Dane placówki

Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA w Warszawie

Istnieje od 2000 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2008
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    poradnia endokrynologiczna, poradnia ginekologiczno-położnicza, poradnia genetyczna, poradnia onkologiczna, badania prenatalne

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Invicta Warszawa
Data przeprowadzonego monitoringu 05.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2008 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (Ośrodek na swojej stronie podaje ogólną informację: „Dysponujemy największym laboratorium embriologicznym w Polsce. Jego zespół tworzy 15 doświadczonych embriologów, w tym 2-óch z certyfikatem Senior Clinical Embriologist i 1-den z certyfikatem Clinical Embryologist nadawanymi przez ESHRE”. Nie uściślono jednak, personelu której placówki dotyczy ten opis, zaś Invicta posiada obecnie trzy filie: w Gdańsku, w Warszawie i we Wrocławiu). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek wykonuje niektóre świadczenia w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w budynku w ścisłym centrum Warszawy, budynek nie jest samodzielny, znajdują się w nim również inne instytucje, jednak wejście prowadzące do Ośrodka jest niezależne. Ośrodek jest wielokondygnacyjny i znajdują się w nim dwie rejestracje: jedno stanowisko na parterze i drugie na piętrze (przy każdym stanowisku 2 krzesła dla pacjentów), poza tym  znajduje się pokoik, w którym personel recepcji może również rozmawiać z pacjentami.

Ogólnym problemem Ośrodka jest niewielka przestrzeń - dotyczy to przede wszystkim części wspólnych. Pacjenci skarżą się na ciasnotę. Pojawiły się głosy, że czasem brakuje krzeseł (w poczekalni stoi ich około 10), jednak w dniu monitoringu nie zaobserwowano problemu braku miejsc siedzących dla pacjentów. Przy dolnej recepcji znajduje się kanapa z dostępem do darmowej kawy i innych napojów oraz prasy (kopie artykułów z prasy związanych z szeroko pojętą działalnością Ośrodka) - jest to dobra praktyka. Pomimo niewielkiej przestrzeni, jest to najbardziej przyjazny fragment części wspólnej przestrzeni Ośrodka. Na piętrze dostępny jest dystrybutor z zimą i ciepłą wodą pitną oraz stolik z artykułami do czytania. W recepcji na pierwszym piętrze została wyłożona Karta Prac Pacjenta. W budynku Ośrodka brak wywieszonej tablicy informacyjnej z nazwiskami personelu medycznego (lekarze, pielęgniarki, położne).
 
Sytuacja badawcza:

Monitoring odbył się w dniu codziennej pracy Ośrodka. Pacjentki zgłaszały się do rozmów z nami spontanicznie. W trakcie monitoringu obserwatorki przeprowadziły wywiady z: osobą zarządzającą Ośrodkiem, lekarzem, położną (zgodnie z polityką Ośrodka pielęgniarki i położne wykonują także obowiązki recepcyjne), która wyjaśniła kwestie związane z pracą nielekarskiego personelu medycznego  i recepcji, psychologiem oraz pięć rozmów z pacjentami (pacjentki lub pary pacjentów).

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Strona WWW

Pacjenci monitorowanego Ośrodka otrzymują zrozumiałe i wyczerpujące informacje na temat swojego stanu zdrowia i zalecanego postępowania medycznego. Informacje pochodzą z różnych źródeł, jednym z nich jest strona internetowa prowadzona przez Ośrodek. Analiza strony WWW została przeprowadzona w lutym 2015 roku i nasze spostrzeżenia pochodzą z tego okresu:
  • strona WWW dotyczy kilku podmiotów (Klinika Zdrowia Kobiety, Klinika Leczenia Niepłodności, Laboratoria, Szpitale), co może utrudniać odbiorcom korzystanie z niej;
  • z powyższym wiąże się także utrudniona nawigacja: nieintuicyjne umieszczenie poszukiwanych wiadomości, trudności z odnalezieniem wszystkich (np. nie odnaleziono informacji o zabiegu hsg, pomimo informacji ze strony personelu Ośrodka, iż ta informacja znajduje się na stronie);
  • polityka informacyjna: brak wyczerpujących informacji o skuteczności poszczególnych procedur, metodologii obliczania skuteczności oraz o polityce Ośrodka dotyczącej liczby transferowanych zarodków. Dobrą praktyką jest zaś szczegółowe opisanie oferty Ośrodka, w tym opisanie definicji niepłodności w podziale na jej różne przyczyny, jak również opisanie wskazań do różnych zabiegów;
  • Program refundacyjny: zakładka dostępna dopiero z poziomu strony głównej, można powiedzieć, że mało intuicyjna w znalezieniu. Zawiera wyczerpujące informacje, jest formularz kontaktowy do przesłania zgłoszenia do programu. Zauważyłyśmy, że na tej samej podstronie znajduje się widoczna reklama komercyjnej usługi Ośrodka – diagnostyki preimplantacyjnej PGD-NGS. Diagnostyka PGD jest płatną procedurą, która może zostać zrealizowana w ramach programu refundacyjnego za dodatkową opłatą poniesioną przez pacjenta;
  • Na stronie Ośrodka umieszczono dane teleadresowe wraz z mapą oraz formularze kontaktowe: opisane funkcjonalności są łatwe do znalezienia.
Strona internetowa wymagałaby przebudowy w celu większej przejrzystości i sprawniejszej nawigacji, warto rozważyć także większe rozdzielenie strony Ośrodka leczenia niepłodności i innych gałęzi działalności Invicta (np. medycyny estetycznej). Według informacji otrzymanej od kierownictwa Ośrodka, takie działania są właśnie w toku. W dniu oddawania raportu (wrzesień 2015) wiele z powyższych sugestii zostało już wprowadzonych w życie: zwiększyła się przejrzystość stron, wydzielono sekcję poświęconą wyłącznie leczeniu niepłodności. Na uwagę zasługuje również wydzielenie w zakładkach części informacyjnej dotyczącej pierwszej wizyty w Ośrodku (dobra praktyka) i posługiwanie się językiem jasnym i zrozumiałym (propacjenckim) w odniesieniu do wszystkich tekstów umieszczonych na stronie. Ośrodek prowadzi również własny blog poświęcony aktualnościom z dziedziny leczenia niepłodności oraz wydarzeń związanych z życiem Ośrodka. Na stronie znajdują się także krótkie wizytówki personelu wraz ze zdjęciami, niektórym towarzyszą również  biogramy. Naszą uwagę zwróciła niekompletność spisu: swoje wizytówki posiadali lekarze oraz położne i koordynatorka zmiany, nie było jednak wizytówek embriologów (a Ośrodek podkreśla, iż trzy osoby z zespołu Invicta mają bardzo wysokie kwalifikacje potwierdzone certyfikatami ESHRE, o czym informację z pewnością warto byłoby eksponować) ani wizytówki psychologa (w dalszej części monitoringu opisano politykę pomocy psychologicznej w Ośrodku, która wydaje się wręcz modelowa).
 
Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej Ośrodkiem, w Ośrodku nie istnieje całodobowa linia dla pacjentów lub telefon alarmowy. Placówka korzysta z linii telefonicznej obsługiwanej przez call center, wspólnej dla wszystkich filii Ośrodka, co utrudnia według pacjentów skontaktowanie się z placówką w sposób ich satysfakcjonujący. Call center pracuje w godzinach 7-21 w dni powszednie oraz 7-16 w soboty. W niedziele i święta Ośrodek jest zamknięty dla pacjentów (część Ośrodka, np. laboratorium embriologiczne, pracuje w sposób ciągły).

Zgodnie z powtarzającymi się informacjami uzyskanymi od pacjentów, połączenie z call center jest utrudnione, wymaga czasami kilkukrotnego łączenia. Niektórzy pacjenci (gdy skarżyli się na utrudnienia w kontakcie poprzez call center) otrzymywali telefon do koordynatora medycznego placówki, z którym mogli się połączyć w godzinach pracy Ośrodka lub do rejestracji (telefon jest odbierany, gdy pracownicy rejestracji nie są zajęci). W takim przypadku istniała możliwość zgłoszenia, poprzez opiekuna lub osobę z recepcji, potrzeby bezpośredniego kontaktu z lekarzem i wówczas lekarz oddzwaniał do pacjenta. Niektórzy pacjenci otrzymali telefony komórkowe do swoich opiekunów, wyjątkowo telefony do lekarzy (indywidualna decyzja lekarza).  W rozmowach z pacjentami powtarzała się potrzeba poprawy dostępu telefonicznego do Ośrodka.

W przypadku nieoczekiwanych i niepożądanych sytuacji, które mogą wystąpić po zabiegach, poza godzinami pracy Ośrodka, Ośrodek rekomenduje swoim pacjentom zgłaszanie się do całodobowych placówek. Według osoby zarządzającej Ośrodkiem, pacjenci otrzymują informację o całodobowych placówkach współpracujących z Ośrodkiem. Istnieje również możliwość kontaktu mailowego z konkretnymi pracownikami lub lekarzami w Ośrodku. Pacjenci potwierdzają, iż korzystali z tej możliwości i byli zadowoleni z informacji uzyskanych tą drogą oraz z czasu oczekiwania na nie.

Zgodnie z informacją przekazaną przez kierownictwo, od 01 lutego 2015 roku istnieje możliwość zapisania się przez internet na wizytę w Ośrodku. Jest to bez wątpienia dobra praktyka, jednak pacjenci w dniu przeprowadzenia monitoringu jeszcze nie wiedzieli o takiej możliwości.
 
Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku przygotowano informatory dla pacjentów zawierające wyczerpujące informacje o przeprowadzanych procedurach wspomaganego rozrodu (Obserwatorkom udostępniono i przekazano do analizy informator IVF-ET, przekazano także informację o posiadaniu i przekazywaniu pacjentom podobnego informatora o procedurze PGD, ponadto była możliwość zapoznania się z informatorami dotyczącymi innych zabiegów: w szczególności inseminacja IUI, histeroskopia, laparoskopia, HSG). Poza materiałami własnymi w Ośrodku udostępniono poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” adresowane do par korzystających z dawstwa/biorstwa gamet i zarodków oraz prasę.

Informatory dotyczące IVF-ET, PGD, IUI są przekazywane pacjentom z dużym wyprzedzeniem (ponad tydzień), przy rozpoczęciu leczenia, pozostałe dotyczące zabiegów typu histeroskopia, laparoskopia, HSG również są przekazywane z odpowiednim wyprzedzeniem, poza nagłymi sytuacjami. Powyższe informatory stanowią załącznik do zgód podpisywanych przez pacjentów oraz przedstawicieli Ośrodka i są podpisywane przez te same strony.
 
Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Ceny zabiegów i badań podane są na stronie WWW oraz w cenniku wyłożonym na kontuarze w rejestracji. Ceny podane są w sposób kompletny. Z informacji uzyskanych od pacjentów wynika, iż cennik publikowany na stronie www pokrywa się z rzeczywiście przez nich wnoszonymi opłatami. Z informacji uzyskanych od uzyskaną od osoby zarządzającej Ośrodkiem, potwierdzonych przez pacjentów, w przypadku gdy nie uda się wykonać wszystkich planowanych czynności w ramach procedury, Ośrodek nie pobiera opłat za niewykonane czynności. Załącznikiem do podpisywanych przez pacjentów zgód na przeprowadzenie konkretnych procedur jest cennik tych zabiegów, wraz z kwotą, jaką pacjent musi zapłacić, i terminem płatności. Politykę Ośrodka dotyczącą ustalania płatności i ich pobierania należy uznać za dobrą praktykę, godną polecenia.
Tym samym pacjent może uzyskać kompleksową informację o ofercie Ośrodka oraz kosztach leczenia tylko na podstawie lektury strony www.
 
Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka. Temu celowi służy formularz dostępny w rejestracji. Skarga będzie rozpatrywana przez kierownika Ośrodka lub inną osobę kompetentną w przedmiocie skargi (w zależności, czego dotyczy skarga). Skargę można złożyć także ustnie, a tryb odpowiedzi na skargę będzie zależeć od tego, czy została złożona pisemnie (odpowiedź pisemna) czy ustnie (odpowiedź ustna). Od odpowiedzi pacjenci mogą się odwołać. W relacji osoby zarządzającej rocznie składanych jest ok. 50 skarg łącznie dla wszystkich ośrodków Invicta, dotyczą one z reguły nieporozumień związanych z przebiegiem procedur, uwag do personelu etc.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Informacje o skuteczności procedur wspomaganego rozrodu, podawane w różnych źródłach, różnią się od siebie. Na stronie www zostały podane – jak się wydaje - najkorzystniejsze wyniki statystyczne leczenia osiągane w Ośrodku, jednak bez podania metodologii ich tworzenia:

„Według danych za ostatnie lata w Klinikach INVICTA nawet 9 na 10 par osiąga swój cel. Statystyki dotyczą wszystkich Par, które konsultują się w naszych placówkach i kontynuują leczenie niezależnie od stosowanych metod. Większość Pacjentek zachodzi w ciążę (zazwyczaj pojedynczą) w wyniku zastosowanych technik wspomaganego rozrodu, zaś około 40% uzyskuje ciążę w wyniku starań naturalnych wspartych odpowiednim poradnictwem specjalistów, dietą i zmianą trybu życia lub farmakoterapią”.

Powyższa informacja odnosi się zatem do skuteczności kumulatywnej, ale nie wiadomo, ile średnio czasu/prób IVF/inseminacji/cykli starań zajęło uzyskanie skuteczności „9 par na 10”. Ta sama uwaga odnosi się do łącznej skuteczności zabiegów IVF/ICSI, która na stronie została określona jako 49,1%. Czy podany procent odnosi się do wszystkich grup wiekowych? Czy dotyczy stosunku transfer/ciąża, cykl/ciąża, stymulacja/ciąża? Czy skuteczność była mierzona w ciążach biochemicznych, klinicznych czy wskaźniku take home baby? Brakuje informacji o metodologii uzyskania powyższych danych. Z kolei w informatorach dotyczących IVF-ET i PGD, które stanowią załączniki do zgód podpisywanych przez pacjentów, podane są mniej optymistyczne dane (skuteczność IVF-ET podana jest w granicach 25-30%).

Na stronie podano także skuteczność Ośrodka w procedurach IVF z komórką dawczyni oraz skuteczność Ośrodka w procedurach inseminacji (z nasieniem męża/partnera oraz z nasieniem dawcy), ale również bez metodologii (jak był mierzony wynik i czy odnosił się do pojedynczej próby czy do ich cyklu).

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Na stronie WWW brak informacji dotyczącej polityki Ośrodka co do liczby transferowanych zarodków. W informatorze IVF-ET przekazywanym pacjentom znajduje się dość obszerna informacja dotycząca zasad ustalania liczby transferowanych zarodków, z uwagi np. na wiek pacjentki. Z informacji uzyskanych od lekarza wynika, że w bardzo szczególnych sytuacjach (zwłaszcza z uwagi na wiek pacjentki lub morfologię zarodków) Ośrodek dopuszcza transfer 3 zarodków.  W dokumencie Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu istnieje możliwość wyrażenia zgody na podanie 3 zarodków.  Z informacji uzyskanych od pacjentki poddawanej zabiegowi inseminacji po uprzedniej stymulacji jajeczkowania wynika, że podczas leczenia lekarz odstąpił od dokonania inseminacji w stymulowanym cyklu, z uwagi na to, iż na skutek stymulacji urosło 5 pęcherzyków i istniało zagrożenie ciąży mnogiej (pacjentka poniżej 35. roku życia).
Z uzyskanych informacji (od lekarza i pacjentów) wynika, że każdorazowo liczba transferowanych zarodków jest dostosowywana do indywidualnej sytuacji zdrowotnej pacjentki, zaś celem leczenia jest uzyskanie zdrowej ciąży, możliwej do donoszenia przez pacjentkę.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu refundacyjnego od 1 lipca 2013 roku czyli od początku trwania programu. Na stronie WWW podane są wyczerpujące informacje dotyczące samego programu refundacyjnego i warunków jego uczestnictwa. Choć ich znalezienie nie jest intuicyjne, same informacje wydają się być wyczerpujące. Istnieje również możliwość złożenia wniosku o rejestrację do programu poprzez formularz kontaktowy na stronie WWW. Pozwala to na uprzednie i dokładne zapoznanie się z warunkami programu oraz dokumentami, które będą podpisywane przez pacjentów po zakwalifikowaniu się do programu. Ośrodek na swojej stronie publikuje statystki dotyczące skuteczności procedur przeprowadzonych w ramach programu refundacyjnego w 2014 roku.  Na stronie WWW publikowane są także wzorce dokumentów podpisywanych przez pacjentów po zakwalifikowaniu do programu. Są to: regulamin, oświadczenie o przetwarzaniu danych osobowych uczestników programu, formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym,   informator dla pacjentów. Ośrodek przygotował również materiał filmowy dotyczący programu rządowego. Informacje udostępnione przez Ośrodek w tym zakresie należy uznać za kompletne.

Opinie uzyskane od pacjentów, dotyczące ich uczestnictwa w programie refundacyjnym w Ośrodku, różnią się od siebie. W trakcie trwania monitoringu przeprowadzono pięć wywiadów z pacjentkami i pacjentami, z czego dwie pary uczestniczyły w programie refundacyjnym. Uzyskano skrajnie różne opinie. Jedna z pacjentek podkreślała, iż podczas trwania całej procedury IVF była traktowana w identyczny sposób jak pacjentki/pacjenci komercyjni (taki sam czas trwania wizyt i ich częstotliwość, pacjentka była umawiana w tych samych godzinach co pacjentki komercyjne, personel, zarówno lekarze, jak inny personel medyczny, zajmował nią z takim samym zaangażowaniem jak innymi pacjentkami). Druga z pacjentek uczestniczących w programie refundacyjnym, z którą przeprowadzono wywiad, stwierdziła, iż czuła się traktowana gorzej niż pacjentki komercyjne, co przejawiało w krótszym czasie trwania wizyt (około 10 minut zamiast 15-20 minut), umawianiem jej do różnych lekarzy w Ośrodku w trakcie trwania procedury (ta praktyka dotyczy jednakże wszystkich pacjentów Ośrodka, także komercyjnych, chyba że pacjent wyraźnie wskaże, iż chce, by wizyty odbywały u lekarza prowadzącego),  na skutek czego nie uzyskiwała pełnych i satysfakcjonujących jej informacji dotyczących przebiegu procesu leczenia oraz zaleceń lekarskich dotyczących sposobu dawkowania leków (sposób dawkowania leków potwierdzała w późniejszych rozmowach z przedstawicielami personelu medycznego); zbyt pośpiesznego w jej odczuciu dokonania transferu uzyskanych w procedurze zarodków. Co istotne, nie pozwolono jej na obecność jej partnera w trakcie transferu – lekarz na jej wyraźne zapytanie stwierdził, że nie jest to możliwe.
Z uwagi na małą liczbę przeprowadzonych wywiadów z pacjentami uczestniczącymi w programie refundacyjnym nie jest możliwe ustalenie, który z opisanych wyżej przypadków jest regułą, a który wyjątkiem.

Z zapewnień uzyskanych w trakcie wywiadów z osobą zarządzającą Ośrodkiem, lekarzem i personelem Ośrodka pacjenci korzystający z MZ nie są traktowani inaczej niż pacjenci komercyjni.

5. Rejestracja wizyty


Zgodnie z informacją uzyskaną od pracowników rejestracji czas oczekiwania na pierwszą wizytę wynosi do ok. tygodnia. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, zgłaszali długi czas oczekiwania na wizytę i trudności z jej umówieniem, jednak ich uwagi dotyczyły wizyt odbywanych już w ramach podjętego procesu leczenia. W rozmowie z rejestracją uzyskałyśmy również informację, iż pacjenci mają możliwość rozliczeń bezgotówkowych, a pacjenci potwierdzili, że dostają każdorazowo potwierdzenia wpłaty. Jak wspomniano, na wizytę można się umówić zarówno poprzez stronę internetową, jak i telefonicznie oraz osobiście. Jest także możliwość kontaktu mailowego z recepcją. Pracownicy rejestracji opisywani byli zgodnie przez pacjentów jako osoby kompetentne, dyskretne, budzące zaufanie i pomocne. Według kierownictwa, wszyscy pracownicy rejestracji należą jednocześnie do personelu medycznego. Dzięki temu możliwa jest rotacja czy wymienność funkcji pracowników i możliwość zapewnienia przez nich pacjentom kompleksowej opieki. Personel jest regularnie szkolony w kwestiach dotyczących obsługi pacjentów. Niektóre szkolenia przechodzą wspólnie lekarze i inni przedstawiciele personelu medycznego (ostatnie miało miejsce pod koniec 2014 roku). Inne, krótkie szkolenia, często związane z bieżącymi potrzebami, mają miejsce podczas cotygodniowych zebrań.

Jedna para zgłosiła problemy w kontaktach z rejestracją: brak telefonu z informacją o wynikach badań PGD, w innej sprawie zaś lekarz obiecał, że przełożona pielęgniarek zadzwoni do nich, a zadzwoniła kilka dni później - wydłużone oczekiwanie na telefon było dla nich stresujące.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


W rozmowie z osobą zrządzającą uzyskałyśmy informację, iż Ośrodek nie przyjął pisemnej procedury (schematu) przebiegu wizyty, natomiast funkcjonuje schemat oparty na praktyce lekarzy i jest to schemat ustny (zwyczajowy). Czas wizyt lekarskich i ich przebieg jest na ogół satysfakcjonujący dla pacjentów. Pacjenci szacowali czas trwania pierwszej wizyty tzw. informacyjnej na 40-60 minut, co pokryło się z odpowiedzią lekarza. Pierwsza wizyta służy do określenia sytuacji pacjentów i ustalenia sposobu leczenia. Plan leczenia jest przedstawiany pacjentom na początku leczenia w sposób dla nich zrozumiały i satysfakcjonujący, co potwierdzano w rozmowach. Czas standardowej wizyty w procesie leczenia był przez pacjentów szacowany jako 20 do 40 minut. Pacjenci deklarowali, że w czasie wizyt otrzymywali pisemne, rozbudowane informacje (także o zakładanej skuteczności podejmowanych działań oraz o ich skutkach ubocznych na temat poszczególnych procedur medycznych). Należy to uznać za bardzo dobrą praktykę.

Po wizycie pacjenci otrzymują wydrukowane zalecenia dalszego postępowania. Dawkowanie leków rozpisane jest w sposób przejrzysty w tabelce z datami - jest to dobra praktyka. Dodatkowo pacjent po zarejestrowaniu w systemie i uzyskaniu loginu może sprawdzać wyniki swoich badań lub zalecenia lekarskie, które po wizycie lekarz wpisuje do systemu. Wg informacji uzyskanej od jednej z pacjentek, w przypadku zmiany stosowanego przez nią preparatu na inny, zamienny (z zaleconym innym dawkowaniem) nie została dokonana stosowna zmiana w systemie, co powodowało u niej wątpliwości, które musiała wyjaśniać w rozmowie z personelem medycznym. Z kolei inna pacjentka wskazywała na błąd w określeniu sposobu dawkowania konkretnego leku w systemie – nie można skutecznie aktualizować dawkowania jednego z leków, system podawał dawkowanie leku o mniejszej zawartości substancji czynnej, nie uwzględniał nowszej wersji leku o większej zawartości substancji czynnej, chociaż to nowsza wersja była przepisywana pacjentkom.

W jednym przypadku pacjenci skarżyli się na lekarza pracującego w zastępstwie ich lekarza prowadzącego - problem ze kontaktem, w szczególności ze zrozumiałą informacją dotyczącą leczenia. W tym wypadku pomocny okazał się personel położniczy i pielęgniarski, który niejako w zastępstwie lekarza poinformował o sposobie dalszego postępowania. Pacjenci twierdzą, że od tej pory unikają kontaktów z tym lekarzem: „brak odpowiedniego zrozumienia zaleceń mógł negatywnie wpłynąć na proces leczenia”. W jednym wypadku pacjentka spotkała się ze strony lekarza z obraźliwym w jej odczuciu porównaniem swojej sytuacji do świata zwierząt: „samice ssaków dlatego nie są płodne w późnym wieku, że nie miałyby siły bronić swojego potomstwa”. Jedna para była niezadowolona ze spotkania z genetykiem, odebrała go jako osobę niekompetentną, niepotrafiącą udzielić wyczerpujących odpowiedzi na temat badania NGS. Jedna para wskazała na schematyczność postępowania lekarza – brak propozycji dalszego postępowania w wypadku niepowodzenia. W rozmowie z pacjentami pojawiały się także uwagi o nadmiarze informacji o płatnych usługach Ośrodka: „Jesteśmy bombardowani zachętami do korzystania z płatnych usług”.

 Pacjenci zgłaszali opóźnienia w odbywaniu wizyt lekarskich, choć deklarowana rozpiętość była zróżnicowana: od „maksymalnie 15-20 minut” do „często godzina i więcej”.  W przypadku spóźnień pracownicy rejestracji deklarowali, że informują o tym pacjentów, a pacjenci potwierdzili tę praktykę. Z rozmów z personelem wynikało również, że lekarze współpracują z innymi przedstawicielami personelu medycznego, co daje pacjentom poczucie kompleksowej opieki. Ważnym źródłem informacji dla pacjentów w ich ocenie są także położne i pielęgniarki.

7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do pobrania nasienia. Jest to pomieszczenie wykorzystywane tylko w tym celu. Pokój jest czysty, zamykany (możliwość otwarcia tylko od wewnątrz lub od zewnątrz za pomocą specjalnej karty), wyposażony w łazienkę z sedesem, umywalkę, kanapę, szafkę z pojemnikami na nasienie, telewizor, czasopisma erotyczne.

Procedura oddawania nasienia opisana przez personel i potwierdzona przez pacjentów wygląda następująco: na badanie nasienia zapisuje się na konkretną godzinę – wtedy pokój jest rezerwowany dla danego pacjenta. Pacjent zostawia oddany, podpisany materiał w pomieszczeniu i po wyjściu informuje o tym personel. Personel sprawdza dane, odbiera materiał i przekazuje do dalszych procedur. Procedura oddawania nasienia do badań i zabiegów jest przeprowadzana w komfortowy i niekrępujący sposób. Pokój umiejscowiony jest w możliwie oddalonej od innych gabinetów części korytarza. Jednak z uwagi na ogólnie niewielką przestrzeń, odległości te nie są duże. Jeden z pacjentów ocenił jako krępujące usytuowanie pokoju do badania nasienia - według niego znajduje się on zbyt blisko recepcji, w związku z czym osoby oczekujące w kolejce mogą widzieć wchodzącego do pokoju pacjenta: „każdy wie kto idzie po co (… ) dużo ludzi stoi przed tym pokojem”. Pacjenci w większości uznawali jednak sposób sprawowania opieki nad mężczyzną w Ośrodku za odpowiedni.

Lekarz, z którym przeprowadzono wywiad, deklarował, że w Ośrodku w razie problemów z oddaniem nasienia pacjentom sugerowane są możliwość obecności partnerki lub oddania nasienia poza Ośrodkiem i przywiezienia przy zachowaniu koniecznych warunków. Pacjenci uczestniczący w monitoringu nie korzystali z tych możliwości.

8. Opieka nad kobietą


Zaplecze sanitarne i pielęgnacyjne Ośrodka wydaje się być komfortowe dla pacjentek.  Do wszystkich gabinetów przylegają łazienki, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Łazienki zostały wyposażone w sedesy, umywalki, bidety, środki higieniczne (wkładki nie są na stałe udostępniane, tylko na prośbę pacjentek) i potrzebną odzież jednorazową, czyste, zamykane.

W pomieszczeniach pielęgnacyjnych znajdują się dwa łóżka. Woda pitna dla pacjentek po zabiegach jest przynoszona przez personel po zezwoleniu anestezjologa. Pacjentki mogą zostawić osobiste rzeczy w zamykanych szafkach, jest również możliwość udostępnienia sejfu. Obecność osoby bliskiej w tych pomieszczeniach możliwa jest za zgodą drugiej pacjentki lub jeśli akurat drugie łóżko nie jest wykorzystywane (wówczas pokój staje się jednoosobowy). Przy pomieszczeniach pielęgnacyjnych znajdują się łazienki z prysznicami, czyste, zamykane, wyposażone w środki higieniczne.

Organizacja pracy w Ośrodku zapewnia pacjentkom przestrzeganie prawa do intymności. Jedna z pacjentek, z którą rozmawiałyśmy, zgłosiła, że podejmowała istotne decyzje pod wpływem środków anestetycznych, w ciągu godziny od wybudzenia się ze znieczulenia ogólnego (decyzja o mrożeniu zarodków i odłożeniu w czasie badania PGD-NGS).

9. Umowy z NFZ


Ośrodek ma podpisane umowy z NFZ na finansowanie badań, zabiegów i wizyt lekarskich (endokrynolog, ginekolog i ginekolog- położnik, genetyk). Pacjenci w większości deklarowali, iż otrzymali od lekarzy informację o powyższych świadczeniach, niektórzy z nich korzystali.

Z informacji uzyskanych od kierownictwa Ośrodka wynika, iż przykładowo miesięcznie dostępne jest finansowanie z NFZ umożliwiające przeprowadzenie około 25 zabiegów histeroskopii.

Z informacji uzyskanych od pacjentów wynikało, że w Ośrodek pobiera opłaty za zastosowanie znieczulenia przy histeroskopii oraz za konsultację anestezjologiczną przed zabiegiem. Dotyczyło to zarówno pacjentek komercyjnych, jak i pacjentek uczestniczących w programie refundacyjnym.
Z wywiadu przeprowadzonego z jedną z pacjentek komercyjnych, która w trakcie leczenia przeszła zabieg diagnostyczny finansowany przez NFZ, wynikało, iż nie czuła się traktowana inaczej (gorzej) niż w trakcie czynności, za które wnosiła opłatę.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Ośrodek uzależnił udostępnienie wzorców dokumentacji dla potrzeb monitoringu od podpisania przez Obserwatorki oświadczeń dotyczących zobowiązania, iż poniosą pełną odpowiedzialność cywilną, jeśli treść wzorców zostanie udostępniona komukolwiek. Z uwagi na fakt, iż przed rozpoczęciem monitoringu mieliśmy już wiedzę – a monitoring ją potwierdził – iż rozmaite ośrodki korzystają ze wzorców dokumentacji innych ośrodków, a szczelność systemu w żaden sposób nie istnieje (pacjenci pokazują sobie wzajemnie umowy, być może ośrodki również podejmują względem konkurencji takie działania) odmówiono podpisania wspomnianych oświadczeń. W związku z tym dla celów monitoringu Ośrodek udostępnił jedynie kilka wzorców, jednak warto zaznaczyć, iż Obserwatorki zostały pozostawione w pokoju z segregatorem, w którym znajdowały się wszystkie wzorce. Obserwatorki oczywiście nie skorzystały z zawartości segregatora i analizie zostały poddane jedynie te wzorce, wobec których Ośrodek wyraził zgodę na analizę.

 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości. W Ośrodku pacjenci, którzy przystępują do procedur komercyjnych, podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Załącznikami do zgód są informatory o wykonywanej procedurze (szerzej opisane w Części I ust. 1 pkt 2 raportu).

Pacjenci zakwalifikowani do programu refundacyjnego podpisują dokumenty przeznaczone dla nich. Na stronie WWW, na podstronie dotyczącej programu refundacyjnego, znajdują się następujące dokumenty: regulamin, oświadczenie o przetwarzaniu danych osobowych uczestników programu, formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym,   informator dla pacjentów.

Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu przeprowadzane są na podstawie ustnej umowy zawartej pomiędzy Ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów, nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta, który w przypadku niezaakceptowania zapisów dokumentów może tylko zrezygnować z usług.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym, umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.).” ).

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek-pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie interesów pacjenta.

Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od  osoby zarządzającej Ośrodkiem pacjent nie ma możliwości negocjowania żadnego zapisu w podpisywanych dokumentach.

Jedna z par pacjentów, z którą przeprowadzono wywiad, zgłosiła zastrzeżenia co do niemożliwości negocjacji umowy: „jeśli się nie zgadzasz, wypadasz z programu” (para przystępowała do pełnopłatnego programu płatnego ryczałtowo). Kwestią sporną był m.in. brak umożliwienia przez Ośrodek mrożenia zarodków niediagnostycznych (nie uzyskano wyników badań genetycznych zarodka) w procedurze PGD-NGS (ostatecznie zarodki zamrożono, co wynikło z rozciągnięcia w czasie procedury), a także brak jasności co do postępowania z zarodkami ze stwierdzonymi chorobami - niemożliwe było ich odebranie przez pacjentów. Ponadto pacjentka nie zgadzała się na  przymus wyrażenia zgody na obserwację innych lekarzy i diagnostów podczas wszelkich procedur medycznych wykonywanych w ramach diagnostyki. Wobec braku zgody na zmianę zapisów w dokumencie, pacjentka zadeklarowała, iż musiała podpisać umowę w proponowanym brzmieniu, gdyż chciała poddać się procedurze PGD-NGS.

Dla potrzeb monitoringu przez Ośrodek zostały przekazane następujące dokumenty, przedstawiane do podpisu pacjentom przystępującym do procedur pełnopłatnych:
  1. Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu,
  2. Informator dla pacjentów  - informator dla pary przygotowującej się do programu IVF-ET – załącznik do deklaracji zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu,
  3. Deklaracja zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej,
  4. Informator dla pacjentów - diagnostyka preimplantacyjna (PGD) – załącznik do deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej.
Nie przekazano dla potrzeb monitoringu dokumentów, które według Deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej są podpisywane wraz z powołaną deklaracją, tj.:
  1. Deklaracji zgody na zamrożenie i przechowywanie zarodków
  2. Deklaracji zgody na transfer mrożonych zarodków
  3. Regulaminu PGD projektowego – podpisywanego, gdy PGD jest wykonywane zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem.
Wymienione wyżej dokumenty (deklaracje zgody i informatory) są parafowane i podpisywane przez przedstawicieli Ośrodka i pacjentów.  W przekazanych dokumentach, tj.  deklaracji zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu oraz deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej znajdują się zapisy mogące naruszać prawa pacjenta i zasadę równowagi stron.

W dokumencie Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu znajdują się następujące zapisy:

1. Preambuła: „Z powodu nieudanych prób uzyskania potomstwa w sposób naturalny wyrażamy zgodę na przeprowadzenie leczenia naszej niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego. Upoważniamy dr. hab. n. med. Krzysztofa Łukaszuka – Kierownika Zespołu Kliniki Leczenia Niepłodności wraz z jego współpracownikami do przeprowadzenia leczenia.”

Zapis może dyskryminować niektóre grupy pacjentów, gdyż np. w przypadku par jednopłciowych metody zapłodnienia pozaustrojowego mogą być stosowane pomimo braku nieudanych prób uzyskania potomstwa w sposób naturalny (monitoring był przeprowadzany w okresie, w którym nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności).  Ponadto zapis ten wyklucza również pacjentów poddających się procedurze IVF z innych względów medycznych, np. w celu uniknięcia zakażenia wirusem HIV lub HCV czy z powodu planowanego leczenia onkologicznego. Nie wydaje się, by zapis dotyczący motywacji pacjentów do przystąpienia do programu IVF-ET był konieczny w formularzu zgody.

Ponadto zbędne jest udzielanie pełnomocnictwa („upoważniamy”), jako instytucji prawa cywilnego określonej w art. 98 i następnych ustawy Kodeks cywilny, do przeprowadzenia leczenia. Lekarz nie jest pełnomocnikiem pacjenta, nie działa w jego imieniu i na jego rzecz jak pełnomocnik w trakcie procesu leczenia.

2. Ustęp 2.1: „Wyrażamy zgodę na eliminację lub wykorzystanie w celach naukowych niezapłodnionych in vitro komórek jajowych, plemników, źle rozwijających się zarodków.”

Wydaje się, że jest narzucanie pacjentom konkretnych rozwiązań, mogących stać w sprzeczności z ich wolą i przekonaniami, szczególności w odniesieniu do zarodków.

3.  Ustęp 2 akapit drugi: „Zgadzamy się w związku z tym na przechowywanie zamrożonych zarodków w Invikcie za odpowiednią opłatą roczną. W przypadku zaprzestania uiszczania rocznej opłaty za przechowywanie zarodków pozostawiamy je do dyspozycji Invicty w celu anonimowego dawstwa zarodków.”

Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:            
7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”

Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z procedurą IVF-ET (Przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i każdorazową konsekwencją procedury IVF-ET). Żądanie od pacjentów wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji jako konsekwencji i jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich przechowywanie (ustalonej przez Ośrodek w wysokości kilkuset złotych) może być uznane za  niewspółmierne.

4.  Ustęp 13: „Aprobujemy, że planowane leczenie będzie prowadzone przez lekarza z Zespołu jak również stanowczo i wyraźnie odciążamy cały zespół współpracujący od wszelkiej odpowiedzialności związanej z ewentualnymi komplikacjami mogącymi wystąpić podczas leczenia, punkcji oocytów, embiotransferu jak również rozwoju embrionów, porodu (pojedynczego lub mnogiego) i wad płodu. Odciążamy również lekarza prowadzącego i jego zespół od konsekwencji związanych z wykonywanymi badaniami i testami podczas prowadzonego leczenia. Powyższy zapis nie dotyczy komplikacji wynikających z błędu w sztuce lekarskiej lub przestępstwa.”

Ustęp 14: „W przypadku prowadzenia stymulacji do zapłodnienia pozaustrojowego poza naszym Ośrodkiem, odciążamy lekarza prowadzącego i jego zespół od wszelkich konsekwencji związanych z wykonywanymi procedurami i badaniami podczas prowadzonego leczenia.”

Wyjaśnienia pojęć używanych w dokumencie, pojęcie „Metoda ICSI” akapit 6 zdanie drugie i akapit 7:

„Jesteśmy poinformowani o możliwym ryzyku związanym z procedurą ICSI i w przypadku wystąpienia jakichkolwiek powikłań nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w stosunku do Zespołu leczącego bądź Invicty.”

„Zarówno my niżej podpisani jak i nasz potomstwo nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w przypadku wystąpienia jakichkolwiek wad u dzieci urodzonych dzięki metodzie zapłodnienia pozaustrojowego ICSI.”

Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:            
2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;”

Dodatkowo należy wskazać bezskuteczność oświadczenia woli złożonego w imieniu nieistniejącego dziecka. Polskie prawo cywilne przewiduje instytucję nasciturusa (dziecka poczętego, które może nabyć prawa majątkowe pod warunkiem, że urodzi się żywe), lecz  nie przewiduje możliwości składania oświadczeń woli za nieistniejący podmiot (dziecko, którego poczęcie  będzie dopiero przedmiotem działań medycznych).

 Ponadto zgodnie z art. 101 § 3 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy „Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko”. Zrzeczenie się roszczeń, praw o charakterze majątkowym należy uznać za przekroczenie zakresu zwykłego zarządu i może dotyczyć tylko już urodzonych, żywych dzieci.

Ustęp 8: „Zgadzamy się, że każde urodzone z zapłodnienia pozaustrojowego dziecko będzie uznane pod każdym względem jako nasze” - nie jest zasadne wyrażenie zgody przez pacjentów, gdyż kwestie te reguluje k.r.i.o. Zapis ten mógłby brzmieć ewentualnie: „Jesteśmy świadomi tego, że każde…”.

W dokumencie Deklaracja zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej znajdują się następujące zapisy:

1. Ustęp 3, odnośnik 15 – „wyrażamy zgodę na dopuszczenie, w celu obserwacji, innych lekarzy i diagnostów podczas wszelkich procedur medycznych wykonywanych w ramach diagnostyki”

Zgodnie z informacjami uzyskanymi w wywiadzie z parą pacjentów, pacjentka nie chciała wyrazić zgody na powyższe, gdyż uważała, że narusza to jej prawo do intymności; została postawiona przed wyborem podpisania dokumentu w wersji przedstawionej przez Ośrodek lub rezygnacji z przeprowadzenia procedury PGD-NGS.

2. Ustęp 3, odnośniki 13-14 i 16-17 – szeroko ujęte zgody na przetwarzanie przez Ośrodek danych uzyskanych podczas procedury (z zastrzeżeniem, iż nie zostanie ujawniona tożsamość pacjentów) – powinny mieć charakter fakultatywny, udzielanie tych zgód powinno być prawem, a nie obowiązkiem pacjenta (podobnie jak w zgodzie opisanej w ust. 2 powyżej, odmowa wyrażenia powyższych zgód przez pacjenta wiąże się z odstąpieniem od przeprowadzenia procedury).

3. Ustęp 3, odnośnik ostatni:

„Zrzekamy się wszelkich roszczeń odszkodowawczych w stosunku do Kliniki i Laboratoriów Medycznych Invicta związanych z ewentualną szkodą mogącą wystąpić podczas mojego udziału w procedurze z wyłączeniem błędu w sztuce lekarskiej oraz przestępstwa”

Zapis sprzeczny z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny.

4. Ustęp 7. Zgoda na transfer przebadanych zarodków, pkt D Zarodki niediagnostyczne: brak opcji wyboru zamrożenia zarodków niediagnostycznych („takich, które nie można jednoznacznie uznać ani za zdrowe, ani za chore, ani za nosicieli”)

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Pracownicy Ośrodka starają się szanować godność i intymność pacjentów w trakcie leczenia, jednak ograniczona przestrzeń powoduje, że np. rozmowy pacjentów w recepcji mogą być łatwo słyszane przez osoby oczekujące w kolejce. W  trakcie monitoringu w Ośrodku trwały prace remontowe zakładające rozbudowę Ośrodka, których celem między innymi miało być poprawienie komfortu pacjentów oczekujących w poczekalni, co odnotowujemy zaznaczając, iż w związku z powyższym zamieszczona uwaga może nie być już aktualna.

Jako przykład dobrej praktyki w zakresie poszanowania prawa do intymności pacjentów można wymienić okoliczność, iż każdy gabinet lekarski sąsiaduje z odrębnym pomieszczeniem, w którym wykonywane jest badanie usg. W gabinecie lekarskim znajduje się monitor, na którym partner może obserwować wynik badania usg. Z relacji części pacjentów wynika, że podczas badania usg, w pomieszczeniu z aparatem usg znajduje się tylko pacjentka i lekarz. W trakcie wywiadów z pacjentami zadawałyśmy również pytania o to, czy w trakcie wizyt lekarskich do gabinetu mogły wchodzić osoby trzecie i każdorazowo otrzymywałyśmy odpowiedź, iż wizyty nie były przez nikogo zakłócane. Tę praktykę potwierdzili również pracownicy Ośrodka.
Z  informacji uzyskanych w trakcie wywiadów z osobą zarządzającą Ośrodkiem, lekarzem i członkiem personelu medycznego, pacjentkom w trakcie wizyt mogą towarzyszyć osoby bliskie – mąż, partner, osoba z rodziny lub niespokrewniona, także partnerka ze związku nieheteroseksualnego; pacjenci są o tym informowani przez pracowników rejestracji. Osoby bliskie mogą także towarzyszyć pacjentkom przy zabiegach dokonywanych w klinice, jeśli pozwalają na to względy medyczne (np. wymóg zachowania antyseptyki). Partnerka może towarzyszyć pacjentowi w trakcie oddawania nasienia do badań i na potrzeby wykonywanych procedur. Powyższe potwierdziły także wywiady z pacjentami.

Obecność osoby bliskiej podczas transferów zarodka:
 
Z informacji uzyskanych w trakcie wywiadu z lekarzem wynikało, iż lekarze i pracownicy medyczni informują pacjentów o możliwości obecności partnera podczas transferu lub criotransferu. Jednakże pacjenci przekazywali nam, iż nie byli informowani przez pracowników Ośrodka o możliwej obecności osoby bliskiej podczas transferu lub criotransferu. W większości przypadków pacjenci sami pytali pracowników Ośrodka o taką możliwość, w większości przypadków otrzymywali odpowiedź twierdzącą. Tylko w jednym przypadku pacjentce odmówiono obecności partnera podczas transferu zarodka (szerzej opisano w części dotyczącej programu refundacyjnego).

12. Prawo do dokumentacji medycznej


W trakcie rozmowy z pracownikami rejestracji uzyskałyśmy informację, iż dokumentacja medyczna pacjenta wydawana jest na jego żądanie złożone na piśmie osobom zajmującym się obsługą pacjenta. Jeśli żądanie dotyczy wydania wyciągu z historii leczenia, przygotowanie dokumentu trwa około 7 dni, jeśli  żądanie dotyczy wydania epikryzy z dotychczasowego leczenia przygotowanie dokumentu, trwa około 14 dni. Pacjenci, z którymi przeprowadzono wywiady, nie występowali do Ośrodka o sporządzenie takich dokumentów, z wyjątkiem jednej pary, która chciała uzyskać wydruk z badania usg. Po powiadomieniu ich przez pracowników o sformalizowanej drodze uzyskania dokumentu, zrezygnowali z ubiegania się o niego.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek mieści się w budynku na 2 kondygnacjach. W budynku znajduje się winda, która może służyć do przewozu osób z utrudnionym poruszaniem się.  Na parterze budynku znajduje jednoosobowa recepcja oraz punkt pobrań. Na pierwszym piętrze znajduje się toaleta przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. W części zabiegowej, znajdującej się na pierwszym piętrze, przy jednym z pomieszczeń, gdzie odpoczywają pacjenci po zabiegach, znajduje się łazienka z prysznicem przystosowanym dla potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich.

Wszystkie udostępnione do obserwacji gabinety lekarskie znajdują się na pierwszym piętrze budynku, we wszystkich znajdują się fotele do badań ginekologicznych oraz aparaty usg. W jednym z gabinetów zamiast fotela ginekologicznego znajduje się leżanka, na której pacjentka niepełnosprawna może zostać zbadana przy pomocy aparatu usg. Tym samym należy uznać, iż leczenie w Ośrodku jest dostępne dla osób niepełnosprawnych z ograniczeniami ruchu.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Podczas monitoringu nie spotkano się z przykładami dyskryminacji pacjentów ze względu na orientację seksualną.  Pracownicy Ośrodka oraz zarząd Ośrodka deklarowali chęć leczenia zarówno par homoseksualnych, jak i kobiet samotnych.

15. Opieka psychologiczna


  Ośrodek zatrudnia psychologa ze specjalizacją psychologii klinicznej. Psycholog jest członkiem zespołu Ośrodka. Pracuje w Ośrodku na stałe, trzy razy w tygodniu po kilka godzin.  Wizyty psychologiczne odbywają się w pokoju znajdującym się w pobliżu pokoi zabiegowych i pomieszczeń odpoczynkowych, który w godzinach przedpołudniowych służy jako gabinet anestezjologa, a na czas pełnienia funkcji gabinetu psychologa zostaje przearanżowane (w związku z tym pomieszczenie nie ma charakteru typowego gabinetu psychologicznego).

W ramach programów IVF (także programu refundowanego przez Ministerstwo Zdrowia) dostępne są dwie darmowe wizyty u psychologa, co jest inicjatywą własną Ośrodka, którą należy pozytywnie podkreślić. Jedna z pacjentek pozytywnie oceniła dostępność tej usługi i elastyczność Ośrodka - mogła skorzystać z darmowej porady psychologicznej pomimo faktycznego  zakończenia programu.

Informacje o możliwości skorzystania z konsultacji psychologicznej są łatwo dostępne, poczynając od strony www, poprzez recepcję, ulotki rozłożone w Ośrodku, po informacje ze strony pracowników Ośrodka. Ulotki i informacje stronie internetowej nie tylko informują o możliwości skorzystania z tej usługi, ale też zachęcają do uczestnictwa, przedstawiając pomoc psychologiczną jako istotny element, mogący ułatwić leczenie i poprawić jego wyniki. Z pewnością wpływa to pozytywnie na liczbę pacjentów korzystających z konsultacji psychologicznych.

Praca pani psycholog jest pozytywnie oceniana zarówno przez pacjentów, którzy korzystali z jej porad, jak i lekarzy oraz innych przedstawicieli personelu medycznego. Psycholog podejmuje różne działania w ramach swoich obowiązków: przede wszystkim udziela konsultacji pacjentom w procesie leczenia. Szkoli także członków zespołu
(informację tę potwierdziłyśmy ze wszystkimi członkami personelu, z którymi przeprowadzono wywiady) i udziela porad dotyczących pracy z pacjentami. Wspiera również lekarzy w sytuacji dużego obciążenia - choć z tej możliwości korzystają tylko niektórzy z nich.

Dobrą praktyką - wartą zdecydowanie podkreślenia -  są obowiązkowe konsultacje psychologiczne dawców gamet do banku nasienia i banku komórek jajowych. Takie konsultacje nie są jednak obowiązkowe w dawstwie międzypacjenckim. Konsultacje psychologiczne biorców gamet i zarodków są wskazane i, według osoby zarządzającej,  zalecane przez lekarzy, ale nie są obowiązkowym elementem tej procedury. Co do tej kwestii informacje były niespójne - lekarz w rozmowie z nami twierdził, że takie konsultacje są obowiązkowe. Pacjentka przygotowująca się do biorstwa gamet nie miała zaproponowanej  porady psychologicznej.

Pacjentka, która korzystała z porady psychologicznej, oceniała ją pozytywnie: psycholog zaangażowała się w sprawę pacjentów, monitorowała ją, udostępniła swój numer telefonu.

W przeszłości  w Ośrodku podjęto również próbę organizacji grupowych warsztatów, jednak nie odbyły się one z braku chętnych. W ocenie psychologa 40-50% jego pracy to konsultowanie pacjentów w procesie leczenia korzystających z darmowych wizyt, dalsza duża grupa to konsultacje dawców i biorców (chodzi o to, by była to świadoma decyzja, by: „wyłapać tych, którzy nie rozumieją tego procesu”). Poza tym są to konsultacje pacjentów wahających się przed podjęciem leczenia, wsparcie, konsultacje i szkolenia dla lekarzy i reszty personelu.

Opieka psychologiczna i sposób jej organizacji, a także zaangażowanie całego personelu we współpracę z psychologiem, jest zdecydowanie mocną stroną Ośrodka. Organizację opieki psychologicznej i sposób jej funkcjonowania można uznać za modelowy. Należałoby jedynie poprawić warunki korzystania z tej usługi (osobny pokój do konsultacji psychologicznych w miarę możliwości).

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

W Ośrodku kwestiami dawstwa i biorstwa gamet oraz adopcji zarodków zajmuje się specjalny koordynator.

Ośrodek prowadzi własny bank nasienia i komórek jajowych, dawstwo wewnątrzrodzinne  i międzypacjenckie (prowadzi m.in. program egg-sharing). Korzysta się także z zewnętrznego banku nasienia, w którym istnieje możliwość wyboru dawcy nieanonimowego. Ośrodek w przypadku procedury dawstwa wewnątrzrodzinnego typu „córka matce” zalecił obowiązkowe konsultacje psychologiczne, po których pacjenci odstąpili od tego typu leczenia z uwagi na pogłębienie ich wiedzy i świadomości na temat skutków długoterminowych tego rodzaju dawstwa. W przypadku podejrzenia ukrywanej surogacji pacjenci również kierowani są na obowiązkowe konsultacje psychologiczne, aby wykluczyć taką sytuację  lub ją potwierdzić (w tym drugim przypadku Ośrodek nie wyraża zgody na przeprowadzenie procedury). Dla dawców nasienia i komórek konsultacja psychologiczna jest obowiązkowa, a psycholog uczestniczy w procesie rekrutacji i sprawdza m.in. stabilność motywacji i decyzji kandydatów na dawców/dawczynie, co jest modelową praktyką w tym zakresie.

W Ośrodku możliwe jest dawstwo anonimowe (z banku gamet lub międzypacjenckie) oraz tzw. dawstwo ze wskazaniem (wg lekarza jest to forma preferowana). Nie jest możliwe dawstwo jawne z użyciem gamet pochodzących z banku nasienia i banku komórek jajowych prowadzonych przez Ośrodek. Lekarz stwierdził, że dawstwo w banku „zawsze było, jest i będzie” anonimowe. Wyjątkiem jest dobrowolna zgoda na kontakt ze względów medycznych przez osoby oddające gamety do banku gamet - nie dotyczy to pacjentek dzielących się gametami w procesie leczenia.

Biorcy mają możliwość dokonania wyboru spośród przedstawionych im propozycji dawców/dawczyń. Udostępniane są im szerokie dane nieidentyfikujące, w tym: wiek, wykształcenie, pochodzenie etniczne, cechy fenotypowe, grupa krwi, panele badań, którym byli poddani dawcy/dawczynie. Przed przystąpieniem do procedury – jak poinformowała osoba zarządzająca – pacjentom biorcom są przedstawiane dane w zakresie skuteczności Ośrodka w procedurach z zastosowaniem gamet dawców/zarodków oraz informacja o stanie prawnym dawstwa w Polsce.

Dawcy udzielają bardzo szczegółowego wywiadu dotyczącego stanu zdrowia i innych informacji genetycznych. Bardzo dobrą praktyką jest to, że mają możliwość zostawienia pisemnej informacji dla rodziców przyszłego dziecka, przedstawiających, jakimi są osobami - prezentującymi ich zainteresowania, wyznawane wartości, życiowe doświadczenia itp.  („Wyobraź sobie osobę urodzoną dzięki dawstwu - co chciałbyś jej powiedzieć?” – cytat z ankiety wypełnianej przez dawcę). Według kierownictwa wkrótce zakres przechowywanych danych nieidentyfikujących będzie rozszerzony o możliwość pozostawienia nagrania głosu czy zdjęcia z dzieciństwa- taką praktykę stosuje również duński bank nasienia Cryos i zachęcają do niej Pacjenckie standardy w leczeniu niepłodności.

Ośrodek przyjął limit biologicznego potomstwa przypadającego na jednego dawcę/dawczynię, jednak informacje co do liczby nie były spójne: wg kierownictwa jest to do 10 rodzin, wg lekarza - do 6.
Na stolikach w poczekalni rozłożono skoroszyty z materiałami kampanii „Powiedzieć i rozmawiać” dla osób korzystających z dawstwa gamet i adopcji zarodków.
 

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:
  1. Organizację procedur związanych z dawstwem i biorstwem gamet/zarodków wdrożoną przez Ośrodek należy uznać za wzorcową: pacjenci biorcy i kandydaci na dawców otrzymują pakiet informacji dotyczących dawstwa/biorstwa włączając w to długoterminowe konsekwencje, informację o stanie prawnym, społecznym i psychologicznym; w procesie uczestniczy psycholog i dedykowany programowi koordynator;
  2. Organizację opieki psychologicznej również należy uznać za wzorcową nie tylko w zakresie istnienia takiej oferty, ale przede wszystkim z uwagi na inicjatywę Ośrodka wobec zapewnienia wszystkim pacjentom możliwości dwóch bezpłatnych konsultacji. Równie istotne jest, iż psycholog w Ośrodku wydaje się rzeczywiście pełnić swoją funkcję: rozumiemy pod tym określeniem włączenie psychologa do zespołu Ośrodka, organizację szkoleń dla personelu, ścisłą współpracę z personelem, ale także wagę przywiązywaną przez Ośrodek do edukacji psychologicznej pacjentów i ich aktywnego zachęcania do zwiększenia swoich szans w leczeniu poprzez skorzystanie ze wsparcia psychologicznego. Wagę tę potwierdzają konkretne świadectwa: umieszczenie informacji o pomocy psychologicznej na stronie inernetowej Ośrodka, obecność drukowanych ulotek i informacji dla pacjentów dotyczących oferty psychologicznej, ale także refleksje personelu na temat naturalności współpracy pomiędzy lekarzami, położnymi, pielęgniarkami i psychologiem;
  3. Zwróciłyśmy uwagę, iż w Ośrodku dużą rolę odgrywa nielekarski personel medyczny (położne, pielęgniarki), co jest bardzo dobrze oceniane przez pacjentów, gdyż – zgodnie z wypowiedziami pacjentów -  stanowi dla pacjentów dużą pomoc i wsparcie w trakcie procesu leczenia. Przedstawiciele tego personelu są regularnie szkoleni, mają możliwość zgłaszania propozycji zmian w funkcjonowaniu Ośrodka. Pacjenci podkreślali życzliwość i chęć pomocy ze strony nielekarskiego personelu medycznego. Ważna rola personelu położniczego i pielęgniarskiego może być jednak częściowo związana z trudną dostępnością bezpośredniego kontaktu do lekarzy, którą zgłaszali pacjenci.
Rekomendacje
  1. Sugerujemy poprawę komunikacji pacjentów z Ośrodkiem, w tym przede wszystkim usprawnienie działania infolinii;
  2. Sugerujemy poprawę warunków w poczekalni (Ośrodek jest w trakcie adaptacji dodatkowej części budynku w celu powiększenia powierzchni, więc możliwe, iż w momencie oddawania raportu ten punkt został już zrealizowany);
  3. Rekomendujemy rozważenie likwidacji nierównowagi stron: wprowadzenie umów cywilnoprawnych precyzujących obowiązki obu stron (tj. Ośrodka i pacjentów), usunięcie z formularzy zgód zapisów, które mogą być traktowane jako klauzule abuzywne (niedozwolone) i dyskryminujące;
  4. Zachęcamy do refleksji nad możliwością negocjowania umów, zwłaszcza że leczenie to sytuacja dynamiczna, pewne sytuacje mogą być nietypowe, a obowiązujące standardowe umowy mogą nie przystawać do sytuacji pacjentów. Namawiamy do przyznania pacjentom większej autonomii w kwestii udzielanych przez nich zgód, nie wpływających bezpośrednio na proces leczenia (np. przetwarzania przez Ośrodek danych uzyskanych podczas przeprowadzonych procedur);
  5. W rozmowach z nami pacjenci określali dokumenty przygotowane przez Ośrodek jako: „sformułowane w dołujący sposób”, „Przeczytaliśmy je i pomyśleliśmy, że to się nie może udać”. Pacjenci mówili, że zdają sobie sprawę, iż Ośrodek zabezpiecza się wobec sytuacji braku uregulowań prawnych, niemniej zaznaczali, że było to nieprzyjemne. Przekazujemy tę uwagę kierownictwu Ośrodka do jego oceny, ponieważ być może warto w tym zakresie dokonać jakichś zmian.

18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Złota 6
00-019 Warszwa
Telefon: 58 58 58 801
E-mail: klinika.warszawa@invicta.pl
WWW: http://www.klinikainvicta.pl
Kierownik: Agnieszka Wasik
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • MARtest
  • Badanie MSOME
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • IVF IMSI
  • PESA
  • TESA
  • IVM
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • PGD diagnostyka preimplantacyjna
  • Badanie genetyczne komórek jajowych przed zapłodnieniem
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • Sono HSG
  • Laparoskopia
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy