Dane placówki

Przychodnia Lekarska nOvum

Istnieje od 1994 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 1999
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    konsultacje lekarza specjalisty genetyki medycznej i związane z nim wybrane badania genetyczne, m.in. w zakresie: - przyczyn męskiej niepłodności np. badanie mutacji genu CFTR, czyli nosicielstwa mukowiscydozy u niepłodnych mężczyzn, delecje chromosomu Y, - poradnictwa w kierunku przyczyn nawracających poronień.

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Przychodnia nOvum
Data przeprowadzonego monitoringu 12.03.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu


1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (jedna osoba ma certyfikat Senior Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek wykonuje niektóre świadczenia w ramach NFZ.

Sytuacja badawcza:

Monitoring Ośrodka odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci zgłaszali się spontanicznie do wywiadów z nami, nie były to osoby poproszone z wyprzedzeniem przez personel o wzięcie udziału w monitoringu. Części rozmów z personelem (położna, pracownicy rejestracji) odbywały się w obecności osoby zarządzającej.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek znajduje się w budynku samodzielnym, wielokondygnacyjnym. Można poruszać się po nim schodami lub windą. Ośrodek jest dobrze oznakowany, łatwo się do niego dostać. W bezpośredniej bliskości Ośrodka (w budynku administracyjnym Ośrodka) mieści się także apteka. Przed Ośrodkiem znajduje się obszerny parking, do Ośrodka można dojechać również komunikacją miejską, co opisano na stronie internetowej Ośrodka w części poświęconej danym teleadresowym i mapie dojazdowej. Ośrodek zajmuje sporą przestrzeń: umiejscowiono go na odrębnej, wydzielonej posesji. Pacjenci leczący się w Ośrodku mają do dyspozycji również część ogrodu. Na parterze Ośrodka znajduje się rejestracja, poczekalnia, część gabinetów, szatnia oraz mała kawiarnia dla pacjentów, w której można napić się kawy, herbaty i zjeść przekąskę. Napoje i przekąski w kawiarni są płatne, jednak pacjenci oczekujący na wizytę mogą korzystać również z bezpłatnych dystrybutorów wody. Do dyspozycji pacjentów przeznaczono również toalety, w tym łazienki dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Stan czystości wszystkich toalet był w dniu monitoringu bez zarzutu. Na piętrze mieści się część laboratoryjna i pozostałe gabinety, pacjentom oczekującym na wizytę zapewniono na obu kondygnacjach wystarczającą przestrzeń, aby czuli się dyskretnie i komfortowo. Na stolikach dostępne są prasa i segregatory z wybranymi artykułami dotyczącymi niepłodności, w tym artykułami opisującymi pracę/sukcesy Ośrodka. Przestrzeń Ośrodka organizuje wizualnie duże drzewo oliwne posadzone pośrodku holu na parterze, jest to również znak „rozpoznawczy” tego Ośrodka.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Strona www

Podstawowym narzędziem informacyjnym Ośrodka jest strona WWW. W dniu robienia analizy strony internetowej funkcjonowała jeszcze jej stara wersja, obecnie Ośrodek zaktualizował stronę i należy zauważyć, iż znacznie się ona poprawiła w stosunku do wersji poprzedniej. Obecnie znajdują się na niej podstrony w postaci czytelnych infografik odsyłających pacjentów bezpośrednio do wybranych działów. Przebieg badań i zabiegów został opisany bardzo szczegółowo nie tracąc przy tym nic z przejrzystości wizualnej (opisy są uszeregowane w swoiste spisy treści kryjące pod sobą rozszerzone informacje) – każda sekcja zawiera nie tylko informacje o danym zabiegu/badaniu, ale również wyczerpujące opisy przygotowania do niego, w tym wymienione są możliwe powikłania. Osobną zakładkę poświęcono opisowi ciąży uzyskanej w wyniku leczenia niepłodności. Sposób organizacji i zawartość sekcji należy uznać za modelową jeśli idzie o jakość informacji i przedstawienie jej pacjentom.

Na stronie internetowej znajduje się odrębna zakładka KONTAKT, w ramach której znajdują się numery telefonów oraz adresy elektroniczne do poszczególnych osób/działów. Można się zatem skontaktować bezpośrednio z dyrektorem Przychodni Lekarskiej nOvum, z-cą Dyrektora ds. Medycznych, Dyrektor ds. jakości, Prawnikiem Przychodni, Przełożoną Pielęgniarek i Położnych, działem administracyjno-technicznym, Administratorem IT, działem kadr, Marketingiem, PR i działem zakupów. Zamieszczono także formularz do kontaktu z konsultantem.  Ponadto pacjentom kontaktującym się telefonicznie z Ośrodkiem udostępniono swego rodzaju „przewodnik” znajdujący się w łatwej do znalezienia zakładce „Sprawdź co wybrać gdy do nas dzwonisz”. Należy to uznać za działanie propacjenckie, ułatwiające pacjentom skontaktowanie się z Ośrodkiem. Z innych propacjenckich praktyk należy wymienić pogrupowanie informacji kontaktowych w zależności od sytuacji pacjenta: dostępne są zakładki „jestem w ciąży”, „nie jestem w ciąży”, „urodziłam”, co z pewnością ułatwia pracę personelowi obsługującemu telefony, ale przede wszystkim nie naraża pacjentów na sytuacje potencjalnie ich raniące.  Personel pracujący w Ośrodku ma swoje wizytówki wraz ze zdjęciami i godzinami przyjęć, więc pacjent jeszcze przed wizytą może zapoznać się wirtualnie z pracującymi w Ośrodku specjalistami. Zakładki są jasno pogrupowane: kierownictwo Przychodni, anestezjolog, androlodzy, ginekolodzy (w tym specjaliści w histeroskopii i ultrasonografii), konsultant, endokrynolog, radiolog, genetycy, hematolog, akupunkturzysta, psycholog i lekarze prowadzący ciążę - nie wszyscy pracownicy mają zdjęcia i informacje o kwalifikacjach. Brakuje również informacji o pozostałym zatrudnionym personelu, na przykład zespole położnych.

Dobrym rozwiązaniem jest szczegółowe opisanie pierwszej wizyty w Ośrodku i wyszczególnienie,  co na taką wizytę należy zabrać. Dzięki temu pacjenci będą do wizyty dobrze przygotowani co jest istotne szczególnie dla pacjentów mieszkających poza Warszawą.

Należy też wspomnieć o forum dostępnym na stronie www, w zakładce Forum embriologiczne. Poprzez dostępny formularz kontaktowy można zadać pytanie i uzyskać odpowiedź, zarówno w formie e-maila jak i publikacji na stronie Ośrodka (po wyrażeniu zgody na publikację przez Ośrodek pytania wraz z odpowiedzią). Pacjentka: „Korzystałam z forum kilka razy i za każdym razem uzyskałam satysfakcjonujące odpowiedzi. O forum dowiedziałam się ze strony www, ale żałuję, że nikt z personelu nie powiedział mi o tym wcześniej. Czasami trochę niezręcznie zapytać lekarza o niektóre kwestie, bo nie wiem czy to są poważne pytania, a chciałbym wiedzieć. Polecałam to forum innym pacjentkom”.

Jest to rzadko spotykana forma kontaktu pacjenta z Ośrodkiem, ale należy ją uznać za bardzo pożądaną. Język odpowiedzi udzielanych przez ośrodek jest jasny i przejrzysty, propacjencki. Stanowi to przykład bardzo dobrej praktyki, rozwiązanie należy uznać za modelowe.

 Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Pacjentki przed i po zabiegach otrzymują numer alarmowy, pod który mogą dzwonić w wypadku nagłych sytuacji (obsługiwany jest on przez lekarza i informacje na ten temat zostały zawarte we wszystkich dokumentach, które podpisują pacjenci, w tym Informatorze dla pacjenta dotyczącym procedur zapłodnienia pozaustrojowego). Pozostali pacjenci mogą dzwonić do Ośrodka – jest tu całodobowa ochrona, która zna przyjęty algorytm postępowania (źródło: osoba zarządzająca). Niektórzy lekarze pracujący w Ośrodku podają swoje numery telefonów pacjentom i są z nimi w stałym kontakcie: „Numer do doktora Lewandowskiego miałam od początku i mogłam dzwonić”, „Miałam numer do pani doktor”,  „Lekarz wykonujący histeroskopię dał mi telefon do siebie i korzystałam z niego kilkakrotnie, bo po zabiegu były powikłania, lekarz był bardzo pomocny i przejmował się mną.” (cytaty: pacjentki). Generalnie jednak nie jest to procedura zwyczajowa. Pacjenci mają jednak stały kontakt z Ośrodkiem za pośrednictwem rejestracji, a w sytuacjach szczególnych kontakt ten może być także całodobowy (dla wszystkich pacjentek po zabiegach oraz dla pacjentek, które po godzinach pracy Ośrodka zadzwonią na numer ogólny i ochrona przekaże kontakt dalej). Ponadto w Ośrodku funkcjonuje instytucja „konsultanta pacjenta” oraz telefonicznych dyżurów lekarskich opisane w dalszej części raportu.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku brak własnych publikacji, poradników i  podręczników wyłożonych w przestrzeni ogólnodostępnej- poza prasą i segregatorami z wycinkami prasowymi dotyczącymi niepłodności.  W poczekalni wyłożono ulotki dotyczące oferty własnej Ośrodka (m.in. banku komórek macierzystych). Należy jednak zauważyć, iż Ośrodek posiada własne materiały edukacyjne i są one przekazywane pacjentom podczas wizyt lekarskich. Jednym z takich dokumentów jest „Informator dla pacjentów przychodni lekarskiej nOvum” - informator składający się z 21 stron, który został nam przekazany jako część dokumentacji i został bliżej opisany w rozdziale dziesiątym. Ponadto pacjenci otrzymują segregatory z przezroczystymi zakładkami, w których mogą przechowywać dokumentację związaną z leczeniem; w segregatorze znalazło się także miejsce na ważne informacje dotyczące przebiegu leczenia w Ośrodku, m.in. o kontakcie z konsultantem pacjenta. Konsultant jest wyznaczoną przez Ośrodek osobą, która odpowiada na zapytania mailowe pacjentów i kontaktuje pacjentów z lekarzem bądź bezpośrednio udziela pomocy w zależności od sytuacji. Zapewniana przez Ośrodek możliwość telefonicznej konsultacji z lekarzem wymaga odbycia wcześniejszej rozmowy z konsultantem, który między innymi prosi sekretariat o przygotowanie dokumentacji danego pacjenta, aby dyżurujący lekarz dysponował kartą pacjenta.  Dodatkowo każda pacjentka otrzymuje „Dzienniczek pacjentki stymulowanej hormonalnie”. Dzienniczek poza funkcją porządkowania  rodzaju i kolejności przepisywanych leków posiada również skondensowane i bardzo pomocne informacje dla pacjentów. W Dzienniczku zawarto informację o możliwości kontaktu z konsultantem i zasadach udzielanej przez niego pomocy, ponadto znajduje się tam numer telefonu alarmowego dla pacjentek w sytuacjach wymagających szybkiej pomocy/konsultacji, jak również opisano skrótowo objawy, które powinny zaniepokoić pacjentkę. Ostatnie karty Dzienniczka zawierają pięć pytań skierowanych do pacjentek poddających się stymulacji, a dotyczących: pytania o ewentualne mrożenie komórek jajowych; pytania o ilość zapłodnionych komórek wraz z prośbą do pacjentki o staranne rozważenie tej kwestii i opisaniem możliwych konsekwencji; pytania o sposób zapłodnienia komórek (opisano klasyczne zapłodnienie IVF oraz ICSI); pytania o mrożenie zarodków wraz z podaniem jasnej informacji, iż jeśli para nie chce mrozić zarodków lub nie będzie chciała przekazać ewentualnych nadliczbowych zarodków do adopcji prenatalnej, powinna rozważyć zamrożenie niezapłodnionych komórek jajowych oraz ostatniego pytania dotyczącego ilości zarodków podawanych jednoczasowo podczas transferu. Ostatnie pytanie zawiera również informację o prowadzonej przez Ośrodek polityce w zakresie transferów pojedynczych i podwójnych opisane szerzej w części raportu „polityka SET”.  Ostatnia karta Dzienniczka poświęcona jest opisaniu oferty psychologicznej Ośrodka wraz z zachętą do skorzystania z niej i informacją, iż taka konsultacja jest bezpłatna dla wszystkich pacjentów podchodzących do zapłodnienia in vitro, zaś szczególnie wskazana dla pacjentów korzystających z zabiegów z użyciem gamet i zarodków dawców.

Wszystkie informacje szczegółowe i indywidualne udzielane są przez lekarza prowadzącego. W Ośrodku ponadto wprowadzono dzienny dyżur  pielęgniarski – pielęgniarka odpowiedzialna jest za dbanie o pacjentów, udzielanie niezbędnych wyjaśnień, pomoc w umawianiu wizyt na konkretny dzień cyklu, pomoc o odszukaniu wyników badań, wyjaśnień dotyczących konkretnych zabiegów czy badań. Podczas rozmów z pacjentami usłyszałyśmy, iż nie mieli żadnych zastrzeżeń co do sposobu i jakości przekazywanych informacji i sposobie leczenia. Informacje dotyczące planu leczenia, skuteczności, skutkach ubocznych czy przebiegu badań były dla nich jasne i wystarczające.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Cennik znajduje się zarówno w formie drukowanej (otrzymałyśmy w Ośrodku) jak również jest dostępny na stronie WWW. Cennik drukowany i wręczany pacjentom jest obszerniejszy od cennika opublikowanego na stronie, znajdują się w nim m.in. koszty procedury adopcji zarodka i in vitro z komórką dawczyni, których nie opisano na stronie internetowej.  Żaden z pacjentów, z którymi rozmawiałyśmy, nie zgłaszał zastrzeżeń co do jawności cen badań, wizyt i zabiegów: “dostałam cennik do ręki” (cytat: pacjentka). Pacjent może zatem otrzymać informację o podstawowych kosztach leczenia bez konieczności odbycia wizyty.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka w formie ustnej, pisemnej oraz mailowej. Forma odpowiedzi zależy od formy złożonej skargi: „Jeśli sytuacja jest skomplikowana to wtedy jest proponowane i zazwyczaj odbywa się osobiste spotkanie” (cytat osoba zarządzająca).  Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej skargi są rozpatrywane przez dyrektora: „wspólnie z lekarzem, jeśli skarga dotyczy kwestii medycznych”. W ubiegłym roku Ośrodek odnotował kilka skarg, dotyczyły one np. wydania wyników bez wizyty u lekarza, braku miejsc w Programie MZ, rekompensaty za przyjazd przy spóźnieniu się lekarza.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Ośrodek przekazuje ogólne informacje na temat skuteczności proponowanych metod leczenia niepłodności (dotyczy tylko metody IVF, brak informacji o skuteczności leczenia przyczynowego oraz inseminacji). Statystyki podane na stronie są podane dla kolejnych lat istnienia Ośrodka począwszy od roku 1999. Skuteczność dotycząca IVF podawana jest w bardzo precyzyjny sposób ze wskazaniem metodologii: ilość ciąż (w podziale na IVF i ICSI), odsetek ciąż/cykl, ciąż/punkcje i ciąż/transfer. W danych tych nie ma również informacji o ciążach biochemicznych, dotyczą tylko ciąż potwierdzonych badaniem USG. Należy uznać powyższy sposób prezentacji danych za rzetelny wobec pacjentów.

Tym samym podawana przez Ośrodek średnia ogólna:

Przychodnia nOvum specjalizuje się w leczeniu niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego, a średnia skuteczność z 10. lat wykonywania zabiegów (2004 - 2013) wynosi 43% ciąż klinicznych na transfer.

Może być uznana za średnią, której dane składowe pacjent sam może odnaleźć na stronie Ośrodka i zweryfikować, co w pozytywny sposób wyróżnia Ośrodek na tle innych, które zazwyczaj podają informację o średniej ogólnej, jednak bez informowania o składowych w podziale na lata i metodologię.

Można jedynie zauważyć, iż na stronie brakuje informacji o skuteczności procedur IVF realizowanych w ramach programu MZ.

Ponadto pacjenci podczas wywiadów deklarowali, że lekarz prowadzący przedstawiał również ustnie informacje o skuteczności.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Pacjenci są informowani o zaleceniach ESHRE w zakresie i ryzyku związanym z ciążami wielopłodowymi, co potwierdzono również w wywiadach z pacjentami.  Wprawdzie na stronach nie została przywołana nazwa Europejskiego Towarzystwa Ludzkiego Rozrodu i Embriologii ESHRE, jak również nie pojawia się termin SET, jednak informacje zawarte zarówno na stronie internetowej, w dokumentacji otrzymywanej przez pacjentów, jak i w Dzienniczku pacjentki są w tym zakresie konsekwentne i spójne oraz odnoszą się właśnie do zaleceń ESHRE. Przykładowa treść informacji o ilości transferowanych zarodków udostępniana przez Ośrodek:

Podczas transferu podaje się zwykle dwa embriony, chociaż ostatnio, aby zminimalizować ryzyko ciąży mnogiej, staramy się podawać jeden zarodek, zwłaszcza u młodych pacjentek. Pozostałe zarodki poddaje się kriokonserwacji do wykorzystania w przypadku, jeśli pierwsza próba zajścia w ciążę się nie powiedzie lub gdy zdecydują się Państwo na kolejne dziecko. W dniu transferu zostaną Państwo poproszeni o podpisanie umowy na zamrożenie embrionów i ich przechowywanie przez okres roku od dnia punkcji. Jeśli w tym czasie zarodki nie zostaną wykorzystane, umowę należy przedłużyć na kolejne lata.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu rządowego od początku trwania programu, to jest od lipca 2013 roku. Pacjenci w wywiadach przyznawali, że wiedzą, że Ośrodek jest realizatorem programu rządowego, a część naszych rozmówczyń korzystała z refundowanych zabiegów IVF. Informacja o realizacji Programu  znajduje się na stronie głównej Ośrodka, gdzie umieszczono link do informacji dotyczącej realizacji Programu: informacje o pierwszej konsultacji lekarskiej, rejestracji pary do Programu i kwalifikacji pary do Programu oraz dokumenty do pobrania dotyczące Programu (regulamin wraz z załącznikami).
Pacjentki w rozmowach z nami deklarowały, iż nie czuły się w Ośrodku  traktowane inaczej (gorzej, umawiane do wybranej grupy lekarzy, w innych godzinach etc. ) niż pacjentki pełnopłatne.

5. Rejestracja wizyty


Rejestrację w Ośrodku usytuowano w sposób, który uniemożliwia pacjentom przebywającym w poczekalni słyszenie rozmów pomiędzy pracownikami rejestracji i pacjentami umawiającymi się na badanie/wizytę. W tym zakresie praca rejestracji jest w pełni dyskretna. Personel rejestracji pracuje w trybie trzech zmian. Czas oczekiwania na pierwszą wizytę jest zróżnicowany. Najkrócej pacjenci czekają dwa tygodnie, ale bywa, że okres oczekiwania na wizytę wynosi do dwóch miesięcy, jeśli pacjentom zależy na konsultacji z wybranym lekarzem. Pozytywną praktyką Ośrodka jest niewątpliwie prowadzenie listy pacjentów oczekujących: „jest lista pacjentek oczekujących, jak tylko jest taka możliwość – natychmiast oddzwaniamy” (cytat: rejestracja). Za pozytywną praktykę uznać należy również telefoniczne potwierdzanie wizyt: „dzień przed wizytą dzwonią i przypominają, że mam wizytę” (cytat pacjentka). Przy rejestracji jest wywieszona tablica informująca o przyjmujących w Ośrodku specjalistach oraz o godzinach przyjęć. Pracownicy rejestracji odbywają szkolenia, zgodnie ze słowami osoby zarządzającej: „Są opracowane własne standardy z 2011 roku i wszyscy pracownicy muszą je znać, jest robiona weryfikacja (np. tajemniczy pacjent z firmy zewnętrznej, monitoring pracy rejestracji)”. W wypowiedziach niektórych pacjentek pojawiały się krytyczne uwagi dotyczące opóźnień wizyt.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Lekarze przyjmujący w Ośrodku prowadzą wizytę według przyjętej procedury, na którą składa się m.in. pisemna informacja po wizycie: „Pierwsza wizyta przebiega zawsze wg schematu z historii choroby. Są cotygodniowe spotkania zespołu lekarskiego, na podstawie których są opracowane standardy postępowania z pacjentami na poszczególnych wizytach” (cytat: osoba zarządzająca). Z wypowiedzi lekarza wynika, że „standardowa wizyta trwa od 20 do 30 minut, jednak zdarza się, że czasem trwa czterdzieści minut”. Pacjenci potwierdzają te szacunki dodając, iż pierwsza wizyta, tzw. informacyjna może trwać nawet godzinę do półtorej, co było przez pacjentów oceniane pozytywnie: „Pani doktor opowiadała nam wszystko, szczegółowy wywiad, jakie są możliwości, oprowadzali i pokazywali co gdzie jest”. Niektóre pacjentki deklarowały, iż wizyty były przerywane wejściem osób trzecich: „Zdarzyło się kilka razy, że w czasie wizyty weszła inna lekarka o coś zapytać, albo recepcjonistka po kartę innej pacjentki”. Personel pielęgniarski jest ściśle zaangażowany w opiekę nad pacjentem, co opisywano już wyżej. Zgodnie ze słowami pielęgniarki, z którą przeprowadzono wywiad: „Asystujemy w badaniach, w stymulacjach, przy wizytach, asystujemy przy zabiegach.  Planujemy dalsze  wizyty z pacjentkami, zapisujemy w rejestracji, tłumaczymy pacjentkom leki. Pracujemy na obszarze całej przychodni. Jeżeli jest wykonywane tylko USG to nie ma pielęgniarki, ale jeśli jest zlecana i omawiana stymulacja to odbywa się to z pielęgniarką. Pielęgniarka słucha co mówią lekarze, a potem przechodzimy do pokoi konsultacyjnych z pacjentkami. Schodzimy do rejestracji z nimi i  zalecamy badania, mówimy o wszystkim: jak wygląda badanie, jak się zapisać na HSG i jak się przygotować? Pacjentka więc przychodzi  do nas, żeby opowiedzieć jej w skrócie. W tej pracy empatia jest podstawą”.

Ośrodek przyjął schemat „rotacji pacjentek”, pod czym rozumiemy, iż pacjentka nie jest na stałe przypisana do konkretnego lekarza,  ale mogą się nią również zajmować inni lekarze mający danego dnia dyżur bądź przyjmujący w Ośrodku. To sprawia, iż opinie pacjentek były zróżnicowane i wynikały prawdopodobnie z odmiennych praktyk lekarzy, z którymi pacjentki miały najczęściej kontakt.

7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek dysponuje 3 pokojami do oddawania nasienia, znajdującymi się w różnych częściach Ośrodka. Pacjenci oddający nasienie mają do dyspozycji oddzielną rejestrację, do której się zgłaszają i personel instruuje ich, co zrobić w dalszej kolejności i do którego z pokoi się udać. Pokój do oddawania nasienia, który pokazano nam w trakcie monitoringu, był wyposażony w umywalkę i bidet, znajdowały się w nim materiały erotyczne (prasa i filmy), zapewniono przyćmione światło i każdy z pokoi był zamykany od wewnątrz. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, nie zgłaszali żadnych uwag w zakresie stanu czystości i wyposażenia pokoi, jak i samej procedury oddawania nasienia, którą uznawali za zorganizowaną w sposób dyskretny. Z rozmowy z lekarzem wynikało, że pacjenci mogą oddawać nasienie nie tylko w Ośrodku, ale również w warunkach domowych, jedynym obostrzeniem jest konieczność dostarczenia próbki do Ośrodka w czasie nie przekraczającym 40 minut. Możliwość dostarczenia nasienia spoza Ośrodka obejmuje również pobranie go do specjalnej prezerwatywy bez środków plemnikobójczych,  pacjent może ją zakupić w Ośrodku: „jeśli pacjent oddał nasienie w specjalną prezerwatywę w domu są do tego osobne oświadczenia” (cytat pielęgniarka). Lekarz przekazał nam, że pacjenci są każdorazowo informowani o możliwości obecności partnerki/żony w pokoju do oddawania nasienia. Zauważył jednak, że nieczęsto się tak zdarza.

Za przykład dobrej praktyki uznać należy takie zorganizowanie opieki nad mężczyzną, która pozwala mu w sposób najmniej krępujący poddać się badaniom w klinice. W szczególności naszą uwagę zwrócił sposób zaplanowania wizyt mężczyzn, chcących oddać nasienie w Ośrodku. Pacjenci zapisywani są na konkretną godzinę, co powoduje, iż w Ośrodku nie tworzą się kolejki pacjentów oczekujących na oddanie nasienia.

8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajduje się dziesięć gabinetów ginekologicznych. Wszystkie prezentują wysoki standard. Pacjentki w wywiadach poinformowały nas jednak, że nie do każdego gabinetu przylega łazienka. Łazienki, które oglądałyśmy były zamykane, czyste, wyremontowane, z dostępem do bidetu, umywalki, ciepłej i zimnej wody, artykułów higienicznych (podpaski i środki do higieny intymnej) oraz odzieży jednorazowej. Pacjentki mogą się przygotować w nich do badania.
W samym gabinecie fotel ginekologiczny znajduje się w osobnym pomieszczeniu, co zapewnia pacjentkom całkowitą dyskrecję podczas badania zarówno wobec osoby trzeciej, która mogłaby przypadkowo wejść do gabinetu, jak i wobec osoby towarzyszącej, która w czasie badania pacjentki przebywa w gabinecie ginekologicznym i nie widzi samego badania. Lekarz potwierdził, że w trakcie badania ginekologicznego informuje pacjentki na bieżąco o podejmowanych czynnościach: „zawsze się staram poinformować, mówię, że będzie zakładany wziernik, teraz będzie czyszczenie, czyszczę kanał szyjki z bakterii, nabłonków, śluzu, leku”. Pacjentki potwierdziły tę praktykę.

Jak wspomniano wcześniej, pracownicy Ośrodka informują pacjentki o możliwości obecności partnera/rki/osoby bliskiej podczas wizyty. Według deklaracji pracowników Ośrodka pacjentkom mogą też towarzyszyć osoby bliskie podczas transferu oraz w pokoju wypoczynkowym po punkcji. (cytat: „wszędzie tylko nie na sali zabiegowej").

Ośrodek zapewnia jednorazową odzież i obuwie zabiegowe pacjentkom poddających się inseminacjom, programom zapłodnienia pozaustrojowego i innym zabiegom medycznym.

Ośrodek posiada jedno ogólne i jedno dodatkowe pomieszczenie pielęgnacyjne dla pacjentek przywiezionych bezpośrednio z pokoju diagnostyczno-zabiegowego. W pokoju tym pacjentki wybudzają się ze znieczulenia ogólnego oraz odpoczywają po zabiegu. W dniu monitoringu odnotowałyśmy brak dostępu do wody pitnej w pomieszczeniu pielęgnacyjnym, jednak ankietowane pacjentki deklarowały: „po punkcji przyniesiono mi kanapki i herbatę”, „dostałam picie i kanapki”, „po punkcji schodzi się do kawiarenki, gdzie dostaje się kanapki i herbatę”. Relacje pacjentek były w tym względzie zatem rozbieżne: jedne podawały, iż personel przynosił jedzenie i picie, inne informowały, iż musiały samodzielnie zejść do kawiarni. 

Do pomieszczenia pielęgnacyjnego przylega łazienka w takim samym standardzie, jak wyżej opisane toalety,  nie jest ona przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych.

Cała część „zabiegowa” (pomieszczenie wypoczynkowe, sale zabiegowe, pokoje do inseminacji) znajdują się w wydzielonej części budynku, do której nie mają dostępu pozostali pacjenci przebywający w Ośrodku. Należy uznać, iż jest to bardzo dobre rozwiązanie dające duże poczucie intymności pacjentkom.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek, zgodnie z informacją uzyskaną od osoby wskazanej przez zarząd do reprezentowania Ośrodka podczas monitoringu, posiada podpisaną umowę z NFZ na poradnię genetyczną i część badań w zakresie genetyki. Według informacji uzyskanej podczas monitoringu pula refundowanych zabiegów/badań wynosi 516. Informacji o możliwości skorzystania z  poradni udziela lekarz prowadzący w momencie, gdy zalecana jest konsultacja genetyczna. Dość skromna informacja o poradni genetycznej działającej w ramach NFZ znajduje się także na stronie WWW Ośrodka (uwaga pochodzi z okresu przeprowadzania monitoringu, po którym Ośrodek zaktualizował stronę; obecnie znajduje się na niej osobna zakładka poświęcona omówieniu badań w ramach NFZ i programowi rządowemu). W przypadku innych badań/zabiegów, które są możliwe do wykonania w ramach NFZ, a na które Ośrodek nie ma podpisanego kontraktu,  udzielana jest pacjentom ogólna informacja o występowaniu takiej możliwości (lekarze Ośrodka jednak nie wskazują konkretnego miejsca). Zgodnie z informacjami, jakie uzyskałyśmy od pacjentek podczas monitoringu, nie korzystały one w ogóle z usług poradni w ramach kontraktu z NFZ (nie wiedziały o takiej możliwości; jedna z pacjentek powiedziała, że skoro podjęła decyzję o leczeniu w prywatnej placówce to zakładała, że za wszystko trzeba będzie zapłacić).

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona w dniu monitoringu, nie została przesłana drogą elektroniczną i  składały się na nią następujące dokumenty:
  1. Przygotowanie do punkcji
  2. Schemat przyjmowania leków w czasie długiego protokołu
  3. Umowa na zamrożenie embrionów
  4. Zgoda na criotransfer
  5. Punkcja jajników w celu pobrania komórek jajowych do zapłodnienia IVF
  6. Zapłodnienie pozaustrojowe i embriotransfer – informator dla pacjentów
Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości.

1. Przygotowanie do punkcji

Ośrodek przygotował trzy odmienne wzorce dokumentu w zależności od protokołu IVF, który zalecono pacjentce. Samo rozdzielenie wzorców należy uznać za bardzo dobrą praktykę. Każdy ze schematów zawiera informację o zalecanych lekach i ich dawkowaniu, natomiast część wspólną dla wszystkich wzorców tworzą informacje ogólne  dotyczące przygotowania się do punkcji i zasad przyjętych przez Ośrodek. Uwagę zwraca umieszczenie we wzorcach numeru telefonu do przychodni oraz telefonu całodobowego (w sytuacjach alarmowych).

2. Schemat przyjmowania leków w czasie długiego protokołu

Podobnie jak wzorce „Przygotowanie do punkcji”, również Schemat został przygotowany w dwóch odmiennych wzorcach w zależności od protokołu zaleconego pacjentce. Odnoszą się do niego te same pozytywne uwagi, jakie podniesiono już w analizie „Przygotowania (...)”  wraz z uzupełnieniem, iż Schemat nie posiada informacji o numerze telefonu, który pacjentka otrzymuje wraz z poprzednim dokumentem.

3. Umowa na zamrożenie embrionów

Pkt 5)
W przypadku nieuiszczenia opłaty za przechowywanie embrionów najpóźniej na dzień przed upływem roku od daty zawarcia niniejszej umowy, umowa wygasa, a Pacjenci zgadzają się, aby embriony zostały wykorzystane przez Przychodnię na rzecz innej niepłodnej pary Pacjentów – Biorców i zobowiązują się do podpisania w odpowiednim czasie stosownych dokumentów dotyczących zrzeczenia zarodków.

Wydaje się, że zapis mógłby zostać uznany za klauzulę niedozwoloną, ponieważ uzależnia zawarcie umowy o leczenie niepłodności od jednoczesnej akceptacji drugiej umowy włączonej w jej treść (o potencjalne oddanie zarodków do adopcji). Nie zostało jednak dotąd przedstawione orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumenta w tej kwestii, więc zauważamy jedynie ewentualne prawdopodobieństwo takiej interpretacji. Zgodnie z Art. 385³ pkt 7 kodeksu cywilnego:

„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności 7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z treścią zawierającą oceniane postanowienie.”

Wymóg udzielenia uprzedniej wstępnej zgody na przekazanie zarodków do adopcji prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z procedurą kriokonserwacji. (Przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i każdorazową konsekwencją procedury kriokonserwacji).

Fakt wygaśnięcia umowy na skutek upływu czasu, na jaki została zawarta oraz nieprzedłużenie jej przez strony nie powinno powodować po stronie pacjentów zobowiązania do przekazania zarodków do adopcji, gdyż możliwa jest sytuacja, gdy np. pacjenci chcą zawrzeć z innym Ośrodkiem umowę o depozyt zamrożonych zarodków i wygasić umowę o depozyt z dotychczasowym Ośrodkiem.

4. Zgoda na kriotransfer

Bez uwag

5. Punkcja jajników w celu pobrania komórek jajowych do zapłodnienia IVF

Bez uwag

6. Zapłodnienie pozaustrojowe i embriotransfer – informator dla pacjentów

Dokument jest obszernym informatorem, w którym na 21 stronach opisano wyczerpująco przebieg procedury in vitro, możliwe powikłania, zasady przygotowania się do zabiegu, zaś sam informator zaopatrzono w słownik pojęć medycznych wraz z objaśnieniami, które pozwalają pacjentom zrozumieć bardziej skomplikowane opisy. W informatorze podano również informację o statystykach IVF w podziale na średnią europejską i średnią Ośrodka (za rok 2012). Statystyki są objaśnione metodologicznie – rozdzielono w nich procent ciąż przypadających na punkcję i przypadających na transfer. Należy uznać to za rzetelną prezentację danych. Opisy poszczególnych protokołów stymulacyjnych opisano w czytelnych tabelach, dzięki czemu pacjenci mogą sobie nałożyć schemat  procedury na kolejne dni ich leczenia. Uwagę zwracają:

  • czytelne opisanie polityki Ośrodka w zakresie postępowania z nadliczbowymi zarodkami: „jeśli pacjentce uda się zajść w ciążę już po pierwszym i/lub drugim transferze, to może dojść do sytuacji, gdy pozostanie do wykorzystania dużo zamrożonych zarodków. Wtedy pacjenci staną przed trudną decyzją: czy wykorzystać wszystkie pozostałe zarodki czy oddać je innej parze do adopcji prenatalnej. Inne rozwiązania nie są możliwe w przychodni nOvum, która kładzie szczególny nacisk na ochronę zarodków”. Ośrodek opisuje w Informatorze również możliwość zamrożenia niezapłodnionych komórek jajowych, z góry komunikując, iż jeśli pacjenci zdecydują się na zapłodnienie wszystkich komórek i uzyskają tzw. nadliczbowe zarodki, których nie będą chcieli odebrać do celów własnego transferu, Ośrodek nie da im innej możliwości niż przekazanie zarodków do adopcji prenatalnej;
  • - czytelne opisanie polityki SET: Ośrodek informuje, iż jeśli pacjentka jest poniżej 35 rż zostanie jej zaproponowany transfer jednego zarodka, jeśli jest starsza – dwóch zarodków. Jednocześnie dodane zostało: „ale trzeba wziąć pod uwagę możliwość ciąży mnogiej, która jest obarczona większym ryzykiem powikłań niż ciąża pojedyncza”.

Uwagę można by jedynie zwrócić co do sformułowania poniższego zapisu:

Prosimy o rozważne korzystanie z telefonu alarmowego, tylko w sprawach zagrażających zdrowiu. Wykorzystywanie telefonu w innych celach powoduje, że osoby potrzebujące pomocy mogą jej nie uzyskać

Choć intencja zapisu wydaje się być jasna chciałybyśmy podnieść, iż pacjent z reguły jest laikiem i nie posiada wiedzy, aby stwierdzić, czy niepokojąca go kwestia zagraża jego zdrowiu czy nie. Tymczasem taka forma zapisu może powstrzymać osoby faktycznie potrzebujące pomocy przed kontaktem z Ośrodkiem w obawie, iż ich objawy nie spełnią kryterium „sprawy zagrażającej zdrowiu”.

Informator należy uznać za modelowy pod względem kompletności prezentowanych informacji o leczeniu, przygotowaniach, praktyce Ośrodka, jednak zauważamy również, iż został napisany językiem suchym, co nie  musi być wadą, ale niekoniecznie jest zaletą z punktu widzenia podejścia propacjenckiego.

Uwagi ogólne:

Dostarczona przez Ośrodek dokumentacja nie wydaje się być dokumentacją pełną (brak wzorców umów/zgód dotyczących inseminacji z wykorzystaniem nasienia partnera/męża lub dawcy, zapłodnienia IVF z komórką dawczyni, transferu zarodka pochodzącego od dawców, etc.). Zgodnie z informacją przekazaną przez osobę zarządzającą Ośrodkiem pacjenci mogą otrzymać wzory umów/zgód przed wizytą na skrzynkę mailową: „mailowo na życzenie pacjentów wysyłamy umowy”.  Poinformowano nas także,  że umowy cywilnoprawne podlegają negocjacjom: „szczególnie na zamrożenie nasienia, zarodków – zawierają zapiski, znaczące uwagi pacjentów”. Pacjenci otrzymują również wzory umów do zapoznania się przed podpisaniem, co potwierdzili w rozmowach z nami. W naszej ocenie taka praktyka pozwala pacjentom na pozyskanie pełnego obrazu sytuacji, a tym samym zwiększa szanse na podjęcie właściwej decyzji. Pacjenci deklarowali, iż otrzymywali kopie części podpisanych przez siebie dokumentów; nie otrzymywali kopii wszystkich podpisanych przez siebie zgód na zabiegi wykonywane w Ośrodku, np. punkcja, transfer, a jedynie wypisy z kartą informacyjną po zabiegu, podpisywane przez lekarza.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Organizacja przestrzeni Ośrodka może być uznana za przyjazną pacjentom. Należy zwrócić uwagę przy tym, że w dużej mierze wynika to prawdopodobnie z faktu, że Ośrodek zajmuje duży, samodzielny budynek, który powstał z założenia jako obiekt przeznaczenia medycznego (nie był wtórnie adaptowany na cele Ośrodka). Bardzo duża przestrzeń sprawia, że pacjent może znaleźć miejsce dla siebie:  bądź w otoczeniu innych pacjentów (np. oczekując w kawiarni znajdującej się na terenie Ośrodka),  bądź wyjść do ogrodu. W rozmowie z pielęgniarką pojawiły się wypowiedzi wskazujące, iż do opieki nad pacjentką doświadczającą trudnych sytuacji przykłada się wagę i staranność: „Pytam czy pacjentka jest sama, czy zadzwonić po kogoś z rodziny” (odnośnie sytuacji, w której pacjentka jest zdenerwowana –  dopisek Obserwatorek), „proponujemy konsultację psychologiczną”, „podaję dodatkowe leki uspokajające”, „zapraszamy po wizycie, żeby z jakimikolwiek wątpliwościami udały się do nas”.

Organizacja pracy rejestracji również daje duże poczucie intymności. Pacjenci Ośrodka otrzymują swoje karty, które przekazują w rejestracji zaraz po przybyciu do Ośrodka, dzięki czemu nie muszą  podawać na głos swoich danych osobowych.

Podczas rozmów z personelem otrzymałyśmy informację, iż do pacjentów zazwyczaj zwraca się „per pan/pani”. Potwierdziły to także pacjentki podczas rozmów z nami. Jednakże w trakcie monitoringu przez dłuższy czas przebywałyśmy w pobliżu zabiegowej części Ośrodka, w której pacjentki po punkcji/transferach oczekiwały na wizytę u lekarza, i  zauważyłyśmy, że pacjentki były bez wyjątku „wzywane” po nazwisku.  Z wywiadu z pacjentką, która wyjaśniła nam tę rozbieżność: „Lekarze nie wywołują po nazwisku, wychodzą przed gabinet i zapraszają <<Pani z godziny 9.40>> rozmawiałam o tym z lekarką, bo za pierwszym razem mnie to zdziwiło, powiedziała mi, że robią tak [lekarze w Ośrodku], bo pacjenci mogą się czuć zakłopotani wywoływaniem po nazwisku. Natomiast przy gabinecie zabiegowym pacjenci są wywoływani po nazwisku”.

Obecność osoby bliskiej

W trakcie wywiadu z lekarzem otrzymałyśmy informację, że pacjenci każdorazowo są informowani o możliwości odbycia wizyty w towarzystwie osoby bliskiej. W trakcie inseminacji, transferu oraz kriotransferu zarodka pacjentce może również towarzyszyć osoba bliska. Wyjątkiem pozostają np. takie zabiegi jak punkcja, kiedy lekarz przyznał: „wolimy, żeby wtedy nie było obcych osób, ale na wyraźne życzenie – tak”.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej dokumentacja medyczna wydawana jest pacjentom na wniosek: „Wniosek na wzorze, mailem lub złożony osobiście. Musi być podpis pary (a nie jednej osoby, ponieważ dokumentacja należy do pary), rezerwujemy sobie trzy dni na przygotowanie, odbiór osobisty lub wysyłka pocztą po uprzednim oświadczeniu. Nie pobieramy opłat za wydanie dokumentacji.”

Pacjenci, z którymi przeprowadziłyśmy wywiad przyznali, że zwracali się o udostępnienie dokumentacji medycznej i otrzymali ją od ręki. Jedna z pacjentek przekazała, iż mogła się ze swoimi wynikami badań zapoznać drogą telefoniczną: „dostałam indywidualny kod i przez telefon mogłam otrzymać wyniki”.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Należy uznać, iż Ośrodek jest przystosowany do przyjęcia pacjentów z niepełnosprawnością. Na terenie Ośrodka nie występują wysokie progi, ani inne rozwiązania architektoniczne, które mogłyby powodować utrudnienia w poruszaniu się osób na wózkach. Pomimo iż budynek jest dwukondygnacyjny, znajduje się w nim winda, a ogólnodostępne łazienki są dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Nie zweryfikowałyśmy, czy w gabinetach ginekologicznych dostępny jest obniżany fotel umożliwiający zbadanie pacjentki z trudnościami w poruszaniu się.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Z wypowiedzi personelu wynikało jednoznacznie, że pary homoseksualne, bądź kobiety samotne nie są obsługiwane przez Ośrodek: „Pary po zmianie płci? Nie, byśmy takich par nie obsłużyli”, „w swoich standardach mamy zgodę partnera lub męża”, „Samotnej kobiety nie leczymy, tylko pełna rodzina”, “jeśli dwie panie – wtedy w uzgodnieniu z szefostwem, ale raczej nie, staramy się nie robić wyjątków”.

Zwróciłyśmy uwagę na podniesiony przez lekarza argument, iż „pełną rodziną nie jest i nie może być para jednopłciowa”.  Powyższa wypowiedź może stanowić przykład dyskryminacji pacjentów ze względu na orientację seksualną.

Ośrodek w przekazanej odpowiedzi do raportu opisał prowadzoną przez siebie politykę w tym zakresie wskazując na rozróżnienie pomiędzy bezdzietnością wynikającą z innych względów niż medyczne, a niepłodnością. Zachęcamy do zapoznania się z odpowiedzią Ośrodka.

15. Opieka psychologiczna


 Zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej w Ośrodku zatrudnione są dwie panie psycholog (psycholog kliniczny i psycholog seksuolog), mają stałe godziny i dni przyjęć. Jedna z pań psycholog jest członkinią Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Niepłodności. Ośrodek nie posiada gabinetu psychologicznego i nie potwierdziłyśmy jego obecności w trakcie monitoringu bezpośredniego. Na stronie WWW Ośrodka znajduje się informacja o przydatności opieki psychologicznej dla osób leczących niepłodność oraz o możliwości skorzystania z jednej bezpłatnej konsultacji psychologicznej dla par leczących się w Ośrodku z wykorzystaniem metody In vitro (zarówno w przypadku własnych komórek rozrodczych jak i komórek czy zarodków pochodzących z dawstwa). Informacja o wsparciu psychologicznym jest konsekwentnie komunikowana na stronie WWW i w materiałach własnych Ośrodka: „Spotkanie z psychologiem jest zalecane, ale nie zmuszamy” (osoba zarządzająca). W przypadku dawstwa i biorstwa gamet konsultacja psychologiczna jest standardowo zalecana przez lekarza prowadzącego. Jednak ostatecznie to pacjenci decydują, czy z niej skorzystają czy nie. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, nie korzystali z pomocy psychologicznej w Ośrodku, ale mieli wiedzę o takiej możliwości, jak również wiedzieli o organizowanych przez Ośrodek warsztatach.

Personel Ośrodka ma zapewnione wsparcie psychologa, który – zgodnie ze słowami osoby zarządzającej – jest członkiem zespołu i bierze udział w zebraniach zespołu. Psycholog prowadzi szkolenia wewnętrzne z zakresu obsługi pacjentów, radzenia sobie z trudnymi sytuacjami, pracy z pacjentem borykającym się z niepłodnością. Organizowane są także szkolenia zewnętrzne, osoba zarządzająca wskazała na współpracę z panią Bogdą Pawelec. Psycholog wspiera pracowników także w codziennej pracy, na bieżąco reagując na problemowe sytuacje. Ośrodek prowadzi ogólnodostępne wykłady psychoedukacyjne i warsztaty psychoedukacyjne prowadzone przez psychologa (informacja o aktualnej ofercie dostępna jest zawsze w rejestracji Ośrodka i na stronie internetowej). Co warte odnotowania, warsztaty są bezpłatne i są dostępne dla wszystkich zainteresowanych pacjentów, nie tylko dla pacjentów Ośrodka.

W trakcie wywiadu z lekarzem otrzymałyśmy informację, że Ośrodek nie zapewnia lekarzowi możliwości konsultacji z psychologiem w zakresie komunikacji interpersonalnej, wydaje się jednak, że wśród rekomendacji po odbytym monitoringu warto byłoby zwrócić uwagę na potrzebę szkolenia lekarzy z tego zakresu.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Ośrodek prowadzi dawstwo międzypacjenckie, wewnątrzrodzinne i od osób niespokrewnionych płodnych. Lekarze podczas wizyt informują pacjentów o skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów inseminacji domacicznej z użyciem nasienia dawcy, zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem komórki dawczyni, zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem nasienia dawcy. Podczas monitoringu nie udało nam się rozmawiać z żadną parą, która korzystała lub korzysta z dawstwa gamet, w związku z tym nie możemy przedstawić obrazu biorstwa z punktu widzenia pacjentów. W Ośrodku za rekrutację dawców i dawczyń odpowiadają:
  • Dawcy nasienia: embriolog,  lekarz oraz psycholog. Ośrodek prowadzi swój własny bank nasienia, informacja o nim znajduje się na stronie WWW Ośrodka;
  • Dawczynie komórek w dawstwie międzypacjenckim: lekarz prowadzący;
  • Dawczynie „celowane” (takiego określenia użyła w rozmowie z nami osoba zarządzająca, rozumiemy iż chodzi o dawczynie niebędące pacjentkami, osoby płodne oddające swoje komórki jajowe): „szef i jego asystentka”.
Powyższe informacje zostały przekazane przez osobę zarządzającą. Ośrodek deklaruje, iż rejestruje umowy dotyczące biorstwa oraz dawstwa gamet  i przestrzega zasad gromadzenia dokumentacji medycznej  dawcy/ów oraz biorcy/ów zgodnie z rozporządzeniami Ministra Zdrowia.

Dawstwo nasienia

Jak wspomniano, Ośrodek prowadzi własny bank nasienia, jak również korzysta z zagranicznego banku nasienia. W banku prowadzonym przez Ośrodek nasienie deponują wyłącznie anonimowi dawcy, natomiast bank zagraniczny umożliwia zainteresowanym pacjentom wybór nasienia od nieanonimowego dawcy. Pozytywną praktyką stosowaną przez Ośrodek jest umożliwienie pacjentom konsultacji z lekarzem embriologiem podczas wyboru dawcy nasienia. Biorczyniom udostępniane są wszystkie nieidentyfikujące informacje dotyczące dawców, w tym informacje o: grupie krwi, cechach fenotypowych, wykształceniu, wieku i opinii psychologa. Dodatkowo można uzyskać rozszerzone informacje takie jak: zapis głosu, zdjęcie z dzieciństwa, list do dziecka (o ile nasienie dawcy pochodzić będzie z banku, który takie dane gromadzi). Cytat z wypowiedzi Osoby zarządzającej: „Pacjenci mogą skorzystać z pomocy embriologów Ośrodka przy właściwym wyborze”. Jak opisano wyżej, rekrutacją dawców nasienia zajmuje się lekarz, embriolog i psycholog. Embriolog wskazuje, jakie badania powinien wykonać kandydat na dawcę, rekomenduje także konsultację psychologiczną.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków

Ośrodek prowadzi własny bank komórek jajowych. Zgodnie z informacją uzyskaną w rozmowie z lekarzem, są to komórki świeże. W większości są to komórki od dawczyń, które zdecydowały się na procedurę dawstwa międzypacjenckiego. Zdarzają się jednak – jak przyznała w wywiadzie osoba zarządzająca Ośrodkiem – dawczynie celowane,  które są specjalnie stymulowane: „Kilka-kilkanaście razy w roku mamy dawczynie celowane”. Ośrodek nie prowadzi jednak ogólnej rekrutacji dawczyń, zgodnie ze słowami osoby zarządzającej: „Staramy się nie umieszczać ogłoszeń”, „poczta pantoflowa – czasem maile”, „Dawczynią celowaną może zostać wyłącznie kobieta, która ma już własne dzieci i deklaruje zakończony rozród”. Rekrutacją takich dawczyń zajmuje się szef Ośrodka. Biorczyniom przekazywana jest aktualna informacja o średnim czasie oczekiwania w danym Ośrodku na biorstwo komórki. Według informacji uzyskanych od lekarza, z którym rozmawiałyśmy, wynosi on około 6 miesięcy: „świeża komórka - nawet parę miesięcy – do pół roku. Jeśli idzie o adopcję zarodka – zarodki są dostępne, pacjenci zrzekają się zarodków ad hoc”.  Zapewnia się także biorcom komórek i zarodków bezpłatne konsultacje z psychologiem (są ustnie rekomendowane, jednak nie są obowiązkowe). Po określeniu pakietu cech dawcy/dawczyni, to lekarz prowadzący dokonuje wyboru dawczyni/dawcy.  Dawstwo komórek i zarodków jest w praktyce wyłącznie anonimowe, choć dawczynie mają możliwość zostawienia danych identyfikujących: „jeśli chcą to tak, ale się nie zdarzyło, dawczynie chcą być anonimowe; są jednak dopiski o kontakcie w przypadku choroby dziecka [dopisek nasz: chodzi o sytuację dopuszczenia kontaktu zwrotnego, gdyby się okazało, iż dziecko urodzone dzięki komórkom dawczyni jest chore lub jego diagnostyka wymagałaby ważnych informacji od dawczyni]” (cytat lekarz).

Uwagi ogólne:

W rozmowie z Osobą zarządzającą Ośrodkiem dowiedziałyśmy się, że ani dawczynie międzypacjenckie, ani dawcy nie są zobligowani do odbycia konsultacji psychologicznej: „Mają możliwość skorzystania z konsultacji”, “no opinia psychologa może dotyczyć tylko mężczyny, ale nie jest to obowiązek” (cytat lekarz). W zakresie wypowiedzi lekarzy nie jest to spójne z przekazaną nam informacją, iż w rekrutacji dawców planowych uczestniczy psycholog (źródło: osoba zarządzająca). Proponowałybyśmy zatem rozważenie wprowadzenia obligatoryjnej konsultacji psychologicznej, zwłaszcza dla dawczyń międzypacjenckich i dla dawców nasienia, co nie tylko jest w interesie pacjentów-biorców oraz dawców, ale także w interesie samego Ośrodka (zbadanie stabilności dawców/dawczyń i ich motywacji).

W zakresie dawstwa Ośrodek nie udostępnia pacjentom informacji o liczbie rodzin, które mogą otrzymać komórki lub zarodki od jednej dawczyni/dawcy/dawców. Osoba zarządzająca przekazała: „staramy się aby było to maksymalnie 20 rodzin”.  W materiałach dostarczanych pacjentom brakuje także informacji w formie pisemnej o aspektach psychologicznych i społecznych dawstwa.

Pacjenci mają możliwość zarezerwowania materiału genetycznego wybranego dawcy na przyszłość w celu wykorzystana przy staraniach o kolejną ciążę. Opcja ta nie dotyczy dawczyń komórek jajowych.  Proponowalibyśmy w związku z tym rozważenie wprowadzenia kompletnych materiałów dla pacjentów w formie pisemnej, do której pacjenci mogliby w każdej chwili powrócić.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:

  1. Uwagę zwraca organizacja pracy Ośrodka. Każdy etap opieki nad pacjentem jest określony, nieprzypadkowy i dedykowane mu są konkretne osoby spośród personelu, które są odpowiedzialne za jego realizację. Na pozytywną uwagę zasługuje włączenie personelu pielęgniarskiego w opiekę nad pacjentem – realną opiekę dotyczącą również przekazywania informacji i „prowadzenia” pacjenta przez etapy leczenia;
  2. Materiały przygotowane przez Ośrodek są wzorcowe zarówno jeśli chodzi o ich treść (pomimo drobnych uwag opisanych w raporcie), jak też o spójność zawartych w nich informacji. Zarówno na stronie internetowej, jak i w materiałach drukowanych znajdują się te same komunikaty, które konsekwentnie przekazują te same zasady i opisują tę samą politykę. Odbieramy to jako świadectwo głębokiego przeanalizowania misji Ośrodka i zatroszczenia się o to, aby była ona klarowna dla pacjentów. Dużo uwagi poświęcono zasadom dotyczącym postępowania z tzw. zarodkami nadliczbowymi. Można się z nimi zgadzać lub nie, jednak są komunikowane otwarcie i dają pacjentom przestrzeń na świadomą decyzję o przystąpieniu do leczenia w Ośrodku bądź odstąpieniu od leczenia, jeśli pacjenci nie akceptują przyjętej przez Ośrodek polityki. Z całą pewnością można powiedzieć, iż jest to polityka przejrzysta;
  3. Zawartość merytoryczna strony internetowej zwraca pozytywną uwagę: opisano szczegółowo przebieg badań/zabiegów, przygotowanie do nich,  ich ewentualne powikłania. Dużo uwagi poświęcono kwestiom propacjenckim rozumianym jako wyróżnienie ważnych komunikatów, wydzielenie sekcji informacyjnych w zależności od sytuacji pacjenta (ciąża, brak ciąży), objaśnienie schematu komunikacji z ważnymi osobami w procesie leczenia (konsultant, formularze kontaktowe, telefony dyżurne). Bardzo dobrą praktyką jest dodatkowy kanał informacyjny pacjentów czyli forum embriologiczne;
  4. Ośrodek prowadzi system wsparcia psychologicznego dla pacjentów, gdzie wyróżnia się oferta bezpłatnych warsztatów otwartych dla wszystkich pacjentów, nie tylko pacjentów leczących się w Ośrodku;
  5. Pozostałe dobre praktyki zostały ujęte również w treść raportu i były opisywane na bieżąco.
Rekomendacje:

  1. Rekomendujemy uspójnienie polityki dotyczącej rekrutacji psychologicznej dawców/dawczyń celowanych oraz wyklarowanie roli psychologa/ów w tym procesie, jak również udostępnienie pacjentom materiałów w tym zakresie, np. poradników dla rodziców dzięki dawstwu gamet;
  2. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);

18. Komentarz osrodka do raportu

Poniżej publikujemy komentarz Ośrodka do raportu, w wyniku którego naniesione zostały korekty do raportu. W wyniku dalszej korespondencji (nieopublikowanej) Ośrodek wyraził zgodę na publikację raportu.

Stowarzyszenie NASZ BOCIAN


It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Bociania 13
02-807 Warszwa
Telefon: 22 566 80 00
  22 899 33 30
E-mail: sekretariat@novum.com.pl
WWW: http://www.novum.com.pl
Kierownik: lek. med. Piotr Lewandowski
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • MARtest
  • Badanie MSOME
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • IVF IMSI
  • PESA
  • TESA
  • mTESE
  • IVM
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Badanie genetyczne komórek jajowych przed zapłodnieniem
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • HSG
DODATKOWE INFORMACJE O OFERCIE
W uzasadnionych przypadkach prowadzimy hodowlę zarodków w embrioskopie. Możliwe jest indywidualne dobranie specjalistycznych mediów (pożywek, płynów w których umieszczane są zarodki) do hodowli i transferu zarodków. Novum Bank Komórek Macierzystych prowadzi preparatykę i przechowywanie komórek macierzystych z krwi pępowinowej nowo narodzonego dziecka.
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy