Dane placówki

Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA w Gdańsku

Istnieje od 2000 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2002
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    poradnia endokrynologiczna, poradnia ginekologiczno-położnicza, poradnia genetyczna, poradnia onkologiczna, poradnia dermatologiczna

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Invicta Gdańsk
Data przeprowadzonego monitoringu 27.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2008 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (Ośrodek na swojej stronie podaje ogólną informację: „Dysponujemy największym laboratorium embriologicznym w Polsce. Jego zespół tworzy 15 doświadczonych embriologów, w tym 2-óch z certyfikatem Senior Clinical Embriologist i 1-den z certyfikatem Clinical Embryologist nadawanymi przez ESHRE”. Nie uściślono jednak, personelu której placówki dotyczy ten opis, zaś Invicta posiada obecnie trzy filie: w Gdańsku, w Warszawie i we Wrocławiu. Z analizy biogramów wynika jednak, iż w Ośrodku gdańskim pracują dwie osoby z certyfikatem Senior Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek wykonuje niektóre świadczenia w ramach umowy z NFZ.


2. Opis Ośrodka


Ośrodek znajduje się w centrum Gdańska. Oprócz Kliniki Leczenia Niepłodności współdziałają również Klinika Zdrowia Kobiety oraz Klinika Anti-Aging, w ramach których funkcjonują różne poradnie (dermatologiczna, ginekologiczna, dietetyczna etc.)  Ośrodek nie jest samodzielnym budynkiem, lecz zajmuje część galerii handlowej i jest usytuowany na trzecim piętrze. Posiada oddzielne wejście, które jest oznaczone i dostępne od poniedziałku do niedzieli. W dniu, w którym przeprowadzany był monitoring, osoby chcące się dostać do Ośrodka tym właśnie wydzielonym wejściem musiały korzystać ze schodów, ponieważ wystąpiła awaria windy. Do budynku jednak można się również dostać od strony galerii Madison (gdzie windy w dniu monitoringu działały). Pod galerią znajduje się podziemny parking płatny. Są na nim wydzielone miejsca dla osób niepełnosprawnych.

Punkt obsługi usytuowany jest bezpośrednio przy wejściu, natomiast rejestracja Kliniki Leczenia Niepłodności znajduje się  po lewej stronie w miejscu oddalonym od punktu obsługi i  niewidocznym dla wchodzących pacjentów. W dniu monitoringu cała poczekalnia była wypełniona pacjentami, więc trudno wnioskować o tym, czy rozmiary poczekalni są wystarczające dla potrzeb pacjentów: adekwatność jej rozmiarów można ocenić jedynie mając dane, jak wielu pacjentów przeciętnie korzysta ze świadczeń w Ośrodku. Jak wspomniano, w dniu obserwacji bezpośredniej w poczekalni trudno było znaleźć wolne miejsce siedzące. Przestrzeń wydzielona na poczekalnię, w której znajdują się kanapy i krzesła, jest oddzielona od reszty rejestracji kontuarem. Sprawia to, iż pacjenci oczekujący na wizytę nie są widoczni dla innych przechodzących osób.  Rozmowy z pacjentami odbywają się w wyznaczonym do tego miejscu i inni pacjenci raczej nie będą w stanie usłyszeć szczegółów. W Ośrodku dostępne są dystrybutory z wodą oraz firmowe krówki, którymi pacjenci mogą się częstować.  W poczekalni znajdują się łazienki, które w dniu monitoringu były czyste (udostępniono w nich podstawowe środki czystości).

Sytuacja badawcza:

Monitoring odbył się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, odbywali tego dnia wizytę w Ośrodku lub przebywali w nim z innych powodów. Zostali poproszeni o rozmowę z nami przez panie rejestratorki. Przeprowadziłyśmy wywiady łącznie z czterema pacjentkami.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada swoją stronę internetową. Strona dotyczy kilku podmiotów (Klinika Zdrowia Kobiety, Klinika Leczenia Niepłodności, Laboratoria, Szpitale), co może utrudniać odbiorcom nawigację poprzez dość nieuintuicyjne rozmieszczenie informacji. Aby dostać się do właściwej strony z ofertą Ośrodka trzeba będzie wykonać jej dwa przeładowania: 1. wybrać zakładkę dotyczącą Kliniki Leczenia Niepłodności 2. wybrać miasto, w tym przypadku Gdańsk.  Na stronie głównej (wspólnej dla wszystkich placówek sieci Invicta) uwagę zwracają informacje dotyczące oferty związanej z badaniami genetycznymi oraz ogłoszenia o programach in vitro, tzw. pakietach. Osobne miejsce na stronie głównej poświęcono ogłoszeniu o rektutacji dawczyń komórek jajowych.  Po pierwszym przeładowaniu strony i wybraniu zakładki Klinika Leczenia Niepłodności, ukazuje się więcej informacji, a sama strona staje się bardziej przejrzysta. Podzielono ją na trzy główne działy w zależności od etapu, na jakim są obecnie pacjenci („Nie mogę zajść w ciążę!”, „Od czego zacząć leczenie?”, „Dostępne metody leczenia”). Podane informacje są napisane zrozumiałym językiem i zawierają przydatne wskazówki (np. w jaki sposób się przygotować do pierwszej wizyty). W zakładce „Leczenie” opisano oferowane przez Ośrodek zabiegi i badania. Dobrą praktyką jest opisanie definicji niepłodności w podziale na jej różne przyczyny, jak również opisanie wskazań do różnych zabiegów.

Na stronie Ośrodka gdańskiego (drugie przeładowanie strony; wybranie zakładki „Placówki” i następnie „Gdańsk”)  umieszczono dane teleadresowe wraz z mapą oraz formularze kontaktowe.  Można również znaleźć spis personelu (jedynie zdjęcia i opis funkcji, brak biogramów). Spis personelu wydaje się być kompletny (lekarze, embriolodzy, pielęgniarki, położne, pracownicy rejestracji, psycholog).

Ośrodek prowadzi również własny blog poświęcony aktualnościom z dziedziny leczenia niepłodności oraz wydarzeń związanych z życiem Ośrodka. Pomimo, iż Ośrodek wykonuje niektóre swoje usługi w ramach umowy z NFZ nie znajdziemy takiej informacji na stronie internetowej, a wydaje się, że jest ona cenna dla pacjentów.
Na stronie dostępna jest także funkcjonalność „umów się na wizytę przez Internet”, co należy uznać za dobrą praktykę.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej Ośrodkiem, w Ośrodku nie istnieje całodobowa linia dla pacjentów lub telefon alarmowy. Placówka korzysta z linii telefonicznej obsługiwanej przez call center, wspólnej dla wszystkich filii Ośrodka. Call center pracuje w godzinach 7-21 w dni powszednie oraz 7-16 w soboty. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, wyrażali się krytycznie na temat funkcjonowania call center: „To właśnie jest ten minus, że jest linia i nie można się nawet do danej kliniki dodzwonić”. Wszystkie pacjentki zadeklarowały, iż nie otrzymały możliwości kontaktu z lekarzem na wypadek, gdyby wydarzyła się nieprzewidziana sytuacja zdrowotna: „nie miałam możliwości kontaktu z lekarzem”, „nie dostałam numeru telefonu w trakcie komplikacji”, „nie miałam telefonu do lekarza”.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku przygotowano informatory dla pacjentów zawierające wyczerpujące informacje o przeprowadzanych procedurach wspomaganego rozrodu (Obserwatorkom udostępniono i przekazano do analizy informator IVF-ET, ponadto była możliwość zapoznania się z informatorami dotyczącymi innych zabiegów: w szczególności inseminacja IUI, histeroskopia, laparoskopia, HSG). Poza materiałami własnymi w Ośrodku udostępniono poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” adresowane do par korzystających z dawstwa/biorstwa gamet i zarodków oraz prasę. W zakresie materiałów własnych naszą uwagę zwrócił informator „jak przygotować się do ciąży?” zawierający szereg wskazówek prekoncepcyjnych.

Informatory dotyczące IVF-ET, PGD, IUI są przekazywane pacjentom z dużym wyprzedzeniem (ponad tydzień), przy rozpoczęciu leczenia, pozostałe dotyczące zabiegów typu histeroskopia, laparoskopia, HSG również są przekazywane z odpowiednim wyprzedzeniem, poza nagłymi sytuacjami. Powyższe informatory stanowią załącznik do zgód podpisywanych przez pacjentów oraz przedstawicieli Ośrodka i są podpisywane przez te same strony. Wywiady z pacjentami potwierdziły, że pacjenci dostają te informacje w formie pisemnej.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku:

Na stronie internetowej znajduje się spis oferowanych badań i zabiegów, który jest jednocześnie cennikiem. Część cennika umieszczono w pliku PDF do pobrania na stronie. Jednocześnie cennik jest załącznikiem w Informatorze dla pacjenta oraz jest dostępny na żądanie w rejestracji, choć jedna z naszych rozmówczyń-pacjentek przekazała: „Dostałam informator, ale nie było w nim cennika".  Nie jesteśmy w stanie stwierdzić czy ceny na stronie internetowej Ośrodka są zgodne z tymi dostępnymi w Ośrodku, ponieważ w ramach monitoringu nie przeprowadzono takiego porównania.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Zgodnie z informacjami udzielonymi przez osobę zarządzającą, pacjenci Ośrodka mogą złożyć skargę na jego funkcjonowanie. Złożenie skargi może się odbyć za pośrednictwem formularza zgłoszenia reklamacji, który pacjent składa u lekarza, położnych lub w rejestracji. Możliwe jest także złożenie skargi przez Call Center. Pacjenci otrzymują pisemną lub ustną odpowiedź na skargę: "Czasem jest rozmowa telefoniczna w celu wyjaśnienia lub osobista". Pacjent może się odwołać od odpowiedzi na skargę do kadry zarządzającej i wtedy sprawa jest rozpatrywana przez kierownika i dyrektora jednocześnie. Osoba zarządzająca poinformowała, iż w ubiegłym roku Ośrodek zarejestrował skargi dotyczące: "Np. błędnie opłaconych badań przy posiadanym skierowaniu, kwestii organizacyjnych". Nasza rozmówczyni podkreśliła, iż wszyscy pacjenci składający skargę nadal leczą się w Ośrodku.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Informacje o skuteczności procedur wspomaganego rozrodu, podawane w różnych źródłach, różnią się od siebie. Na stronie www zostały podane – jak się wydaje - najkorzystniejsze wyniki statystyczne leczenia osiągane w Ośrodku, jednak bez podania metodologii ich tworzenia:

„Według danych za ostatnie lata w Klinikach INVICTA nawet 9 na 10 par osiąga swój cel. Statystyki dotyczą wszystkich Par, które konsultują się w naszych placówkach i kontynuują leczenie niezależnie od stosowanych metod. Większość Pacjentek zachodzi w ciążę (zazwyczaj pojedynczą) w wyniku zastosowanych technik wspomaganego rozrodu, zaś około 40% uzyskuje ciążę w wyniku starań naturalnych wspartych odpowiednim poradnictwem specjalistów, dietą i zmianą trybu życia lub farmakoterapią”.

Powyższa informacja odnosi się zatem do skuteczności kumulatywnej, ale nie wiadomo, ile średnio czasu/prób IVF/inseminacji/cykli starań zajęło uzyskanie skuteczności „9 par na 10”. Ta sama uwaga odnosi się do łącznej skuteczności zabiegów IVF/ICSI, która na stronie została określona jako 49,1%. Czy podany procent odnosi się do wszystkich grup wiekowych? Czy dotyczy stosunku transfer/ciąża, cykl/ciąża, stymulacja/ciąża? Czy skuteczność była mierzona w ciążach biochemicznych, klinicznych czy wskaźniku take home baby? Brakuje informacji o metodologii uzyskania powyższych danych. Z kolei w informatorach dotyczących IVF-ET i PGD, które stanowią załączniki do zgód podpisywanych przez pacjentów, podane są mniej optymistyczne dane (skuteczność IVF-ET podana jest w granicach 25-30%).

Na stronie podano także skuteczność Ośrodka w procedurach IVF z komórką dawczyni oraz skuteczność Ośrodka w procedurach inseminacji (z nasieniem męża/partnera oraz z nasieniem dawcy), ale również bez metodologii (w jaki sposób był mierzony wynik i czy odnosił się do pojedynczej próby czy do ich cyklu). Ośrodek ponadto umieszcza na swojej stronie informację „najwyższy odsetek ciąż w Polsce”. Nie wiadomo jednak, na jakiej podstawie Ośrodek tę informację podaje, skoro indywidualna skuteczność polskich ośrodków nie jest ujawniona i weryfikowana przez jakąkolwiek centralną instytucję.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

W drukowanym poradniku dla pacjentów znajdziemy informację o liczbie transferowanych zarodków. Na stronie WWW brak jednak informacji dotyczącej polityki Ośrodka w tym zakresie. W informatorze IVF-ET przekazywanym pacjentom znajduje się dość obszerna informacja dotycząca zasad ustalania liczby transferowanych zarodków, z uwagi np. na wiek pacjentki. Z informacji uzyskanych od lekarza wynika zaś, iż kwestie SET są omawiane z pacjentami podczas wizyt: "Omawiam kwestię ciąż wielopłodowych i ryzyko na etapie podpisywania zgód, bo pacjenci są wtedy bardziej świadomi, przedstawiam ustnie plusy i minusy" .  Tę deklarację potwierdziły wszystkie pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy. W dokumencie Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu, jak stwierdzono podczas analizy,  istnieje jednak możliwość wyrażenia zgody na podanie 3 zarodków.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem rządowego programu refundacji in vitro od początku jego trwania to jest od lipca 2013 roku. Informacja o realizacji programu jest dostępna na stronie głównej sieci Invicta oraz przy drugim przeładowaniu strony („Klinika leczenia niepłodności”) w zakładce poświęconej leczeniu. Odnalezienie powyższych informacji może nastręczać trudności. O ile pacjent nie wejdzie na stronę przez główny adres www.invicta.pl, a będzie z niej korzystać na przykład poprzez rozszerzenie www.klinikainvicta.com, odszukanie zakładki refundacyjnej będzie dużym wyzwaniem. Na stronie szczegółowej (Klinika Leczenia Niepłodności, drugie przeładowanie strony) niemal ogóle nie wyeksponowano uczestnictwa Ośrodka w rządowym programie refundacji in vitro: taka informacja rozwija się dopiero po wybraniu kolejnych zakładek poświęconych leczeniu, pośród których umieszczono link do programu rządowego; jest to jeden spośród kilkunastu linków. Jednakże po znalezieniu właściwej zakładki dotyczącej programu okazuje się, iż strona zawiera wyczerpujące informacje oraz znajduje się na niej formularz kontaktowy do przesłania zgłoszenia do programu. Na tej samej podstronie znajduje się widoczna reklama komercyjnej usługi Ośrodka – diagnostyki preimplantacyjnej PGD-NGS. Diagnostyka PGD jest płatną procedurą, która może zostać zrealizowana w ramach programu refundacyjnego za dodatkową opłatą poniesioną przez pacjenta. Za dobrą praktykę należy uznać, że na stronie poświęconej Programowi znajdujemy informacje wstępne o kwalifikacji, leczeniu (wraz z linkiem do strony Ministerstwa Zdrowia www.invitro.gov.pl), o kryteriach kwalifikacji, listę najczęściej zadawanych pytań oraz dokumenty do pobrania. Poza regulaminem, oświadczeniem pacjenta oraz formularzem zgody na udział w programie znajdziemy także video-poradnik pacjenta, w którym opisano program oraz zamieszczono schemat postępowania. Informacje podane są w prosty i przystępny sposób.

5. Rejestracja wizyty


Pacjenci wchodzący do Ośrodka trafiają w pierwszej kolejności do Punktu Obsługi. Stamtąd kierowani są do rejestracji obsługującej pacjentów zgłaszających się do leczenia niepłodności. Wielkość poczekalni oraz ilość krzeseł i kanap wydaje się wystarczająca. W dniu monitoringu stan czystości poczekalni był bez zarzutu. W poczekalni i korytarzach Ośrodka są dwie toalety dla kobiet, dwie dla mężczyzn oraz trzy toalety dla osób niepełnosprawnych, szatnia oraz dystrybutor z napojami i wodą. Na ścianie wisi tablica informacyjna. Jest dostępnych kilka egzemplarzy Karty Praw Pacjenta.

W wywiadzie z pracownikiem rejestracji otrzymałyśmy informację, że na jednej zmianie pracuje 9-10 osób. Informacji pacjentom udzielają położne ( z obserwacji 1-2 osoby). Personel odnosi się życzliwie do pacjentów, stosuję formę  „Pan, Pani”, udziela wszystkich informacji, zauważalna była dbałość o komfort pacjenta. Inni pacjenci raczej nie słyszą rozmów odbywających się w rejestracji.
 
Pacjenci leczący się w Ośrodku są pod opieką wskazanego im tzw. opiekuna pacjenta. Jest to osoba zajmująca się sprawowaniem opieki nad parą/pacjentem, udzielająca wyjaśnień na temat płatności, oferty Ośrodka oraz odpowiadająca na pytania pacjentów. Pacjentki wyjaśniały tę rolę następująco: „Opiekunka pacjenta nie jest zawsze tą samą osobą. Zmieniają się. Opiekun, który ma w danym dniu dyżur się opiekuje pacjentami Zawsze udzieli mi potrzebnych informacji”. Opiekun pacjenta informuje również o możliwości konsultacji psychologicznych, o skuteczności Ośrodka – z obrazu przedstawionego przez osobę zarządzającą, lekarza i położną wyłaniała się funkcja opiekuna pacjenta jako ogniwa łączącego pacjenta z całością Ośrodka i mającego za zadanie przedstawienie pacjentowi kompletnej wizji procesu terapeutycznego. Niektóre pacjentki jednak zgłaszały uwagi co do realizowania tej roli: „Z opiekunem miałam kontakt jednorazowo po kwalifikacji do zabiegu. Zostałam do opiekunki wysłana z podpisanymi umowami. Nie mogłam do niej dzwonić, nie powiedziano mi o możliwości ponownego kontaktu”.

Pacjenci są zapraszani na wizytę przez lekarza – w Ośrodku funkcjonuje elektroniczny system prowadzenia wizyt, więc w momencie, w którym pacjent dokonuje rejestracji wizyty, lekarzowi wyświetla się w systemie informacja, iż pacjent już się pojawił i można go zaprosić na wizytę. Pacjenci mogą zapoznać się z wynikami swoich badań za pośrednictwem internetu – do dyspozycji pacjentów jest platforma internetowa, której funkcjonowanie pacjenci zgodnie chwalili i której istnienie należy uznać za dobrą praktykę. Za wizyty i świadczenia można płacić bezgotówkowo i – jak deklarowali pacjenci - każdorazowo otrzymuje się rachunek.

Personel rejestracji uczestniczył w szkoleniach w zakresie komunikacji z pacjentami (typologia pacjenta, jak sprostać wymaganiom pacjenta. Ostatnie szkolenie odbyło się w tygodniu, w którym został przeprowadzony monitoring i nosiło tytuł „Jak rozmawiać z pacjentem w call center i rejestracji”. Prowadził je kierownik call center, który jest psychologiem).

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Pierwsza wizyta tzw. informacyjna trwa – zgodnie z deklaracjami pacjentek - od 15 do 40 min. Standardowa wizyta trwa ok 15 min. Połowa ankietowanych pacjentek odpowiedziała, iż w ich odczuciu czas poświęcony im na pierwszej wizycie był wystarczający. Jednak pojawiły się również opinie: „Uważam, że dla osób które przychodzą po raz pierwszy, wizyta może być zbyt mało szczegółowa”, „Lekarze są raczej małomówni.”. Lekarz deklarował, iż nie rekomenduje pacjentom publikacji dotyczących niepłodności polegając w tym względzie na materiałach udostępnionych przez Ośrodek lub na własnej wiedzy przedmiotowej: „Zachęcam do zapoznania się ze stroną internetową Invicty, są tam dobrze rozbudowane informacje o leczeniu. W procesie leczenia odwołuję się zaś tylko do potwierdzonych badań i standardów". Schemat prowadzenia wizyty lekarskiej, jak już wspomniano, został ujęty w formę pisemnej procedury (źródło: lekarz). Ponadto pacjenci mogą "kontrolować" proces swojego leczenia poprzez dostęp do spersonalizowanej platformy wirtualnej: każdy pacjent otrzymuje hasło i może zapoznać się z zaleceniami zapadłymi na wizycie, dawkowaniem leków, podsumowaniem ustaleń. Na wizycie ma miejsce zaproponowanie planu leczenia na najbliższe miesiące. Zostają pokrótce omówione zalecone badania i zabiegi, koszty leczenia. Lekarz upewnia się, czy wszystko jest zrozumiałe oraz ustnie podsumowuje wizytę. Pacjenci otrzymują również pisemne podsumowanie wizyty. Z rozmów z pacjentkami dowiedziałyśmy się, iż wizyty odbywają się czasem z opóźnieniem (od 15 min do godziny).  O opóźnieniu informuje zazwyczaj rejestracja lub opiekun pacjenta: „Dzwonimy jeśli nie ma pacjenta. A jeśli jest to podchodzimy i informujemy. Czasem mówimy, ze może wyjść na kawę do centrum handlowego, a my zadzwonimy kiedy nadejdzie jego kolej” (cytat rejestracja). Niektóre nasze rozmówczynie jednak zauważały: „Po prostu siedzę i czekam. Nikt nie przychodzi. Transfer  miałam opóźniony o godzinę i czekałam z pełnym pęcherzem. Nie zostałam poinformowana o spóźnieniu lekarza. Musiałam pójść do recepcji i zapytać.”
Trzy na cztery pacjentki potwierdziły, iż na wizycie można zadawać pytania i lekarz na nie odpowiada. Tutaj również pojawiły się opinie : „Zadałam pytanie o AH. Wiem, że to procedura niestandardowa, ale lekarz nie udzielił mi odpowiedzi czy musi być wykonana też u nas”, „Wiem, że lekarz mógł się spieszyć, ale mógłby udzielać bardziej szczegółowych odpowiedzi”.
W zgodnej deklaracji pacjentów wizyty nie były przerywane nieuzasadnionym wejściem osób trzecich, a podczas wizyt pacjentkom mogła towarzyszyć osoba bliska. Personel położniczy potwierdził, iż wchodzenie w trakcie wizyty jest niemożliwe, jeśli kontakt z lekarzem jest niezbędny to odbędzie się on drogą telefoniczną pomiędzy położną i lekarzem, aby nie zakłócać intymności pacjentki. W tym kontekście zwracają również uwagę słowa położnej odnośnie bliskiej współpracy całego personelu. Położna przekazała nam, iż: "co tydzień są spotkania lub szkolenia- z lekarzami, opiekunem pacjenta, położnymi". Na pytanie, czy nasza rozmówczyni uważa, że personel położniczy i pielęgniarski powinien mieć większy wpływ na funkcjonowanie Ośrodka odnośnie kontaktu z pacjentami, odparła: "Jest wystarczający. Personel położniczy jest tu bardzo doceniany. Między lekarzem i położną jest ścisła współpraca jeśli idzie o prowadzenie pacjenta".
 Większość pacjentek przekazywała także, iż były na bieżąco informowane o podejmowanych czynnościach przez lekarza, co lekarz wcześniej deklarował w rozmowie z nami: "Informuję pacjentkę o kolejnych etapach, np. możliwości poczucia pieczenia. Nie jest to spisana procedura, przyjęte zwyczajowo" (cytat lekarz). Jedna z pacjentek jednak przekazała: „Nie, lekarz nic do mnie nie mówił podczas badania, jedynie potem przed punkcją anestezjolog mi wszystko tłumaczył, no ale to anestezjolog był”. Pozostałe pacjentki deklarowały jednak, iż były informowane o czynnościach podejmowanych przez lekarza.

7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek ma przyjęty i stosowany schemat dotyczący pacjentów oddających nasienie. W Ośrodku jest jeden pokój do oddawania nasienia, który znajduje się w  części Ośrodka zwanej „Kliniką Zdrowia Kobiety”, gdzie znajdują się różne poradnie. Wejście oznaczone jest tabliczką ‘Pokój M’ oraz „toaleta dla niepełnosprawnych”. Pokój jest usytuowany w korytarzu (w dniu monitoringu dość zatłoczonym) prowadzącym do oddzielonej części zabiegowej i laboratoryjnej. Pomieszczenie ma wymiary ok. 3x3m,  jest czyste i sprawia estetyczne wrażenie, zapewniono w nim dostęp do umywalki, jest bieżąca ciepła i zimna woda, dostępne jest mydło i ręczniki papierowe. Do dyspozycji pacjenta są materiały erotyczne (pisma i filmy), pokój jest zamykany. Jest również przewidziane miejsce dla partnerki, która- zgodnie z deklaracją personelu – może towarzyszyć partnerowi, jeśli takie jest życzenie pary. Światło w pokoju jest przyciemnione, atmosfera sprzyja komfortowi pacjenta. W pokoju znajduje się szafka z szufladą, która jest połączona z laboratorium seminologicznym dzięki czemu próbka z nasieniem przekazywana jest bezkontaktowo. Pacjenci deklarują, iż wywoływanie przez personel medyczny na badanie odbywało się dyskretnie, a mąż lub partner własnoręcznie podpisywał pojemniczek. Według słów lekarza pacjenci informowani są o różnych możliwościach oddawania nasienia, w tym o możliwości oddania nasienia w domu oraz podczas stosunku z użyciem prezerwatywy bez środków plemnikobójczych. W rejestracji nie ma dostępnych takich prezerwatyw, pacjenci muszą je kupić we własnym zakresie. Personel deklarował, że pacjenci nigdy o taką możliwość nie pytali: „Pytają raczej o mozliwość wejścia z partnerką lub o dowiezienie z domu” (cytat rejestracja), "nie przypominam sobie, aby ktoś z tego korzystał [z prezerwatyw bez środka plemnikobójczego – dopisek nasz]" (cytat lekarz).

Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy potwierdzili, iż warunki w pokoju były bardzo dobre.

Mamy jednak wątpliwość co do tego ile pokoi do oddawania nasienia jest w Ośrodku, gdyż jedna para opisała nam zupełnie inne położenie pokoju z którego korzystała. Zgodnie z jej relacją ów pokój miał znajdować się w części ‘niepłodnościowej’. Z opisu pary wynikało, iż nie było w nim szuflady łączącej pokój z laboratorium seminologicznym, a oddanie próbki odbywało się poprzez pielęgniarkę, która po otrzymaniu klucza od partnera pacjentki, przyszła z tzw. kontenerkiem aby przenieść pojemnik do laboratorium. Niemniej z relacji pary wynikało, iż pokój ten był w pełni przystosowany do celu jaki pełnił: był czysty,  wyposażony w podstawowe środki higieny oraz materiały erotyczne.

8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajduje się sześć gabinetów ginekologicznych wraz z przylegającą do nich łazienką, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie.  Dwa z nich dzielą jedną łazienkę. Jeśli lekarze przyjmują w tym samym czasie to komunikują się między sobą czy pomieszczenie jest wolne. Łazienki są czyste, są w nich podstawowe środki czystości (środek do higieny intymnej, wkładki higieniczne, ręczniki papierowe, papier toaletowy). Do dyspozycji pacjentki jest jednorazowa odzież (spódniczka, kapcie, tunika). Łazienka jest zamykana od wewnątrz.

W Ośrodku są również pomieszczenia pielęgnacyjne (znajdują się w wydzielonej, zamkniętej dla nieupoważnionych osób części Ośrodka). Zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej, pomieszczenia pielęgnacyjne są cztery: trzy dwułóżkowe i jedno sześciołóżkowe (w momencie monitoringu to ostatnie pomieszczenie było w trakcie remontu, więc nie zostało przez nas opisane). Stan pomieszczeń należy uznać za bardzo dobry. Do dyspozycji pacjentek jest odzież jednorazowa, mogą korzystać również ze swoich koszul nocnych. W pokojach znajdują się zamykane szafki, w których pacjentka może pozostawić swoje rzeczy osobiste. W dniu monitoringu nie stwierdziłyśmy obecności wody pitnej w pomieszczeniach pielęgnacyjnych, jednak ankietowane pacjentki informowały nas, iż miały dostęp do picia po zabiegu. Do pomieszczeń przylegają łazienki (czyste, dostępne są środki higieny osobistej - środek do higieny intymnej, wkładki higieniczne, ręczniki papierowe, papier toaletowy). Pacjentka, która przychodzi na zabieg, proszona jest o przygotowanie się w łazience znajdującej się na korytarzu w odległości kilku metrów od sali operacyjnej.  Korytarz ten nie jest ogólnodostępny i nie ma możliwości aby pacjentkę zobaczyły przypadkowe osoby. Od osoby odpowiedzialnej za zarządzanie Ośrodkiem, jak również od położnej wiemy, iż wraz z pacjentką w pomieszczeniu pielęgnacyjnym może przebywać osoba bliska. Jednak te deklaracje były rozbieżne z informacjami pozyskanymi od pacjentki: „W pokoju pielęgnacyjnym po punkcji nie ma możliwości, aby był mąż. Bardzo chciałam, ale udzielono mi informacji, że nie można”.

9. Umowy z NFZ


Wg osoby odpowiedzialnej za zarządzanie  Ośrodek wykonuje niektóre usługi na NFZ we wszystkich swoich poradniach. W obrębie leczenia niepłodności jest to histeroskopia (5-6 zabiegów na miesiąc), kolposkopia (według potrzeb), poradnia genetyczna (około 100 wizyt na miesiąc). Pacjenci są o tym informowani przez położną, lekarza jak również przez personel niemedyczny: ‘Raczej staramy się aby nie było sytuacji kiedy nie możemy wykonać zabiegu na NFZ’. W sytuacji, gdy danego zabiegu nie wykonuje Ośrodek, obowiązek poinformowania pacjentów o tym, gdzie można wykonać go na Fundusz spoczywa na rejestracji.  W rozmowach z pacjentkami dwie z nich przekazały, iż nie miały wiedzy, iż Ośrodek wykonuje zabiegi czy badania na NFZ, ale też przyznały, że nigdy o to nie pytały. Dwie pozostałe zadeklarowały otrzymanie informacji na ten temat od personelu Ośrodka.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Ośrodek nie udostępnił nam do wglądu wszystkich wzorów dokumentów, które są przekazywane do podpisania pacjentom. Ta sama decyzja została przyjęta dla wszystkich pozostałych zespołów monitoringowych odwiedzających placówki sieci Invicta.  Była to odgórna decyzja osób zarządzających Ośrodkiem.

Przekazano nam jedynie :
  1. Deklarację zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu
  2. Informator dla pary przygotowującej się do programu IVF-ET

Nie przekazano dla potrzeb monitoringu dokumentów, które -według Deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej - są podpisywane wraz z powołaną deklaracją, tj.:
  1. Deklaracji zgody na zamrożenie i przechowywanie zarodków
  2. Deklaracji zgody na transfer mrożonych zarodków
  3. Regulaminu PGD projektowego – podpisywanego, gdy PGD jest wykonywane zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem
  4. Deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej (dokument udostępniony zespołom monitorującym ośrodki Invicta we Wrocławiu i w Warszawie)
  5. Informatora dla pacjentów - diagnostyka preimplantacyjna (PGD) – załącznika do deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej (dokument udostępniony zespołom monitorującym ośrodki Invicta we Wrocławiu i w Warszawie)

Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości odnoszące się jedynie do przekazanych nam dwóch dokumentów. Pomimo, iż zespoły monitorujące Invictę Wrocław i Invictę Warszawę miały dostęp do większej ilości dokumentów, które zostały przez oba zespoły przekazane Stowarzyszeniu NASZ BOCIAN dla celów dokumentacji projektowej, nie korzystałyśmy z nich uznając wspólnie z koordynatorką projektu, iż należy respektować w tym względzie wolę każdego Ośrodka co do liczby i zawartości przekazanych przez niego materiałów.

 W Ośrodku pacjenci, którzy przystępują do procedur komercyjnych, podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Załącznikami do zgód są informatory o wykonywanej procedurze. Pacjenci zakwalifikowani do programu refundacyjnego podpisują dokumenty przeznaczone dla nich. Na stronie WWW, na podstronie dotyczącej programu refundacyjnego, znajdują się następujące dokumenty: regulamin, oświadczenie o przetwarzaniu danych osobowych uczestników programu, formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym, informator dla pacjentów.

Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu przeprowadzane są na podstawie ustnej umowy zawartej pomiędzy Ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów, nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta, który w przypadku niezaakceptowania zapisów dokumentów może tylko zrezygnować z usług.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym, umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.).” ).

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek-pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie interesów pacjenta.

Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej Ośrodkiem pacjent nie ma możliwości negocjowania żadnego zapisu w podpisywanych dokumentach (umowy adhezyjne): „nie są negocjowalne, umowa jest taka sama dla każdego”.

W dokumencie Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu znajdują się następujące zapisy:

1. Preambuła: „Z powodu nieudanych prób uzyskania potomstwa w sposób naturalny wyrażamy zgodę na przeprowadzenie leczenia naszej niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego. Upoważniamy dr. hab. n. med. Krzysztofa Łukaszuka – Kierownika Zespołu Kliniki Leczenia Niepłodności wraz z jego współpracownikami do przeprowadzenia leczenia.”

Zapis może dyskryminować niektóre grupy pacjentów, gdyż np. w przypadku par jednopłciowych metody zapłodnienia pozaustrojowego mogą być stosowane pomimo braku nieudanych prób uzyskania potomstwa w sposób naturalny (monitoring był przeprowadzany w okresie, w którym nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności).  Ponadto zapis ten wyklucza również pacjentów poddających się procedurze IVF z innych względów medycznych, np. w celu uniknięcia zakażenia wirusem HIV lub HCV czy z powodu planowanego leczenia onkologicznego. Nie wydaje się, by zapis dotyczący motywacji pacjentów do przystąpienia do programu IVF-ET był konieczny w formularzu zgody.

Ponadto zbędne jest udzielanie pełnomocnictwa („upoważniamy”), jako instytucji prawa cywilnego określonej w art. 98 i następnych ustawy Kodeks cywilny, do przeprowadzenia leczenia. Lekarz nie jest pełnomocnikiem pacjenta, nie działa w jego imieniu i na jego rzecz jak pełnomocnik w trakcie procesu leczenia.

2. Ustęp 2.1: „Wyrażamy zgodę na eliminację lub wykorzystanie w celach naukowych niezapłodnionych in vitro komórek jajowych, plemników, źle rozwijających się zarodków.”

Wydaje się, że jest to narzucanie pacjentom konkretnych rozwiązań, mogących stać w sprzeczności z ich wolą i przekonaniami.

3.  Ustęp 2 akapit drugi: „Zgadzamy się w związku z tym na przechowywanie zamrożonych zarodków w Invikcie za odpowiednią opłatą roczną. W przypadku zaprzestania uiszczania rocznej opłaty za przechowywanie zarodków pozostawiamy je do dyspozycji Invicty w celu anonimowego dawstwa zarodków.”

Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny: „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”

Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z procedurą IVF-ET (Przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i każdorazową konsekwencją procedury IVF-ET). Żądanie od pacjentów wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji jako konsekwencji i jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich przechowywanie (ustalonej przez Ośrodek w wysokości kilkuset złotych) może być uznane za  niewspółmierne.

4.  Ustęp 13: „Aprobujemy, że planowane leczenie będzie prowadzone przez lekarza z Zespołu jak również stanowczo i wyraźnie odciążamy cały zespół współpracujący od wszelkiej odpowiedzialności związanej z ewentualnymi komplikacjami mogącymi wystąpić podczas leczenia, punkcji oocytów, embiotransferu jak również rozwoju embrionów, porodu (pojedynczego lub mnogiego) i wad płodu. Odciążamy również lekarza prowadzącego i jego zespół od konsekwencji związanych z wykonywanymi badaniami i testami podczas prowadzonego leczenia. Powyższy zapis nie dotyczy komplikacji wynikających z błędu w sztuce lekarskiej lub przestępstwa.”

Ustęp 14: „W przypadku prowadzenia stymulacji do zapłodnienia pozaustrojowego poza naszym Ośrodkiem, odciążamy lekarza prowadzącego i jego zespół od wszelkich konsekwencji związanych z wykonywanymi procedurami i badaniami podczas prowadzonego leczenia.”

Wyjaśnienia pojęć używanych w dokumencie, pojęcie „Metoda ICSI” akapit 6 zdanie drugie i akapit 7:

„Jesteśmy poinformowani o możliwym ryzyku związanym z procedurą ICSI i w przypadku wystąpienia jakichkolwiek powikłań nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w stosunku do Zespołu leczącego bądź Invicty.”

„Zarówno my niżej podpisani jak i nasz potomstwo nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w przypadku wystąpienia jakichkolwiek wad u dzieci urodzonych dzięki metodzie zapłodnienia pozaustrojowego ICSI.”

Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;”

Dodatkowo należy wskazać bezskuteczność oświadczenia woli złożonego w imieniu nieistniejącego dziecka. Polskie prawo cywilne przewiduje instytucję nasciturusa (dziecka poczętego, które może nabyć prawa majątkowe pod warunkiem, że urodzi się żywe), lecz  nie przewiduje możliwości składania oświadczeń woli za nieistniejący podmiot (dziecko, którego poczęcie  będzie dopiero przedmiotem działań medycznych).

Ponadto zgodnie z art. 101 § 3 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy „Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko”. Zrzeczenie się roszczeń, praw o charakterze majątkowym należy uznać za przekroczenie zakresu zwykłego zarządu i może dotyczyć tylko już urodzonych, żywych dzieci.

Ustęp 8: Zgadzamy się, że każde urodzone z zapłodnienia pozaustrojowego dziecko będzie uznane pod każdym względem jako nasze

- nie jest zasadne wyrażenie zgody przez pacjentów, gdyż kwestie te reguluje k.r.i o. Dodatkowo jest to zapis z użyciem języka dyskryminującego, sugerujący, iż dzieci poczęte wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowego uznania (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).

Ustęp 17. Wyrażamy zgodę na publikację danych uzyskanych z przeprowadzonych przez Ośrodek programów zapłodnienia pozaustrojowego z wyjątkiem danych osobowych umożliwiających naszą identyfikację.

Zgoda na przetwarzanie przez Ośrodek danych uzyskanych podczas procedury (z zastrzeżeniem, iż nie zostanie ujawniona tożsamość pacjentów) – powinna mieć charakter fakultatywny, udzielanie jej powinno być prawem a nie obowiązkiem pacjenta (wg informacji uzyskanych od pacjentów odmowa wyrażenia powyższych zgód przez pacjenta wiąże się z odstąpieniem od przeprowadzenia procedury).

Nie mamy żadnych krytycznych uwag co do Informatora dla pacjentów. Całość dokumentu jest napisana przystępnym i nieskomplikowanym językiem. Terminy medyczne są objaśnione. Są również opisane psychospołeczne aspekty leczenia niepłodności oraz wzmianka o etycznych problemach związanych z leczeniem metodą IVF, co należy uznać za dobrą praktykę.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od personelu, a potwierdzonymi przez pacjentów, Ośrodek zapewnia możliwość obecności osoby bliskiej podczas inseminacji, transferu i criotransferu. Nie ma takiej możliwości przy innych zabiegach np. punkcji czy histeroskopii ze względu na zachowanie zasad bezpieczeństwa. Niektórzy pacjenci uzyskiwali informację o możliwości obecności osoby bliskiej od opiekuna pacjenta, położnej bądź lekarza,  inni sami decydowali, ze chcą odbyć decyzję wspólnie i nie pytali personelu o zgodę.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


W rozmowie z osobą odpowiedzialną za zarządzanie Ośrodkiem oraz z rejestracją uzyskałyśmy informację, iż dokumentację medyczną można otrzymać niemal natychmiast po zgłoszeniu takiej potrzeby, gdyż w Ośrodku wdrożono elektroniczny system, który to umożliwia. Zazwyczaj Ośrodek rezerwuje sobie dwa dni robocze na wydanie dokumentacji, w praktyce jednak często pacjent otrzymuje dokumentację „od ręki”. Sytuacja wygląda nieco inaczej jeżeli pacjent chce uzyskać historię choroby sprzed kilku lat (w czasie kiedy nie wdrożono jeszcze systemu elektronicznego i dokumentacja miała jedynie papierową wersję). Procedura trwa wtedy dłużej (około 7 -14 dni), gdyż archiwum znajduje się w innej części miasta. Dokumenty mogą być wysłane listem poleconym na wskazany adres. Procedura wydawania dokumentacji została opisana przez pracownicę rejestracji następująco: „Mamy wnioski. Pacjent musi taki wniosek wypełnić i  zaznaczyć o jakie dokumenty mu chodzi. Wypełnia też, w jaki sposób chce te dokumenty otrzymać. Ma wyboru pocztą lub osobiście. Czas oczekiwania zależy od tego, z jakiego okresu pochodzi dokumentacja i czy mamy ją w systemie. Jeśli jest w systemie możemy wydać praktycznie od ręki. Jak jest papierowa to znajduje się w archiwum do którego trzeba jechać i trwa to kilka dni”. Żadna z naszych rozmówczyń – pacjentek nie zgłaszała wniosku o wydanie całości dokumentacji, jednak jedna z pacjentek deklarowała: „Czasem panie pytały się czy chcę aby mi wyniki wydrukować. Ja chciałam i nie było z tym żadnego problemu.”

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek należy uznać za dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych.  Ośrodek znajduje się na trzecim piętrze galerii handlowej Madison. W dniu monitoringu w wejściu od strony ul. Rajskiej (oznaczonym tabliczką Klinika Zdrowia Kobiety) nie działały windy, co opisano w pierwszej części raporu. Tym samym dla osób mających trudności z poruszaniem się dostępne było jedynie wejście od strony galerii, gdzie winda tego dnia działała. Ośrodek przewidział dostosowanie swojej infrastruktury dla potrzeb osób niepełnosprawnych: na  parkingu podziemnym znajdują się miejsca dla osób niepełnosprawnych, a w samym Ośrodku znajdują się trzy toalety dostosowane do ich potrzeb. Gabinety posiadają obniżane fotele ginekologiczne, w całym Ośrodku nie ma wysokich progów, zaś korytarze i drzwi są wystarczająco szerokie.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Zgodnie z deklaracjami personelu Ośrodka osoby nieheteroseksualne, w związkach niemałżeńskich, osoby samotne etc. są traktowane w sposób równy i mają dostęp do świadczeń. Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż w przypadku związków jednopłciowych również od partnerki pacjentki wymagane jest podpisanie zgody na zabieg (taka praktyka nie wynika wprawdzie z żadnych przepisów, niemniej można ją uznać za symboliczne zrównanie statusu par jednopłciowych oraz heteroseksualnych, co na poziomie intencji wydaje się być dobrą praktyką).

15. Opieka psychologiczna

 
Ośrodek  zatrudnia  jednego psychologa na umowę o pracę. Psycholog jest członkiem Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Niepłodności. W planach – jak przekazała osoba zarządzająca -  jest także zatrudnienie drugiego specjalisty. Psycholog posiada studia magisterskie, specjalność psychologii klinicznej, psychologii zdrowia oraz specjalizację psychologii klinicznej. Ośrodek nie zapewnia psychologowi oddzielnego, wydzielonego gabinetu, jest on dzielony z gabinetem ginekologicznym, jednak sposób jego zorganizowania zdaje się być przyjazny dla pacjenta. Jak przekazała osoba zarządzająca, pani psycholog brała również udział w szkoleniach organizowanych przez Stowarzyszenie NASZ-BOCIAN. Pani psycholog jest członkiem zespołu Ośrodka i bierze udział w zebraniach, szkoli personel: lekarzy, pracowników rejestracji, położne. Ostatnie szkolenie psychologiczne, jak zadeklarowano, zostało przeprowadzone z pracownikami laboratorium i dotyczyło zagadnienia „Przekazywania złych wiadomości”. Według relacji osoby zarządzającej, pani psycholog sprawuje nad personelem opiekę konsultacyjną. Pacjenci mogą korzystać z konsultacji psychologicznych od wtorku do soboty w dwóch wymiarach czasowych 7.00-15.00 lub 14.00-21.00. Naszą uwagę zwróciła informacja o szacunkowej liczbie pacjentów/osób korzystających miesięcznie z pomocy psychologicznej w Ośrodku: zgodnie ze słowami osoby zarządzającej jest to około 100 osób. Na podstawie całkoształtu obserwacji pracy Ośrodka i krzyżowania poszczególnych danych należy zauważyć, iż dane te – choć imponujące – wydają się także wiarygodne. Opieka psychologiczna bowiem i nacisk na nią kładziony jest jedną z wizytówek ośrodków tej sieci, a Ośrodek gdański jest jednocześnie Ośrodkiem założycielskim istniejącym najdłużej i posiadającym wieloletnią standaryzację procedur w tym zakresie. Personel położniczy w rozmowach z nami deklarował, iż korzysta z pomocy psychologa: „Zawsze kiedy tylko czuje potrzebę”. Również lekarz potwierdził, iż bierze udział w szkoleniach psychologicznych organizowanych przez Ośrodek: "Tak, na przykład w zeszłym tygodniu mieliśmy spotkanie całego zespołu i analizowaliśmy trudne sytuacje. Co jakiś czas mamy też spotkanie z panią psycholog dającą wytyczne, jak sobie radzić z pacjentem w trudnej sytuacji. Korzystałem też z konsultacji z panią psycholog odnośnie przekazywania pacjentom trudnych informacji".

Należy podkreślić, iż dwie pierwsze dwie wizyty dla pacjentów podchodzących do in vitro są bezpłatne. Pacjenci mogą je wykorzystać w ciągu roku po zakończeniu procedury. Dawcy nasienia są obligatoryjnie konsultowani psychologicznie i ten wymóg jest częścią polityki Ośrodka związanej z dawstwem.

Pragniemy zauważyć, iż opieka psychologiczna w Ośrodku wydaje się być na bardzo dobrym poziomie. Jednak nie wszyscy pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy byli informowani o możliwości bezpłatnej konsultacji, choć deklarowali, iż gdyby taką informację uzyskali to na pewno by z niej skorzystali. Jest to tym bardziej zastanawiające, iż informacja dotycząca wsparcia psychologicznego jest umieszczona w materiałach dla pacjentów, jak również udostępniono ją na stronie internetowej. Można więc z całą pewnością powiedzieć, iż oferta jest dostępna i dość konsekwetnie przedstawiana przez Ośrodek za pośrednictwem różnych kanałów komunikacji z pacjentami. Być może więc przywołane opinie pacjentek można byłoby wyjaśnić faktem, iż opiekunowie pacjenta będący głównym źródłem informacji dla pacjentów nie zawsze tę informację przekazują? Nie umiemy powiedzieć, na ile deklaracje pacjentek były reprezentatywne, a na ile incydentalne.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Zgodnie z informacją uzyskaną w rozmowie z lekarzem, Ośrodek prowadzi dawstwo międzypacjenckie, wewnątrzrodzinne, dawstwo od osób płodnych oraz "ze wskazaniem". Rekrutacją kandydatek na dawczynie i dawców zajmuje się czteroosobowy zespół. Składają się na niego koordynator ogólny programu, koordynator dawstwa nasienia, koordynator biorstwa i koordynator dawstwa komórek jajowych. Zespół ściśle współpracuje z psychologiem. Pacjenci są informowani o średnim czasie oczekiwania na gamety/zarodek. Dawstwo i biorstwo odbywające się w Ośrodku są wyłącznie anonimowe (źródło osoba zarządzająca). Rekomendacja konsultacji psychologicznej - zgodnie ze słowami lekarza - jest nie tylko przekazywana pacjentom- biorcom oraz dawcom na mocy zwyczaju, ale jest ujęta również polityką Ośrodka. Zwracamy uwagę na tę kwestię, ponieważ pomimo iż znakomita większość placówek deklaruje stosowanie takich ustnych rekomendacji przez lekarzy, w praktyce (mierzonej istnieniem polityki lub spisanej procedury) ten system okazuje się niemal wcale nie działać. Tym bardziej należy zwrócić więc uwagę na to, iż w Ośrodku ta polityka nie tylko istnieje, ale również działa. Lekarz potwierdził również, iż pacjenci otrzymują informacje o aspektach psychologicznych i społecznych dawstwa wskazując na poradniki "Powiedzieć i Rozmawiać", które są obecne w gabinecie pani psycholog, i z których Ośrodek korzysta.

Dawstwo nasienia

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez osobę zarządzającą, Ośrodek prowadzi własny bank nasienia. Wszyscy dawcy są konsultowani przez psychologa: "Pacjenci biorcy otrzymują też informację, że dawca przeszedł pozytywnie weryfikację psychologiczną" (cytat osoba zarządzająca). Ośrodek zbiera również nieidentyfikujące informacje o dawcach, które pacjenci-biorcy mogą otrzymać na życzenie: "Np. jakieś dodatkowe informacje o uzdolnieniach muzycznych, znak zodiaku itp.". Ośrodek nie korzysta z zewnętrznych banków nasienia (źródło osoba zarządzająca). W Ośrodku nie można samodzielnie wybrać dawcy, jednak przyjęto system umożliwiający pacjentom-biorcom zachowanie dość wysokiego poziomu autonomii. Biorcom udostępniane są  szerokie dane nieidentyfikujące, w tym: wiek, wykształcenie, pochodzenie etniczne, cechy fenotypowe, grupa krwi, panele badań, którym byli poddani dawcy/dawczynie. Przed przystąpieniem do procedury – jak poinformowała osoba zarządzająca – pacjentom biorcom są przedstawiane dane w zakresie skuteczności Ośrodka w procedurach z zastosowaniem gamet dawców/zarodków oraz informacja o stanie prawnym dawstwa w Polsce. Zgodnie ze słowami lekarza, pacjenci - biorcy wraz z koordynatorem dawstwa analizują preferencje biorców i są one uwzględniane przy doborze dawcy. Nad całością procesu czuwa koordynator dawstwa, jest to samodzielny pracownik zajmujący się kwestiami dawstwa i biorstwa gamet oraz zarodków. Udziela on również pacjentom informacji dotyczących np. przyjętego przez Ośrodek limitu potomstwa jednego dawcy/dawczyni czy możliwości zarezerwowania materiału genetycznego konkretnego dawcy na przyszłość.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od lekarza, średni czas oczekiwania na komórkę jajową dawczyni wynosi około 2-3 miesięcy, zaś oczekiwanie na adopcję zarodka potrafi trwać nawet pół roku lub dłużej ze względu na małą liczbę zrzeczeń.

17. NASZE REKOMENDACJE

Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:
  1. Organizację procedur związanych z dawstwem i biorstwem gamet/zarodków wdrożoną przez Ośrodek należy uznać za wzorcową: pacjenci biorcy i kandydaci na dawców otrzymują pakiet informacji dotyczących dawstwa/biorstwa włączając w to długoterminowe konsekwencje, informację o stanie prawnym, społecznym i psychologicznym; w procesie uczestniczy psycholog i dedykowany programowi koordynator;
  2. Organizację opieki psychologicznej również należy uznać za wzorcową nie tylko w zakresie istnienia takiej oferty, ale przede wszystkim z uwagi na inicjatywę Ośrodka wobec zapewnienia wszystkim pacjentom możliwości dwóch bezpłatnych konsultacji. Równie istotne jest, iż psycholog w Ośrodku wydaje się rzeczywiście pełnić swoją funkcję: rozumiemy pod tym określeniem włączenie psychologa do zespołu Ośrodka, organizację szkoleń dla personelu, ścisłą współpracę z personelem, ale także wagę przywiązywaną przez Ośrodek do edukacji psychologicznej pacjentów i ich aktywnego zachęcania do zwiększenia swoich szans w leczeniu poprzez skorzystanie ze wsparcia psychologicznego. Wagę tę potwierdzają konkretne świadectwa: umieszczenie informacji o pomocy psychologicznej na stronie inernetowej Ośrodka, obecność drukowanych ulotek i informacji dla pacjentów dotyczących oferty psychologicznej, ale także refleksje personelu na temat naturalności współpracy pomiędzy lekarzami, położnymi, pielęgniarkami i psychologiem;
  3. Zwróciłyśmy uwagę na funkcję Opiekuna pacjenta pełniącego rolę „najbliższego kontaktu dla pacjenta”. Wydaje się to być dobrą i przyjazną pacjentowi praktyką, choć być może warto rozważyć możliwość kontaktu między Opiekunem i pacjentami również poza czasem wizyty/obecności w Ośrodku, jak również umożliwić stałość tego kontaktu, jeśli pacjent będzie mieć taką potrzebę.

Rekomendacje
  1. Rekomendujemy rozważenie likwidacji nierównowagi stron: wprowadzenie umów cywilnoprawnych precyzujących obowiązki obu stron (tj. Ośrodka i pacjentów), usunięcie z formularzy zgód zapisów, które mogą być traktowane jako klauzule abuzywne (niedozwolone) i dyskryminujące;
  2. Zachęcamy do refleksji nad możliwością negocjowania umów, zwłaszcza że leczenie to sytuacja dynamiczna, pewne sytuacje mogą być nietypowe, a obowiązujące standardowe umowy mogą nie przystawać do sytuacji pacjentów. Namawiamy do przyznania pacjentom większej autonomii w kwestii udzielanych przez nich zgód, nie wpływających bezpośrednio na proces leczenia (np. przetwarzania przez Ośrodek danych uzyskanych podczas przeprowadzonych procedur);
  3. Rekomendujemy wpisanie na stronę www informacji o wykonywanych zabiegach w ramach umowy z NFZ;
  4. Sugerujemy poprawę komunikacji pacjentów z Ośrodkiem, w tym przede wszystkim usprawnienie działania infolinii. Ponadto rekomendujemy rozważenie przygotowania linii dyżurnej dla pacjentów po zabiegach ingerencyjnych, ewentualnie rutynowe udostępnianie takim pacjentom numerów telefonów komórkowych do  lekarzy lub do kompetentnej osoby, która będzie w stanie ocenić, czy sprawa zgłaszana przez pacjenta wymaga natychmiastowego działania czy niekoniecznie. Zwracamy uwagę, iż relacja pacjent-lekarz zawsze opiera się na zaufaniu ze strony pacjenta, zaś proces leczenia jest procesem, a nie incydentem, w związku z tym pacjent oczekuje, iż lekarz będzie zainteresowany informacją o ewentualnych powikłaniach występujących po godzinie 21.00, które przecież wynikają bezpośrednio z terapii wdrożonej w Ośrodku i mogą być jej konsekwencją.  Część polskich ośrodków rozwiązuje ten problem powołując bezpłatne telefony dyżurne dla pacjentów po zabiegach interwencyjnych. Nawet jeśli konkluzją takiej rozmowy jest istotnie odesłanie pacjenta na szpitalną izbę przyjęć, pacjent otrzymuje komunikat, iż jego stan zdrowia nie jest jego wyłącznym problemem i Ośrodek również jest nim zainteresowany;
  5. Zachęcamy do publikacji na stronach internetowych skuteczności leczenia z podaniem metodologii.

18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul. Rajska 10
80-850 Gdańsk
Telefon: 58 58 58 801
E-mail:
WWW: http://www.klinikainvicta.pl
Kierownik: Patrycja Korzeniewska-Witt
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • MARtest
  • Badanie MSOME
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • IVF IMSI
  • PESA
  • TESA
  • IVM
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • PGD diagnostyka preimplantacyjna
  • Badanie genetyczne komórek jajowych przed zapłodnieniem
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • Sono HSG
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy