Dane placówki

NZOZ Centrum Medyczne Kliniki Leczenia Niepłodności GENESIS

Istnieje od 2004 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2008
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Genesis
Data przeprowadzonego monitoringu 19.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Ośrodek raportuje swoje wyniki w ramach European IVF Monitoring Polska. Personel ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE. Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN.

Ośrodek nie wykonuje badań ani zabiegów w ramach umowy z  NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek zajmuje przyziemie w skrajnym segmencie szeregowca w dzielnicy mieszkaniowej Bydgoszczy, tuż pod lasem, na końcu uliczki osiedlowej. Przy zjeździe z głównej trasy nie ma szyldu informacyjnego, kierunkowskazu, jednak sam budynek jest dobrze oznakowany (widoczny szyld na bramie i na budynku). Parkowanie na uliczce osiedlowej nie nastręcza trudności. Ośrodek dysponuje dwoma gabinetami ginekologicznymi, z których jeden funkcjonuje również jako gabinet zabiegowy, z przylegającym pokojem wypoczynkowym. Ośrodek jest budynkiem mieszkalnym zaadaptowanym do potrzeb prowadzonej działalności, nie jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych (schody prowadzące z ogrodu do wejścia, różnice poziomów wewnątrz). W Ośrodku znajdują się dwie toalety:  jedna ogólnodostępna w poczekalni i druga wykorzystywana przez pacjentów obu gabinetów oraz pomieszczenia wypoczynkowego, zaś w przejściu do niej (korytarzyku) znajduje się pokój do oddawania nasienia. Rozplanowanie Ośrodka jest następujące: bezpośrednio przy wejściu jest rejestracja i poczekalnia, po lewej stronie „kompleks zabiegowy” z dwoma gabinetami, pomieszczeniem pielęgnacyjnym, korytarzykiem oznaczonym jako „przebieralnia”(jeśli ktoś z niej korzysta i zamknie drzwi to zablokuje dojście do toalety), którym przechodzi się do pokoju do oddawania nasienia, na końcu którego jest wspomniana już toaleta. Po prawej stronie poczekalni kilka stopni w górę, znajduje się ogólnodostępna toaleta (z bidetem) oraz pokój pobrań (krwi itp.) i  laboratorium, którym przechowywane są podłoża i pojemniki z ciekłym azotem na nasienie, oraz laboratorium embriologiczne (gdzie jest badane nasienie, ocenia się komórki jajowe, dokonuje zapłodnienia i hodowli zarodków). Co istotne, to pomieszczenie jest oddalone od sali zabiegowej, więc z pobranymi podczas punkcji komórkami jajowymi czy przygotowanym do IUI nasieniem lub zarodkami do transferu personel musi przejść de facto przez cały Ośrodek, nie ma bezpośredniego połączenia (okna) pomiędzy salą zabiegową a laboratorium embriologicznym.

Ośrodek pracuje w godzinach popołudniowych, w godz. 13 - 21, ponieważ przed południem jego personel pracuje w bydgoskim szpitalu Biziela.

Sytuacja badawcza:

Ośrodek przygotował dla nas pacjentów do rozmów, pacjenci po zakończeniu leczenia (w ciąży, lub już po urodzeniu dziecka) – więc na pewno miałyśmy do czynienia z pozytywnie nastawionymi pacjentami.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada stronę internetową z rozbudowaną częścią merytoryczną, na której omówiony jest zakres badań i zabiegów prowadzonych przez Ośrodek.  Na stronie WWW nie ma cennika zabiegów ani badań.  W zakładce Kontakt znajdują się dane teleadresowe Ośrodka, w tym numery komórkowe, z których pacjenci mogą korzystać całodobowo. Wg deklaracji personelu jest to związane z prowadzeniem banku nasienia pacjentów onkologicznych, którzy w związku z planowanymi zabiegami mogą musieć oddać nasienie poza godzinami działania Ośrodka – ale z numerów korzystają wszyscy pacjenci, a także potencjalni pacjenci. Według położnej, jeden telefon komórkowy obsługują położne wg grafiku. Pacjenci potwierdzili, że mieli możliwość kontaktu całodobowego. Na stronie jest też formularz kontaktowy, za pomocą którego można umówić się na wizytę (nikt z naszych rozmówców-pacjentów nie korzystał z tej możliwości). W formularzu nie ma miejsca na zadanie pytania.

W zakładce Personel znajdują się informacje o pracownikach, z różnych grup personelu: nadzór naukowy, lekarze, anestezjolodzy (1 osoba), pielęgniarki (1 osoba), analitycy medyczni i embriolodzy (1 osoba). Dla części pracowników wklejono profile z portalu znanylekarz.pl, co chciałybyśmy podnieść jako dobrą praktykę. Jeśli dany lekarz ma w swoim profilu wklejone zdjęcie, to zdjęcie to jest widoczne również na stronie Ośrodka. Przy jednym nazwisku zamiast zdjęcia są wklejone dyplomy.

 Jeśli idzie o informacje merytoryczne znajdujące się na stronie WWW, niektóre badania/zabiegi są opisane bardzo skrótowo (np. biopsja jąder), zaś inne sekcje są rozbudowane, np. opis procedury in vitro. Opis jest podzielony na podrozdziały, ale nie zawsze w danym akapicie znajdziemy informacje na zapowiadany temat, np. opis mrożenia zarodków znajduje się pod nagłówkiem „Transfer zarodków i blastocyst”. Tamże znajduje się również informacja o dawstwie zarodków, która nie jest osobno wydzielona, a zawiera bardzo ważne informacje o polityce Ośrodka wobec niewykorzystanych przez parę zarodków:
Cytat:
[w podrozdziale pt. Transfer zarodków na temat dawstwa] Nadzór Krajowy d/s Ginekologii i Położnictwa dopuszcza możliwość wykorzystania mrożonych zarodków pozostałych po leczeniu, na potrzeby innej niepłodnej pary. Sytuacja taka jest możliwa, jeśli rodzice nie zgłaszają się po zamrożone embriony. Dzieje się tak po wcześniejszej pomyślnej próbie, szczególnie w przypadku poczęcia ciąży bliźniaczej lub, gdy ilość rozmrożonych embrionów jest tak duża, że mimo kolejnych ciąż, liczne pozostają niewykorzystane. Jeśli pacjenci nie zgadzają się na warunki przedstawione powyżej, zobowiązani są poinformować o tym lekarza Kliniki GENESIS jak najszybciej.

Niezrozumiała jest także sekcja pod tytułem „Szansa na ciążę po zapłodnieniu pozaustrojowym”. Nie znajdziemy w niej informacji o statystykach Ośrodka ani ogólnych (europejskich, refundacyjnych etc.) a jedynie informacje o ryzyku ciąży wielopłodowej, pozamacicznej (1% - nie wiadomo, którego ryzyka dotyczy ta liczba i nie podano ani źródeł, ani metodologii), oraz o ryzyku poronienia (10-20%, również bez źródeł i metodologii). Temat podawania informacji o skuteczności poruszyłyśmy  podczas rozmowy z lekarzem (dr Markiem Szymańskim, który z nami rozmawiał jako lekarz, natomiast na stronie WWW figuruje jako dyrektor ośrodka). Pan doktor apelował do Naszego Bociana o edukowanie pacjentów w temacie skuteczności leczenia, ponieważ mają nierealistyczne oczekiwania (po lekturze rewelacji z internetu). W odpowiedzi zwróciłyśmy uwagę, że na stronie jego Ośrodka także nie ma żadnych informacji o skuteczności. Pan doktor przyznał nam rację i zobowiązał się do zamieszczenia linka do danych europejskich. W dniu przygotowywania raportu finalnego dla ścisłej wiadomości Ośrodka (wrzesień 2015) na stronie nadal znajdują się opisane dane i nie zostały poprawione.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Należy podnieść również zastrzeżenia, jeśli idzie o politykę SET (transferu pojedynczego zarodka) wynikającą zarówno z zaleceń ESHRE, ale też z „Pacjenckich standardów” opartych na zaleceniach ESHRE:
[w podrozdziale pt. Transfer zarodków] W dniu transferu podaje się zwykle dwa zarodki a u pacjentek starszych, po rozważeniu korzyści i ryzyka z tego wynikających, trzy.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

Przy wejściu do Ośrodka w poczekalni są wywieszone pojemniki z materiałami informacyjnymi przygotowanymi przez Ośrodek (wydruki A4). Podczas naszej obecności dostępne były informacje na temat: test IVF Predict (do samodzielnego wykonania w internecie, przewidujący prawdopodobieństwo powodzenia procedury in vitro u danej pary), histerosalpingografii (Ośrodek  nie wykonuje tego badania), inseminacji IUI, biopsji jądra i najądrza, badania nasienia (kopia zapisu ze strony WWW Ośrodka); oraz przyczyn niepłodności męskiej. Udostępnienie takich materiałów należy uznać za dobrą praktykę.

Oprócz tego w Ośrodku dostępne były materiały reklamowe, np. suplementów diety. Pacjentom udostępniono cennik (na ladzie rejestracji w widocznym miejscu). Do wglądu była też dostępna Karta Praw Pacjenta, której Ośrodek nie wydaje pacjentom na życzenie, ale czas oczekiwania na wizyty jest na tyle długi, że „pacjenci czytają wszystko”, w tym też i Kartę.

Jeśli idzie o politykę informacji wobec pacjentów:

W wywiadach pacjenci zgodnie podawali, że informacji o poszczególnych etapach leczenia udzielał im lekarz, w sposób: „zrozumiały i wyczerpujący”. Pacjenci mogli do woli zadawać pytania i upewniać się, czy dobrze rozumieją. W związku z tym w Ośrodku regułą są duże opóźnienia w przyjmowaniu pacjentów, na co jednak nikt z pytanych pacjentów się nie skarżył – pacjenci cenili sobie uwagę i wnikliwość lekarzy. Lekarz poinformował nas, że w razie jeśli ustne wyjaśnienia są niewystarczające, dysponuje w gabinecie materiałami, które może pacjentom wręczyć, przy czym należy zauważyć, że wybór materiałów w dniu monitoringu był dość ograniczony – nie było materiałów nt. in vitro czy choćby endometriozy. Żaden z pacjentów nie potwierdził, że otrzymał materiały edukacyjne z Ośrodka. Potwierdzono natomiast  otrzymanie rysunkowych opracowań schematu stymulacji (należy to uznać za dobrą praktykę) i podsumowania wizyt w formie opisu USG. W analizowanych informacjach generalnie brakuje odwołań do źródeł zewnętrznych, choć jest odwołanie do Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu (strona w jęz. angielskim). Są także informacje kontrowersyjne, jak przywołane wyżej informacje o standardowym transferze 2-3 zarodków czy o dawstwie.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Jeśli chodzi o statystyki leczenia, to Ośrodek informuje poprzez materiały jedynie o kryteriach pomiaru, bez odwoływania się do grup wiekowych i nie podając własnych danych:

[Cytat:] Ciąża po IVF

Jeśli zagnieżdżenie zarodka w macicy przebiega prawidłowo, to najpóźniej po 14 -17 dniach od dnia transferu, hormonalne testy ciążowe z moczu dadzą wynik pozytywny. Pozytywny wynik testów hormonalnych określa się jako „ciążę biochemiczną”, którą potwierdza obecność, około 5 tygodnia ciąży, rozwijającego się w jamie macicy pęcherzyka ciążowego. Ultrasonografia stwierdzająca „ciążę kliniczną”, służy także do oceny prawidłowego rozwoju ciąży, przez cały okres jej trwania. Sukces w postaci „dziecka zabranego przez rodziców do domu” [taken home babies], kończy proces zapłodnienia pozaustrojowego.

4. Program refundacyjny


Na stronie WWW Ośrodka znajduje się opis programu rządowego z odwołaniem do strony ministerstwa. Jest zalinkowany regulamin programu i dokument zgody na przetwarzanie danych, którzy pacjenci powinni wydrukować, podpisać i przynieść na pierwszą wizytę. Chciałybyśmy jednak zwrócić uwagę na poniższy błędny fragment:

[cytat:] Uprzejmie informujemy, że nasza klinika jako jedyna w województwie kujawsko-pomorskim została wybrana do realizacji rządowego programu Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 - 2016 (refundacja In Vitro).

W województwie kujawsko pomorskim działa również inny realizator programu, Ośrodek Zdrówko, zatem Ośrodek Genesis nie jest jedynym realizatorem w województwie.

5. Rejestracja wizyty


Rejestracja znajduje się bezpośrednio przy wejściu do Ośrodka i z rozmów z personelem wynika, iż jest zawsze obsługiwana przez co najmniej dwie osoby. Położona jest bezpośrednio przy poczekalni, w której znajduje się ok. 15 plastikowych krzeseł. W trakcie naszej wizyty liczba miejsc w poczekalni była wystarczająca według naszej oceny sytuacji. Pacjenci w wywiadach powiedzieli nam, że zazwyczaj nie ma problemu z miejscami siedzącymi, za wyjątkiem samego początku programu rządowego, kiedy były tłumy. W poczekalni dostępne są bezpłatne napoje – woda i ciepłe napoje w kubkach jednorazowych. Na ścianie znajdują się wieszaki z materiałami edukacyjnymi. Dodatkowo w poczekalni umieszczono kominek, co tworzy domową atmosferę. Podczas naszej wizyty był włączony telewizor nadający program informacyjny, co zwiększało dyskrecję rozmów z rejestracją. Według pacjentów jednak, „trudno o dyskrecję w tak małym pomieszczeniu”, „gdyby ktoś był ciekawski, to będzie w stanie wszystko usłyszeć”. Z drugiej strony pacjenci relacjonowali: „wszystkie sprawy wymagające dyskrecji były omawiane na boku, w korytarzu”.

Czas oczekiwania na pierwszą wizytę zazwyczaj nie jest dłuższy niż tydzień (zgodnie z informacjami udzielonymi przez personel termin zależy od dnia cyklu kobiety). Nie wszyscy pacjenci korzystali z programu rządowego, jednak nikt nie zgłaszał odmiennego traktowania w związku z korzystaniem z refundacji.

Jednym z największych problemów Ośrodka wydają się być opóźnienia w przyjmowaniu pacjentów –  według pacjentów wynoszą one od 15 minut do 2 godzin (w naszej ocenie może to być więcej, ponieważ pan doktor opowiadał nam o badaniu USG, które wykonywał ok. 2 w nocy, a Ośrodek powinien kończyć pracę o 21.00). Pracownicy również przyznali istnienie problemu z opóźnieniami, nie bardzo widząc wyjście z sytuacji (opisane szerzej w części „Nasze rekomendacje”). Lekarz, z którym rozmawiałyśmy, powiedział że nawet jeśli wyznaczy pół godziny na wizytę, nie jest to wystarczające przy nowych pacjentach (pacjenci zgodnie mówili, że pierwsza wizyta trwa 1 – 1,5  godziny). Dodatkowym problemem są pacjenci z programu rządowego, którzy - zdaniem lekarza - mogą zażądać wizyty w dowolnym czasie i muszą być wtedy przyjęci.

W związku z tym, że spóźnienia zdarzają się tak często, to sami pacjenci dzwonią się dowiedzieć o opóźnienia w dniu wizyty.  Zdarza się jednak, że dzwoni rejestracja, by przełożyć wizytę na inny dzień, późniejszą lub wcześniejszą godzinę. Postępowanie zależy od tego, czy pacjenci są miejscowi czy zamiejscowi (zgodnie z relacją rejestracji).
Jeśli chodzi o płatności, to odbywają się tylko gotówkowo. Pacjenci w rozmowach twierdzili, że byli z góry informowani o kosztach leczenia, na pierwszej wizycie. Ośrodek umożliwia pacjentom płatność w późniejszym terminie (jeśli pojawią się nieprzygotowani do zapłacenia większej kwoty), na podstawie oświadczenia. Zdecydowana większość pacjentów stwierdziła, że z reguły nie otrzymywali paragonu/rachunku za świadczenie.

Ośrodek nie prowadzi szkoleń dla personelu, osoba zarządzająca rejestracją przechodzi odpowiednie szkolenia (np. komunikacja z pacjentami) w drugim miejscu pracy (szpital) i „ewentualnie może szkolić pozostałych pracowników”, „podstawę stanowi jednak odpowiedni dobór zespołu, decydują o nim wrodzone umiejętności”

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Pacjenci zgodnie informowali, że lekarze są komunikatywni i udzielają wyczerpujących informacji. Dodatkowo mieli wsparcie ze strony innych pracowników – wymieniani byli: położna, embriolog, dr Zbigniew (brak biogramu na stronie WWW). Podczas pierwszej wizyty omawiano z nimi plan leczenia, według relacji pacjentów: szczegółowo. Otrzymywali rozrysowany plan stymulacji (dobra praktyka), zaś przy kolejnych wizytach ewentualne pisemne podsumowania miały formę opisu na obrazie z USG.

Wizyty nie są zakłócane wejściem osób trzecich – zgłaszali to zgodnie pracownicy i pacjenci. Ośrodek ma opracowaną procedurę, z której wynika, że pracownicy mogą wejść do gabinetu jedynie „pomiędzy” pacjentami, wtedy wnoszone są kartoteki poszczególnych pacjentów. Pacjentki do wizyty/zabiegu mogą przygotować się w warunkach zapewniających uszanowanie intymności – parawan w gabinecie ginekologicznym, osobne pomieszczenie w gabinecie zabiegowym. Problemem jest jednak dostęp do toalety przed wizytą – toaleta nie przylega bezpośrednio do gabinetów, jest współdzielona przez oba gabinety, a aby się do niej dostać należy przejść przez pokój do oddawania nasienia. Podczas naszej wizyty, w tej toalecie były rozłożone materiały erotyczne. Zauważamy, iż konieczność wyposażenia gabinetu ginekologicznego w dostęp do łazienki z bidetem wynika bezpośrednio z Rozporządzenia Ministra Zdrowia (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r., Szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia ambulatorium, pkt 5.).

7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek dysponuje jednym pokojem do oddawania nasienia. Jest on umiejscowiony w wyodrębnionej części, jednak jest pomieszczeniem, przez które należy przejść, jeśli chce się skorzystać z toalety przynależnej do gabinetów ginekologicznych, sali zabiegowej i pomieszczenia pielęgnacyjnego. W pokoju nie ma umywalki, jest bezpośredni dostęp do toalety. W pokoju znajduje się jeden fotel, telewizor z możliwością odtwarzania filmów, przyciemnione światło. W dniu monitoringu na drzwiach do pokoju oddawania nasienia widniał napis „przebieralnia pozabiegowa”. Pracownicy Ośrodka uważają, że dla dobra materiału badawczego nie jest pożądana obecność partnerki podczas oddawania nasienia. Są również niechętni oddawaniu nasienia do badania w domu (wiadomości uzyskane z wywiadów z personelem).

Ośrodek dysponuje specjalnymi prezerwatywami do oddawania nasienia bez środka plemnikobójczego i udostępnia je pacjentom bezpłatnie. Nie ma to jednak związku z kwestiami światopoglądowymi dotyczącymi pacjentów - zdarza się, że pacjenci z nich korzystają zamiennie z pojemnikami, (wg położnej: „niektórzy pacjenci stresują się koniecznością ‘trafienia’ do pojemnika”).

Ośrodek dysponuje urządzeniem Ferticare (stymulator ejakulacji), które umożliwia oddanie nasienia nawet pacjentom po urazie kręgosłupa lub takim, którzy mają problem z pobraniem próbki w warunkach laboratoryjnych.
Pacjenci na badanie nasienia prowadzeni są przez personel Ośrodka do pokoju oddawania nasienia, gdzie uzyskują pełną informację na temat przebiegu badania (zapewnia to dyskrecję w przekazywaniu informacji). Po oddaniu nasienia pacjent zanosi sam próbkę do laboratorium (musi przejść przez poczekalnię – czyli praktycznie przez cały Ośrodek), gdzie położna przyjmująca próbkę pyta o imię, nazwisko i datę urodzenia pacjenta i przy nim opisuje pojemnik (pacjenci potwierdzili tą procedurę).

8. Opieka nad kobietą

Pracownicy Ośrodka informują pacjentki o możliwości obecności partnera/rki/osoby bliskiej podczas wizyty. Według deklaracji pracowników Ośrodka pacjentkom mogą też towarzyszyć osoby bliskie podczas transferu oraz w pokoju wypoczynkowym po punkcji. Jednak, jak dodają nasi rozmówcy,: „pacjentki są zawsze o to pytane, bo nie wszystkie sobie tego życzą”. Jedna z pacjentek w rozmowie z nami przekazała jednak, że mąż nie mógł być obecny przy transferze. Pozostałe stwierdziły „mąż po prostu był zawsze ze mną, nikt się o nic nie pytał” (ta informacja dotyczyła głównie wizyt, nie samego transferu).

Zgodnie z deklaracją lekarza stosowaną przez niego praktyką jest informowanie pacjentki o czynnościach podejmowanych w trakcie badania/zabiegu (np. "zakładam teraz wziernik, będzie ukłucie"). Pacjentki potwierdzają tę praktykę.

Pacjentki mają na terenie Ośrodka dostęp do łazienki wyposażonej w bidet. W łazienkach znajdujących się przy gabinetach oraz przy pomieszczeniu pielęgnacyjnym poza bidetem znajdują się także środki higieny takie jak ręczniki papierowe, brak jednak środków myjących do higieny intymnej i podpasek.

Ogólnodostępna łazienka nie jest przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych, jest wspólna dla kobiet i mężczyzn.

Pacjentki przygotowują się do badania za parawanem (w gabinecie) lub w pomieszczeniu pielęgnacyjnym). W samym gabinecie fotel ginekologiczny nie jest niczym zasłonięty i nie ma tam parawanu.

Ośrodek zapewnia jednorazową odzież i obuwie zabiegowe pacjentkom poddających się inseminacjom, programom zapłodnienia pozaustrojowego i innym zabiegom medycznym, jednak pozwala również na korzystanie z własnej odzieży (pacjentki często się na to decydują).

Ośrodek posiada jedno pomieszczenie pielęgnacyjne dla pacjentek przewiezionych bezpośrednio z pokoju diagnostyczno-zabiegowego. W pokoju tym pacjentki wybudzają się ze znieczulenia ogólnego oraz odpoczywają po zabiegu. W dniu monitoringu stwierdziłyśmy brak dostępu do wody pitnej w w/w pomieszczeniu. Wg deklaracji pacjentek personel przynosi im herbatę i czuwa nad ich stanem. Łazienka przypisana do w/w pomieszczenia nie jest przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. Pomieszczenie pielęgnacyjne jest jednocześnie przebieralnią, tutaj też pacjentki pozostawiają swoje prywatne rzeczy.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie świadczy usług w ramach umowy z NFZ. Jego pracownicy natomiast pracują w publicznym szpitalu powiązanym z bydgoskim Collegium Medicum, więc posiadają informacje o zabiegach dostępnych w ramach NFZ i pacjenci potwierdzili, iż otrzymywali informacje na temat możliwości wykonania badań w ramach NFZ.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Ośrodek do celu monitoringu przekazał nam 4 dokumenty, które są podpisywane z pacjentami. Wszystkie dokumenty mają postać umów:
  1. Umowa i zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego
  2. Umowa i zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji IUI
  3. Umowa i zgoda na leczenie niepłodności z wykorzystaniem nasienia dawcy
  4. Umowa na mrożenie nasienia
Pozytywnie należy odnieść się do posługiwania się przez Ośrodek przystępnym językiem, w którym w sposób nieskomplikowany objaśniane są kwestie medyczne. Informacja zaprezentowana w analizowanych dokumentach jest obszerna i szczegółowa. 

Niemniej umowy, którymi posługuje się Ośrodek nie są wolne od zapisów, które budzą wątpliwości.

Nadmienić należy, że w trakcie monitoringu uzyskano informacje, że pacjenci mają możliwość negocjowania zapisów umów: „w zakresie na jaki Ośrodek jest w stanie przystać” (wypowiedź osoby zarządzającej). Nie zostało to jednak zweryfikowane, ponieważ nikt z pacjentów, którzy zgodzili się na rozmowę nie dostrzegał potrzeby dokonywania jakichkolwiek zmian w podpisywanych dokumentach i stąd też nie podejmował prób negocjowania wybranych fragmentów umów czy zgód. W przypadku, kiedy pacjenci byli zaniepokojeni jakimiś zapisami mogli je skonsultować z pracownikami Ośrodka i uzyskać wyczerpujące informacje, które w relacji pacjentów, rozwiały ich wątpliwości.

Jedna z par przekazała nam, że nie otrzymała wzorów dokumentów do zapoznania się z nimi wcześniej, wszystkie dokumenty podpisywała „na bieżąco przed zabiegami” (jednak przed podaniem środków zaburzających świadomość) i nie otrzymała kopii dokumentów. Umowa i zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego, Umowa i zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji IUI oraz Umowa i zgoda na leczenie z wykorzystaniem nasienia dawcy są de facto zgodami. Ich stroną zgodnie z zapisami w dokumentach, są jedynie pacjenci.

Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden
z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości.

1.  Umowa i zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego

Na pozytywną uwagę zasługuje szeroki opis  przebiegu procedury włącznie z opisem ewentualnych skutków ubocznych i czynników ryzyka, jak również włączenie do treści umowy zaleceń i uwag dla pacjentów (m.in. zalecenia o oszczędzającym trybie życia i proponowanych środkach przeciwbólowych).W umowie i zgodzie na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego znalazły się następujące zapisy budzące wątpliwości:

„1. Jeśli w laboratorium Kliniki rozwiną się dodatkowe zarodki, ponad te, które podano Pacjentce, są one – na życzenie Pacjentki – zamrażane i przechowywane w banku komórek i zarodków w Klinice" - oraz kolejne zapisy dot. mrożenia zarodków (pkt. 3, 4 i 5 zgody)

Zgodę na leczenie podpisuje para, w związku z tym również para, a nie sama pacjentka, powinna podejmować decyzję związane z mrożeniem i przechowywaniem zarodków. Ponadto:

"4. W przypadku braku takich dyspozycji Pacjentki bądź też nieuiszczenia przez pacjentkę opłaty za kolejny 12 miesięczny okres przechowywania zamrożonych zarodków, pomimo dwukrotnych wezwań telefonicznych i korespondencyjnych przez Klinikę, takie zarodki będą przekazane Pacjentce, w przypadku niemożliwości przekazania Pacjentce zarodków, uznane będą za pozostawione do wyłącznej dyspozycji Kliniki".

Zapis może zostać uznany za klauzulę niedozwoloną, ponieważ uzależnia zawarcie umowy o leczenie niepłodności od jednoczesnej akceptacji drugiej umowy włączonej w jej treść (o potencjalne oddanie zarodków do adopcji). Art. 385³ pkt 7 kc.

Ponadto zapis nie jest precyzyjny, nie określa dokładnie, w jaki sposób ewentualnie zostaną pacjentce przekazane zarodki.

"5. W przypadku braku wpłaty pozostawione do przechowania zamrożone zarodki staną się wyłączną własnością Kliniki, mogą one zostać przekazane innej parze, która z różnych względów nie może uzyskać własnych zarodków"

Zapis może zostać uznany za klauzulę niedozwoloną. Pacjenci zawierając umowę na leczenie niepłodności zawierają jednocześnie (wymuszone zawarcie) umowę o dawstwo zarodków na rzecz innej pary (zgodnie z art. 385³ pkt 7 kc.).

Zapis ma również cechy tzw. rażącej niewspółmierności – zarodki, które nie mają określonej wartości (są bezcenne) dla Pacjentów są im „odbierane” za nieopłacenie określonej, stosunkowo niewielkiej kwoty.

„7. zostaliśmy poinformowani, że Klinika nie ponosi odpowiedzialności za przypadki uszkodzenia lub utraty zarodków będące następstwem zdarzeń od niej niezależnych, w szczególności zaistnienia okoliczności siły wyższej np. pożaru, wybuchu, niemożliwej do uniknięcia awarii sprzętu, aktu terroryzmu, wojny, ataku, bombardowania lub innych działań militarnych, strajków czy też sporów pracowniczych, czy też wszelkich innych okoliczności tego rodzaju, na które Klinika nie ma wpływu i których nie mogła przewidzieć, lub zawinionego działania albo zaniechania pacjentów lub osób trzecich”

Zapis jest niepełny, Ośrodek powinien, pomimo możliwości wystąpienia powyższych zdarzeń, zapewnić o dokonaniu wszelkich starań, aby nie narażać zarodków na negatywne czynniki zewnętrzne (zachowanie należytej staranności). Ponadto sytuacja „zaistnienia okoliczności siły wyższej” odnosi się oczywiście do np. aktu terrorystycznego  czy wojny, ale dyskusyjne jest, czy odnosi się do „sporów pracowniczych” bądź „strajku”. Prawo nie definiuje okoliczności siły wyższej, ale w nauce ugruntowane jest stanowisko, że siła wyższa jest zdarzeniem o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia, takim, nad którym człowiek nie panuje (vis maior, quae humana infirmitas resistere non potest). Zgodnie z tą wykładnią spory pracownicze bądź strajki nie wypełniają znamion zdarzeń o charakterze przypadkowym i/lub naturalnym.  Ponadto SOKiK uznał zaliczanie strajku do katalogu siły wyższej za klauzulę niedozwoloną określoną w art. 385³ pkt 2 Kodeksu cywilnego i  wpisał ją do  rejestru w pozycji 367. Zalicza bowiem do okoliczności siły wyższej zwalniającej przedsiębiorcę z odpowiedzialności takie zdarzenia, które w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie stanowią zdarzeń egzoneracyjnych jak np. strajk czy uszkodzenie maszyn i surowców niezbędnych do wykonania umowy.

"16. Oświadczamy, ze uznajemy się za prawnych rodziców dziecka (dzieci) urodzonego wyniku leczenia in­vitro , jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku partnerskiego). Przyjmujemy na siebie wszelkie obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.), dalej k.r.o. lub innymi przepisami prawnymi mającymi zastosowanie w Polsce i/lub w kraju naszego zamieszkania.
Żadne z nas nie wystąpi z roszczeniem o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa"

Jest to zapis bezskuteczny ponieważ Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o uznaniu dziecka. Właściwym podmiotem są urzędy stanu cywilnego. Dodatkowo w świetle obowiązującego prawa (analiza dokumentacji wykonana przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu niepłodności) każdy mężczyzna ma prawo wystąpić z zaprzeczeniem ojcostwa, co wynika bezpośrednio z Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (Art. 63, Art. 67 i Art. 69). Pomimo Artykułu 68 k.r.o. stanowiącego:

„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”

Artykuł odnosi się do męża matki, a nie do partnera matki, natomiast umowa odnosi się do obu tych sytuacji, co sprawia, iż zapis jest bezskuteczny i złożenie oświadczenia nie obliguje przyszłego ojca do zaniechania zaprzeczeń ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę. Kodeks daje mu taką możliwość i umowa zawierana z Ośrodkiem nie może znosić przepisów prawa wyższego rzędu.
Ponadto zapis zawiera język dyskryminujący dziecko urodzone w wyniku leczenia in vitro jako takie, które należy dodatkowo uznać za swoje. W wypadku dziecka poczętego i urodzonego w sposób naturalny nie podejmuje się takich czynności.

Podczas monitoringu poruszyłyśmy tę kwestię w rozmowie z osobą zarządzającą (embriologiem), ponieważ właśnie ten zapis został przedstawiony jako przykład klauzuli niepodlegającej negocjacji ze strony pacjentów, a powinien nie tylko jej podlegać, ale zostać de facto usunięty z umowy lub znacznie skorygowany.

"17. Partner nie będący mężem matki dziecka zobowiązuje się do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów co najmniej trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu. Obowiązki męża regulują przepisy k.r.o."

Jest to zapis bezskuteczny ponieważ Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o zobowiązaniach wobec partnerki/matki dziecka.

"18. Niniejszym zgadzamy się traktować dziecko/ci urodzone w wyniku leczenia in vitro, jak nasze własne"

Zapis zawiera język dyskryminujący dziecko urodzone w wyniku leczenia in vitro, które to rodzice zgadzają się tratować jako własne. W wypadku dziecka poczętego i urodzonego w sposób naturalny nie podejmuje się takich czynności.

„21. zastrzegamy sobie prawo do rezygnacji z leczenia w dowolnym czasie i rozumiemy, że zrobimy to na nasze własne ryzyko.”

Zapis nie precyzuje, jakie granice czasowe może mieć „dowolny czas” i jakie skutki może zrodzić: czy rezygnacja z procedury po powstaniu embrionów zwalnia strony z zawartej umowy? Kogo i z jakich obowiązków wówczas zwalnia? Do kogo wtedy należą zarodki, kto może nimi dysponować i jak rozumieć w tym przypadku „własne ryzyko”, które jest tu terminem szerokim?

2.  Umowa i zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji IUI

„4. Wiemy, iż odsetek ciąż na jeden cykl inseminacji waha się od 6-18%. Wiek pacjentki >40 lat jest górną granicą powyżej której skuteczność leczenia metodą IUI zaczyna dramatycznie spadać (kilka procent). Dlatego też stosowanie tej metody u niepłodnych pacjentek >40 roku życia przez niektórych lekarzy uznawane jest za kontrowersyjne”

Zwracamy uwagę na to, iż niezalecanie wykonywania inseminacji u kobiet powyżej 40 roku życia nie jest kwestią uznania tego za kontrowersyjne przez niektórych lekarzy, ale wynika explicite z Algorytmów Diagnostyczno Leczniczych w zastosowaniu do niepłodności, wydanych przez PTMR i stosowanych przez Ośrodek zgodnie z jego deklaracją (metryka merytoryczna Ośrodka nadesłana Stowarzyszeniu NASZ BOCIAN we wrześniu 2014 roku) , które stwierdzają:

„Praktyka wskazuje, że wiek pacjentki > 40 lat jest górną granicą powyżej której skuteczność leczenia metodą IUI jest niska. U tych pacjentek IUI nie powinna być wykonywana; stosowanie tej metody staje się kontrowersyjne”

Siła merytoryczna Algorytmów nie jest równa opiniom „niektórych lekarzy”, a przytoczony zapis może sugerować błędnie pacjentom, iż wykonanie inseminacji powyżej 40 rż kobiety jest dyskusyjne, a nie, że „nie powinno być wykonywane” zgodnie z EBM.

„5.  uznajemy się za prawnych rodziców dziecka (dzieci) urodzonego wyniku leczenia tak, jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku partnerskiego).” (pisownia oryginalna)

Jest to zapis bezskuteczny ponieważ Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o uznaniu dziecka. Właściwym podmiotem są urzędy stanu cywilnego.

„11. Przyjmujemy na siebie wszelkie obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.)”

Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o przyjęciu obowiązków ustawowych wobec dziecka. Te obowiązki są regulowane przywołanym aktem prawnym (k.r.o.) i pacjenci nie są zobowiązani do składania takich oświadczeń przed świadczeniodawcą.

3.  Umowa i zgoda na leczenie niepłodności z wykorzystaniem nasienia dawcy

„5. Wyrażamy zgodę na użycie nasienia dawcy, które udostępni nam bank nasienia Kliniki Genesis”

Przywołujemy ten punkt, ponieważ wydał nam się niejasny w świetle informacji uzyskanych podczas monitoringu od pracowników Ośrodka o tym, iż nie prowadzi on swojego banku nasienia, współpracuje jedynie z zewnętrznym bankiem.

"7. Partner przyjmuje do wiadomości, iż niniejsza zgoda na inseminację wewnątrzmaciczną nasieniem dawcy lub zapłodnienie komórek jajowych nasieniem dawcy może być w każdym czasie cofnięta, dla swojej skuteczności wymaga formy pisemnej ze skutkiem wobec Kliniki od dnia doręczenia Klinice stosownego oświadczenia o cofnięciu zgody na inseminację wewnątrzmaciczną lub zapłodnienie komórek jajowych nasieniem dawcy."

Zapis budzi wątpliwość, ponieważ nie jest w nim określone kto może cofnąć zgodę i w jakim czasie wycofanie zgody będzie skuteczne (czy po zapłodnieniu komórek jajowych nasieniem dawcy również?). Ponieważ to para podpisuje zgodę, więc również para, a nie tylko sam pacjent, powinien być o takiej możliwości informowany.

„10. Uznajemy się za prawnych rodziców dziecka (dzieci) urodzonego wyniku leczenia tak , jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku partnerskiego)” (pisownia oryginalna)

Jest to zapis bezskuteczny ponieważ Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o uznaniu dziecka. Właściwym podmiotem są urzędy stanu cywilnego

„11. Przyjmujemy na siebie wszelkie obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9 poz. 59 ze zm.), dalej k.r.o. lub innymi przepisami prawnymi mającymi zastosowanie w Polsce i/lub w kraju naszego zamieszkania”

Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o przyjęciu obowiązków ustawowych wobec dziecka. Te obowiązki są regulowane przywołanym aktem prawnym (k.r.o.) i pacjenci nie są zobowiązani do składania takich oświadczeń przed świadczeniodawcą. Ponadto w  umowie znajdują się dwa punkty z przypisaną im liczbą 11, sugerujemy  więc korektę językową treści umowy.

„13. Żadne z nas nie wystąpi z roszczeniem o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa”

W świetle obowiązującego prawa (analiza dokumentacji wykonana przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu niepłodności) każdy mężczyzna ma prawo wystąpić z zaprzeczeniem ojcostwa, co wynika bezpośrednio z Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (Art. 63, Art. 67 i Art. 69). Pomimo Artykułu 68 k.r.o. stanowiącego:

„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”

Artykuł odnosi się do męża matki, a nie do partnera matki, natomiast umowa odnosi się do obu tych sytuacji, co sprawia, iż zapis jest bezskuteczny i złożenie oświadczenia nie obliguje przyszłego ojca do zaniechania zaprzeczeń ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę. Kodeks daje mu taką możliwość i umowa zawierana z Ośrodkiem nie może znosić przepisów prawa wyższego rzędu.

„14. Partner nie będący mężem matki dziecka zobowiązuje się do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów co najmniej trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu. Obowiązki męża regulują przepisy k.r.o."

Jest to zapis bezskuteczny ponieważ Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o zobowiązaniach wobec partnerki/matki dziecka.

"15. Niniejszym zgadzamy się traktować dziecko/ci urodzone w wyniku leczenia in vitro, jak nasze własne"

Zapis zawiera język dyskryminujący dziecko urodzone w wyniku leczenia in vitro, które to rodzice zgadzają się tratować jako własne. W wypadku dziecka poczętego i urodzonego w sposób naturalny nie podejmuje się takich czynności.

„16. Warunki tego formularza będą wiążące także w przypadku, gdy Klinika dokona tylko transferu zarodków, ale gdy zapłodnienie komórek jajowych nasieniem dawcy przeprowadzono w innej zaaprobowanej instytucji”

Zapis nie precyzuje, przez kogo ta sytuacja powinna być zaaprobowana, aby utrzymać zapis w mocy (przez Klinikę? Przez pacjentów, o których materiale genetycznym traktuje zapis, więc w sposób naturalny to oni powinni być wskazani jako wyraziciele zgody?).

„19. niniejszym zastrzegamy sobie prawo do rezygnacji z leczenia w dowolnym czasie i rozumiemy, że zrobimy to na nasze własne ryzyko.”

Zapis nie precyzuje, jakie granice czasowe może mieć „dowolny czas” i jakie skutki może zrodzić: czy rezygnacja w momencie przeprowadzenia inseminacji nasieniem dawcy rozwiązuje umowę? Kogo i z jakich obowiązków wówczas zwalnia? Jeśli „dowolny czas” nastąpi po zapłodnieniu komórek jajowych nasieniem dawcy, do kogo należą zarodki, kto może nimi dysponować i jak rozumieć w tym przypadku „własne ryzyko”, które jest tu terminem szerokim?
4. umowa na mrożenie nasienia

„5. Klinika nie ponosi odpowiedzialności za przypadki losowe oraz działanie siły wyższej, które mogą spowodować zniszczenie depozytów, jak np. pęknięcie rur kanalizacyjnych, pęknięcie pojemników z ciekłym azotem, pożar, kradzież, włamanie i inne.”

W zapisie brakuje zastrzeżenia o dołożeniu należytej staranności ze strony Kliniki. Poza tym bez uwag.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Gabinety ginekologiczne, pokój zabiegowy, sala wybudzeń, toaleta i pokój do oddawania nasienia znajdują się w wydzielonej części Ośrodka, co należy uznać za dobrą praktykę. Jednak układ pomieszczeń nie zapewnia pełnej intymności. Toaleta jest oddalona od pokoju ginekologicznego i sali zabiegowej. Pokój wybudzeń (pomieszczenie pielęgnacyjne) jest jednocześnie przebieralnią dla pacjentek poddających się zabiegom np. punkcji (pomieszczenie pielęgnacyjne od sali zabiegowej dzielą przeszklone drzwi – szkło barwione, nieprzezroczyste). Podczas wizyty stwierdziłyśmy brak szafek do pozostawienia swoich osobistych rzeczy, przy czym pomieszczenie pielęgnacyjne/przebieralnia jest przeznaczone dla jednej osoby/pary, więc można założyć, że rzeczy mimo to pozostają bezpieczne. Ponadto z rozmów z personelem i pacjentami wynika, iż w momencie kiedy odbywają się zabiegi (punkcja lub transfer) w tej części Ośrodka nie przebywają inni pacjenci

W gabinetach ginekologicznych pacjentki mają możliwość rozbierania się za parawanem (w jednym gabinecie) lub w osobnej sali (w drugim gabinecie, który jest jednocześnie salą zabiegową). Umiejscowienie foteli ginekologicznych nie gwarantuje intymności w momencie wejścia do gabinetu osoby trzeciej (brak parawanu w jednym z gabinetów). Pracownicy Ośrodka jednak podkreślali, że nie mają prawa wejść do gabinetu lekarskiego jeśli znajduje się w nim pacjentka. Dodatkowo usytuowanie fotela ginekologicznego i krzeseł dla pacjentów w głównym gabinecie powoduje, że pacjenci siedzą odwróceni tyłem do fotela, co pokazuje refleksję personelu dotyczącą zachowania intymności badanej pacjentki.

Personel zgodnie z naszymi obserwacjami i relacjami pacjentówzachowuje się dyskretnie. Pacjenci oddający nasienie do badania umawiani się na godzinę, kiedy w Ośrodku nie ma pacjentek. Wg deklaracji pacjentów sprawy intymne omawiane są na uboczu, a nie bezpośrednio w rejestracji, która z uwagi na swoje rozmiary i bezpośrednią bliskość poczekalni nie daje poczucia prywatności i intymności.

Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy nie mieli zastrzeżeń do poszanowania ich prawa do intymności. Wg deklaracji rozmówców pacjenci mają prawo do obecności osoby bliskiej podczas wizyt. Podczas rozmowy lekarz podkreślał, że wg jego standardów pracy zaleca pacjentkom aby podczas wizyty towarzyszyła im osoba bliska czyli mąż lub partner, raczej niechętnie inna osoba wskazana przez pacjentkę.

Inna sytuacja jest w przypadku towarzyszenia osób bliskich podczas badań i/lub zabiegów. Personel wyraźnie podkreślał, że z uwagi na bezpieczeństwo badanej próbki zdecydowanie są przeciwni obecności partnerki w pokoju do oddawania nasienia. Jednak w wyjątkowych sytuacjach (przy problemach z oddaniem nasienia w Ośrodku) wyrażają zgodę (podano, iż jedna taka sytuacja miała miejsce).
Według deklaracji położnej pacjentkom mogą towarzyszyć osoby bliskie (mąż lub partner) podczas wizyty ginekologicznej i transferu. Wszyscy pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy deklarowali, że  nie byli przez personel zapytani o to, czy chcą aby mąż/partner był obecny przy zabiegach. Taka obecność była dla nich oczywista i nikt z personelu tego nie negował. Jedna z pacjentek poinformowała nas, że nie pozwolono jej mężowi na obecność przy transferze.

Warto odnotować, że podczas monitoringu zauważyłyśmy „skracanie dystansu personalnego” wobec nas – lekarz kilkakrotnie użył sformułowania „słońce”. Również jedna z pacjentek podczas rozmowy stwierdziła, iż personel Ośrodka – pracownicy rejestracji, zwracał się do niej w sposób nieformalny często używając sformułowań „słońce” lub „kochanie” (podsumowanie pacjentki „tu wszyscy są bardzo serdeczni”), a lekarz potrafił się zwracać po imieniu „Martusia”. Powyższe obserwacje prowadzą nas do wniosku, że w Ośrodku przyjęty jest taki nieformalny, nieprofesjonalny, „rodzinny” sposób komunikacji. Nie wszystkim pacjentom może to odpowiadać, nawet jeśli część z nich interpretuje ten sposób komunikacji jako serdeczny.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


W Ośrodku istnieje procedura udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom na ich prośbę. Żaden z pacjentów, z którym rozmawialiśmy, nie prosił o wydanie dokumentacji.

Poniżej opisujemy procedurę, jaka została nam przedstawiona przez personel: pacjent składa ustną dyspozycję przygotowania dokumentacji medycznej. Pracownik Ośrodka, który tą dyspozycję odebrał, jest odpowiedzialny za przygotowanie dokumentów. Przygotowaną dokumentację zawsze podpisuje lekarz prowadzący (poświadczając zgodność z oryginałem). Pacjent zobowiązany jest odebrać dokumentację osobiście, wtedy również składa pisemny wniosek o jej wydanie. Dokumentacja wydawana jest bezpłatnie i przygotowywana „od ręki”. Jeśli pacjentowi zależy na przesłaniu dokumentacji musi złożyć pisemną dyspozycję (wg rozmówczyni delegowanej przez właściciela Ośrodka dyspozycja ta musi mieć formę „listu”).

Procedura ta nie obowiązuje pacjentów leczących się w Ośrodku w ramach programu MZ. Ci pacjenci nie mogą otrzymać swojej dokumentacji, mogą się z nią zapoznać w Ośrodku. Jeśli pacjent chce zmienić realizatora, wtedy Ośrodek sam wysyła dokumentację do wybranego Ośrodka (po zatwierdzeniu zmiany realizatora programu przez system w MZ).

Pacjenci otrzymują wszystkie wyniki badań.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


  Ośrodek nie jest przystosowany architektonicznie do potrzeb osób niepełnosprawnych – umiejscowiony jest na tyłach domu jednorodzinnego, dojście do wejścia prowadzi stosunkowo wąskim chodnikiem, obecne są schody, wewnątrz ośrodka występują również różnice poziomów (m.in. utrudniony dostęp do ogólnodostępnej toalety czy pokoju do oddawania nasienia), obecne są wąskie przejścia/drzwi do gabinetów. Brakuje gabinetu ginekologicznego przystosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych. Brak jakichkolwiek udogodnień dla osób niepełnosprawnych. W tym kontekście należy podnieść dysponowanie przez Ośrodek urządzeniem fertilitycare przeznaczonym m.in. dla pacjentów z uszkodzonym kręgosłupem, z czym wiążą się ograniczenia ruchu. Można więc zakładać, że ta grupa pacjentów niepełnosprawnych mogłaby być w szczególny sposób zainteresowana ofertą Ośrodka.

Na osiedlowej uliczne, niedaleko od posesji, jest wydzielone miejsce parkingowe dla osób niepełnosprawnych. Jest to parking ogólny. Według deklaracji pracowników Ośrodek ma jednego pacjenta poruszającego się na wózku, w dostaniu się do Ośrodka pomagają mu pracownicy i inni pacjenci.

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Ośrodek deklaruje, że traktuje pacjentów w sposób wolny od wszelkiej dyskryminacji. Pracownicy Ośrodka deklarują, że pacjentom podczas badań czy wizyt może towarzyszyć właściwie każda wskazana osoba, nawet tej samej płci, jednak zapytana o to położna zaznaczyła: „na szczęście się nie zdarzało” (dot. par nieheteroseksualnych).

Nie mieliśmy możliwości zweryfikowania tych deklaracji ponieważ żaden z naszych rozmówców (pacjentów) nie znajdował się w sytuacji, która mogła prowadzić do dyskryminacji.

15. Opieka psychologiczna

 
Zgodnie z wywiadami pracownicy Ośrodka (lekarz będący jednocześnie dyrektorem Ośrodka oraz położna) nie widzą konieczności nawiązania stałej współpracy z psychologiem. Nie zachęcają zatem pacjentów do korzystania z pomocy w tym względzie. Wypowiedź położnej: „ja mam swoje doświadczenie życiowe, kto pacjentom to lepiej wytłumaczy niż ja”. Lekarz również sugerował, że nie jest zwolennikiem porad/wsparcia psychologicznego, ponieważ „Ci wszyscy młodzi, co oni wiedzą o leczeniu niepłodności” (w odniesieniu do psychologów). Oboje zgodnie twierdzili, że najważniejsze jest doświadczenie. Jednocześnie personel wspiera swoich pacjentów we własnym zakresie, jest dostępny w momencie potrzeby rozmowy z pacjentem, wyjaśnia dokładnie przebieg procedur i przyczyny postępowania co być może pozwala pacjentom poczuć większy spokój.

Porady psychologiczne nie są także rekomendowane pacjentom korzystającym z nasienia dawcy (Ośrodek nie prowadzi procedur z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni czy adopcji zarodków). Wg lekarza pacjenci przechodzą tak długą drogę przed ostatecznym podjęciem decyzji o nasieniu dawcy („należy wyczerpać wszystkie możliwości diagnostyczne i medyczne przed zaproponowaniem takiej opcji”), że przez ten czas mają możliwość oswoić się z tym tematem i przemyśleć tę decyzję. Lekarz w trakcie leczenia również sam omawia z pacjentami aspekty psychologiczne i każe się pacjentom dobrze zastanowić przed podjęciem ostatecznej decyzji.

W przypadku wystąpienia takiej konieczności (w opinii lekarza) pacjenci otrzymują informacje o danych teleadresowych do poradni psychologicznej w Collegium Medicum z rekomendacją udania się na konsultacje. Ośrodek nie współpracuje również z psychologiem w zakresie spotkań z personelem. Wg informacji uzyskanych od pracowników przechodzą oni jednak różne szkolenia w swoim miejscu pracy (szpital) i w Ośrodku nie odczuwają już takiej potrzeby. Należy zauważyć, iż z uwagi na specyfikę Ośrodka zajmującego się leczeniem niepłodności, szkolenia ogólne dotyczące komunikacji z pacjentami nie wyczerpują katalogu potrzebnych/zalecanych w tej sytuacji szkoleń.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Podczas monitoringu nie udało nam się porozmawiać z żadną parą, która korzystała lub korzysta z dawstwa nasienia lub zarodków (Ośrodek nie prowadzi dawstwa komórek jajowych) W związku z tym nie możemy przedstawić obrazu biorstwa z punktu widzenia pacjentów.

Ośrodek deklaruje, iż rejestruje umowy dotyczące dawstwa gamet i przestrzega zasad gromadzenia dokumentacji medycznej  dawcy/ów oraz biorcy/ów zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 marca 2010r.

Ośrodek nie informuje pacjentów w żadnej formie o skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów inseminacji domacicznej z użyciem nasienia dawcy i zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem nasienia dawcy. Nie zapewnia także informacji w formie pisemnej o aspektach prawnych dawstwa i biorstwa (o aktualnym stanie prawnym dawstwa gamet w Polsce z uwzględnieniem informacji  o stanie centralnej kontroli nad dawstwem lub o jej braku) oraz o aspektach psychologicznych i społecznych dawstwa (spotkania biorców z psychologiem również nie są obowiązkowym elementem procedury, a z powodu braku psychologa w Ośrodku wydają się mało prawdopodobne w realizacji).
Ośrodek przekazuje aktualną informację o średnim czasie oczekiwania w danym Ośrodku na nasienie dawcy (dostępne „od ręki”). Nie zapewnia bezpłatnych (ani płatnych) konsultacji z psychologiem (nie są one również rekomendowane). Po określeniu pakietu cech dawcy to lekarz prowadzący dokonuje wstępnego wyboru puli dawców, z którego ostatecznie mogą wybrać pacjenci. Lekarz, z którym rozmawialiśmy uważa, że najważniejsza jest grupa krwi, ponieważ całą resztę cech i tak dziedziczymy po przodkach i opis dawcy nie gwarantuje spełnienia wymagań dot. np. koloru włosów czy oczu. Biorcom udostępniane są nieidentyfikujące informacje dot. dawców o: grupie krwi, cechach fenotypowych, wykształceniu, wieku. Nie można uzyskać rozszerzonych informacji takie jak: zapis głosu, zdjęcie z dzieciństwa, list do dziecka.

W przekazanych nam materiałach (otrzymują je i podpisują pacjenci) brak jest pełnej, pisemnej informacji o:
  • stosowanym przez dany Ośrodek limicie biologicznego potomstwa przypadającego na jednego dawcę/dawczynię (zgodnie z informacją uzyskaną od lekarza, z którym prowadziłyśmy rozmowę, nasienie dawcy używane jest maksymalnie 10 razy)
  • korzystaniu z zewnętrznych banków nasienia
  • praktykowanym systemie rekrutacji kandydatów na dawców,  w tym informacji, kto zajmuje się rekrutacją i czy jest w ten proces zaangażowany psycholog (z uwagi na korzystanie z zewnętrznego banku)
  • polityce pozyskiwania dawców z wyjaśnieniem, czy Ośrodek stosuje dawstwo pacjenckie, dawstwo wewnątrzrodzinne, dawstwo od osób niespokrewnionych i płodnych, inne (z uwagi na korzystanie z zewnętrznego banku)
  • możliwości lub braku możliwości zarezerwowania nasienia dawców celem wykorzystania go przy staraniach o kolejne dzieci, aby móc zachować pokrewieństwo  genetyczne rodzeństwa
  • praktykowanych panelach badań wymaganych od kandydatów na dawców
W materiałach, które uzyskałyśmy podczas monitoringu (otrzymują je i podpisują pacjenci) znajdują się informacje o anonimowości dawstwa. Odnośnie możliwości rezerwowania nasienia konkretnego dawcy celem wykorzystania przy staraniach o kolejne dzieci, w Ośrodku nie spotkano się z takimi życzeniami biorców, natomiast przyjęte podejście zakłada, że danej pacjentce nie podaje się drugi raz nasienia tego samego dawcy. Chodzi o to, że jeśli z danego nasienia „była ciąża”, to znaczy, że nasienie jest dobre i jest wykorzystywane dla innych pacjentek. Przy kolejnych próbach pacjentce podaje się nasienie innego dawcy z tej samej grupy krwi. Zwracamy uwagę na to, że ta polityka nie tylko ignoruje istotność posiadania genetycznie spokrewnionych dzieci (rodzeństwa), która jest rozpoznawana jako ważna przez wiele par, ale również nie daje parom szansy na samodzielne rozstrzygnięcie, czy taki aspekt byłby dla nich ważny czy nie, ponieważ nie są zaznajamiane z taką informacją i możliwością. Możliwość zarezerwowania nasienia dawcy na przyszłość została podana jako jeden z najważniejszych aspektów korzystania z dawstwa w ankiecie pacjenckiej przeprowadzonej przez Stowarzyszenie przed monitoringiem pacjenckim w maju 2014 roku  (n-722, 89,1% pacjentów podało, iż możliwość zarezerwowania nasienia dawcy w celu uzyskania spokrewnionego potomstwa jest dla nich „bardzo ważna” oraz „ważna”).  W Ośrodku nie ma ulotek ani podręczników (np. dla rodziców) dotyczących dawstwa, jak również nie rekomenduje się grup wsparcia dla rodziców dzięki dawstwu (np. fora dyskusyjne).

17. NASZE REKOMENDACJE

Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:

  1. Największym atutem Ośrodka są jego pracownicy, osoby z dużym doświadczeniem zawodowym, ale też walorami osobistymi, które pozwalają im zapewniać wysoki standard opieki. Wydaje się również, że Ośrodek nie działa autokratycznie, a pracownicy z różnych grup zawodowych mogą mieć realny wpływ na jego funkcjonowanie. Na stronie WWW są wymienione wszystkie grupy zawodowe biorące udział w świadczeniu opieki zdrowotnej. Chciałybyśmy tu zacytować słowa pacjentki: „jestem zakochana w tym personelu i Ośrodku, gdybyśmy tu nie trafili, pewnie nie skończyłoby się to tak samo. Aż szkoda, że ten etap się już skończył.”;
  2. Ośrodek ma  praktyczne doświadczenia w leczeniu osób niepełnosprawnych – mimo ewidentnych niedostatków lokalowych, pracownicy kierują się maksymą „jak się chce, to można”. Do pomocy w znoszeniu wózka inwalidzkiego poproszono innych pacjentów i włączał się w to personel;
  3. Chwali się wystarczający czas poświęcany na rozmowy z pacjentami (choć niestety odbija się to na punktualności wizyt, ale o tym dalej) oraz uszanowanie intymności pacjentów podczas wizyt (ścisłe przestrzeganie zasady niezakłócania wizyt przez osoby trzecie, refleksja nad urządzeniem gabinetów ginekologicznych);
  4. Dobrą praktyką jest też umawianie mężczyzn na oddawanie nasienia w innych godzinach niż pacjentki-kobiety;
  5. Dobrą praktyką, umożliwiającą weryfikację zewnętrzną, jest zamieszczanie profili z portalu znanylekarz.pl na stronie WWW. Ośrodek daje tym samym znać, że nie obawia się informacji zwrotnej ze strony pacjentów.
Rekomendacje:

  1. Sugerujemy uaktualnienie i uporządkowanie strony WWW. Warto wymienić tam wszystkie osoby, które aktualnie pracują w Ośrodku, najlepiej ze zdjęciami i notkami biograficznymi – jeśli linkowane są profile ze znanegolekarza, warto je uwzględnić dla wszystkich lekarzy. Rekomendujemy umieszczenie na stronie aktualnego cennika oraz uporządkowanie i skorygowanie opisów procedur medycznych, by ułatwiać znajdowanie konkretnych informacji – tzn. odpowiedni układ nagłówków, by np. nie umieszczać informacji o dawstwie w podrozdziale o transferach. Jeśli jest podrozdział nt. skuteczności, to powinny się tam znaleźć konkretne dane na ten temat;
  2. Rekomendujemy przyjrzenie się organizacji pracy. Skoro znaczne opóźnienia są regułą, warto byłoby urealnić godziny, na które są zapisywani pacjenci, np. jeśli przychodzą na pierwszą wizytę, to warto zarezerwować dla nich 1,5 godziny, skoro taka jest praktyka prowadzenia pierwszych wizyt. Zwracamy uwagę, iż w razie opóźnień to rejestracja powinna dzwonić do wszystkich pacjentów z taką informacją (z wywiadów wynika, że dzwoniono tylko wyjątkowo);
  3. Sugerujemy ponowną refleksję dotyczącą obecności psychologa. Personel Ośrodka wyraźnie nie dostrzega zalet włączenia we współpracę psychologa specjalizującego się we wspomaganiu leczenia niepłodności Być może wiąże się to z brakiem dobrych doświadczeń. Dlatego rekomendujemy nawiązanie kontaktu choćby z Polskim Stowarzyszeniem Psychologów Niepłodności w celu uzyskania szerszych informacji;
  4. Wskazane byłoby odmienne rozwiązanie kwestii oddawania nasienia – być może udałoby się wygospodarować inne pomieszczenie na ten cel, znajdujące się bliżej laboratorium, tak by pacjenci nie musieli przechodzić z oddanym nasieniem przez całą poczekalnię. Również w przypadku pobierania oocytów oddalenie laboratorium nie jest korzystne;
  5. Zwracamy uwagę na niezgodność prowadzenia polityki dawstwa i biorstwa z Pacjenckimi Standardami w Leczeniu Niepłodności oraz z rekomendacjami ESHRE 2015 w tym zakresie: brak materiałów edukacyjnych w tym zakresie dla biorców, brak spójnej polityki zarządzania informacjami (informowanie biorców o możliwości zarezerwowania materiału dawcy na przyszłość, pisemna informacja o limicie potomstwa dawcy stosowanym przez Ośrodek, odesłania do podręczników dla rodziców (np. Powiedzieć i Rozmawiać), krajowych i europejskich grup wsparcia dla rodzin utworzonych dzięki dawstwu);
  6. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
Adres: ul. Waleniowa 24
85-435 Bydgoszcz
Telefon: 697 706 250
  52 349 06 30
  52 349 06 45
E-mail:
WWW: http://www.klinika-leczenia-nieplodnosci.pl/
Kierownik: profesor dr hab. n. med. Wiesław Szymański
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • MARtest
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • PESA
  • TESA
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Sono HSG
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy