Dane placówki

KRIOBANK Centrum Leczenia Niepłodności Ginekologia I Położnictwo

Istnieje od 1989 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2001
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Kriobank Białystok
Data przeprowadzonego monitoringu 10.01.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i  uczestniczy w szkoleniach ESHRE. Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w niezależnym, dobrze oznaczonym budynku, znajdującym się w strefie płatnego parkowania. Personel deklaruje, iż każdy pacjent może skorzystać z bezpłatnych kart parkingowych dostępnych w Ośrodku. Miejsca parkingowe dla osób niepełnosprawnych są dostępne po zgłoszeniu takiej potrzeby (pacjentom udostępnia się wtedy podjazd do Ośrodka mieszczący się z tyłu budynku).  Wejście do Ośrodka prowadzi przez ogródek i jest częściowo osłonięte od ulicy.  Poczekalnia jest nieduża, znajdują się w niej kanapy i krzesła, i trudno określić, czy ilość miejsca dla pacjentów jest wystarczająca, ponieważ mimo iż Ośrodek dysponuje dwoma piętrami i parterem (jest więc dużo miejsca), to poczekalnia główna szybko się zapełnia, a na wieszaku zaczyna brakować miejsca na odzież. Naszą uwagę zwrócił również brak dostępu do wody/napojów w postaci choćby dystrybutora z wodą/napojami ciepłymi.  Personel deklaruje jednak, że każdy pacjent może liczyć na kawę/herbatę/wodę, jeśli zgłosi taką potrzebę, a pacjenci w rozmowach z nami potwierdzili, iż te potrzeby są realizowane,  jednak z pewnością wygodniejszym rozwiązaniem dla pacjentów w poczekalni byłaby możliwość samodzielnego przygotowania sobie napoju zamiast proszenia o to pracowników Ośrodka i odrywania ich od zajęć.  Sposób usytuowania rejestracji sprawia, iż pacjenci korzystający z wewnętrznej, tylnej części parteru, w którym znajduje się pokój do oddawania nasienia, mają zapewnioną intymność i są oddzieleni od oczekujących w głównej poczekalni par. W poczekalni dostępne są łazienki dla pacjentów (dla kobiet i dla mężczyzn), które w dniu monitoringu były czyste. Znajdowały się w nich papier toaletowy, mydło, ręczniki. W łazience damskiej znajduje się ponadto bidet do ogólnego użytku przed wizytą (gabinety ginekologiczne w Ośrodkach nie są wyposażone w przylegające do nich łazienki!). Dodatkowo na ostatnim piętrze Ośrodka (poddasze) znajduje się mały aneks wypoczynkowy, w którym pacjenci oczekują na zabiegi. Stworzona tam przestrzeń wydaje się być bardzo przyjazna, zupełnie „niemedyczna” sprzyjając swobodnym rozmowom między pacjentami.

Sytuacja badawcza:

Monitoring Ośrodka odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, zgłaszali się do rozmowy z nami spontanicznie i mieli tego dnia wizytę, nie byli to pacjenci „umówieni” przez Ośrodek.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada swoją stronę internetową. Dostępne są na niej wizytówki personelu medycznego wraz ze zdjęciami, do niektórych wizytówek dołączono krótkie biogramy.  Ze strony bardzo łatwo można dowiedzieć się jaki jest adres Ośrodka, znaleźć nr telefonu, pod który można dzwonić (rejestracja). Znajduje się tam również formularz kontaktowy, który może służyć  do umawiania się na wizytę poprzez internet.  Na stronie brakuje jednak zakładki zawierającej ofertę Ośrodka (poza cennikiem) i opisy proponowanych zabiegów oraz badań (np. na czym polega inseminacja, w jaki sposób diagnozuje się niepłodność etc.). Strona jest przejrzysta i łatwa w nawigacji, jednak wydaje się nierówno traktować poszczególne zagadnienia: niektóre są potraktowane wyczerpująco (spis personelu, program ministerialny), innych nie ma wcale (opis oferty, informacje edukacyjne).

Naszą uwagę podczas monitoringu bezpośredniego zwróciło również bardzo skromne potraktowanie tablicy informacyjnej zawierającej spis personelu pracującego w Ośrodku, która została wywieszona w rejestracji. Spis ogranicza się do podania nazwisk przyjmujących lekarzy i nie zawiera żadnej informacji o położnych czy embriologach, którzy są przecież ważnymi osobami w zespole. Co więcej akurat zorganizowanie tego konkretnego Ośrodka wokół idei bliskiej relacji pomiędzy pacjentem i personelem wydawałoby się mieć naturalną kontynuację w postaci podkreślania tego atutu Ośrodka poprzez wyeksponowanie spisu wszystkich członków personelu i zaakcentowanie ich pracy zespołowej, a tak się nie dzieje. Pacjenci zgodnie chwalą pielęgniarki i położne, więc wydaje się, że tym bardziej warto je docenić.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Ośrodek nie prowadzi całodobowej linii dyżurnej dla pacjentów, jednak przyjął system  całodobowego kontaktu z lekarzem (prywatne telefony komórkowe lekarzy udostępniane pacjentom). Znalezienie informacji na stronie WWW o możliwości całodobowego kontaktu z lekarzem i o tym, że klinika go zapewnia, jest bardzo trudne (informacja była częścią slajdów umieszczonych na stronie Ośrodka). Nie wszyscy pacjenci deklarują, że podczas leczenia zostali poinformowani o możliwości kontaktu z lekarzem całodobowo, jednak większość rozmówczyń potwierdziła możliwość kontaktu, nawet jeśli nie bezpośrednio przez telefon komórkowy lekarza: „Korzystałam z telefonu do rejestracji. Lekarz zawsze do mnie oddzwaniał”.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

Poczekalnie zaopatrzone są w prasę oraz w ulotki reklamujące inne podmioty (MediRaty, badania genetyczne Invicta, gabinet dermatologiczny). Źródłem informacji dla pacjenta pozostaje więc rozmowa z lekarzem/położną/embriologiem i strona internetowa, którą wyżej opisałyśmy. Podobna uwaga odnosi się do Karty Praw Pacjenta, która również jest wyłożona na kontuarze, ale w dniu monitoringu była zakryta przykrywającą ją kopią dokumentu dotyczącego skarg pacjenckich. Tak więc pacjent, aby zapoznać się Kartą Praw musi po pierwsze ich poszukać lub o nie zapytać, po drugie przejrzeć kontuar i odnaleźć informacje, których szuka. Z materiałów drukowanych w  Ośrodku można nabyć poradnik „Zajść w ciążę” dr Piotra Pierzyńskiego.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku:

Na stronie dostępny jest również cennik usług, jednak nie jest to cennik kompletny, jak potwierdziłyśmy po wizycie bezpośredniej (brakuje informacji o koszcie procedury IVF z komórką dawczyni oraz informacji o koszcie procedury adopcji zarodka). Ośrodek udostępnia cennik również w poczekalni, przy czym ma on formę zeszytu wyłożonego na kontuarze. Każdy ma do niego dostęp, natomiast z pewnością nie jest to najwygodniejsze rozwiązanie dla pacjentów, jakim byłaby ogólnodostępna tablica ze spisem zabiegów i cennikiem.

Wspomniana wyżej uwaga o niekompletności cennika dotyczy zarówno strony www, jak i cennika wyłożonego na kontuarze.  Nie umiemy powiedzieć, czy ceny podane w cenniku zgadzają się z cenami dostępnymi na stronie internetowej, ponieważ nie przeprowadziłyśmy takiego porównania. Jednak pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, deklarowali, że oba cenniki są jednakowe. Z rozmów z pracownikami rejestracji wynika, iż pacjenci każdorazowo otrzymują rachunek lub paragon. Pacjenci to potwierdzili.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Pacjenci mają prawo do złożenia skargi: na kontuarze w Rejestracji znajduje się dokument dotyczący skarg pacjentów na pracę Ośrodka. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej Ośrodkiem, skarga trafia zawsze do osoby zarządzającej i to ona na skargę odpowiada. Odpowiedzi na skargę udzielane są pacjentom pisemnie („najczęściej mailowo” - informacja od osoby zarządzającej Ośrodkiem) „co nie zamyka drogi odwoławczej” (to samo źródło informacji). Osoba zarządzająca Ośrodkiem zadeklarowała, że w ostatnim roku (2014) nie było formalnych skarg składanych przez pacjentów. Zwracamy jednak uwagę na okoliczność, iż jako że osoba zarządzająca Ośrodkiem sama jest lekarzem i opiekuje się pacjentami, złożenie przez pacjentów skargi na nią samą, która zostanie również przez nią samą rozpatrzona, sprawia wrażenie procedury nietransparentnej.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Na stronie internetowej Ośrodka znajduje się zakładka „Nasza skuteczność”. Statystyki  skuteczności tam podane mają opisaną metodologię (ciąże kliniczne i biochemiczne oraz pacjenci komercyjni i korzystający z programu ministerialnego), jednak dotyczą wyłącznie procedur zapłodnienia pozaustrojowego. Ośrodek nie podaje skuteczności procedur inseminacji.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Na stronie Ośrodka w momencie sporządzania analizy strony WWW (styczeń 2015)  znajdowała się informacja o tym, ze rekomenduje się SET. Obecnie (wrzesień 2015 – przekazywanie Ośrodkowi finalnej wersji raportu) takiej informacji już nie ma, ponieważ Ośrodek dokonał zmian struktury strony i prawdopodobnie w jej wyniku zrezygnowano z części istniejących wcześniej zakładek. W styczniu 2015 roku informacja o polityce SET znajdowała się w opisie przebiegu zapłodnienia pozaustrojowego (również nie ma go już na stronie). W tym samym miejscu był wówczas poruszany temat ryzyka ciąż mnogich lub wielopłodowych i znajdowała się tam zakładka o powikłaniu jakim są ciąże wielopłodowe, w której można było przeczytać: „W przypadku zapłodnienia pozaustrojowego praktyka transferowania tylko jednego zarodka wyeliminowałaby ryzyko ciąży mnogiej, ale także znacznie ograniczyłaby szanse na posiadanie dziecka. Wiadomo bowiem, że implantacyjność wczesnego ludzkiego zarodka sięga 14-20%. Tak wiec przy transferze dwóch zarodków, szansa na ciążę wynosi około 30-40%. Niski wskaźnik powodzenia podczas przeniesienia jednego zarodka byłby trudny do zaakceptowania zarówno dla pacjentów jak i lekarzy, a całościowy koszt leczenia wzrósłby niepomiernie. Według najnowszych rekomendacji Światowej Organizacji Zdrowia nie powinno się transferować więcej niż dwa zarodki w jednym cyklu leczniczym”.

Dodatkowo lekarze na pytanie, czy informują pacjentów o ryzyku związanym z transferem więcej niż jednego zarodka, odpowiadali w trakcie wywiadów zdecydowanie „Tak, zawsze. W ogóle mrozimy zarodki pojedynczo, chyba że są bardzo słabej jakości, wtedy po dwa”.

W związku z tym należy zauważyć, iż rekomendowanie SET  przez Ośrodek wydaje się być niekonsekwentne: z jednej strony Ośrodek oficjalnie rekomendował transfer jednego zarodka i deklarował, że egzekwuje tę rekomendację w praktyce, z drugiej strony na swoich stronach internetowych podnosił niską skuteczność  i wady tej procedury, co może zniechęcać pacjentów.

*

 Z rozmów z pracownikami Ośrodka wyłaniał się dość spójny obraz polityki informacji dla pacjentów. Mimo iż nie jest ona spisana w formę procedury, pracownicy ją znają i swobodnie mówią o jej elementach, których kluczowym jest element „kompleksowego zajęcia się parą”. W praktyce oznacza to, zgodnie z relacją wszystkich (lekarz, osoba zarządzająca, położna, embriolog – relacje zostały skrzyżowane i potwierdzone wzajemnie) pracowników Ośrodka, iż para przychodząca do Ośrodka może w ciągu jednego dnia wykonać wszystkie badania, zapoznać się z ich wynikami, ustalić w związku z tym plan leczenia i wyjść z Ośrodka mając już wstępne rozeznanie swojej sytuacji medycznej i proponowanego postępowania. Ta procedura, jak również wynika z rozmów z pracownikami, jest w dużej mierze spowodowana profilem pacjenta Kriobanku, czyli osoby spoza Białegostoku. Warto zauważyć, że wskazuje to na dobrą znajomość profilu pacjenta przez Ośrodek i zorganizowanie pracy w taki sposób, aby maksymalnie ułatwić pacjentom przebieg diagnostyki i oszczędność czasu. Z przyjętego schematu postępowania wynika również bezpośrednio, iż Ośrodek stawia przede wszystkim na informację ustną poświęcając pacjentom – jak zadeklarowali zgodnie wszyscy pracownicy – tyle czasu, ile pacjent potrzebuje, włączywszy w to omówienie przygotowania do zabiegu, jego ew. skutków ubocznych itd. Ten stan rzeczy potwierdzili również pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy. Zadeklarowali, że czas poświęcany im na wizycie jest wystarczający, nie czują się zbywani przez lekarza, mogą zadawać pytania i otrzymują na nie odpowiedzi włącznie z informacjami na temat zabiegów, ich przebiegu, skuteczności itd.: „Lekarze są komunikatywni. Potrafią dobrze wyjaśnić zagadnienia. Mają wysoką kulturę osobistą, umiejętność dostosowania się do osobistych planów”,  ‘’Pozytywne zaskoczenie podejściem lekarza. Wszystko tłumaczył. Uzyskałam wszystkie informacje na temat naszego stanu zdrowia i płodności’’.

Ośrodek praktycznie nie korzysta z informacji drukowanej.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu refundacyjnego od początku jego trwania, tj. od lipca 2013 roku.  Drukowane informacje na ten temat (warunki uczestnictwa w programie, regulamin), które otrzymują pacjenci Ośrodka, to standardowe informacje przygotowane przez Ministerstwo Zdrowia. Ośrodek w tym zakresie nie przekazał nam żadnych dodatkowych materiałów drukowanych. Jeśli idzie o stronę www znajduje się na niej zakładka „finansowanie leczenia”, która rozwija się m.in. do podstrony  „program ministerialny refundacji in vitro”.  Znajduje się na niej krótki opis programu ministerialnego i informacja, iż Ośrodek jest Realizatorem Programu. Na stronie Ośrodka nie ma umieszczonego regulaminu, ale zakładka zawiera odniesienie do ministerialnej strony programu (invitrogov.pl), na której regulamin się znajduje. Aby zarejestrować się do Programu pacjent musi poczynić takie same kroki co w przypadku każdej innej wizyty: umówić wizytę w Ośrodku i przekazać, że jest zainteresowany wizytą kwalifikującą do Programu.

5. Rejestracja wizyty


Czas oczekiwania na pierwszą wizytę zależy – jak wynika z rozmów z personelem i z pacjentami – od wyboru lekarza prowadzącego oraz od dnia cyklu pacjentki. Część lekarzy ma „luźniejszy” grafik, niektórzy jednak mają grafik zajęty na tyle, iż pacjenci muszą poczekać na pierwszą wizytę dłużej (do dwóch miesięcy). Pacjentki deklarowały, iż czas pierwszej wizyty, tzw. informacyjnej, wynosił od 30 minut do 60 minut. Zgodnie informowały, iż czas był wystarczający oraz umożliwiał zadanie pytań i uzyskanie odpowiedzi.

Podczas naszej wizyty zaobserwowałyśmy (co pokryło się z deklaracjami personelu), iż rejestracja pracuje w sposób dyskretny i życzliwy wobec pacjenta – pacjenci są zapraszani na wizytę osobiście przez panią rejestratorkę, nie są wywoływani po nazwisku.  W przypadku opóźnień są o tym fakcie informowani osobiście, choć ze względu na specyfikę pracy Ośrodka (opisaną niżej w części „Wizyta lekarska”) do takich sytuacji rzadko dochodzi, bo pacjenci są najczęściej w ruchu pomiędzy kolejnymi wizytami.  Pacjentki opisując pracę rejestracji, w której bez wyjątku pracują położne, podawały: „Panie się przedstawiają z imienia i nazwiska. Pielęgniarki opiekują się pacjentami, pytają o samopoczucie, czy podać leki etc. Jest z nimi dobry kontakt.”, „Rejestracja jest poprawna. Nie mamy żadnych uwag. Są naprawdę w porządku.”.

W rejestracji, według relacji pracownicy rejestracji, pracują trzy osoby, w razie potrzeby do pracy przychodzą jeszcze kolejne dwie. Zależy to od zapotrzebowania czyli ilości wizyt danego dnia. Personel nie jest szkolony regularnie (tzn. nie jest objęty np. systemem szkoleń i nie ma ustalonego planu szkoleń na najbliższy czas), jednak uczestniczył w szkoleniu dotyczącym komunikacji z pacjentami, które odbyło się na początku roku 2014, co zostało potwierdzone przez pracowników; szkolenie było zgodnie chwalone przez pracowników. Pojawiały się również uwagi od różnych grup personelu, iż cenne byłoby odbywać takie szkolenia i współpracować w tym zakresie regularnie z psychologiem, szczególnie w obszarze profesjonalnego wsparcia personelu, który z racji specyfiki swojej pracy często ma kontakt z trudnymi sytuacjami (pacjenci doświadczający straty, poronień itd.).  Mimo braku regularnych szkoleń naszą uwagę zwrócił fakt, iż personel mówił o swojej pracy z dużym zaangażowaniem i refleksyjnością wobec pacjentów. Być może wynika to z faktu, iż nasi rozmówcy zgodnie stwierdzali – i pokryło się to również z naszymi obserwacjami – iż „są małym, zintegrowanym zespołem”, który w razie trudnych sytuacji rozmawia ze sobą podczas zebrań zespołu i czuje się „słuchany” przez szefostwo. W tej części wypowiedzi wszystkich pracowników były spójne, natomiast nie pokryła się z nimi deklaracja osoby zarządzającej, iż szkolenia są organizowane regularnie przez psychologa zewnętrznego czy w ramach specjalistycznych szkoleń dla lekarzy dotyczących komunikacji z pacjentem.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


We wszystkich rozmowach z pracownikami Ośrodka, niezależnie od pełnionej funkcji, krzyżowała nam się i potwierdzała informacja, iż Ośrodek działa zgodnie z ideą „kompleksowej diagnostyki”, z której pacjent powinien wyjść z przynajmniej wstępnym planem działania. Optymalnie taka kompleksowa diagnostyka powinna zająć jeden dzień, w trudniejszych przypadkach- więcej, jednak lekarze nie praktykują wieloetapowego zbierania badań i donoszenia ich wyników w kolejnych dniach cyklu: praca Ośrodka jest tak zorganizowana i zsynchronizowana, że pacjentka umawiana jest na wizytę w odpowiednim dniu cyklu, aby od razu podczas pierwszej wizyty można było wykonać badania hormonalne, zbadać nasienie, przeprowadzić niezbędne badania i zapoznać parę z obrazem jej sytuacji oraz proponowanym schematem leczenia. Opisujemy tę praktykę, ponieważ w swojej konsekwencji i dopracowaniu wydaje się być nie tylko dobrą, ale też rzadką praktyką w Polsce. Tym samym oszacowanie standardowego czasu wizyty jest bardzo trudne, ponieważ pacjenci w ciągu jednego dnia wielokrotnie wracają do lekarza, donoszą wyniki kolejnych badań, rozmawiają itd. Pacjentki jednak podawały, iż średni czas trwania standardowej wizyty wynosi ok. 30 minut oraz deklarowały, iż był to czas wystarczający: „lekarz starał  się mówić zrozumiałym językiem. Jeżeli czegoś nie rozumieliśmy to tłumaczył nam. Mogliśmy zadawać dużo pytań”, „Można zadawać pytania, lekarz odpowiada”, „Tak, czas był wystarczający. Zadawałam pytania i nie czułam się poganiana”, „Profesor i jego córka sa wspaniałymi ludźmi. Podchodzą bardzo indywidualnie do każdego pacjenta”.

Pacjentom podczas wizyt mogą towarzyszyć osoby bliskie, w tym partnerzy tej samej płci. Lekarz deklaruje, iż podczas umawiania na zabieg informuje pacjentów o tym, iż również podczas inseminacji i transferu mogą im towarzyszyć osoby bliskie.  Tej informacji nie potwierdzili pacjenci, deklarowali, iż nikt z personelu nie pytał, czy życzą sobie obecności osoby bliskiej; jedna osoba zadeklarowała, że nie pytała o to nigdy, ponieważ nie miała takiej potrzeby.

Mimo iż w Ośrodku nie znajdują się drukowane materiały i informacje, w trakcie rozmowy z lekarzem ustaliłyśmy, iż podczas wizyty i omawiania szczegółów zabiegów, posługuje się ilustrowanymi planszami obrazującymi np. szczegółowy przebieg metody in vitro, aby przybliżyć pacjentom, co się będzie z nimi działo w trakcie tego procesu. Pacjentki opisując schemat wizyty lekarskiej zgodnie podawały, iż składał się on z z następujących elementów: zaproponowanie planu leczenia/postępowania na najbliższe miesiące; omówienia kosztów leczenia; upewnienia się lekarza, że pacjenci zrozumieli zaproponowany plan postępowania;  ustnego podsumowania wizyty; pisemnego podsumowania zaleceń i przepisanych leków.  Rozbieżności (TAK/NIE) pojawiły się przy kwestii omówienia rodzajów i kolejności zalecanych badań i zabiegów i  pisemnego podsumowania wizyty (niektórzy pacjenci deklarowali jego otrzymanie, inni – nie).

Jak wspomniano już wyżej, omówienie polityki SETu podczas wizyty następuje poprzez odwołanie do informacji na stronie www Ośrodka (obecnie po zmianie strony trudno nam zweryfikować tę informację). Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, deklarowali, iż przedstawione im informacje na temat SETu były wystarczające.

7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek posiada jeden pokój do oddawania nasienia. Z racji, iż Ośrodek prowadzi również bank nasienia, położono duży nacisk na zapewnienie komfortu mężczyznom – zarówno pacjentom jak i dawcom. Część Ośrodka, w której znajduje się pokój do oddawania nasienia jest usytuowana w tylnej części Ośrodka, co umożliwia korzystanie z pokoju do oddawania nasienia w sposób całkowicie bezkolizyjny i dyskretny (pacjenci oczekujący na wizytę nie mają możliwości zobaczenia tej części pomieszczeń, jest oddzielona ścianą i kontuarem rejestracji zabudowanym w taki sposób,że „podglądanie” jest utrudnione.  Tę praktykę potwierdziła też jedna z ankietowanych par: „Podchodzi pielęgniarka i bardzo dyskretnie mówi aby przejść do pokoju. W sposób niezauważalny dla innych pacjentów”. Pokój do oddawania nasienia jest mały, zamykany na klucz, znajduje się w nim umywalka, przewidziane jest miejsce dla ew. partnerki gdyby było takie życzenie pary. Pokój ma okno, ale jest ono zaślepione i wyposażone w zasłony w taki sposób, aby osoba znajdująca się w pokoju była niewidoczna. Światło w pokoju jest nienachalne. Pokój jest wyposażony w materiały erotyczne, znajdują się w nim mydło, ręczniki papierowe i papier toaletowy. Nie ma śluzy łączącej pokój z laboratorium, ale przekazanie próbki nasienia odbywa się w sposób dyskretny: pacjent zostawia próbkę na kontuarze, gdzie dostęp ma jedynie wyznaczona osoba z recepcji. Zorganizowanie tej części Ośrodka pozwala na konkluzję, iż pacjenci oddający nasienie mają zapewniony komfort i nie czują presji czasu. 

Odpowiedzi na pytanie, czy Ośrodek dysponuje prezerwatywami kauczukowymi do oddawania nasienia (dla pacjentów, którzy z powodów światopoglądowych nie chcą lub nie mogą oddać nasienia w drodze masturbacji) były sprzeczne: pracownicy rejestracji zadeklarowali, że takie prezerwatywy są w razie czego dostępne (choć „nie ma na nie zapotrzebowania i pacjenci o nie dotąd nie prosili”), natomiast lekarz powiedział, że Ośrodek ich nie posiada. Należy zwrócić jednak uwagę, iż Ośrodek poza częścią kliniczną i zabiegową posiada również pokoje gościnne dla pacjentów (każdy pokój wyposażony w łazienkę z prysznicem i toaletą, standard dobry), które bywają udostępniane pacjentom również w celach pobrania próbki nasienia, w tym możliwe jest pobranie próbki podczas stosunku, jeśli taka jest prośba pary. Tym samym niezależnie od obecności lub braku prezerwatyw kauczukowych można powiedzieć, iż Ośrodek przewidział różne potrzeby par i mężczyzn oddających nasienie oferując im w zasadzie pełnię możliwości w tym zakresie: od skorzystania z klasycznego pokoju do oddawania nasienia po korzystanie z pokoi gościnnych, w których partnerka może towarzyszyć partnerowi. W rozmowach z nami pacjenci deklarowali jednak, że nie informowano ich o możliwości oddania nasienia poza Ośrodkiem, oddania nasienia do prezerwatywy, ani o możliwości skorzystania z pokoju gościnnego w celu oddania nasienia.

Pracownicy rejestracji zadeklarowali, iż pary już podczas umawiania na pierwszą wizytę są informowane o warunkach zbadania nasienia (czasie zachowania wstrzemięźliwości, warunkach przygotowania do badania), jak również o tym, iż prawdopodobnie lekarz zaleci wykonanie tego badania.

8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajduje się kilka gabinetów ginekologicznych, żaden z nich nie ma bezpośredniego połączenia z łazienką, co jest niezgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Pacjentki przygotowujące się do wizyt mogą skorzystać z łazienki ogólnej, w której znajduje się bidet. Część pacjentek relacjonując przebieg wizyty podawała, iż w trakcie badań były informowane o czynnościach podejmowanych przez lekarza (np. „teraz może zakłuć, zakładam cewnik”), część informowała, że takiej informacji nie było. Lekarz zadeklarował, iż takie informacje są udzielane standardowo podczas badania (nie wszystkie pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, były pacjentkami lekarki, z którą rozmawiałyśmy, co może wyjaśniać rozbieżność odpowiedzi w tym zakresie).

 Część zabiegowa Ośrodka znajduje się na pierwszym piętrze, więc pacjentki tam przebywające są przestrzennie oddzielone od pacjentów oczekujących na wizyty. Na pierwszym piętrze znajduje się także pomieszczenie pielęgnacyjne dla pacjentek po zabiegach: znajduje się w nim kilka łóżek, w dniu monitoringu pościel była świeża, do dyspozycji pacjentek była woda butelkowana. Swoje prywatne rzeczy pacjentki mogą zostawić pod opieką personelu lub osób towarzyszących. Pacjentki potwierdziły, iż w pomieszczeniu pielęgnacyjnym może im towarzyszyć osoba bliska.

 Pacjentki korzystające z zabiegów mają zapewnioną odzież jednorazową (jedna pacjentka poinformowała nas jednak, ze korzystała z własnej odzieży, ponieważ tak wolała) oraz dostęp do osobnej łazienki przylegającej do pomieszczenia pielęgnacyjnego. W dniu monitoringu stan czystości łazienki był bez zarzutu, znajdowały się w niej również wkładki jednorazowe i wspomniana odzież jednorazowa. Pacjentki po zabiegach przebywają w pomieszczeniu pielęgnacyjnym pod opieką personelu, co potwierdziły wszystkie ankietowane pacjentki.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona drogą elektroniczną przez monitoringiem  i  składały się na nią następujące dokumenty:

  1. Prośba o założenie oraz przechowanie nasienia w depozycie
  2. Zgoda na leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego
  3. Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni przy zachowaniu pełnej anonimowości dawcy i biorcy
  4. UMOWA ZLECENIA o przeprowadzenie leczenia w Centrum Leczenia Niepłodności Małżeńskiej „KRIOBANK” w Białymstoku
  5. Zgoda na leczenie niepłodności z zastosowaniem zapłodnienia wewnątrzustrojowego
  6. Przekazanie zarodków w celach adopcyjnych
  7. Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem zarodków od osób niespokrewnionych przy zachowaniu pełnej anonimowości dawców i biorcy
  8. Zgoda na wykonanie zabiegu histeroskopii typu „office”
  9. Formularz wizyty rejestracyjnej kwalifikującej do MZ
  10. Zgoda na zapłodnienie pozaustrojowe IVF- język rosyjski
Z analizy zostały wyłączone dwa ostatnie dokumenty z uwagi na standardową treść dokumentu przygotowaną przez Ministerstwo Zdrowia (formularz wizyty rejestracyjnej kwalifikującej do MZ) i z powodów konieczności tłumaczenia przysięgłego ostatniego dokumentu, czego nasz monitoring nie przewidział (Zgoda na zapłodnienie pozaustrojowe IVF- język rosyjski). Doceniamy jednak przejrzystość działań Ośrodka w zakresie przekazania nam kompletu dokumentów zgodnie z naszą prośbą.

Większość dokumentów stosowanych przez Ośrodek posługuje się językiem neutralnym wobec stanu cywilnego pacjentów i stosuje nazewnictwo wymienne: mąż, partner, dawca. Wyjątkiem są dokumenty nr 2. („ Zapłodnienie komórek jajowych ma miejsce poza ustrojem matki w warunkach klasycznej metody „in vitro”, lub przy zastosowaniu mikroiniekcji plemnika do cytoplazmy oocytów (ICSI), zależnie od jakości nasienia męża”) oraz nr 5 („9. Nasienie używane do inseminacji ma pochodzić od: a. męża * b. anonimowego dawcy (dobranego na podstawie informacji uzyskanych od pacjentów)*”), przy czym w przypadku dokumentu nr 5 zwraca uwagę niekonsekwencja zastosowanej terminologii, ponieważ w pierwszej części dokumentu Ośrodek posługuje się terminem „partner” („Niezbędne jest również badanie ultrasonograficzne narządu rodnego sondą przezpochwową i badanie nasienia oddanego przez partnera drogą masturbacji”). Ponadto dokumenty są opatrzone poprzednim logotypem i nazwą Ośrodka czyli „Centrum Leczenia Niepłodności Małżeńskiej KRIOBANK”, choć de facto podpisujący je obecnie pacjenci leczą się już w „Kriobank. Centrum leczenia niepłodności. Ginekologia i Położnictwo”.

Inną istotną uwagą płynącą z analiz dokumentów jest ta, iż pacjenci podpisujący dokument nr 2. („zgoda na leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego”) jednym podpisem wyrażają zgodę na trzy procedury, choć dokument w swojej nazwie odwołuje się tylko do jednej z nich („zapłodnienie pozaustrojowe”). Dwie pozostałe procedury to:

  • zgoda na użycie materiału biologicznego pacjentów  do badań naukowych oraz na wykorzystanie danych medycznych w badaniach naukowych („Wszelkie materiały biologiczne pobrane w trakcie diagnostyki i leczenia mogą być wykorzystane w ramach badań naukowych prowadzonych przez KRIOBANK. Dotyczy to w szczególności surowicy krwi, nasienia, płynów pęcherzykowych, płynów z torbieli jajnika, wydzielin macicznych i pochwowych,   komórek ziarnistych oraz komórek jajowych.”; „Dane medyczne uzyskane w trakcie naszego leczenia mogą być anonimowo wykorzystywane w pracach naukowych prowadzonych przez KRIOBANK oraz publikowane bez ograniczeń”.)
  • zgoda na przekazanie zarodków pary do tzw. adopcji na rzecz innej anonimowej pary („w razie braku podejmowania przez nas działań wypełniających warunki „świadomej zgody” przez okres 3 lat, upoważniamy KRIOBANK do przekazania naszych zarodków osobom trzecim dla celów adopcji z zachowaniem zasad anonimowości”)
 
Zwracamy uwagę, iż przedmiotem omawianej „Zgody (...)” jest wyrażenie przez pacjentów zgody na procedurę zapłodnienia pozaustrojowego, której integralną częścią nie jest (a raczej: nie powinna być) rozstrzygnięcie o losach potencjalnych nadliczbowych zarodków w przypadku nieuiszczenia w terminie opłaty za ich przechowywanie ani nie jest nią zgoda na użycie materiału biologicznego oraz danych medycznych do badań naukowych. Tymczasem pacjenci sygnując „Zgodę (...)” składają jeden podpis pod wszystkimi paragrafami bez możliwości wyłączenia ze „Zgody (...)” obu opisanych wyżej procedur. Zwracamy uwagę, iż może zachodzić sytuacja, w której pacjenci chcąc poddać się zapłodnieniu pozaustrojowemu nie chcą przekazywać ewentualnych nadliczbowych zarodków komukolwiek i/lub nie chcą, aby ich dane medyczne bądź materiał biologiczny były wykorzystywane w badaniach naukowych, natomiast konstrukcja „Zgody (...)” uniemożliwia im jednoczesne skorzystanie z zapłodnienia IVF i odmowę zrzeczenia się zarodków oraz odmowę uczestniczenia w badaniach naukowych.  Podnosimy także, iż zgodnie z Art. 385³ pkt 7 kc:

„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności 7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z treścią zawierającą oceniane postanowienie.”.

Jednocześnie w przypadku zgody na donację ewentualnych nadliczbowych komórek jajowych na rzecz innej anonimowej pacjentki zastosowano możliwość wyłączenia poprzez skreślenie („Zgadzamy się / nie zgadzamy się * na użycie przez KRIOBANK nadliczbowych, niewykorzystanych komórek jajowych do donacji komórek jajowych w celach prokreacyjnych z zachowaniem pełnej anonimowości. * niepotrzebne skreślić”), więc tym bardziej dziwi, że tej samej konstrukcji nie zastosowano w przypadku zgody na wykorzystanie danych medycznych i materiału biologicznego w badaniach oraz w przypadku zrzeczenia się nadliczbowych zarodków na rzecz innej pary. Wprawdzie osoba zarządzająca Ośrodkiem zadeklarowała, iż treść dokumentów może być negocjowalna i poinformowała nas, że „to się zdarza”, jednak nie jesteśmy w stanie tego zweryfikować. Dlatego sygnalizujemy jedynie, iż standardowa treść „Zgody (...)” budzi nasze wątpliwości pod kątem przestrzegania prawa w zakresie istnienia klauzuli niedozwolonej.

Ta sama uwaga dotyczy dokumentu nr 3., („Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni przy zachowaniu pełnej anonimowości dawcy i biorcy”) który został skonstruowany analogicznie do dokumentu nr 2. („Zgoda na leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego”) w części dotyczącej włączenia w dokument zgody na zrzeczenie się na rzecz Ośrodka potencjalnych nadliczbowych zarodków, których przechowywania para nie opłaciła w wyznaczonym terminie, oraz zgody na użycie materiału biologicznego oraz danych medycznych do badań naukowych. Również w przypadku tego dokumentu pacjenci nie mają możliwości wyrażenia zgody na samą procedurę i jednoczesnego odmówienia zrzeczenia się nadliczbowych zarodków i udziału w badaniach naukowych.

W przypadku dokumentu nr 5. („Zgoda na leczenie niepłodności z zastosowaniem zapłodnienia wewnątrzustrojowego”) pojawia się – podobnie jak w wyżej analizowanych dokumentach – punkt zawierający automatyczną zgodę pacjentów na wykorzystanie ich materiału biologicznego i danych medycznych w badaniach naukowych bez możliwości wyłączenia tego punktu z całości zgody. Ta sama sytuacja ma miejsce również w dokumencie nr 8 („Zgoda na wykonanie zabiegu histeroskopii typu „office”).

Ponadto podczas analizy dokumentów zwróciłyśmy uwagę na zapis w dokumencie nr 7., („Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem zarodków od osób niespokrewnionych przy zachowaniu pełnej anonimowości dawców i biorcy”), który brzmi następująco:

„Wykonanie diagnostyki wstępnej może wymagać oceny w surowicy krwi: LH, FSH, estradiolu, testosteronu oraz prolaktyny u pacjentek; LH, FSH, i testosteronu u pacjentów; przeciwciał przeciwko wirusom HIV, HBS u obojga partnerów, co wymaga pobrania ok. 5 ml krwi żylnej od pacjentki i 2 ml krwi żylnej od pacjenta. Niezbędne jest również badanie ultrasonograficzne narządu rodnego sondą przezpochwową i badanie nasienia oddanego przez partnera drogą masturbacji. Nasienie o potwierdzonym potencjale rozrodczym zostaje zamrożone do późniejszego wykorzystania w procedurze zapłodnienia komórek jajowych dawczyni”.

Zapis ten zwrócił naszą uwagę, ponieważ w procedurze biorstwa zarodka od niespokrewnionych dawców (tzw. „adopcji zarodka”) określanie parametrów nasienia partnera biorczyni wydaje się niezrozumiałe: jego materiał biologiczny nie będzie wykorzystywany do celów medycznych, skoro para zdecydowała się adoptować cudzy zarodek. Początkowo interpretowałyśmy ten zapis jako zapis wprowadzający tzw. dawstwo krzyżowe (para przystępująca do procedury z wykorzystaniem komórki dawczyni lub cudzego zarodka przekazuje materiał genetyczny jednego z partnerów na rzecz wykorzystania w programie dawstwa przez inną parę, a sama przyjmuje materiał genetyczny od dawcy/dawczyni), jednak – nie mając pewności, jaka jest intencja tego zapisu i jak go interpretować-  poprosiłyśmy osobę zarządzającą ośrodkiem o wyjaśnienie intencji zapisu. Otrzymałyśmy wyjaśnienie, iż zapis jest niepoprawny i: „prawdopodobnie się przekleił z dokumentu „Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni przy zachowaniu pełnej anonimowości dawcy i biorcy”. Zwracamy uwagę, iż jeśli takie jest wyjaśnienie tego zapisu to pacjenci, którzy podpisali  dokument dotyczący adopcji zarodka de facto wyrazili zgodę wobec Ośrodka  na wykorzystanie nasienia partnera w procedurze dawstwa na rzecz anonimowej biorczyni i zapis ten był/jest dla nich obowiązujący. Wobec powyższego zwracamy uwagę na jak najpilniejsze wyjaśnienie i uporządkowanie dokumentacji przez Ośrodek, ponieważ w obecnej sytuacji pacjenci przystępujący do procedury adopcji zarodka i niemający intencji bycia dawcami nasienia, zgadzają się na zostanie dawcami nasienia, ponieważ tak stanowi treść dokumentu. Jest niejasnym, jaki jest tak naprawdę zakres zobowiązań pacjentów podpisujących ten dokument.

Zwróciłyśmy również uwagę na pkt 13 w dokumencie nr 5:

13.  Mam/my pełną świadomość obowiązków związanych z zapewnieniem środków na utrzymanie oraz wychowanie potomstwa urodzonego w wyniku leczenia i nie będę/dziemy w przyszłości wysuwać roszczeń w stosunku do Kriobanku z tego tytułu, w tym w szczególności roszczeń związanych z ojcostwem dziecka.

Na gruncie prawa cywilnego, w szczególności Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej (wstępni, zstępni), rodzeństwo oraz w szczególnych przypadkach małżonków lub byłych małżonków. Ośrodek jako osoba prawna, spółka prawa handlowego (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) nie ma możliwości pozostawania w stosunku powinowactwa lub pokrewieństwa w stosunku do pacjentów – osób fizycznych,  wobec czego nie znajdują do niej zastosowania przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego.
 
Wobec dokumentów o nr 1, 4 i 6 nie miałyśmy żadnych zastrzeżeń ani co do języka, ani co do jego zrozumiałości wobec pacjenta, ani co do zawartych w nich zapisów i klauzul.
 
Wszystkie pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, potwierdziły, iż wzorce dokumentów zostały im przekazane co najmniej na 24 godziny przed planowanym zabiegiem i że miały wystarczający czas, aby się z nimi zapoznać. Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż zapisy w dokumentach są negocjowalne, jeśli pacjent będzie mieć takie życzenie.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Wszystkie rozmowy z personelem zawierały deklarację, iż pacjentka ma prawo do obecności osoby bliskiej podczas wizyty lekarskiej, podczas udziału w szkoleniach dotyczących brania leków i podczas zabiegu inseminacji. W przypadku inseminacji, zgodnie z deklaracją położnej: „Pacjenci są zawsze zapraszani razem i decydują o tym oni z lekarzem”. Lekarz potwierdził informowanie pacjentów o tym, iż mają prawo do obecności osoby bliskiej. Zdaniem personelu prawo to rzadko jest realizowane. Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie prosiły o obecność osoby bliskiej podczas inseminacji/transferu, ale też nie były pytane o takie życzenie.

Pacjenci zadeklarowali natomiast,   że zostali poinformowani o możliwości obecności osoby bliskiej w pomieszczeniu pielęgnacyjnym.  Podczas transferu partner/ka kobiety znajduje się w pomieszczeniu obok i zostaje zaproszony/a do pokoju pielęgnacyjnego  przez lekarza już po wykonanym transferze.

Jeśli idzie o organizację procedury oddawania nasienia została ona opisana w poprzedniej części i nie zauważono żadnych uchybień w tym względzie jeśli idzie o prawo do intymności pacjentów.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Procedura odebrania dokumentacji medycznej opisana przez personel wygląda następująco: pacjenci zgłaszają prośbę o wydanie dokumentacji medycznej, otrzymują dokumenty drogą pocztową (list polecony) lub mailowo (po wyrażeniu takiej prośby). Osoba zarządzająca Ośrodkiem uzupełniła: „cała dokumentacja przechodzi przeze mnie, pacjent otrzymuje kopie”. Deklaracje całego personelu były w tym zakresie spójne i zostały potwierdzone przez pacjentów: „kserokopia dokumentów wydawana jest bez żadnego problemu. Wystarczy powiedzieć lekarzowi, a pielęgniarka w rejestracji kseruje potrzebne rzeczy i stawia pieczątkę potwierdzającą zgodność z oryginałem”.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek jest częściowo dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Budynek Ośrodka to samodzielny budynek dwupiętrowy (parter i dwa piętra), bez windy i podnośników na schodach, co powoduje, iż jedynie parterowa część budynku jest w pełni dostępna dla osób niepełnosprawnych. Na parterze Ośrodka znajduje się toaleta dla osób niepełnosprawnych, udostępnione jest także tylne wejście do budynku dostosowane do potrzeb wózków inwalidzkich wraz z możliwością zaparkowania tam samochodu, nie ma progów, a szerokość drzwi umożliwia wjazd wózkiem. Niemniej część zabiegowa  Ośrodka znajduje się na piętrze, więc w sytuacji konieczności skorzystania z zabiegów wspomaganego rozrodu, niepełnosprawny pacjent musiałby się udać na piętro, które nie jest osiągalne dla osób niepełnosprawnych (brak windy i/lub podnośnika). W takiej sytuacji pacjent/ka potrzebowałby pomocy w przetransportowaniu na piętro i personel Ośrodka deklaruje, że takiej pomocy by udzielił. Jednocześnie personel powiedział nam, iż takie sytuacje zdarzają się sporadycznie i ilekroć się zdarzały, personel radził sobie z pomocą pacjentowi/pacjentce. Pokazano nam również obniżany fotel ginekologiczny, z którego osoba niepełnosprawna mogłaby o własnych siłach skorzystać, niestety fotel znajdował się na piętrze, a więc poza zasięgiem ewentualnej pacjentki z niepełnosprawnością.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Ośrodek przez wiele lat funkcjonował pod nazwą „Centrum leczenia niepłodności małżeńskiej Kriobank” i choć obecnie deklaruje formalne dokonanie zmiany w tym zakresie na „Kriobank. Centrum leczenia niepłodności. Ginekologia i Położnictwo” to jednak ta zmiana bywa niekonsekwentna:  na przykład na stronie www Ośrodek stosuje już nowe nazewnictwo w logotypach („niepłodność partnerska”), ale w starszych artykułach umieszczonych na stronie nadal widnieje stara nazwa („Centrum leczenia niepłodności małżeńskiej”). Ta sama uwaga odnosi się do umów i zgód dla pacjentów, które zawierają dalej nazwę „Centrum leczenia niepłodności małżeńskiej” i to właśnie z tym podmiotem pacjenci zawiązują umowy czy składają oświadczenia. Wreszcie  wizualizacja graficzna nazwy Ośrodka umieszczona nad Rejestracją zawiera jeszcze stare nazewnictwo „Centrum leczenia niepłodności małżeńskiej Kriobank”, a jest to pierwsza rzecz, jaką widzi pacjent po wejściu do Ośrodka. Zwracamy uwagę na to, iż ten termin dyskryminuje pary w związkach nieformalnych oraz osoby samotne, w tym sensie możemy mówić o złej praktyce Ośrodka. Na korzyść Ośrodka przemawia jednak świadomość tej sytuacji i formalna zmiana nazwy, jednak należy zauważyć, iż to działanie powinno być konsekwentne i doprowadzić do zmian nazwy Ośrodka we wszystkich miejscach, w których stara nazwa się jeszcze pojawia. 

Zgodnie z deklaracjami wszystkich członków personelu, z którymi rozmawiałyśmy, Ośrodek opiekuje się również kobietami samotnymi i pacjentkami w związkach nieheteroseksualnych umożliwiając im pełne korzystanie z oferty Ośrodka. Wszystkie deklaracje były pod tym względem spójne, a używane przez personel słownictwo pełne szacunku wobec pacjentów, bez względu na ich orientację seksualną i stan cywilny. Otrzymałyśmy również informację, iż pary nieheteroseksualne mogą zrealizować prawo do obecności osoby bliskiej podczas udzielania świadczeń medycznych (wszystkich poza zabiegami ingerencyjnymi) na tej samej zasadzie, co pary heteroseksualne. Personel mówiąc o osobach bliskich nie rozróżniał ich na osoby tej samej i różnej płci. Uwagę można jedynie zwrócić na konieczność ujednolicenia dokumentów pod kątem niedyskryminującego języka, co zostało już omówione w części raportu poświęconej analizie dokumentacji.

15. Opieka psychologiczna


  Obecnie w Ośrodku nie jest zatrudniony psycholog, jak również Ośrodek nie współpracuje regularnie z psychologiem – tak zadeklarowali wszyscy pacjenci i cały personel z wyjątkiem osoby zarządzającej, która poinformowała nas, iż „mamy psychologa, jest związana umową z Ośrodkiem”, „jest to osoba z ukończonymi studiami magisterskimi w dziedzinie psychologii, dostępna na żądanie od godziny 16.00”, świadcząca bezpłatną pomoc psychologiczną, o której obecności pacjenci są informowani przez lekarzy (żaden z pacjentów-rozmówców tego nie potwierdził) oraz uczestnicząca również w życiu Ośrodka („wielokrotnie widziałem psycholożkę przy transferze, punkcji i po punkcji”). Jednocześnie osoba zarządzająca w odpowiedzi na pytanie „ilu pacjentów skorzystało z pomocy psychologicznej w tym miesiącu? Jaka jest miesięczna średnia?” odparła, że Ośrodek nie gromadzi takich danych. Personel zadeklarował, iż nie ma regularnie organizowanych szkoleń personelu przez psychologa, ostatnie odbyło się na początku 2014 roku „w ramach środków unijnych”. Ta informacja nie pokryła się z informacją od osoby zarządzającej, która zadeklarowała, iż ostatnie szkolenie psychologiczne dla personelu odbyło się „dwa miesiące temu i za miesiąc będzie kolejne na temat komunikacji i relacji interpersonalnych”.

Personel w rozmowach z nami informował, iż Ośrodek przez wiele lat współpracował z psychologiem i to rozwiązanie się nie sprawdziło, ponieważ pacjenci – zdaniem naszych rozmówców - nie chcieli z tej pomocy korzystać. Jednakże osoba zarządzająca Ośrodkiem poinformowała nas, iż Ośrodek prowadzi zarówno konsultacje psychologiczne, jak i wykłady psychoedukacyjne prowadzone przez psychologa, jak i warsztaty psychoedukacyjne prowadzone przez psychologa, natomiast „grupy wsparcia prowadzone przez psychologa nie sprawdziły się”.  W Ośrodku nie ma gabinetu psychologicznego ani informacji o psychologu (ani na stronie www, ani na tablicy informacyjnej, ani na drzwiach gabinetów), choć zaplecze Ośrodka umożliwia wygospodarowanie gabinetu psychologicznego i w trakcie oglądania Ośrodka zostało nam pokazane pomieszczenie, które mogłoby -  czy w przyszłości będzie - tę funkcję pełnić. Nie umiemy odnieść informacji uzyskanych od personelu Ośrodka do informacji podanych przez osobę zarządzającą Ośrodkiem, ponieważ w przypadku relacji dotyczącej roli, obecności i obowiązków psychologa są to dane wzajemnie sprzeczne.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Ośrodek prowadzi wewnątrzpacjenckie dawstwo komórek jajowych i zarodków, wewnątrzrodzinne dawstwo komórek i nasienia oraz dawstwo komórek i nasienia od osób płodnych, niespokrewnionych. Pacjenci nie mogą samodzielnie wybrać dawcy lub dawczyni, jednak pogłębiona rozmowa z personelem wskazała, iż w rzeczywistości Ośrodek umożliwia biorcom uzyskanie szerszych informacji o dawcach niż tylko grupa krwi. Zgodnie z pokazanym nam przez lekarza arkuszem „danych fenotypowych pacjentów” kandydaci na biorców mogą zaznaczyć następujące preferencje w zakresie cech dawców/dawcy/dawczyni: grupa krwi i czynnik RH, wzrost, masa ciała, kolor oczu, kolor włosów, karnacja, wykształcenie. Choć na dalszym etapie dawstwa wyborem dawcy/dawczyni zajmuje się już laboratorium, kandydaci na biorców mają jednak przestrzeń na własną decyzję odnośnie wyboru powyższych cech, co uważamy za dobrą praktykę. W rozmowach z personelem okazało się, iż poza powyższymi cechami kandydaci na biorców mogą również uzyskać informację o wieku dawców/dawcy. W przypadku grupy krwi i czynnika RH pary korzystające z nasienia mogą liczyć niemal zawsze na zgodność z dawcą, pary korzystające z komórek dawczyni i z adopcji zarodka – nie zawsze.

Dawstwo nasienia:

Ośrodek prowadzi bank nasienia i jest to najstarszy bank nasienia w Polsce, więc duża część działań Ośrodka jest nakierowana na kwestię dawstwa. Czas oczekiwania na nasienie dawcy jest bardzo krótki, zgodnie z deklaracjami całego personelu „w ogóle się nie czeka”.  Uwagę zwraca duża dbałość o komfort dawców i biorców w odniesieniu do dawstwa nasienia. Można to zaobserwować zarówno w sposobie organizacji przestrzeni w Ośrodku (dawcy nasienia i pacjenci badający nasienie mają zapewniony komfort i dyskrecję przekładające się na konkretne rozwiązania architektoniczne: oddzielenie poczekalni od pokoju do pobrania nasienia, oddzielna lada/recepcja dla mężczyzn oddających próbki nasienia do zbadania), jak i w sposobie mówienia o dawstwie przez personel Ośrodka i osobę zarządzającą. Ośrodek nie przeprowadza konsultacji psychologicznej dawców, którzy deponują swój materiał w banku nasienia, zgodnie z informacją od osoby zarządzającej: „tę funkcję oceny przydatności dawcy pełni lekarz i to on ocenia również cechy społeczne i psychologiczne dawców”. Rekrutacją dawców nasienia zajmują się lekarze, embriolodzy i biolodzy.  Limit potomstwa przypadającego na jednego dawcę nasienia został przez Ośrodek ustalony na liczbę 6 ciąż (informacja od osoby zarządzającej) , zdaniem lekarza jednak Ośrodek nie przyjął takiego limitu. Pary korzystające z dawstwa, którym udało się zajść w ciążę i zostać rodzicami, mogą zarezerwować nasienie dawcy na przyszłość, aby dzieci były ze sobą w pełni spokrewnione.

Ośrodek  zadeklarował, iż korzysta wyłącznie z własnego banku nasienia, nie korzysta z banków zewnętrznych.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków:

 Lekarz, który z nami rozmawiał podkreślił, iż w przypadku komórek jajowych Ośrodek stosuje jedynie dawstwo komórek świeżych. W przypadku dawstwa komórki jajowej i zarodka pacjenci są informowani o czasie oczekiwania, ta informacja została przekazana przez wszystkich naszych rozmówców – członków personelu. W przypadku adopcji zarodka zarodki trafiają zawsze do jednej pary (informacja od osoby zarządzającej). Kandydatki na dawczynie komórek jajowych nie są konsultowane przez psychologa, ale odbywają pogłębioną rozmowę z lekarzem na ten temat, „Przy końcu stymulacji informuję, jak wygląda sytuacja i czy mogą być nadmiarowe komórki. Analizuję sytuację pacjentki, np. czy były poronienia. Często pacjentki zmieniają zdanie po punkcji”. Odniosłyśmy wrażenie, iż dawczynie są otoczone przez personel w tym procesie szacunkiem i zrozumieniem.

Rozbieżności pojawiły się ponownie w odniesieniu do konsultacji psychologicznej dla biorców: lekarz wskazał, iż obecnie nie ma takiej możliwości w Ośrodku; osoba zarządzająca poinformowała nas, iż taka konsultacja jest bezpłatna i: „odbywa się na zasadach ogólnych, mamy psychologa, z którym współpracujemy”.

Ośrodek nie zbiera rozszerzonych danych o dawcach i dawczyniach (zdjęcia z dzieciństwa, listy do przyszłych rodziców lub dziecka, informacje o zainteresowaniach), prowadzone przez Ośrodek dawstwo komórek, nasienia i zarodków jest wyłącznie anonimowe. Pacjenci zgodnie z deklaracjami lekarza i osoby zarządzającej są informowani o skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów z użyciem dawstwa gamet i zarodków, są informowani o obowiązującym stanie prawnym dawstwa gamet i zarodków oraz nie otrzymują materiałów dotyczących aspektów psychologicznych i społecznych dawstwa (informatory, poradniki dla rodziców itd.). Mogą jednak liczyć na rozmowę na ten temat z lekarzem.

 Ośrodek nie praktykuje zapewniania dawcom i dawczyniom informacji zwrotnej na temat ciąż uzyskanych z ich materiału genetycznego, choć nasi rozmówcy dopuścili możliwość, iż „w sytuacji losowej” np. ciężkiej choroby dziecka mogliby podjąć się jakiejś formy pośredniczenia między rodzicami i dawcami, jeśli wymagałoby tego życie lub zdrowie dziecka, jednak w 25 letniej historii Ośrodka nigdy nie było takiej sytuacji. Wszystkie uzyskane od naszych rozmówców informacje były w tej części spójne i wskazywały na wieloletnią praktykę oraz doświadczenie Ośrodka.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:

  1. Naszą uwagę zwróciła polityka Ośrodka w zakresie „diagnostyki jednego dnia”, która zakłada wykonanie pakietu badań diagnostycznych (w miarę potrzeby i w zależności od sytuacji pacjentów) oraz odbycie wizyty przez pacjentów wraz z pełnym planem postępowania i propozycji terapii. Taka polityka nie tylko szanuje czas pacjentów, ale przede wszystkim wskazuje na indywidualne podejście do pacjenta, co zresztą Ośrodek deklaruje na swojej stronie internetowej – potwierdzamy, iż ta deklaracja pokrywa się z praktyką;
  2. Z naszych obserwacji monitoringowych wynika, iż stosunki pomiędzy personelem i szefostwem są bardzo dobre, co ma również przełożenie na komfort leczenia pacjentów. Wszyscy członkowie personelu, z którymi rozmawialiśmy, podkreślali dobrą atmosferę pracy i otwartość szefostwa na uwagi i postulaty. Co istotne, z monitoringu wynika również, iż zespół pracujący w Ośrodku jest zespołem stałym i stabilnym, co z pewnością przekłada się na wspomniany komfort leczenia pacjentów: personel pracuje w Ośrodku od lat, są to osoby z dużym doświadczeniem w pracy z pacjentami niepłodnymi, w rozmowach z personelem zauważalna była wrażliwość wobec problemów pacjentów i zagadnień związanych z niepłodnością;
  3. Pacjenci, z którymi rozmawialiśmy, zgodnie chwalili opiekę w Ośrodku i fachowość zatrudnionego personelu począwszy od lekarzy, poprzez embriologów i położne oraz pielęgniarki.

Rekomendacje:

  1. Sugerujemy ponowną refleksję dotyczącą obecności i obowiązków psychologa, szczególnie że Ośrodek prowadzi bank nasienia na całą Polskę, więc procedury kwalifikacji psychologicznej kandydatów na dawców mają tym większe znaczenie – nie tylko dla pacjentów Kriobanku, ale również dla pacjentów-biorców z innych ośrodków w Polsce, które współpracują z Kriobankiem. Niezależnie od bogatego doświadczenia medycznego, ani lekarz, ani embriolodzy nie mają kompetencji, aby właściwie ocenić motywacje i stabilność psychologiczną kandydatów na dawców. Dlatego rekomendujemy nawiązanie kontaktu choćby z Polskim Stowarzyszeniem Psychologów Niepłodności w celu uzyskania szerszych informacji. Równie istotne jest zapewnienie opieki psychologicznej pacjentom, być może należałoby zweryfikować doświadczenia z poprzednich lat (negatywne) i przeformułować pomoc psychologiczną w taki sposób, aby stała się adekwatna wobec potrzeb pacjentów: w grę mogą wchodzić warsztaty psychoedukacyjne, grupy wsparcia, sesje tematyczne, nie tylko tradycyjna konsultacja psychologiczna. Ponadto otwartość pacjentów na pomoc psychologiczną również zmienia się na przestrzeni lat. Również personel Ośrodka, jak wynika z wywiadów, doceniłby możliwość współpracy z psychologiem w postaci konsultacji, superwizji czy uczestnictwa psychologa w zebraniach zespołu. Praca z pacjentami niepłodnymi jest pracą trudną emocjonalnie i wyczerpującą; odwołując się do otwartości szefostwa na nowe inicjatywy rekomendujemy ponowne rozważenie tego zagadnienia;
  2. Rekomendujemy ponowną weryfikację wzorców zgód, umów i oświadczeń podpisywanych przez pacjentów;
  3. Sugerujemy dostosowanie budynku do potrzeb osób niepełnosprawnych oraz dostosowanie gabinetów do Rozporządzenia Ministra zdrowia (łazienka przylegająca do gabinetu wyposażona w bidet/prysznic);
  4. Sugerujemy wzbogacenie tablicy informacyjnej o wizytówki całości personelu, nie tylko lekarzy. Personel jest bardzo mocną stroną Ośrodka, podkreślaną również przez pacjentów, warto wykorzystywać ten atut i chwalić się całym zespołem, ponieważ w opinii pacjentów jest świetny (nie tylko panem profesorem i panem docentem);
  5. Rekomendujemy umieszczenie w przestrzeni ogólnodostępnej dystrybutorów wody/napojów, aby pacjenci mogli z nich korzystać bez angażowania położnych i pielęgniarek. Personel pielęgniarski i położniczy wykonuje w Ośrodku ważną pracę, warto go odciążyć z zadań niezwiązanych z jego bezpośrednimi obowiązkami;
  6. Sugerujemy ponowną analizę strony WWW pod kątem uwag zamieszczonych w pierwszej części raportu. Strona jest przejrzysta i pacjenci deklarowali łatwą nawigację, jednak brakuje na niej istotnych informacji (opisy zabiegów, pełny cennik, opisy skutków ubocznych, polityka SET);
  7. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  8. Rekomendujemy udostępnienie materiałów drukowanych w poczekalni i – przede wszystkim – publiczne udostępnienie Karty Praw Pacjenta. Materiały, o które warto wzbogacić poczekalnię i rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki adresowane do osób niepłodnych, np.  „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd. zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:

Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Stołeczna 11
15-879 Białystok
Telefon: 85 744-13-78
E-mail: klinika@kriobank.pl
WWW: http://www.kriobank.pl
Kierownik: prof. dr hab. n. med. Waldemar Kuczyński
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Badanie MSOME
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • IVF IMSI
  • PESA
  • TESA
  • mTESE
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Badanie genetyczne komórek jajowych przed zapłodnieniem
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • Sono HSG
DODATKOWE INFORMACJE O OFERCIE
punkcja torbieli jajnika, punkcja jajnika, punkcja diagnostyczna jąder, badania serologiczne, kolposkopia
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy