie, mailowo, ustnie) i treści skargi (jakiego obszaru pracy Ośrodka dotyczy), ale też z procedury, której będzie podlegać (np. za procedowanie  skargi złożonej w rejestracji odpowiada kierownik rejestracji). Pacjent ma możliwość odwołania się od odpowiedzi na skargę i w takim przypadku odwołanie zawsze trafia do zarządu. Osoba zarządzająca udzieliła nam również informacji, iż w ubiegłym roku zgłoszono następujące przykładowe skargi: „nieprawidłowo wystawiona faktura, błędne oznaczenie płatności w systemie komputerowym, niezadowolenie pacjenta z powodu otrzymanego świadczenia”.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Jak wspomniano w części dotyczącej opisu strony WWW, informacje zamieszczone na stronie internetowej są dość szczegółowe i rzetelne, brakuje jednak danych statystycznych dotyczących skuteczności Ośrodka. W związku z tym pacjenci rozważający podjęcie leczenia w Ośrodku nie mają dostępu do informacji na temat jego szacunkowej skuteczności.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Zarówno na stronie internetowej, jak i w materiałach dostępnych w Ośrodku (informacje wywieszone na ścianie) brakuje informacji o polityce SET zalecanej przez ESHRE i program ministerialny, choć z rozmów z embriologiem wynika, że obecnie najczęściej wykonuje się w Ośrodku transfer jednego zarodka. Podobną informację uzyskałyśmy w rozmowie z lekarzem: polityka SET jest omawiana ustnie w rozmowie z pacjentem w momencie przygotowań do procedury IVF i jeszcze przed transferem, również podczas podpisywania pisemnej zgody na transfer. Wszyscy pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, potwierdzili, iż kwestia transferu jednego zarodka i ryzyka związanego z transferem więcej niż jednego zarodka, została omówiona podczas wizyty u lekarza.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem rządowego programu refundacji in vitro od początku jego trwania, to jest od lipca 2013 roku.

Program został opisany na stronie internetowej, oddzielne zakładki poświęcono dodatkowo refundacji in vitro w Sosnowcu (program już zamknięty w momencie przekazywania raportu) i Częstochowie, zamieszczono także dokumenty do pobrania (Regulamin uczestnictwa, stanowisko Ministra w sprawie programu). Osoby, które chcą się zarejestrować do programu rządowego uzyskują podstawowe informacje na ten temat : „W związku z podpisaną umową od poniedziałku 1 lipca 2013 roku od godziny 8.00 rozpoczęliśmy rejestrację wszystkich par zainteresowanych uczestnictwem w programie refundacji in vitro. Para, która wyraża chęć udziału w programie musi zgłosić się osobiście (zarówno kobieta, jak i mężczyzna). W czasie rejestracji wymagana jest bezwzględna oraz jednoczasowa obecność obydwu osób. Każda osoba musi posiadać jeden z poniższych dokumentów tożsamości: Polski Dowód Osobisty, Polski Paszport, Polskie Prawo Jazdy.” Ośrodek informuje także o programie w formie odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania (dobra praktyka - informacje przekazane są w zwięzłej i zrozumiałej formie, nie ma konieczności czytania dużej ilości tekstu, aby znaleźć konkretną informację). Na stronie umieszczono również odnośnik do ministerialnej strony programu invitro.gov.pl. W rozmowach z pacjentami nie zauważono, aby pacjenci korzystający z programu rządowego i pacjenci tzw. prywatni, byli traktowani w odmienny sposób.

5. Rejestracja wizyty


Rejestracja znajduje się tuż przy wejściu do Ośrodka. Przy stanowisku komputerowym znajduje się wydrukowana Karta Praw Pacjenta.  Obserwatorki zwróciły uwagę na fakt, że rejestracja pierwszej wizyty do konkretnego lekarza – zgodnie z informacjami uzyskanymi od pracowników rejestracji -  czasem oznacza oczekiwanie około trzech miesięcy, co wydaje się terminem bardzo odległym. Podkreślano jednak, że rejestracja bez wskazania konkretnego lekarza prowadzącego oznacza, że wizyta może się odbyć w ciągu siedmiu dni. Sposób organizacji pracy rejestracji świadczy o dążeniu personelu do zachowania prawa pacjenta do intymności: pacjenci mają możliwość samodzielnej rejestracji, wprowadzono również tzw. system numerkowy, w ramach którego pacjenci oczekujący na wizytę są wywoływani przypisanym numerem wizyty bez konieczności osobistego, imiennego wywoływania pacjentów.  Pacjenci w rozmowach z nami doceniali to rozwiązanie: „Nie ma sztucznej kolejki, system numerkowy – bardzo dobre rozwiązanie.” „Świetna rejestracja, system numerkowy, telefoniczne powiadomienie o wizycie w dniu poprzedzającym wizytę.”.

Pacjenci podkreślali, że spóźnienia mają miejsce rzadko, a o ich ewentualnym wystąpieniu są informowani telefonicznie przez recepcję lub koordynatora  medycznego. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy lekarz nie przychodzi do pracy, a recepcja nie ma informacji o nieobecności.

Osoby zarządzające poinformowały Obserwatorki, ze personel odbywa wiele szkoleń dotyczących głównie oferty Ośrodka. Szkolenia te dotyczą programu MZ, procedur z nim związanych, nowych zabiegów itp. Wiele szkoleń prowadzi koordynator medyczny, część z nich dotyczy umiejętności miękkich, sposobu rozmowy z pacjentami (szkolenia te adresowane są do pracowników biura obsługi i recepcji).  Nie organizuje się specjalnych szkoleń dotyczących kontaktu z pacjentami, którzy mają problem z płodnością. Osoby zarządzające podkreślały, że pomimo faktu, iż w Ośrodku zatrudnionych jest bardzo wiele osób, wszyscy tworzą zgrany zespół, wspierają się wzajemnie.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Zgodnie z relacjami pacjentów, czas pierwszej wizyty tzw. informacyjnej wynosił od 30 minut do 1 godziny i wszystkie pacjentki zadeklarowały, iż czas poświęcony przez lekarza był wystarczający, aby zadać pytania i uzyskać odpowiedzi. Według wypowiedzi pacjentów: „Lekarz mówi bardzo zrozumiale, wykazuje się dużą cierpliwością”, „miałam bardzo dobry kontakt z lekarzem”, „na pierwszej wizycie czasu było bardzo dużo, można było zadawać pytania, wyjaśnienia były satysfakcjonujące”. Zapytany o szacunkowy czas pierwszej wizyty lekarz podał średni czas jej trwania jako: „40 minut-2 godziny”. Pacjenci deklarowali, iż czas tzw. standardowej wizyty w procesie leczenia wynosi od 10 do 30 minut, lekarz natomiast szacował ten czas na 40-50minut. W trakcie rozmowy z lekarzem i pacjentami nie zaobserwowano żadnych przejawów dyskryminacji związanych z orientacją seksualną bądź brakiem partnera. Deklarowana nieskrępowana obecność osoby najbliższej podczas każdego zabiegu (z wyjątkiem punkcji i samego momentu transferu) oraz wizyty potwierdziła się. Lekarz deklarował, iż pacjenci są zachęcani do całodobowego kontaktu z lekarzem w przypadku niepokojących dolegliwości. Możliwość skorzystania z tego kontaktu została potwierdzona w wywiadach.

Zgodnie z informacją uzyskaną od lekarza, Ośrodek przyjął pisemną procedurę schematu wizyty lekarskiej. Składają się na nią: „badania, opis i dawkowanie leków”. Pacjenci zgodnie potwierdzili, iż wizyty składały się z następujących elementów: zaproponowanie planu leczenia/postępowania na najbliższe miesiące; omówienie rodzaju, przebiegu i kosztu badań/zabiegów; upewnienie się lekarza, że informacje są zrozumiałe dla pacjentów; ustne podsumowanie przebiegu wizyty i zaleceń. Rozbieżności (TAK/NIE) pojawiły się przy kwestii pisemnego podsumowania wizyty (niektórzy pacjenci deklarowali jego otrzymanie, inni – nie).

Opisany wyżej system numerkowy powoduje, że lekarz nie wychodzi do poczekalni po pacjentów nie mając wpływu na to, kto wchodzi do gabinetu (czy sama pacjentka, czy pacjentka i osoba najbliższa). Mimo to jedna z pacjentek w rozmowie z nami podkreśliła,  że lekarka zachęciła ją do zaproszenia partnera do gabinetu (była to pierwsza wizyta tej pary).

Pacjenci podkreślali, że każdy lekarz zwracał się do nich życzliwie, używając form "pan", "pani". Rozmówcy wskazywali w swoich wypowiedziach na: „poczucie bezpieczeństwa”„brak pośpiechu” i możliwość zadawania lekarzom pytań.

7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajdują się dwa pokoje do oddawania nasienia. Pokoje do oddawania nasienia są bardzo dyskretnie umiejscowione: znajdują się w wydzielonej części Ośrodka, do której pacjenci oczekujący na wizyty nie mają dostępu, choć korytarzem przemieszcza się personel medyczny. Procedury oddawania nasienia tłumaczy się co najmniej dwukrotnie (najpierw lekarz, następnie embriolog). Pomieszczenia mają raczej surowy wystrój: są to małe pomieszczenia, znajduje się w nich umywalka, czerwony fotel, telewizor, szafka na gazety i prasa oraz filmy erotyczne.  Wydaje się, że nie zadbano o zapewnienie intymności (konieczność kontaktu telefonicznego z laboratorium po oddaniu nasienia, spotkanie z embriologiem, wspólne opisywanie pojemnika itd.). Z jednej strony zrozumiałe jest, iż ta procedura wynika prawdopodobnie z przyjętych przez Ośrodek procedur bezpieczeństwa (podwójna weryfikacja tożsamości pacjenta, stąd wspólne opisywanie pojemnika), z drugiej strony jej efektem może być niższy komfort pacjenta.

Ośrodek zapewnia nieodpłatnie pojemniki do oddawania nasienia oraz prezerwatywę do oddania nasienia bez środków plemnikobójczych (odpłatnie, można ją nabyć w aptece  na terenie Ośrodka). Pacjenci są informowani o możliwości oddania nasienia poza Ośrodkiem, choć nie wszyscy nasi rozmówcy to potwierdzili (jeden z pacjentów zadeklarował, że nikt mu nie powiedział o takiej możliwości; inny rozmówca powiedział, że nie ma problemu ze skorzystaniem z możliwości oddania nasienia poza Ośrodkiem)

Obserwatorki zwróciły szczególną uwagę na: konieczność osobistego przekazania pojemnika z nasieniem personelowi Centrum, brak miejsca i fotela dla osoby bliskiej, konieczność nawiązania połączenia telefonicznego z laboratorium i spotkania z embriologiem po oddaniu nasienia, surowy wystrój pomieszczeń.

8. Opieka nad kobietą

W Ośrodku znajduje się osiem gabinetów ginekologicznych. Z uwagi na ich liczbę nie miałyśmy czasowej możliwości odwiedzenia każdego z nich, jednak te, które oglądałyśmy były wyposażone w bezpośredni dostęp do łazienki, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Łazienki w dniu monitoringu były czyste, zamykane od wewnątrz, znajdowała się w nich umywalka i bidet, ręczniki papierowe i papier toaletowy, w  łazienkach nie było odzieży jednorazowej ani środków higieny osobistej (tylko papier i ręczniki). W jednej z łazienek odnotowałyśmy nieprzyjemny zapach. Wszystkie oglądane przez nas gabinety ginekologiczne były wyposażone w trzy krzesła (jedno dla lekarza, dwa dla pacjentów/pary), co wskazuje pośrednio na uwzględnienie przez Ośrodek  potrzeby obecności osoby bliskiej podczas wizyty. Przykładem dobrych praktyk jest wyposażenie gabinetów lekarskich w parawany obok foteli ginekologicznych, co zapewnia intymność pacjentek podczas badania. Pacjentki w rozmowach z nami deklarowały, iż mogły się przygotować do badania w łazience lub za parawanem, a w trakcie badania ginekologicznego lekarz na bieżąco informował je o podejmowanych czynnościach (np. „teraz zakładam wziernik”), „tak, lekarz był delikatny”.

W Ośrodku znajdują się również pomieszczenia pielęgnacyjne dla pacjentek po zabiegach. Mieści się w nich jedno, czasem dwa łóżka. W dniu monitoringu pościel była świeża, pacjentkom zapewniono dostęp do wody pitnej. Do pomieszczeń przylega łazienka, jej stan w dniu monitoringu był bez zarzutu: była czysta, wyposażona w dostęp do umywalki i bidetu, zamykana od wewnątrz.  Do dyspozycji pacjentek była odzież jednorazowa oraz zamykane szafki na rzeczy osobiste. W pomieszczeniu mogą pacjentkom towarzyszyć osoby bliskie, jednak jedynie w przypadku pomieszczeń jednoosobowych. Część pacjentek informowała nas, że po zabiegu mogły im towarzyszyć osoby bliskie, jedna pacjentka (przebywała w sali dwuosobowej) poinformowała nas, że nie było takiej możliwości. Wszystkie pacjentki potwierdziły, iż po zabiegu nad ich stanem czuwał personel pielęgnarski/położniczy.

Ogólnie pacjentki były zadowolone, wskazywały na miłą atmosferę i życzliwość personelu. Osoba zarządzająca deklarowała rychłą przebudowę pomieszczeń na jednoosobowe i umożliwienie stałej obecności osoby bliskiej.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek oferuje dostęp do badań i zabiegów refundowanych ze środków NFZ: „ok. 800-1000 zabiegów rocznie w zależności od kontraktu” (cytat osoba zarządzająca). Integralną częścią Ośrodka jest oddział szpitalny, Pacjenci uzyskują szczegółowe informacje na ten temat od lekarza, położnych, pielęgniarek, koordynatora medycznego i pracowników biura obsługi klienta  (recepcji). Właściciele Ośrodka pragną: „umożliwić Pacjentom korzystanie z pełnego spektrum badań w jednym miejscu, jeśli się da, w ramach NFZ.” (cytat osoba zarządzająca). Ośrodek przeprowadza zabiegi ginekologiczne w ramach hospitalizacji planowej (wszystkie procedury - laparoskopia, histeroskopia diagnostyczna i zabiegowa, laparotomia i inne) oraz urologiczne (np. biopsja jądra na bloku operacyjnym). W ramach NFZ wykonuje się także badania prenatalne, Ośrodek ma: „zaplecze laboratoryjne wyspecjalizowane w kwestii niepłodności (wyniki są dostępne od razu), posiadamy także pracownię biologii molekularnej” (cytat osoba zarządzająca).

Pacjencji potwierdzili, że znana jest im oferta Ośrodka w zakresie badań i zabiegów refundowanych z NFZ.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona elektronicznie przed monitoringiem i  składały się na nią następujące dokumenty:
  1. INSEMINACJA AID kobiety samotnej
  2. INSEMINACJA HETEROLOGICZNA (AID) KONKUBENTÓW
  3. INSEMINACJA HETEROLOGICZNA (AID) MAŁŻONKÓW
  4. INSEMINACJA HOMOLOGICZNA (AIH) KONKUBENTÓW
  5. INSEMINACJA HOMOLOGICZNA (AIH) MAŁŻONKÓW
  6. UMOWA DLA PACJENTÓW PRZYSTĘPUJĄCYCH DO PROGRAMU ZAPŁODNIENIA POZAUSTROJOWEGO
  7. REGULAMIN ORGANIZACYJNY Ośrodka
  8. PODANIE WIĘKSZEJ ILOŚCI ZARODKÓW
  9. Umowa przechowania (kriokonserwacji) nasienia / tkanek jąder*. Program  „Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 – 2016
  10. Umowa przechowania (kriokonserwacji) nasienia / tkanek jąder*.

 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości. Analiza dokumentów prowadzona była przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu niepłodności, która ureguluje część kwestii poruszanych poniżej (m.in. kwestie afiliacji między dzieckiem urodzonym w wyniku heterologicznego zapłodnienia i jego ojcem niebędącym mężem matki):

1. INSEMINACJA AID kobiety samotnej
„pouczona o przebiegu leczenia w zakresie sztucznej inseminacji (…)
Zwracamy uwagę, iż użycie formy „pouczona” nie odzwierciedla charakteru konsumenckiego stosunku prawnego Ośrodek – pacjent. Pacjentka nie powinna być pouczana, może być informowana. Stosunek pomiędzy Ośrodkiem i pacjentami jest zawsze stosunkiem nierównym, w którym pacjent jest stroną słabszą. Podkreślanie tego stosunku paternalistycznym brzmieniem Prośby tylko pogłębia tę nierówność. Podobną uwagę mamy wobec użycia terminu „sztuczna inseminacja”, które jest kalką językową terminu angielskiego artificial insemination. Z uwagi na fakt językowych i wartościujących konotacji przymiotnika „sztuczny” w języku polskim być może właściwszą formą byłoby zastosowanie określenia „inseminacja domaciczna”.

Poza tym brak uwag.

2. INSEMINACJA HETEROLOGICZNA (AID) KONKUBENTÓW

Podnosimy tę samą uwagę odnośnie terminów „zostaliśmy pouczeni”„sztuczna inseminacja”, co w przypadku dokumentu nr 1.

"- iż dziecko nie urodzi się w małżeństwie, a tym samym nie korzysta z praw, z tym związanych, a w szczególności wynikających z ustawy, z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 roku, nr 9, poz. 59 z późniejszymi zmianami), tj. domniemania ojcostwa, prawa do alimentów itp. jak również innych, w tym prawa do dziedziczenia;

(…)

- Fakt poczęcia dziecka w wyniku inseminacji heterologicznej za zgodą partnera może być podstawą do dochodzenia od niego alimentów na drodze postępowania sądowego w świetle zasad współżycia społecznego pomimo faktu, iż nie jest on biologicznym ojcem dziecka"

Fakt poczęcia dziecka w wyniku zabiegu wspomaganego rozrodu, który odbył się za zgodą partnera matki, i w wyniku którego urodziło się dziecko uznane następnie przez partnera matki w Urzędzie Stanu Cywilnego, automatycznie doprowadzi do powstania wszystkich zależności opisanych w k.ri.o., a dotyczących prawa do dziedziczenia i praw alimentacyjnych. Formalnie zapisy są poprawne, jednak podnosimy obawę, iż ich łączne brzmienie może zasugerować pacjentom, iż fakt skorzystania z inseminacji nasieniem dawcy w przypadku pary niepozostającej w związku małżeńskim nie zrodzi żadnych obowiązków po stronie partnera matki.

Poza tym bez uwag.

3. INSEMINACJA HETEROLOGICZNA (AID) MAŁŻONKÓW

Podnosimy tę samą uwagę odnośnie terminów „zostaliśmy pouczeni”„sztuczna inseminacja”, co w przypadku dokumentu nr 1.
Poza tym bez uwag.

4. INSEMINACJA HOMOLOGICZNA (AIH) KONKUBENTÓW
Podnosimy tę samą uwagę odnośnie terminów „zostaliśmy pouczeni”„sztuczna inseminacja”, co w przypadku dokumentu nr 1.
Poza tym bez uwag.

5. INSEMINACJA HOMOLOGICZNA (AIH) MAŁŻONKÓW

Podnosimy tę samą uwagę odnośnie terminów „zostaliśmy pouczeni”„sztuczna inseminacja”, co w przypadku dokumentu nr 1.
Poza tym bez uwag.

6. UMOWA DLA PACJENTÓW PRZYSTĘPUJĄCYCH DO PROGRAMU ZAPŁODNIENIA POZAUSTROJOWEGO

§ 3, pkt 4. Po zakończeniu wybranej metody leczenia niepłodności, jeżeli w jej wyniku nie doszło do skutecznego zapłodnienia Pacjentki, Pacjenci mogą wyrazić zgodę na kontynuowanie leczenia niepłodności w ramach niniejszej umowy.

Użycie frazy „nie doszło do skutecznego zapłodnienia Pacjentki” wydaje się być językowo i społecznie niefortunne. Prawdopodobnie twórcy dokumentu mieli na myśli fakt zaistnienia ciąży, a nie „skutecznego zapłodnienia pacjentki”. Sugerowałybyśmy podjęcie refleksji językowej nad użytymi sformułowaniami.

§ 15, pkt 1

Centrum medyczne oraz personel medyczny nie ponoszą odpowiedzialności za efekty uboczne zabiegów, a w szczególności w przypadku niepoinformowania przez Pacjentkę lub Pacjenta o przebytych chorobach, wadach wrodzonych lub nabytych i innych niedyspozycjach zdrowotnych

Art. 362 k.c. mówi o odpowiednim zmniejszeniu obowiązku naprawienia szkody w przypadku jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody. Cytowany zapis całkowicie wyłącza odpowiedzialność lekarza w sytuacji przyczynienia się pacjenta do powstania lub zwiększenia szkody, co jest niezgodne z treścią przytoczonego artykułu. Podnosimy również uwagę, iż Umowa nie wspomina w żadnym ze swoich punktów o „obowiązku dołożenia należytej staranności” przez świadczeniodawcę. W związku z tym pacjenci sygnujący umowę mogą nabrać błędnego przekonania, iż ich roszczenia wynikające z wystąpienia negatywnych następstw i powikłań, które wystąpiły wskutek niedołożenia należytej staranności, są bezpodstawne, co nie jest zgodne z aktami prawnymi. Cytując: "Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód (...) z należytą starannością” (art. 4 u.z.l.). Warunek ten znajduje się także w art. 8 KEL: "Lekarz powinien przeprowadzić wszelkie postępowanie diagnostyczne, lecznicze i zapobiegawcze z należytą starannością, poświęcając im niezbędny czas". Każdy podmiot udzielający świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – a takimi są świadczenia w ramach programu refundacji in vitro – jest zobowiązany do udzielania świadczeń świadczeniobiorcom z zachowaniem należytej staranności. Tym samym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych poniesie odpowiedzialność za niedołożenie należytej staranności, za wszelką winę nieumyślną i umyślną, niezależnie od zastrzeżeń zawartych w umowie cywilnoprawnej, będącej dokumentem niższego rzędu. Zapis może sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i prawnym, iż nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia roszczeń należy do właściwego sądu.

§ 16, pkt 3.

Pacjenci wyrażają zgodę na przetwarzanie przez Centrum Medyczne swoich danych osobowych zgromadzonych na potrzeby związane z wykonywaniem umowy oraz dla celów informowania Pacjentów o nowych usługach medycznych Centrum.(podkreślenie nasze)

Umieszczenie tego zapisu w umowie mającej formę dokumentu zakładającego jeden podpis Stron odnoszący się do wszystkich jej zapisów,  uniemożliwia wyrażenie zgody na sam zabieg bez jednoczesnego wyrażenia zgody na wykorzystanie danych dla celów marketingowych Centrum, przy czym wykorzystanie danych  nie jest nieodzowną czynnością w przypadku przeprowadzenia zabiegu. Rekomendujemy wydzielenie zgody na wykorzystanie danych osobowych z dokumentu głównego, aby umożliwić pacjentom dobrowolną decyzję w tym zakresie.

§ 19, pkt 3

(...) w przypadku braku takiej informacji korespondencja Centrum Medycznego wysłana na ostatni wskazany  przez Pacjentów adres będzie traktowana jako skutecznie doręczona

Powyższy zapis zawiera tzw. fikcję doręczenia, a więc przyjmuje założenie, iż druga strona otrzymała korespondencję, której w rzeczywistości nie odebrała. Powyższy zapis narusza interesy konsumenta. Zgodnie z trwałą praktyką Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zapisy w umowach zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami, które pozwalają uznać za doręczone dokumenty, których konsumenci w rzeczywistości nie otrzymali i nie mieli możliwości się z nimi zapoznać, traktowane są jako klauzule abuzywne.

7. REGULAMIN ORGANIZACYJNY Ośrodka

Dokument nie był analizowany dla potrzeb niniejszego rozdziału, sprawdzano jedynie jego zgodność z poszczególnymi obszarami pracy Ośrodka (m.in. dostęp pacjenta do dokumentacji medycznej). Nie zaobserwowano w tym zakresie żadnych niezgodności.

8.  PODANIE WIĘKSZEJ ILOŚCI ZARODKÓW

Bez uwag

9. Umowa przechowania (kriokonserwacji) nasienia / tkanek jąder*. Program  „Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 – 2016

§ 8 3. Składający ma obowiązek niezwłocznie w formie pisemnej poinformować Przechowawcę o każdej zmianie swojego adresu zamieszkania oraz adresu do korespondencji. W przypadku braku takiej informacji korespondencja Przechowawcy wysłana na ostatni wskazany adres będzie traktowana jako skutecznie doręczona

Powyższy zapis zawiera tzw. fikcję doręczenia, a więc przyjmuje założenie, iż druga strona otrzymała korespondencję, której w rzeczywistości nie odebrała. Powyższy zapis narusza interesy konsumenta. Zgodnie z trwałą praktyką Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, zapisy w umowach zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami, które pozwalają uznać za doręczone dokumenty, których konsumenci w rzeczywistości nie otrzymali i nie mieli możliwości się z nimi zapoznać, traktowane są jako klauzule abuzywne.

Poza tym bez uwag

10. Umowa przechowania (kriokonserwacji) nasienia / tkanek jąder*.

§7, pkt 3

Ta sama uwaga co w dokumencie nr 9.


***
W przypadku niektórych dokumentów (nr 6 oraz nr 1) odnotowano także brak dbałości o poprawność językową (stosowanie liczby mnogiej w odniesieniu do jednej osoby, „nie ulegają zwrotowi” zamiast „nie podlegają”, „umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach”, podczas gdy powinny być trzy egzemplarze, ponieważ do podpisania umowy przystępują trzy osoby; stosowanie języka niezrozumiałego/brak dbałości o poprawność stylistyczną i właściwy dobór słów, np. „Centrum Medyczne nie ponosi wynikających z zaniechania negatywnych skutków związanych z realizacją przedmiotowej umowy”).

W rozmowie z osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, iż treści zgód i zapisy umowy są negocjowalne. Pacjenci, z którymi rozmawialiśmy potwierdzili, iż otrzymali wzorce zgód/umowy co najmniej 24 godziny przed planowanym zabiegiem oraz otrzymali kopie podpisanych przez siebie dokumentów.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Z obserwacji, rozmów z Pacjentami i personelem Ośrodka wynika, że Ośrodek dba o intymność Pacjentów. Żadna z rozmówczyń nie miała uwag w tym zakresie.

Dobrą praktyką jest system numerków, który można obsługiwać samodzielnie zaraz po wejściu do budynku, kiedy jest się już pacjentem Ośrodka – nie ma już wtedy konieczności bezpośredniego kontaktu z recepcją (do systemu Pacjent wprowadza swój nr PESEL). System informuje, że w danym gabinecie odbywa się wizyta (wyświetla się informacja „Wizyta w toku”). Obserwatorki odniosły wrażenie, że personel nie polega w 100% na systemie, gdyż zdarzały się sytuacje, gdy mimo informacji na ekranie, zachodziła konieczność dodatkowej weryfikacji – sprawdzano obecność Pacjentów w pomieszczeniu, najczęściej za pośrednictwem połączenia telefonicznego (taką praktykę przyjęła rejestracja i opowiedziały o niej również położne). Pacjentki zgodnie bowiem informowały, iż ich wizyty nie były przerywane wejściem do gabinetu osób trzecich.

Pomieszczenia takie jak gabinety oraz pokój pielęgnacyjny (pełniący jednocześnie funkcję pomieszczenia, w którym Pacjenci oczekują na zabieg) zostały zaplanowane i rozmieszczone w budynku w sposób, który nie naraża Pacjentów na krępujące sytuacje. Konieczność przekazywania pojemnika „z ręki do ręki”, tj. bezpośrednio embriologowi, może narażać pacjentów na dyskomfort. Z rozmów z personelem wynika, że prawo do obecności osoby bliskiej jest respektowane, choć nie informuje się rutynowo Pacjentów, że mają prawo do obecności osoby bliskiej. Warunki panujące w pomieszczeniach umożliwiają realizację tego prawa (dodatkowe fotele w gabinetach). W żadnym z pomieszczeń do oddawania nasienia nie ma jednak miejsca siedzącego dla drugiej osoby (w obu pokojach tylko jeden fotel, obok fotela umywalka). W trakcie obserwacji do pomieszczenia do oddawania nasienia wchodził tylko mężczyzna, partnerka oczekiwała tuż za drzwiami (krzesło w odległości 1,5 m od tych drzwi) lub w poczekalni na zewnątrz – w korytarzu, za dodatkowymi drzwiami.

Jak wspomniałyśmy w poprzedniej części raportu, personel poinformował o planach  przebudowy pomieszczeń pielęgnacyjnych w taki sposób, aby były one jednoosobowe i pozawalały na  obecność osoby najbliższej.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Personel poinformował, że wydaje dokumentację medyczną na podstawie pisemnego wniosku pacjenta w terminie 7 dni roboczych od daty jego złożenia. Koszt to 0.60 gr/strona, co zgadza się z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie.  Żaden z pacjentów nie potwierdził  ani też nie zaprzeczył tej informacji (rozmówcy nie pobierali dokumentacji). Dyrektor finansowy i osoba zarządzająca Ośrodkiem powiedzieli, że dokumentacja przechowywana jest w archiwum w piwnicy, pielęgniarki przywożą dokumentację, każdorazowo odnotowują dokładnie w systemie, co zostało pobrane z archiwum. Do dokumentacji medycznej ma dostęp wyłącznie personel medyczny, a do dokumentacji embriologicznej – wyłącznie embriolog lub lekarz w obecności embriologa.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


W Ośrodku dostępne są windy, przygotowano podjazd i miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych. Nie ma gabinetu ginekologicznego bezpośrednio połączonego z toaletą dla osób z niepełnosprawnością ruchową, jednak potwierdziłyśmy obecność specjalnego obniżanego fotela ginekologicznego.

Ośrodek posiada bardzo dużą łazienkę przystosowaną do potrzeb osób niepełnosprawnych – jest to łazienka dla osób obojga płci, warunki są bardzo komfortowe – specjalna kabina prysznicowa, bidet i toaleta.  W trakcie wizyty w Ośrodku pokazano Obserwatorkom drogę osoby poruszającej się na wózku – z poczekalni i pomieszczenia pielęgnacyjnego do tej łazienki. Należy zatem uznać, iż Ośrodek dostosował swoją infrastrukturę również dla potrzeb osób niepełnosprawnych.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Z analizy wynika, że Ośrodek przekazał dokumenty przygotowane z myślą o osobach pozostających w związku małżeńskim, a także o konkubentach (konkubinat w prawie polskim to związek dwojga osób odmiennej płci) oraz o kobietach zgłaszających się do Ośrodka bez partnerów. Z założenia nie przygotowano dokumentów dla mężczyzn bez partnera oraz dla par osób tej samej płci.  Język strony internetowej jest nieco bardziej neutralny, choć i tu można odnaleźć przykłady, które świadczą o tym, że założono, iż wszystkie osoby zgłaszające się do Ośrodka żyją w parach złożonych z osób różnej płci lub żyją samotnie. Przykłady stosowania dyskryminującego języka mogą (nie muszą) być odzwierciedleniem faktu dyskryminowania osób nieheteroseksualnych w kontekście dostępu do usług medycznych związanych z nowoczesnymi metodami wspomaganego rozrodu. Nawet jeśli nie świadczą o rzeczywistym blokowaniu dostępu do tych usług, faktem jest, że stosowany przez Ośrodek język nie jest skierowany do wszystkich przedstawicieli społeczeństwa, uwzględniono dwie grupy: osoby w parach heteroseksualnych  (małżeństwo lub konkubinat) oraz kobiety samotne.

Z rozmowy z Osobą zarządzającą wynika, że Ośrodek nie utrudnia dostępu do świadczeń żadnej konkretnej grupie społecznej. W trakcie rozmowy Osoba zarządzająca powiedziała „Ja osobiście w ogóle nie widzę żadnego powodu, dla którego mielibyśmy traktować pacjentów, którzy nie zgłaszają się jako małżeństwo, czy para złożona z osób różnej płci, inaczej. Mamy zresztą umowy dla kobiety, która zgłasza się sama.” Pozostaje jednak pytanie o realizację praw pacjentek, które nie deklarują orientacji heteroseksualnej, żyją, na przykład, w związku złożonym z osób tej samej płci, tworzą rodzinę dwuosobową lub większą, w tym rodzinę, w której wychowują się dzieci. Pojawia się wątpliwość czy taka polityka nie powoduje, że niektóre osoby czują się zobligowane do ukrywania swojej orientacji i/lub tożsamości (dokument przygotowany dla „kobiety samotnej” zawiera jedynie oświadczenie, że nie pozostaje w związku małżeńskim ani stałym związku partnerskim z żadnym mężczyzną”). W trakcie rozmowy z lekarzem Obserwatorka dowiedziała się, że z wizyt u tego lekarza korzystają także pary osób tej samej płci – dwie kobiety.

15. Opieka psychologiczna

 
W Ośrodku zatrudniony jest psycholog ze specjalizacją kliniczną. Pacjenci nie potwierdzili  korzystania z konsultacji psychologicznej, jedna pacjentka, która deklarowała chęć kontaktu z psychologiem nie wiedziała, że jest on zatrudniony w Ośrodku. W trakcie rozmowy z Osobą zarządzającą temat konsultacji psychologicznych został szerzej omówiony z inicjatywy osoby zarządzającej. Padały pytania: „A jak to powinno wyglądać?”, „Jakie są rekomendacje Naszego Bociana odnośnie opieki psychologicznej?”, „Co to znaczy, że psycholog miałby być superwizorem personelu?”. Poinformowano także, że zatrudniony w Ośrodku psycholog uczestniczył w spotkaniach organizowanych przez Stowarzyszenie Nasz Bocian, ale na tych spotkaniach nie padły konkretne wytyczne, jaka powinna być forma współpracy z psychologiem. Inne komentarze osoby zarządzającej: „Psycholog czasem może zrobić wiele złego, może rozmontować lekarzowi cały plan leczenia, może spowodować, że pacjenci nie zechcą już podejść do kolejnej próby, choć według lekarza powinni, bo jest duża szansa na powodzenie.” Poinformowano także, że psycholog jest dostępny w Ośrodku raz w tygodniu i dodatkowo na każde żądanie pacjentów – można się dowolnie umówić, a w nagłych sytuacja zapewnia się kontakt telefoniczny. Wszystkie konsultacje są płatne z zasady, ale zdarzają się odstępstwa od tej reguły, jeśli jest wskazanie lekarza, zwłaszcza dla osób korzystających z programu MZ. Podejmowano różne próby urozmaicenia oferty Ośrodka, aby poszerzyć wiedzę pacjentów – były to na przykład bezpłatne spotkania z położną, jednak zainteresowanie pacjentów było niewielkie. Nie uzyskałyśmy dokładnej odpowiedzi na pytanie, ile osób skorzystało z pomocy psychologicznej w ostatnim miesiącu: „myślę, że nie za dużo” (cytat osoba zarządzająca).

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od Osoby zarządzającej psycholog bierze udział w zebraniach zespołu, jest również dostępny dla personelu, jednak nie sprawuje opieki superwizyjnej ani konsultacyjnej nad personelem. Lekarz, z którym rozmawiałyśmy zadeklarował, iż nie rekomenduje pacjentom konsultacji psychologicznej. Również personel położniczy przekazał, iż nie są organizowane szkolenia psychologiczne dla personelu, jak również personel położniczy nie  otrzymuje wsparcia psychologa w radzeniu sobie z trudnymi sytuacjami w pracy i kontakcie z pacjentami. Psycholog nie uczestniczy w zebraniach personelu pielęgniarskiego i położniczego, choć: „może i takie wsparcie by się przydało” (cytat położna). Pomimo tego położna przekazała, że odbywają się zebrania personelu (lekarze, embriolodzy, pielęgniarki), na których każdy członek personelu może zgłosić swoje postulaty i są one uwzględniane: „pracują tu naprawdę wspaniali ludzie”.  Tym samym nie udało się skrzyżować informacji uzyskanej od osoby zarządzającej i od członków personelu w zakresie obecności psychologa podczas zebrań zespołu, informacje w tej kwestii były rozbieżne.

Dodatkowe spostrzeżenia Obserwatorki: wydaje się, że osoby zarządzające nie mają pewności, w jaki sposób kształtować politykę Ośrodka w zakresie pomocy psychologicznej dla pacjentów oraz jaki powinien być udział psychologa w pracy lekarzy, położnych i pozostałych członków zespołu.  Obserwatorka odniosła wrażenie, że psycholog nie ma stałego kontaktu z lekarzami.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Lekarz  informuje pacjentów o polityce Ośrodka w zakresie dawstwa i biorstwa. Uwag pacjentów nie stwierdzono, gdyż żadna z osób, z którymi rozmawiały Obserwatorki nie korzystała z dawstwa/biorstwa. Informacje szczegółowe o standardach w dawstwie i biorstwie uzyskano w trakcie rozmowy z embriologiem (odpowiedzi na pytania w kwestionariuszu rozmowy dla osoby zarządzającej. Embriolog czerpie z doświadczeń zagranicznych (wizyty, szkolenia). Rekrutacja kandydatów na dawców nasienia i komórek jajowych jest przeprowadzana przez lekarza i embriologa, nie uczestniczy w niej psycholog. Konsultacja psychologiczna dla dawców nie jest obowiązkowa. Pacjenci-biorcy nie otrzymują w Ośrodku  materiałów edukacyjnych (aspekty psychologiczne i społeczne dawstwa, w tym wskazania grup wsparcia, poradników dla rodziców dzięki dawstwu etc.)  na temat dawstwa/biorstwa gamet i zarodków.

Dawstwo nasienia

Ośrodek prowadzi własny bank nasienia oraz korzysta z zewnętrznych banków nasienia. Pacjenci-biorcy mają możliwość konsultacji psychologicznej, jednak jest ona płatna. Biorcom udostępnia się następujące dane nieidentyfikujące w przypadku dawstwa nasienia: cechy fenotypowe, grupa krwi, pochodzenie etniczne, wykształcenie i stan zdrowia dawcy oraz wiek.  Kariotypów nie bada się rutynowo. Ośrodek limituje liczbę potomstwa jednego dawcy (maksymalnie 10 potomstwa jednego dawcy). Dawstwo jest raczej wyłącznie anonimowe (Embriolog: „Otwarte dawstwo w przypadku rodziny”). Lekarz wskazywał na duże kolejki zarówno w bankach nasienia, jak i bankach komórek jajowych. Do poszerzenia gromadzenia danych nieidentyfikujących odniósł się sceptycznie wskazując na problemy z małą ilością dawców. W przypadku banków zewnętrznych (zagranicznych) istnieje możliwość wyboru dawcy nieanonimowego i osoba zarządzająca poinformowała, iż pacjenci otrzymują taką wiedzę podczas wizyty związanej z biorstwem nasienia. Bank nasienia prowadzą biolodzy i od pewnego czasu gromadzą dodatkowe informacje – psychospołeczne. Zachęca się dawców, by napisali odręcznie list, w którym opisują swoją motywację. Planuje się poszerzenie zakresu gromadzonych informacji.  Embriolog poinformowała nas, że wkrótce będą gromadzone także zdjęcia dawców („chcielibyśmy, żeby to wyglądało tak jak w Wielkiej Brytanii, Danii, ale nasze społeczeństwo jest inne, na razie nie udaje nam się wdrożyć niektórych rozwiązań”). Personel pracujący w laboratorium uwzględnia w codziennej pracy fakt, że dawstwo niepartnerskie wiąże się z kwestiami bioetycznymi i psychologicznymi, zwraca uwagę na stabilność motywacji kandydatów na dawców i zachęca ich do refleksji na ten temat

Dawstwo komórek jajowych i zarodków:

Ośrodek prowadzi bank komórek jajowych. Informacje o dawczyniach komórek nie są tak szczegółowe jak w przypadku dawców nasienia (są to podstawowe wymagane informacje). Informacje o zarodkach dotyczą  grupy krwi oraz cech fenotypowych. Lekarz wskazywał także, że udostępnienie wieku dawczyni jest dyskusyjne, gdyż wiedza ta może wskazywać na konieczność wykonania badań prenatalnych.

Obserwatorki odniosły wrażenie, że podejście do problematyki dawstwa i biorstwa jest niespójne: embriolog nastawiony jest nowocześnie, entuzjastycznie, natomiast dla lekarzy największym problemem jest brak dawców.


17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:
  1. Przykładem  bardzo dobrych praktyk jest wprowadzenie systemu numeracji wizyt pacjentów, w tym możliwość samodzielnej rejestracji osób zgłaszających się na kolejną wizytę. Całkowicie rozwiązało to problem ewentualnego braku dyskrecji wobec pacjentów, co jest niestety problemem w wielu Ośrodkach;
  2. Ośrodek systematycznie kształtuje, wdraża i poprawia politykę związaną z dawstwem i biorstwem gamet i zarodków. Praktyka Ośrodka ma na celu pogodzenie interesów wszystkich stron: prawa dziecka do poznania swojego pochodzenia i tożsamości genetycznej (nawiązanie do Art. 8 Konwencji o prawach dziecka, które stoją ponad zobowiązaniem Ośrodka leczenia niepłodności do zachowana anonimowości dawcy),  prawa do autonomii i prywatności rodziców (biorców), prawa rodziny do wyboru spokrewnionego dawcy oraz prawa do prywatności dawcy. W rozmowach z personelem (osoba zarządzająca, embriolog) zauważyłyśmy dużą wrażliwość i świadomość wagi tej kwestii, bardzo pozytywnie należy się również odnieść do faktu pogłębiania wiedzy dotyczącej europejskich rekomendacji dotyczących dawstwa i biorstwa przez personel poprzez uczestnictwo w zagranicznych szkoleniach w tym zakresie;
  3. Pacjenci zgodnie zwracali uwagę na dobry kontakt z lekarzami, nie odnotowałyśmy w tej kwestii żadnych większych zastrzeżeń. Naszą uwagę zwróciły również częste wzmianki różnych osób z personelu na temat dobrej atmosfery pracy i serdecznych relacji, jak również pogłębione, propacjenckie refleksje personelu wyrażane w przypadku polityki dawstwa, programu rządowego i równego traktowania pacjentów, ale też szeregu innych kwestii dotyczących świadomości niepłodności i jej aspektu społecznego;
  4. Strona internetowa Ośrodka jest skonstruowana w sposób przejrzysty i zawiera  rzetelnie przygotowane informacje, brakuje w niej wprawdzie kilku aspektów (opisanych na początku raportu), jednak uwagę zwraca kompletność opisu oferty Ośrodka, poświęcenie uwagi objaśnieniom i definicjom, stosowanie zrozumiałego języka wobec pacjentów, ale także zwrócenie uwagi na aspekty pozamedyczne w informacjach (np. informacja o procedurze GIFT odniesiona do pacjentów, którzy z powodów światopoglądowych nie akceptują procedur zapłodnienia pozaustrojowego);
  5. Polityka informowania o cenach przyjętych w Ośrodku została skrzyżowana na wielu poziomach (wszyscy rozmówcy) i należy ją uznać za spójną oraz transparentną. Brakuje jedynie informacji dotyczącej kosztów procedury adopcji zarodka oraz programu in vitro z komórką dawczyni.
Rekomendacje:

  1. Rekomendujemy stosowanie w  dokumentacji słownictwa neutralnego oraz zweryfikowanie treści dokumentacji podpisywanej przez pacjentów, w szczególności umowy  dla pacjentów przystępujących do programu zapłodnienia pozaustrojowego;
  2. Sugerujemy ponowną refleksję nad organizacją procedury oddawania nasienia,w tym przede wszystkim rozważenie umożliwienia przekazywania pojemnika z nasieniem personelowi w sposób bezkontaktowy oraz większą dbałość o intymność pokoi do oddawania nasienia (w tym jego wyposażenie i zapewnienie miejsca partnerce, jeśli takie będzie życzenie pary);
  3. Zachęcamy do rozważenia wyposażenia łazienek w odzież jednorazową oraz środki higieny osobistej (żel do higieny intymnej, wkładki);
  4. Rekomendujemy umieszczenie na stronie www informacji na temat skuteczności Ośrodka wraz z metodologią, opisanie procedury adopcji zarodka i programu dawstwa komórek jajowych (w tym podanie kosztów procedur) i opisanie skutków ubocznych zabiegów,
  5. Sugerujemy ponowną refleksję nad rolą psychologa w Ośrodku i kwestią współpracy pomiędzy personelem i psychologiem: jaki jest jej zakres, jakie są obowiązki psychologa, w jaki sposób personel rekomenduje pacjentom skorzystanie z możliwości konsultacji. Być może godna rozważenia jest procedura rutynowego informowania pacjentów o takiej możliwości. Ponadto zachęcamy do włączenia psychologa w organizację szkoleń dla personelu lekarskiego i pielęgnarskiego/położniczego,w tym zapewnienie personelowi możliwości konsultacji i superwizji (bieżącego omawiania z psychologiem sytuacji trudnych, których nie brakuje w tej wyczerpującej emocjonalnie pracy, gdzie personel siłą rzeczy styka się z wieloma dramatami i sytuacjami skrajnymi tj. utraty wyczekanych ciąż, straty dzieci, kolejnymi nieudanymi próbami, konfrontacją pacjentów z rezygnacją z leczenia i rozważeniem adopcji);
  6. Rekomendujemy włączenie do materiałów edukacyjnych dla pacjentów informacji o dawstwie i biorstwie gamet/zarodków z uwzględnieniem stanu prawnego dawstwa oraz aspektów psychologicznych i społecznych, w tym także udostępnienie pacjentom poradników na ten temat (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać”);
  7. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródło informacji (www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  8. Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów lub włączyć do informacji pisemnych:

Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS

18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Fabryczna 13D
40-611 Katowice
Telefon: 48 32 783 73 00
E-mail:
WWW: http://klinikanieplodnosci.pl/
Kierownik: dr n.med. Mariusz Kiecka
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • MARtest
  • Badanie MSOME
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • IVF IMSI
  • PESA
  • TESA
  • mTESE
  • IVM
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • PGD diagnostyka preimplantacyjna
  • Badanie genetyczne komórek jajowych przed zapłodnieniem
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • HSG
  • Sono HSG
  • Laparoskopia
DODATKOWE INFORMACJE O OFERCIE
hydrolaparoskopia
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy