Dane placówki

Specjalistyczny Ośrodek Ginekologii, Położnictwa i Leczenia Niepłodności GRAVIDA

Istnieje od 1999 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2011
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Gravida Płock
Data przeprowadzonego monitoringu 20.03.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2011 roku  oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i uczestniczy w szkoleniach ESHRE. Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w budynku, w którym swoją siedzibę mają również inne instytucje (gabinet stomatologiczny i solarium). Wejście do Ośrodka jest dobrze oznakowane. Z uwagi na to, iż Ośrodek znajduje się na osiedlu mieszkalnym może być problem z miejscami parkingowymi (brak wydzielonego miejsca dla osób niepełnosprawnych). Ośrodek zajmuje dwa piętra: na pierwszym piętrze mieści się część  laboratoryjna, pokój do oddawania nasienia oraz sala zabiegowa i pokój wypoczynkowy; na drugim -  gabinety i rejestracja. W Ośrodku znajduje się winda, więc również pacjenci z ograniczeniami ruchu mają dostęp do obu kondygnacji. Rejestracja mieści się bezpośrednio przy wejściu do Ośrodka. Pacjenci oczekujący na wizytę mają bezpłatny dostęp do wody oraz gorących napojów. Na stolikach wyłożona jest prasa oraz ulotki medyczne. W poczekalni znajdują się wyłącznie krzesła, być może dobrym pomysłem byłoby ustawienie foteli, bądź niewielkich kanap. Pacjentom udostępniono jedną toaletę przystosowaną również dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Poczekalnia oraz toaleta są czyste, w toalecie jest dostęp do ciepłej i zimnej wody, ręczników i papieru toaletowego oraz mydła.

Sytuacja badawcza

Część rozmów z personelem i pacjentami odbywała się w „sali konferencyjnej”, w której umieszczono tablicę z zaplanowanymi zabiegami (nazwisko pacjentki, data, rodzaj zabiegu, lekarz wykonujący itp.). Dane nie były w żaden sposób zasłonięte. Podczas naszego monitoringu w gabinecie położnych odbywały się badania KTG. Sprzęt ustawiony był na taką głośność, aby położna słyszała ton serca płodu, co jest oczywiście zrozumiałe. Siłą rzeczy jednak słyszały go również wszystkie pacjentki przebywające w rejestracji (co może być bardzo niekomfortowe dla pacjentów leczących niepłodność, którzy często mogą być również po poronieniach). Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, zostały wcześniej poproszone przez personel o rozmowę z nami.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Strona WWW

Ośrodek prowadzi stronę internetową, która jest podstawowym narzędziem informacyjnym o ofercie Ośrodka. W opinii pacjentów strona jest przejrzysta: „strona jest czytelna, mało szumu informacyjnego” (cytat pacjent).
W samym Ośrodku nie ma tablicy z lekarzami przyjmującymi pacjentów, więc również w tym zakresie źródłem informacji może być tylko strona WWW lub rozmowa z rejestracją. Oferta Ośrodka opisana jest na stronie dość szczegółowo. Przy opisie poszczególnych badań/zabiegów znajdują się informacje o ich przebiegu, sposobie przygotowania do nich i skutkach ubocznych. Informacje takie pacjenci dostają również w formie pisemnej od lekarza (są one integralną częścią zgód na zabiegi/badania/procedury).
Jak wspomniano, na stronie WWW Ośrodka znajduje się spis specjalistów zatrudnionych w Ośrodku w podziale na grupy personelu: lekarze, pielęgniarki/położne, embriolodzy, pracownicy laboratorium, pracownicy rejestracji. Nie wszyscy pracownicy mają zdjęcia. Brakuje również informacji o kwalifikacjach kadry i ich biogramów (z wyjątkiem części lekarzy). Uwagę zwraca zakładka „dokumenty do pobrania”- można tam znaleźć wzory dokumentacji proponowanej przez Ośrodek pacjentkom, co należy uznać za bardzo dobrą praktykę. Innym dobrym rozwiązaniem jest opisanie pierwszej wizyty w Ośrodku, jednak warto byłoby poszerzyć ten opis o wymagane/sugerowane wyniki badań, które lekarz mógłby podczas wizyty odpowiednio zweryfikować. Dzięki temu pacjenci mieszkający poza Płockiem byliby lepiej przygotowani do wizyty. Zwróciłyśmy również uwagę na zamieszczone przez Ośrodek porównanie programu refundacyjnego i programu komercyjnego dostępnego w Ośrodku (porównanie przeprowadzono za pomocą czytelnej tabeli). Wśród opisu pojawiła się informacja, iż w przypadku programu rządowego nadliczbowe komórki jajowe mogą zostać jedynie zniszczone lub oddane innej parze w przeciwieństwie do możliwości oferowanej przez Ośrodek, gdzie decyduje para. Zwracamy uwagę, iż informacja jest niepełna: pacjenci uczestniczący w programie rządowym mogą zdeponować swoje komórki jajowe dla  samych siebie, zniszczyć lub oddać innym parom, a więc mają te same możliwości, co pacjenci podchodzący do IVF w ramach procedury komercyjnej.
 
Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Lekarze pracujący w Ośrodku podają swoje numery telefonów pacjentom i są z nimi w stałym kontakcie - nie jest to wynikiem przyjętej procedury, ale indywidualnej praktyki lekarzy. Pacjenci mają także kontakt z Ośrodkiem poprzez numer telefonu do położnej i embriologa. W rozmowach z personelem i pacjentami potwierdziłyśmy, iż każda pacjentka otrzymała numer telefoniczny do położnej (dostępny również poza godzinami pracy, m.in. na wypadek sytuacji nagłych), a większość również numer telefonu komórkowego lekarza. Pacjentki deklarowały, że telefony były odbierane i kontakt był stały w miarę ich potrzeb. Wydaje się, że pacjentkom zapewnia się kontakt z lekarzem/pracownikami Ośrodka w największym możliwym stopniu. Wypowiedź lekarza: “Zasada jest taka, że od 8.00-9.00 do 20.00 jest telefon bezpośredni do ośrodka. W weekendy i poza godzinami pracy pacjentki otrzymują numer do położnej. Poza tym ja daję też swój numer i mogą dzwonić”. Zatem pomimo braku formalnej linii dyżurnej należy przyjąć, iż Ośrodek realizuje całodobowy kontakt dla pacjentów zgodnie z Pacjenckimi Standardami w leczeniu niepłodności.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W samym Ośrodku nie są dostępne materiały edukacyjne. Wszystkie informacje w formie pisemnej przekazywane są pacjentom przez lekarza prowadzącego w opracowanych formularzach informacyjnych, które zawierają jednocześnie zgody na przeprowadzenie proponowanego leczenia. Wszystkie informacje udzielane są tylko przez lekarza prowadzącego i położną, która odgrywa również znaczącą rolę w kontaktach z pacjentami. W poczekalni można znaleźć materiały reklamowe i czasopisma, nie wykłada się natomiast materiałów edukacyjnych z zakresu niepłodności, w tym publikacji, poradników dotyczących leczenia niepłodności czy adopcji. Również lekarze, jak wynika z rozmowy z lekarzem i pacjentkami,  nie polecają swoim pacjentom  publikacji tematycznych.  Wszelkich szczegółowych informacji udziela lekarz podczas wizyty. Źródłem wiedzy, wielokrotnie wymienianym przez pacjentki w rozmowach z nami, są również położne:  “Przekazuję informacje o zabiegach, powikłaniach, znieczuleniu, laparoskopii, histeroskopii.  Pacjentki pytają “pani Małgosiu, a co to jest ta histeroskopia?” (cytat położna). Rola personelu położniczego również w kontekście informacji udzielanych pacjentom i współpracy z personelem medycznym została opisana szerzej w rozdziale poświęconym opisowi wizyty lekarskiej.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Na stronie internetowej znajduje się cennik. Wydaje się być kompletny, brakuje w nim jednak informacji o koszcie procedury IVF z komórką dawczyni oraz informacji o koszcie procedury adopcji zarodka. W trakcie wywiadów z pacjentami i personelem dowiedziałyśmy się, iż w Ośrodku nie ma centralnego systemu płatności za wizyty. Nie było dla nas jasne, dlaczego nie ma możliwości uiszczania opłaty w rejestracji, tylko: „każdy lekarz dysponuje swoją kasą” (cytat: rejestracja) – i sam pobiera płatność. Pacjenci również w wywiadach zgłaszali, że nie zawsze otrzymywali paragon czy rachunek. Być może dla niektórych pacjentów taka sytuacja może wiązać się z dyskomfortem (wydaje się, że pacjentom łatwiej jest o płatnościach rozmawiać z pracownikami recepcji niż z lekarzem). Pracownicy Ośrodka, na pytanie dotyczące możliwości uiszczania płatności za pośrednictwem przelewów przekazali nam, że taka możliwość jest, jednak: „to wszystko załatwia się z lekarzem”. Tym samym należy stwierdzić, że dobrym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie przejrzystych zasad płatności.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Ośrodek na swojej stronie przekazuje ogólne informacje na temat skuteczności proponowanych metod leczenia niepłodności. Wskaźniki ciąż zostały przedstawione w odniesieniu do transferów świeżych i kriotransferów w podziale na ciąże biochemiczne i kliniczne, jednak nie udostępniono informacji, czy liczono ciąże na transfer, na procedurę czy na pacjentkę. Brakuje również informacji, czy podane dane odnoszą się do wszystkich rodzajów zapłodnienia pozaustrojowego, czy może jedynie do IVF z własnymi gametami pacjentów.  Pacjenci podczas wywiadów deklarowali jednak, że lekarz prowadzący przedstawiał ustnie informacje o skuteczności danego zabiegu.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od personelu pacjenci są informowani o zaleceniach ESHRE w zakresie i ryzyku związanym z ciążami wielopłodowymi: „Do 35 roku życia przyjęliśmy zasadę, że transferujemy SET” (cytat lekarz). Pacjentki potwierdziły, iż ta kwestia została z nimi omówiona przez lekarza.

4. Program refundacyjny


Ośrodek nie jest realizatorem programu refundacyjnego.

5. Rejestracja wizyty


Na wizytę w Ośrodku można się umówić telefonicznie bądź osobiście, nie ma możliwości umawiania się na wizyty przez Internet. Na pierwszą wizytę pacjenci czekają do 1,5 tygodnia (źródło: rejestracja i pacjenci). W rejestracji pracują – w zależności od dnia i pory – dwie lub trzy osoby. Personel zwraca się do pacjentów w sposób dyskretny i życzliwy, stosując formę „Pan, Pani” -  potwierdzają to wszystkie wywiady z pacjentami. Obserwacje bezpośrednie oraz rozmowy z pacjentami wskazały, iż pacjenci nie zawsze otrzymują pokwitowanie płatności.

Rejestracja znajduje się bezpośrednio przy wejściu do Ośrodka, w centrum średnich rozmiarów poczekalni. Wydaje się, że wielkość poczekalni zaspokaja potrzeby pacjentów Ośrodka. Sama rejestracja nie jest w żadnej sposób odizolowana od reszty poczekalni, co sprawia, że pacjenci mogą czuć dyskomfort i co bywało podnoszone przez niektórych pacjentów: „Poczekalnia jest zbyt mała i nie ma komfortu, czasem potrzebne jest miejsce odosobnienia, np. do popłakania albo zjedzenia czegoś, a tak wszyscy wszystko słyszą "to ten pan przyszedł badać nasienie" (cytat pacjentka). Jak wspomniano w poprzedniej części, w poczekalni nie ma tablicy z nazwiskami oraz godzinami przyjęć lekarzy pracujących w Ośrodku, więc wiedzę na ten temat pacjenci mogą czerpać jedynie ze strony WWW lub z rejestracji. Zwróciłyśmy uwagę na relację jednej z pacjentek, która opowiedziała nam, iż zdarzyło się, że lekarz endokrynolog nie przyjechał na wizytę i nie powiadomił o tym Ośrodka. Nie byłyśmy w stanie zweryfikować, czy faktycznie była to szczególna sytuacja – jednorazowa, czy takich przypadków zdarza się więcej.

Pracownicy rejestracji nie uczestniczą w szkoleniach dotyczących umiejętności miękkich, ale w trakcie wywiadów przyznawali, że byliby zainteresowani: “Zdarza mi się, jak lekarz wyjeżdża na sympozjum, to ja mogę wyjeżdżać z nim”, “korzystamy z konferencji z portali medycznych”, “psycholodzy przychodzą dla pacjentek, nie dla nas, ale ja mogę się spotkać z naszym psychologiem” (cytaty: personel).

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Lekarze Ośrodka deklarują, iż przestrzegają algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych PTMR i PTG. Ośrodek nie ma przyjętego i stosowanego przez lekarzy schematu  prowadzenia pierwszej i  każdej kolejnej wizyty informacyjnej, są to indywidualne zwyczaje lekarzy. Wszystkie pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy potwierdziły, że informacje udzielane podczas wizyty są kompleksowe – omawia się plan leczenia, proponowane badania i zabiegi: „lekarz sam pytał pod koniec wizyty, czy coś jest niejasne”, “jak coś zapomniałam, to po przyjściu do domu dzwoniłam” (cytaty pacjentki). Lekarz w czasie wywiadu podkreślał kilkukrotnie, że jest zwolennikiem, aby na wizytę pacjentki nie przychodziły same, aby ktoś im towarzyszył, również z uwagi na to, że informacje wówczas otrzymują dwie osoby. Potwierdzili to także pacjenci: „Obligatoryjnie na pierwszą wizytę musieliśmy przyjść razem” (cytat pacjent).

Wszystkie ankietowane pacjentki dysponowały prywatnym numerem telefonu do położnej, z którego mogły korzystać w każdej chwili.  Dobrą praktyką stosowaną w Ośrodku i potwierdzoną przez wszystkich rozmówców-pacjentów jest otoczenie pacjentki opieką w równym stopniu  przez lekarza, jak i przez położną. Wymaga zauważenia, że lekarz i położna ściśle ze sobą współpracują. Każda wizyta u lekarza jest poprzedzona spotkaniem z położną, która przeprowadza wstępny wywiad. Po wizycie lekarskiej pacjentka ponownie wraca do położnej. Tak funkcjonujący system obsługi pacjentów ma wiele zalet, przede wszystkim jednak daje pacjentce kilka okazji do tego, aby zadać nurtujące ją pytania czy wyjaśnić wątpliwości. Bardzo pozytywne wrażenie wywarła na nas praktyka stosowana przez jednego z lekarzy w zakresie pomocy psychologicznej. W czasie wywiadu lekarz przyznał, że jeśli widzi, że pacjentka wymaga pomocy ze strony psychologa, natomiast nie udaje mu się jej przekonać – odnotowuje w dokumentacji przekazywanej położnej,  aby jeszcze raz spróbowała porozmawiać z pacjentką na ten temat. W wywiadach przeprowadzonych z pacjentkami potwierdzała się ogromna rola położnej w kontakcie z pacjentami, pacjentki w wywiadach podkreślały wielokrotnie: „pani Małgosia wszystko wyjaśniła”, „pani Małgosia – super”. Z rozmów z położną wynikało, że pacjentki są w Ośrodku zawsze zaopiekowane i szczególną uwagę poświęca się temu, aby opuszczały Ośrodek w stanie dobrym: “Nie wypuszczamy szlochającej pacjentki”.

Żaden z pacjentów, z którymi miałyśmy okazję rozmawiać, nie zgłaszał zastrzeżeń, co do zakresu informacji na temat swojego stanu zdrowia przekazywanych mu przez lekarza. Pacjentki pytane o czas trwania pierwszej wizyty tzw. informacyjnej podawały różne wartości: od 40 minut do 1 godziny. Potwierdził to także lekarz, według deklaracji którego wizyta trwa tyle, ile potrzebuje tego pacjentka: “nie ma czasu limitu wizyty, ale zwykle 30 minut - 40 minut”, “Pacjentka ma możliwość zadawania pytań”, “dopóki pacjentka ma pytania musi być w gabinecie”.

Dobrą praktyką jest proszenie przez lekarza pacjentek o przygotowanie sobie jeszcze przed wizytą pytań i wątpliwości na kartce: “Proszę pacjentkę, żeby sobie wypisała pytania”.

Ankietowani pacjenci przekazywali, iż nie mieli problemów ze zrozumieniem języka lekarza. Zgodnie deklarowali, że lekarz zwraca się do nich z szacunkiem, stosując formę grzecznościową „Pani, Pan”.

7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do oddawania nasienia. Jest usytuowany dyskretnie, na innym piętrze niż rejestracja, główna poczekalnia i gabinety lekarskie (na tym samym piętrze jest też sala zabiegowa i pomieszczenie wypoczynkowe). Dzięki temu, że znajduje się w ramach części laboratoryjnej, inni pacjenci nie mogą obserwować, gdzie udaje się pacjent. Zapewnia to pacjentom udającym się na badanie nasienia całkowitą dyskrecję.

W trakcie monitoringu stwierdziłyśmy, iż pokój do oddawania nasienia jest czysty, wyremontowany, z dostępem do umywalki (ciepła i zimna woda, mydło, ręczniki papierowe), bez dostępu do toalety. Pokój jednocześnie jest bardzo niewielki, więc przebywanie w nim pacjenta wraz z partnerką może nie być dostatecznie komfortowe.  Należy jednocześnie zauważyć, że w trakcie wywiadu lekarz przyznał, że nie informuje zwyczajowo pacjenta o tym, że może wejść do pokoju z partnerką (tylko jeśli pacjent sam o to zapyta). Oświetlenie w pokoju jest dość jaskrawe, co zwróciło naszą uwagę – wydaje się, iż w pomieszczeniu przeznaczonym do oddawania nasienia warto by zapewnić pacjentom łagodniejsze lub regulowane oświetlenie. Wszyscy pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy przekazali, iż wywoływanie ich na badanie nasienia odbywało się poprzez formę „Pan + nazwisko”, co nie wydaje się być najszczęśliwszym rozwiązaniem z uwagi na odczuwaną przez wielu pacjentów potrzebę zachowania dyskrecji i anonimowości.

Ośrodek ma przyjętą i stosowaną przez personel procedurę dotyczącą pacjentów oddających nasienie - pacjent przychodzi do rejestracji, rejestratorka wypełnia skierowanie na badania. Próbkę z nasieniem pacjenci zostawiają w pokoju, skąd zabiera ją osoba z laboratorium (pacjent wykorzystuje dzwonek w celu powiadomienia embriologa). Schemat ten potwierdzają zarówno wywiady z personelem jak i z pacjentami.

W Ośrodku nie są dostępne bezpłatne, specjalne prezerwatywy bez środka plemnikobójczego do oddawania nasienia, więc nie ma możliwości oddania nasienia alternatywnym sposobem (w trakcie stosunku poza Ośrodkiem). Jednakże lekarz, z którym rozmawiałyśmy, deklarował, że informuje pacjentów, którzy z różnych powodów nie chcą lub nie mogą oddać nasienia w Ośrodku o możliwości oddania nasienia w domu, co znalazło również potwierdzenie w wywiadzie z jedną z pacjentek, której mąż skorzystał z tej możliwości. Inne pary wprawdzie z takiej możliwości nie skorzystały, jednak poinformowały nas, że również otrzymały od lekarza taką informację. Jednocześnie lekarz zaznaczył w swojej wypowiedzi, że nie jest zwolennikiem tego sposobu: “jesteśmy zwolennikami oddawania na miejscu”, “zdarzały się sytuacje – że pacjenci oddawali nie swoje nasienie”.

Za dobrą praktykę należy uznać przyjęty w Ośrodku zwyczaj, że płatność za badanie nasienia ma miejsce dopiero po wizycie – dzięki temu pacjenci nie są narażani na dodatkowy stres.

8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajdują się dwa gabinety ginekologiczne, do każdego przylega łazienka wyposażona w bidet, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Pacjentki przygotowują się do badania właśnie w łazienkach przynależących do gabinetów. W samym gabinecie fotel ginekologiczny usytuowany jest bezpośrednio przodem do drzwi (nie zasłania go np. parawan), jednak nie można wejść bezpośrednio do gabinetu więc nikt niepowołany nie wejdzie tam np. podczas badania (w tym celu trzeba przejść przez pokój położnej) – pacjentki potwierdziły w rozmowach, iż wizyty nie są zakłócane wejściem osoby trzeciej. Zgodnie z deklaracją lekarza stosowaną przez niego praktyką jest informowanie pacjentki o czynnościach podejmowanych w trakcie badania/zabiegu. Pacjentki potwierdzają również ten fakt.

Ośrodek posiada jedno pomieszczenie pielęgnacyjne dla pacjentek przewiezionych bezpośrednio z pokoju zabiegowego. W pokoju tym pacjentki wybudzają się ze znieczulenia ogólnego oraz odpoczywają po zabiegu. Znajduje się w nim m.in. szafka zamykana na kluczyk, gdzie pacjentka może pozostawić swoje osobiste rzeczy (przebiera się również w tym pomieszczeniu).  Łazienka przynależna do pomieszczenia wypoczynkowego nie jest dostępna bezpośrednio, trzeba przejść przez wewnętrzny korytarzyk (jest wydzielona część z ogolnie dostępnej poczekalni). W opisywanej łazience poza bidetem znajduje się także prysznic i środki higieny takie jak ręczniki czy podpaski. Ośrodek zapewnia również jednorazową odzież i obuwie zabiegowe pacjentkom poddającym się zabiegom medycznym. Według deklaracji pracowników Ośrodka pacjentkom mogą  towarzyszyć osoby bliskie podczas transferu oraz w pokoju wypoczynkowym po punkcji. Pacjentka, z którą rozmawialiśmy potwierdziła taką praktykę.

Pacjentki potwierdziły powyższe informacje uzyskane w wywiadach z personelem i deklarowały, że miały możliwość skorzystania z odzieży jednorazowej, zapewniono im dostęp do napojów oraz że w pomieszczeniu pielęgnacyjnym pozostawały pod opieką położnej.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ. Jedna z pacjentek przekazała nam jednak, iż można liczyć na informację od personelu Ośrodka w zakresie możliwości wykonania badań w ramach NFZ: „Lekarz sam kierował do ośrodka, gdzie jest możliwość wykonania badania na NFZ”.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Należy podkreślić, iż Ośrodek udostępnia część swoich umów na stronie internetowej w zakładce „Dokumenty do pobrania”. Nalezy uznać to za bardzo dobrą praktykę wskazującą na przejrzystość pracy Ośrodka. Ponadto w rozmowie z osobą zarządzającą otrzymałyśmy informację, że umowy zawierane z Kliniką podlegają negocjacjom a pacjenci otrzymują je z wyprzedzeniem. Pacjenci potwierdzili tę informację; jedna para pacjentów zadeklarowała, iż nie otrzymała kopii podpisanej przez siebie dokumentacji, reszta pacjentów przekazała, iż otrzymała kopie.

Pacjenci Ośrodka podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Część dokumentów przekazanych przez ośrodek nosi nazwę „Umowa zgody…”, jednak po przeanalizowaniu treści ww dokumentów należy uznać, że jest to jednostronne oświadczenie pacjentów, a umowa to kontrakt zawierany przez co najmniej dwie strony.

Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których przedmiotem jest świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej, przeprowadzane są na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów; nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.)." ).

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek–pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie interesów pacjenta. Tym samym przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny.

Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona drogą elektroniczną przed monitoringiem i składały się na nią następujące dokumenty:

  1. Umowa zgody na przeprowadzenie inseminacji domacicznej
  2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy
  3. Zgoda na przystąpienie do cyklu leczenia niepłodności
  4. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do zarodków w programie dawstwa oocytów
  5. Umowa zgody dla dawczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków
  6. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do oocytów / zarodków w programie Egg Sharing
  7. Umowa zgody dla biorczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków
  8. Oświadczenie (składane przez ośrodek, zawierające zobowiązanie ośrodka do przyjęcia komórek jajowych pacjentki)
  9. Zgoda na zamrożenie zarodków
  10. Wyrażenie zgody na zamrożenie oocytów
  11. Wyrażenie zgody na zamrożenie i przechowywanie nasienia
  12. Formularz przyjęcia/wydania nasienia
  13. Formularz przyjęcia/wydania oocytów
  14. Formularz przyjęcia/wydania zarodków
  15. Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych zarodków
  16. (Zgoda) Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych oocytów
  17. Karty informacyjne leczenia (dokumenty wydawane przez ośrodek, przekazywane pacjentom po wykonanym zabiegu lub pozostawiane w dokumentacji medycznej)
  18. Wyrażenie zgody na znieczulenie do zabiegu
  19. Oświadczenie pacjenta (pełnomocnictwo do uzyskania dokumentacji medycznej)
  20. Prośba o zniszczenie zarodków
Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden
z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną wyłącznie najważniejsze wątpliwości.

1. Umowa zgody na przeprowadzenie inseminacji domacicznej

Jak wskazano już wyżej, umowa  to kontrakt zawierany przez co najmniej dwie strony, zaś z treści analizowanego dokumentu wynika, iż zawiera on jednostronne oświadczenie pacjentów. Celowym wydawałoby się dostosowanie tytułu dokumentu do jego treści i Użycie nazwy „Zgoda na …”.
Powyższa uwaga ma zastosowanie do wszystkich dokumentów przedstawionych przez Ośrodek, w których zastosowano wymienioną konstrukcję stylistyczną.
 
2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy

W analizowanym dokumencie zostały nieprawidłowo ponumerowane ustępy – znajdują się w nim dwa ustępy o numerze 11.
Ustęp 11
„11. Oświadczamy, że przy dołożeniu należytej staranności przez personel medyczny Kliniki w powyższym postępowaniu rezygnujemy z wszelkich roszczeń, które mogłyby powstać w wyniku lub w związku z:
  1. wszelką interwencją lub badaniem, wykonanymi w celu zapłodnienia;
  2. wyborem nasienia jego dawcy, jego cech; czy to osobistych, dziedzicznych, czy psychologicznych;
  3. dzieckiem/dziećmi urodzonymi w wyniku leczenia, jego płcią, wyglądem, charakterem i stanem zdrowia;”

Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:

„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;”

Wobec powyższego zapis powyższy w części dotyczącej wyłączenia odpowiedzialności Ośrodka może być uznany za klauzulę abuzywną. Cytowany ustęp zawiera wprawdzie wskazanie, iż personel medyczny ośrodka będzie działał „przy dołożeniu należytej staranności”, jednak  wyłączenie a priori wszelkich praw pacjentów do dochodzenia roszczeń, które mogłyby powstać w związku z przeprowadzanymi procedurami medycznymi, stanowi znaczne pogorszenie sytuacji pacjenta – konsumenta. Zapis może sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i prawnym, iż nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia roszczeń należy do właściwego sądu.

Ustępy 11 -13

„11. Uznajemy się za prawnych rodziców dziecka (dzieci) urodzonego [w] wyniku leczenia in vitro tak, jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku partnerskiego).
„12. Przyjmujemy na siebie wszelkie obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9 poz 59 ze zm.);
„13. Żadne z nas nie wystąpi o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa;”

Ustęp 11 zawiera błąd logiczny, gdyż sam fakt pozostawania rodziców w związku małżeńskim powoduje uznanie je za dziecko małżeńskie (zgodnie z Art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), niezależnie od sposobu jego poczęcia (w wyniku szeroko rozumianej interwencji medycznej lub nie).

Zgodnie z Art. 68 K.r.io. „Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”

W przypadku związku nieformalnego (związku partnerskiego) uznanie ojcostwa następuje w sposób określony w Art. 73 i 74 k.r.i.o., przed wskazanymi tam organami.  Ośrodek nie jest podmiotem uprawnionym do odbierania oświadczenia o uznaniu ojcostwa.
Dodatkowo w świetle obowiązującego prawa (analiza dokumentacji wykonana przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu niepłodności) każdy mężczyzna ma prawo wystąpić z wnioskiem o zaprzeczenie ojcostwa, co wynika bezpośrednio z K.r.io. (Art. 63, Art. 67 i Art. 69), z zastrzeżeniem cytowanego już Ar. 68 k.r.i.o.

Cytowany ust. 13 nie może skutecznie zobowiązać ojca (partnera matki) do zaniechania zaprzeczenia ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę. Kodeks daje mu taką możliwość i umowa zawierana z Ośrodkiem nie powinna być sprzeczna z ustawą.

Na podstawie Art. 61(9) „matką dziecka jest kobieta, która je urodziła” wobec czego kobieta taka nie może wystąpić o zaprzeczenie macierzyństwa.

Należy wskazać ponadto, iż wszelkie oświadczenia dotyczące uznania rodzicielstwa i wynikających z niego obowiązków, złożone przed poczęciem dziecka, nie mają mocy prawnej. Obowiązki rodziców wobec dziecka powstają z chwilą urodzenia żywego dziecka (dodatkowo – uznania dziecka przez jego ojca, w sposób określony przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku gdy rodzice dziecka nie pozostają w związku małżeńskim).

Ust. 12 to zapis z użyciem języka dyskryminującego, sugerujący, iż dzieci poczęte wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowego uznania (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).

Ponadto należy zauważyć, że w polskim prawie nie została wprowadzona instytucja “związku partnerskiego”, nie jest zatem jasne, jak interpretowany byłby powyższy zapis.

Ust. 14. Zdanie pierwsze

„14. Partner nie będący mężem matki dziecka zobowiązuje się do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu. Obowiązki męża regulują przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;”

Jest to niepełne przytoczenie art. 141 K.r.io., który stanowi:

„Art. 141. § 1. Ojciec niebędący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub strat. Roszczenia powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy dziecko urodziło się nieżywe.
 

§ 2. Roszczenia matki przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawniają się z upływem lat trzech od dnia porodu.”

Jeśli cytowany ust. 14 ma pełnić rolę informacyjną dla pacjentów, celowe byłoby zacytowanie całego art. 141 k.r.io.

Ust. 14 zdanie drugie

…Obowiązki męża regulują przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;”

Prawdopodobnie chodziło o zapis „Obowiązki ojca, będącego mężem matki ….”

Ustęp 15

 „15. Niniejszym zgadzamy się taktować dziecko (dzieci) urodzone w wyniku leczenia in vitro, jak nasze własne;”

Zapis z użyciem języka dyskryminującego, sugerujący, iż dzieci poczęte wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowego uznania (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).

Ustęp 16

„16. Warunki tego formularza będą wiążące także w przypadku, gdy Klinika Gravida dokona tylko transferu zarodków, ale gdy zapłodnienie komórek jajowych nasieniem dawcy przeprowadzono w innej zaaprobowanej instytucji;”

Zapis wydaje się niejasny. Zgoda reguluje zabiegi dokonywane w Ośrodku. Zabiegi dokonane poza Ośrodkiem powinna regulować umowa zawarta pomiędzy pacjentami a podmiotem, który wykonuje te zabiegi.

Ponadto, powołując się na Rejestr Klauzul Niedozwolonych, sygn. akt XVII AmC 162/05, Rejestr klauzul niedozwolonych – klauzula nr: 1019.

Postanowienie uznane za niedozwolone: „Zleceniobiorca ma prawo przekazywania praw
i obowiązków wynikających z niniejszej umowy osobom trzecim”

 3. Zgoda na przystąpienie do cyklu leczenia niepłodności

Ustęp 1

Zwracamy się z prośbą …o przeprowadzenie cyklu leczenia, …

Zgodnie z cytowanym powyżej opracowaniem ( Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”)  kontrakt pomiędzy Ośrodkiem medycznym i pacjentem to umowa świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. Zastosowanie określenia „prośba” nie odzwierciedla charakteru konsumenckiego stosunku prawnego Ośrodek - pacjent, ponieważ stawia pacjentów nie na pozycji świadczeniobiorców (którymi są), a na pozycji osób proszących o pomoc. Stosunek pomiędzy Ośrodkiem i pacjentami jest zawsze stosunkiem nierównym, w którym pacjent jest stroną słabszą. Podkreślanie tego stosunku paternalistycznym brzmieniem Prośby tylko pogłębia tę nierówność.

Ustęp 3

3. Zostaliśmy poinformowani o możliwości przekazania określonej ilości komórek jajowych pobranych w trakcie punkcji w programie Egg Sharing. W pełni rozumiemy ideę programu i po dokładnym przedyskutowaniu z lekarzem prowadzącym wyrażamy zgodę/nie wyrażamy zgody na donację komórek jajowych w celach prokreacyjnych z  zachowaniem pełnej anonimowości przez Gravida Sp. z o.o.

Analizowana Zgoda to dokument podpisywany przez pacjentów przed rozpoczęciem cyklu leczenia, gdy ani lekarz ani pacjentka są w stanie dokładnie przewidzieć ilości pobranych oocytów. Wydaje się, iż nakazywanie pacjentom podejmowanie decyzji o przekazaniu oocytów na początku procesu leczenia jest przedwczesne.

4. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do zarodków w programie dawstwa oocytów

Bez uwag

5. Umowa zgody dla dawczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków

6. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do oocytów / zarodków w programie Egg Sharing

Oba dokumenty, pomimo różniących się nieco tytułów  zawierają taką samą treść. Brak uwag do dokumentów.

7. Umowa zgody dla biorczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków

Ustęp 18 i 20.
Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy, ust. 11-13 i 15.

Ustęp 19.
Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy, ust. 14.

Ustęp 21.
Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy, ust. 16.

8. Oświadczenie (składane przez ośrodek, zawierające zobowiązanie ośrodka do przyjęcia komórek jajowych pacjentki)

Bez uwag

9. Zgoda na zamrożenie zarodków

„My, niżej podpisani prosimy i wyrażamy zgodę na zamrożenie, przechowywanie …. zarodków”
Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 3. Zgoda na przystąpienie do cyklu leczenia niepłodności, ust. 1.
W przypadku:
- rozwodu proszę …..
- śmierci współmałżonka proszę …..
- śmierci obojga małżonków proszę …..
- urodzenia dziecka proszę ………..
 
Zapis ten należy uznać za dobrą praktykę, gdyż pozwala na pozostawienie Ośrodkowi dokładnych instrukcji postępowania co do pozostawionych w depozycie zarodków w różnych sytuacjach życiowych pacjentów.

9. Zgoda na zamrożenie zarodków

Bez uwag

10. Wyrażenie zgody na zamrożenie oocytów

Bez uwag

11. Wyrażenie zgody na zamrożenie i przechowywanie nasienia

Bez uwag

12. Formularz przyjęcia/wydania nasienia

Bez uwag

13. Formularz przyjęcia/wydania oocytów

Bez uwag

14. Formularz przyjęcia/wydania zarodków

Bez uwag

15. Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych zarodków

Bez uwag

16. (Zgoda) Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych oocytów

Bez uwag

17 . Karty informacyjne leczenia (dokumenty wydawane przez ośrodek, przekazywane pacjentom po wykonanym zabiegu lub pozostawiane w dokumentacji medycznej)

Bez uwag

 18. Wyrażenie zgody na znieczulenie do zabiegu

Bez uwag

19. Oświadczenie pacjenta (pełnomocnictwo do uzyskania dokumentacji medycznej)

Bez uwag

20. Prośba o zniszczenie zarodków

W trakcie przeprowadzanego monitoringu nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności przyjęta w czerwcu 2015 roku, która zakazuje niszczenia zarodków. Dokument został przygotowany w sposób, do którego nie można mieć zastrzeżeń odnośnie niezgodności z prawem, w tym z prawami pacjenta.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


W trakcie monitoringu bezpośredniego miałyśmy okazję zaobserwować, że w gabinetach lekarskich nie umieszczono parawanów. Wprawdzie Ośrodek przyjął zasadę, iż wizyty nie są zakłócane wejściem osoby trzeciej, jednak w wizytach mogą uczestniczyć dwie osoby z pary, co może narażać badaną kobietę na dyskomfort wobec osoby jej towarzyszącej. Niezależnie od faktu, iż pary na ogół łączą więzi intymne, sytuacja badania ginekologicznego nie jest sytuacją komfortową dla większości kobiet i niewiele chciałoby, aby ich mąż/partner przyglądał się badaniu.  Wydaje się, że wprowadzenie parawanów byłoby niewielką zmianą, jednak mogącą znacznie wpłynąć na samopoczucie i komfort pacjentek.

Prawo do obecności osoby bliskiej

Ośrodek deklaruje, że zapewnia obecność osoby bliskiej bez względu na płeć. Z wypowiedzi lekarza: “ja mówię może uczestniczyć partner/mąż”, “wolę, żeby przy rozmowie był partner”. Jeśli idzie o zabiegi inwazyjne obecność osoby bliskiej nie jest możliwa, ale: “przy transferze i inseminacji – TAK” (cytat lekarz). Osoby bliskie mogą towarzyszyć pacjentce także w pomieszczeniu pielęgnacyjnym.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Za dostęp do dokumentacji w Ośrodku odpowiada położna, to ona przygotowuje ją dla lekarza, zanim zostanie wydana pacjentom: “Należy skierować pytanie do położnej, ja tylko przekauzję informację, że pacjentka chciałaby otrzymać. Zrobienie kopii nie jest odpłatne” (cytat rejestracja). Nikt z pacjentów nie zgłaszał niedogodności związanych z dostępem do dokumentacji jednak zauważyć należy, że żadna z osób nie zgłaszała również zapotrzebowania na wyciąg z dokumentacji lub kopię dokumentacji. Ośrodek nie pobiera opłat za wydanie dokumentacji, pomimo iż ma takie prawo zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Należy uznać to za działanie propacjenckie.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


  Ośrodek jest przystosowany architektonicznie do potrzeb osób niepełnosprawnych. Budynek jest wielookondygnacyjny, ale posiada windę, szerokie drzwi wejściowe, w miarę szerokie przejścia/korytarze oraz ogólnodostępną toaletę dostosowaną dla potrzeb osób z ograniczeniami ruchu. Minusem jest brak miejsca parkingowego dla osób niepełnosprawnych. W trakcie monitoringu nie udało nam się zweryfikować, czy Ośrodek posiada obniżany fotel ginekologiczny dla pacjentek niepełnosprawnych.

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Wśród pacjentów, z którymi przeprowadziłyśmy wywiady zdarzały się pary zarówno małżeńskie, jak i osoby pozostające w związku niesformalizowanym. Żaden z naszych rozmówców nie pozostawał w związku jednopłciowym, więc nie mogłyśmy zweryfikować bezpośredniej opinii osób nieheteroseksualnych o jakości opieki nad pacjentem. Niemniej w rozmowie z personelem nie zaobserwowano przejawów języka dyskryminacyjnego ani wobec pacjentów w związkach jednopłciowych, ani wobec pacjentów pozostających w związkach niemałżeńskich.

15. Opieka psychologiczna

 
Na stronie internetowej znajduje się jednozdaniowa informacja o udzielanym wsparciu psychologicznym w leczeniu niepłodności. Ośrodek deklaruje, iż umożliwia swoim pacjentom skorzystanie z porady psychologa i są to konsultacje płatne (100 zł/wizyta zgodnie z cennikiem).  Osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami Ośrodka jest zatrudniona na umowę cywilno-prawną. Lekarz, z którym przeprowadziłyśmy wywiad nie był w stanie odpowiedzieć na pytania dotyczące wykształcenia pani psycholog – przedmiotowe informacje pozyskał w trakcie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w naszej obecności. Osoba zarządzajaca Ośrodkiem przyznała w wywiadzie, że jeśli ma miejsce sytuacja nagła pacjenci odsyłani są do psychologa – do jego prywatnego gabinetu.

Zgodnie ze słowami lekarza „w przypadku konieczności” pacjenci kierowani są do psychologa przez lekarza prowadzącego i/lub położną.  Według deklaracji personelu z konsultacji psychologicznych  korzysta  średnio sześciu pacjentów w miesiącu (źródło: położna), lekarz natomiast oszacował liczbę pacjentów zwracających się o pomoc psychologiczną na dziesięć osób w miesiącu. Ośrodek nie posiada gabinetu psychologicznego, jeśli pacjenci chcą skorzystać z konsultacji, psycholożka rozmawia z nimi w sali konferencyjnej, która nie jest przeznaczona do takich spotkań (duży stół, brak poczucia intymności). Ponadto w Ośrodku nie można znaleźć informacji o obecności pani psycholog ani  informacji o godzinach przyjęć pacjentów. Personel dostrzega tę sytuację: “gabinet to złe miejsce na warsztaty”, “Psycholog przyjmuje w pokoju konferencyjnym lub na pierwszym piętrze, w pokoju oddawania nasienia”.

Żaden z ankietowanych pacjentów nie korzystał z konsultacji psychologicznej w Ośrodku; odpowiadano również przecząco na pytanie czy lekarz kiedykolwiek rekomendował taką konsultację i czy pacjenci mają wiedzę, czy Ośrodek zapewnia wsparcie psychologiczne („nie wiem” - brzmiała najczęstsza odpowiedź pacjentów zamiennie z „nie zapewnia”). Wyjątkiem byli pacjenci korzystający z dawstwa gamet. W ich przypadku rekomendowano konsultację psychologiczną, jednak nie skorzystali.

Personel Ośrodka nie ma zapewnionego wsparcia psychologa. Nie są prowadzone również szkolenia (ani wewnętrzne ani zewnętrzne) z zakresu obsługi pacjentów, radzenia sobie z trudnymi sytuacjami w pracy z pacjentem borykającym się z niepłodnością. W rozmowie z nami personel  przyznał, iż widzi potrzebę takie wsparcia, choć wcześniej nie była ona dostrzegana.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Zgodnie z deklaracją lekarza, Ośrodek prowadzi dawstwo wewnątrzrodzinne oraz od osób niespokrewnionych. Ośrodek prowadzi zabiegi inseminacji i in vitro z wykorzystaniem nasienia dawcy, in vitro z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni i bardzo sporadycznie adopcji zarodka („mało pacjentek oddaje zarodki do adopcji”– wypowiedź lekarza).

Ośrodek deklaruje, iż rejestruje  umowy dotyczące dawstwa i biorstwa gamet  oraz przestrzega zasad gromadzenia dokumentacji medycznej dawcy/ów oraz biorcy/ów zgodnie z rozporządzeniami Ministra Zdrowia. Podczas monitoringu rozmawiałyśmy również z pacjentami korzystającymi z dawstwa gamet.

Dawstwo nasienia:

Według deklaracji lekarza pacjenci mają możliwość samodzielnego wyboru dawcy nasienia. Z uwagi na to, że Ośrodek współpracuje z bankiem nasienia NORDIC, w którym nasienie deponują zarówno anonimowi jak i nienanominowi dawcy, pacjenci otrzymują rutynowo informację na ten temat. Z przekazanych nam informacji wynika jednak, że dotychczas nie zdarzyli się pacjenci, którzy chcieliby skorzystać z takiej możliwości: „dawstwo nasienia nie jest tanią sprawą, są różne ceny. Czym więcej informacji tym droższe. Wzrost, kolor oczu, kolor włosów, grupa krwi to podstawowy profil. Nie ma pacjentów, którzy chcieliby sami wybrać nasienie. Informujemy pacjentów, że mogą wybrać, dostają wtedy login i hasło, i sami szukają dawcy”. Ośrodek nie stosuje własnych limitów wobec potomstwa jednego dawcy kierując się limitami przyjętymi przez bank zewnętrzny. Ośrodek przekazuje aktualną informację o średnim czasie oczekiwania w danym Ośrodku na nasienie dawcy – pomimo korzystania z banku zewnętrznego nasienie dostępne jest niemal „od ręki”. Ośrodek zapewnia także bezpłatne konsultacje z psychologiem dla biorców gamet (są ustnie rekomendowane, nie są obowiązkowe). Po określeniu pakietu cech to lekarz prowadzący dokonuje wyboru dawcy. Według deklaracji lekarza biorcom nie są udostępniane informacje dot. dawców. Pacjentka potwierdziła tę informację: „mieliśmy mieć dobrane pod grupę krwi partnera”.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków

Z rozmowy z lekarzem/osobą zarządzającą Ośrodkiem uzyskaliśmy informacje, iż dawstwo komórek jajowych prowadzone przez Ośrodek jest tylko i wyłącznie dawstwem honorowym (dawczyniami są osoby płodne, nie-pacjentki), nie jest jednak prowadzone na szeroką skalę. Nie jest praktykowane dawstwo międzypacjenckie („jestem temu przeciwny”). Zdarza się dawstwo wewnątrzrodzinne. Osoba zarządzająca Ośrodkiem poinformowała nas, że lekarze omawiają z pacjentami kwestię stanu prawnego dawstwa i biorstwa w Polsce, natomiast nie rozmawiają o aspektach psychologicznych i społecznych.  Rekrutacją dawczyń  zajmują się lekarze, w proces nie jest zaangażowany psycholog, a konsultacja psychologiczna dla dawczyń niespokrewnionych nie jest obowiązkowa ani zalecana. Ośrodek pozostaje w kontakcie z potencjalnymi dawczyniami, do których w razie potrzeby dzwoni i wówczas są stymulowane. Ośrodek prowadzi limity dla dawstwa komórek jajowych, według lekarza tym limitem jest pięcioro dzieci z komórek jednej dawczyni. Według deklaracji pacjentki, która korzystała z komórki dawczyni, średni czas oczekiwania to ok. 2 miesięcy (została o nim poinformowana podczas rozmowy z lekarzem prowadzącym). Lekarz informuje także pacjentów o skuteczności leczenia z wykorzystaniem gamet dawców (potwierdzone w rozmowach z pacjentami).

W rozmowie z pacjentką, która korzystała z in vitro z komórką dawczyni otrzymałyśmy również informację, iż pacjentka posiadała od lekarza pewne dane na temat dawczyni: wiek i fakt, że dawczyni ma dwoje zdrowych dzieci. Więcej informacji jej nie udzielono. Biorcy nie otrzymali informacji na temat wykształcenia dawczyni, choć  dodali: “może później zapytamy”. Pacjentka nie posiadała wiedzy na temat tego, czy dawczyni pozostawiła dla przyszłego dziecka jakiekolwiek informacje. Pacjentka nie posiadała także wiedzy w zakresie potencjalnych możliwości zarezerwowania materiału genetycznego – w sytuacji, kiedy chciałaby posiadać jeszcze jedno dziecko – z komórki tej samej dawczyni.

Wydaje się, że w tym miejscu zasadne jest sformułowanie generalnej rekomendacji o potrzebie pogłębionego informowania pacjentów w zakresie dawstwa i biorstwa, w szczególności informowania pacjentów o możliwości rezerwacji materiału genetycznego dawcy na przyszłość, aby mieć spokrewnione ze sobą dzieci.  mają taka możliwość – bądź, że w przyszłości mogą jej nie mieć, jeśli chodzi o korzystanie z komórek danej dawczyni/dawcy.

Ośrodek informuje pacjentów ustnie o:
  • skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów inseminacji domacicznej i zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem nasienia dawcy
  • skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem komorki jajowej dawczyni
  • aspektach prawnych dawstwa i biorstwa (o aktualnym stanie prawnym dawstwa gamet w Polsce z uwzględnieniem informacji o stanie centralnej kontroli nad dawstwem lub o jej braku)
Nie informuje pacjentów o aspektach psychologicznych i społecznych dawstwa. Spotkania biorców z psychologiem są rekomendowanym, ale nie obowiązkowym elementem procedury – pacjenci potwierdzili, iż takie spotkanie im zaproponowano, jednak nie skorzystali. Podczas monitoringu nie udało nam się sprawdzić czy psycholog przekazuje pacjentom informacje o materiałach edukacyjnych drukowanych lub internetowych przeznaczonych dla rodziców dzieci urodzonych w wyniku dawstwa gamet lub zarodków, w tym poradników dla rodziców, książeczek dla dzieci.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:

  1. Zwracamy uwagę, iż pacjenci zgodnie chwalili pracę personelu medycznego i położniczego oraz zaangażowanie pracowników. Szczególnie często w wypowiedziach przywoływana była ciepło postać „pani Małgosi”.  Nie stwierdzono żadnych zastrzeżeń w tym względzie w relacjach pacjentów;
  2. Pozytywną uwagę należy zwrócić na relacje między personelem i płynące z rozmów poczucie bycia związanym osobiście z Ośrodkiem i wykonywaną tam pracą. W rozmowie z położną nasza rozmówczyni podnosiła, iż jest osobiście zaangażowana we współpracę z pracownikami rejestracji i docenia ich pracę: “widzę, ile pracy dziewczyny z recepcji wykonują”, “uczulam je że muszą być czujne”, “jesteśmy małym ośrodkiem, ale pacjentki do nas wracają”, “poczta pantoflowa jest najlepsza”. Jakość relacji między personelem jest odczuwalna również w wypowiedziach samych pacjentów;
  3. Za dobrą praktykę należy uznać fakt otoczenia pacjentów opieką medyczną i położniczą – położne i lekarze uzupełniają wzajemnie wiedzę pacjentów i ich poczucie bycia zaopiekowanymi. Położne czynnie uczestniczą w pracy Ośrodka;
  4. Zwróciłyśmy również uwagę na politykę przejrzystości w Ośrodku przejawiającą się w udostępnieniu wzorów dokumentacji na stronie internetowej. Należy uznać to za bardzo dobrą praktykę.

Rekomendacje


  1. Zachęcamy do uspójnienia i zwiększenia przejrzystości zasad płatności za zabiegi i wizyty, aby pacjenci mogli dokonywac opłat w rejestracji i rutynowo otrzymywać potwierdzenia płatności;
  2. Jako rekomendację chciałybyśmy przekazać rozważenie zmiany oświetlenia w pokoju do oddawania nasienia. Proponowałybyśmy zrezygnowanie z tak intensywnego i ostrego światła, na rzecz regulowanego oświetlenia oraz możliwości wyłączenia głośnika, który znajduje się w pomieszczeniu (jest on podłączony do ogólnego systemu i „puszczane” jest po prostu radio);
  3. Sugerujemy wydzielenie innego miejsca na konsultacje psychologiczne niż pokój konferencyjny;
  4. Sugerujemy ponowną refleksję dotyczącą obecności  i roli psychologa oraz włączenie go w procedurę rekrutacji dawczyń (potwierdzenie stabilności ich motywacji i dojrzałości decyzji jest nie tylko w interesie przyszłych biorczyń i samych dawczyń, ale również w interesie Ośrodka), szkolenia dla personelu i pomoc udzielaną personelowi w zakresie konsultacji, obecności podczas zebrań i możliwości omawiania sytuacji trudnych w bieżącej pracy;
  5. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  6. Rekomendujemy udostępnienie w poczekalni materiałów drukowanych z zakresu wiedzy o niepłodności. Materiały, o które warto wzbogacić poczekalnię i rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd. zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów.


Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS

Adres: ul. Armii Krajowej 21
09-410 Płock
Telefon: 24 366 51 55
  24 266 89 42
E-mail: rejestracja@gravida.com.pl
WWW: http://www.gravida.com.pl/
Kierownik: dr Maciej Hawryluk
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • MARtest
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • PESA
  • TESA
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • Sono HSG
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy