Dane placówki

Klinika Leczenia Niepłodności, Ginekologii i Położnictwa BOCIAN

Istnieje od 2006 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2010
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Centrum położniczo ginekologiczne Bocian G Mrugacz P Pietrewicz Spółka Jawna
Data przeprowadzonego monitoringu 28.03.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (jeden embriolog ma certyfikat Senior Clinical Embryologist ESHRE, dwóch ma certyfikaty Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek znajduje się w centrum Białegostoku, w samodzielnym budynku jednopiętrowym w odległości 10 min jazdy taksówką z dworca Białystok Dworzec Autobusowy i dworca PKP. Wejście do Ośrodka jest oznaczone i można wejść do niego z tzw. ulicy. Naprzeciwko Ośrodka wzdłuż ulicy znajduje się parking, raczej nie powinno być problemu ze znalezieniem miejsca do zaparkowania. Na stronie www znalazłyśmy informację o tym, iż karty parkingowe znajdują się w Ośrodku i pacjentom wydawane są bezpłatnie. Na parterze oraz piętrze znajdują się rejestracje, w których pracuje do pięciu pielęgniarek na jednej zmianie. W rejestracji są dostępne Karty Praw Pacjenta. Budynek nie jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, już przed drzwiami wejściowymi trzeba pokonać schody (w odpowiedzi Ośrodka do raportu wskazano, iż Ośrodek dysponuje tylnym wejściem, które jest dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych – zachęcamy do zapoznania się z odpowiedzią Ośrodka). W Ośrodku mieszczą się również dwie poczekalnie. Ich wielkość oraz ilość miejsc siedzących należy uznać za wystarczającą dla potrzeb pacjentów.  Pacjenci oczekujący na wizytę mają dostęp do wody (bezpłatnie). Przy poczekalniach znajdują się ogólnodostępne toalety, w tym jedna dostosowana dla potrzeb osób niepełnosprawnych.
Ośrodek w nadesłanej odpowiedzi wskazał, iż posiada „co najmniej cztery poczekalnie”. Zachęcamy do zapoznania się z odpowiedzią Ośrodka.

Sytuacja badawcza:


W dniu monitoringu Ośrodek pracował według normalnego harmonogramu, pacjentki do rozmów z nami zgłaszały się spontanicznie. Monitoring odbywał się w sobotę, w tym dniu Ośrodek pracował krócej niż w zwykłym dniu roboczym.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada swoją stronę www. Zgodnie z opiniami pacjentów strona jest przejrzysta i łatwa w nawigacji.  Znajdziemy na niej podstawowe informacje o ofercie Ośrodka, adres, telefon, adres email. Swoje wizytówki wraz ze zdjęciami posiadają różne grupy personelu: lekarze, embriolodzy, pielęgniarki/położne, psychoterapeuta. Każdy członek personelu ma również przypisany do zdjęcia krótki biogram, co należy uznać za dobrą praktykę informacyjną wobec pacjentów.

Na stronie dostępna jest także funkcjonalność ‘umów się na wizytę przez internet’. Informacje o ofercie Ośrodka są łatwe do znalezienia i poświęcono im osobne zakładki, niektóre zakładki wzbogacono również o materiały multimedialne (np. film o badaniu nasienia, film o leczeniu metodą in vitro – we wszystkich materiałach wypowiadają się pracownicy Ośrodka). W większości informacje są bardzo lapidarne (brak opisów o możliwych powikłaniach, wskazaniach, skuteczności, źródłach), przez co zyskuje czytelność strony, ale traci wartość edukacyjna dla pacjentów. Z drugiej strony uwagę zwraca różnorodność materiałów, poza stosowaniem narzędzi multimedialnych Ośrodek prowadzi również własny blog, więc informacje są dystrybuowane różnymi kanałami. Osobną zakładkę dedykowano parom, które rozpoczynają leczenie w Ośrodku i udają się na pierwszą wizytę. W zakładce można znaleźć podstawowe informacje o tym, jak się przygotować do takiej wizyty i jakie dokumenty będą potrzebne.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Ośrodek nie prowadzi oddzielnej linii dyżurnej dla pacjentów, jednak zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej: „Wszyscy pacjenci otrzymują numer telefonu komórkowego lekarza”. Tę praktykę potwierdzili również pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy: „ Miałam kontakt telefoniczny, mailowy. Korzystałam z tego kontaktu. Jak doktor nie odebrał to oddzwaniał, ewentualnie dzwoniłam na rejestrację i doktor oddzwaniał w wolnym czasie”,  „Miałam nr telefonu do dr.  Dzwoniłam i nie miałam z tym kontaktem żadnego problemu”.

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku w przestrzeni ogólnodostępnej znajdowały się materiały własne Ośrodka oraz materiały reklamowe (test Nifty, reklama rozszerzaczy pochwy, informacje o banku komórek macierzystych z krwi pępowinowej). Ośrodek przygotował również swoje własne informatory mające formę rozkładanych ulotek zawierających opis oferty, dane teleadresowe etc.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Na stronie znajdziemy spis oferowanych badań i zbiegów oraz cennik. Koszty leczenia są wyszczególnione w sposób przejrzysty i podzielone na trzy podgrupy. Naszą uwagę zwrócił fakt, iż Ośrodek pominął koszty zabiegów z wykorzystaniem komórki dawczyni i adopcji zarodka oraz HSG.  Podczas monitoringu bezpośredniego pozyskałyśmy wiedzę iż takie zabiegi są wykonywane. Tym samym pacjenci chcący skorzystać z leczenia z wykorzystaniem komórki dawczyni nie dowiedzą się ze strony internetowej ani o takiej ofercie Ośrodka, ani o jej kosztach. Pacjenci z którymi rozmawiałyśmy potwierdzili, iż ceny podane na stronie www są zgodne z tym co płacili w Ośrodku. W Ośrodku można płacić również bezgotówkowo, a pacjenci każdorazowo otrzymują paragon/rachunek (potwierdzone w rozmowach z pacjentami). Za dobrą praktykę stosowaną w Ośrodku należy uznać – zgodnie z informacją przekazaną nam przez dyrektora medycznego, (informacja nieweryfikowana w rozmowach z pacjentami) – pobieranie opłat za wykonywane zabiegi/badania po ich przeprowadzeniu.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka kierując ją do dyrektora medycznego (lekarza). Skargę można złożyć pisemnie lub ustnie, rozpatruje ją dyrektor medyczny. Forma odpowiedzi zależy od formy, w jakiej skarga została złożona. Pacjenci mogą się odwołać od odpowiedzi na skargę. Na pytanie, czy w ostatnim roku Ośrodek zarejestrował skargi od pacjentów, otrzymałyśmy odpowiedź: „nie miałem skarg dotyczących niepłodności”.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Na stronie można znaleźć zakładkę poświęconą statystykom. Obrazuje ona – w postaci czytelnych infografik -  ilu pacjentów do tej pory skorzystało z leczenia w tym Ośrodku, ile dzieci urodziło się do tej pory dzięki leczeniu (2800) , ile cykli in vitro zostało przeprowadzonych (920), ile prac naukowych opublikowano przez Ośrodek (17), ilu pracowników z doktoratem (10) oraz ilu embriologów z certyfikatem ESHRE pracuje w Ośrodku (3).

W drugim podrozdziale opisana jest skuteczność in vitro. Znajdujemy tam statystyki Ośrodka z lat 2011, 2012 oraz 2013 z podziałem na cykle ogółem, ministerialne oraz komercyjne. Pierwszą statystyką jaką widzimy jest statystyka z 2013 ogółem (cykle ministerialne i komercyjne razem), która wynosi 43,5%. Pod spodem jest podana skuteczność w poszczególnych grupach wiekowych oraz porównanie skuteczności Ośrodka w zestawieniu ze skutecznością w innych krajach Europy i średnią Europejską. Za zaletę zakładki można uznać ujawnienie skuteczności Ośrodka w programie ministerialnym (rzadka, a ważna praktyka). Brakuje natomiast informacji, jaką metodologię przyjęto: czy procenty odnoszą się do ciąż biochemicznych (badanych testem z krwi BetaHCG), czy są to ciąże kliniczne (potwierdzone USG) czy wskaźnik take home baby (ilość dzieci urodzonych dzięki IVF/ICSI).

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Na stronie internetowej brak informacji o polityce SET i szerzej: o zagadnieniu liczby transferowanych jednoczasowo zarodków. Z informacji uzyskanej od lekarza wynika, iż rozmowa na temat transferu jednego zarodka jest przeprowadzana podczas wizyty: „Zawsze przed transferem w rozmowie o zarodkach. Podczas pierwszej wizyty też. Szczególny moment jest przed transferem, często przekonuję parę do SET, mam swoją prezentację dotyczącą między innymi SET”. Jednak rozmowy z pacjentami na temat informacji o ryzyku związanym z transferem więcej niż jednego zarodka pokazują duże rozbieżności: „Na wizytach stymulacyjnych rozmawiałam o transferze dwóch zarodków, ale refundacja narzuciła mi jeden zarodek. Embriolog nalegał, abym wzięła jeden, mówił o ciąży mnogiej. Nie wiem czemu tak było, bo kiedy podchodziłam komercyjnie to nie było problemu z dwoma zarodkami”, „Nigdy nie chciałam się zgodzić na transfer jednego zarodka”, “Nikt ze mną na ten temat nie rozmawiał. Nikt nie mówił o ciąży mnogiej i o ryzyku”.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu rządowego od początku jego trwania, to jest od lipca 2013 roku. Na stronie internetowej znajduje się krótki opis Programu Refundacyjnego oraz dokumenty do pobrania – regulamin uczestnictwa wraz załącznikami. Informacja o uczestnictwie w programie nie jest wyeksponowana na stronie: aby dowiedzieć się, że Ośrodek realizuje program rządowy należy odszukać umieszczony na dole strony czarno biały logotyp programu rządowego lub odszukać funkcjonalność “pierwsza wizyta”, w której rozwinie się również informacja o refundacji. Po więcej informacji Ośrodek odsyła na stronę www.refundacjainvitro.pl. Strona prowadzona jest przez Klinikę Bocian i można na niej znaleźć również regulamin uczestnictwa w Programie. Temat refundacji jest tam opisany bardzo obszernie i dokładnie.  Znajdują się na niej zakładki: “o programie, dla pacjentów, FAQ, realizatorzy, refundacja leków IVF, kontakt”.

W zakładce „dla pacjentów” opisana jest procedura kwalifikacyjna: kryteria kwalifikacji, jakie dokumenty będą potrzebne na wizytę rejestracyjną oraz kryteria wykluczenia. FAQ zawiera najczęściej pojawiające się pytania i odpowiedzi. Z zakładki „realizatorzy” dowiadujemy się ilu jest realizatorów w Polsce z podziałem na województwa. W zakładce „refundacja leków IVF” jest tabela z lekami obecnie refundowanymi i cenami 100% oraz cenami po refundacji. Wszystkie informacje są opisane bardzo przystępnie dla pacjentów, brakuje jednak odesłania na stronę ministerialną invitro.gov.pl.  Pacjenci z którymi rozmawiałyśmy nie zgłaszali żadnych uwag do funkcjonowania programu refundacyjnego w Ośrodku, jak również nie czuli się inaczej traktowani niż wtedy, kiedy byli pacjentami komercyjnymi. 

5. Rejestracja wizyty


Za przykład dobrej praktyki należy uznać  zorganizowanie dwóch rejestracji/recepcji, po jednej na każdej z dwóch kondygnacji. W przypadku dużej ilości pacjentów, takie rozwiązanie na pewno ułatwia ich obsługę i pozytywnie wpływa na komfort pacjentów. W Ośrodku zorganizowano przestrzeń w taki sposób, aby zapewniała pacjentom jak największą wygodę. Jest to również jeden z niewielu odwiedzonych przez nas Ośrodków, który zagospodarował przestrzeń na zewnątrz dla pacjentów (zorganizowany został taras wraz ze stolikami, przy których pacjenci mogą oczekiwać na wizytę). Pacjenci mają  zatem wybór miejsca, w którym będą mogli oczekiwać na wizytę.

W Rejestracji – nawet w sobotę, kiedy Ośrodek jest otwarty krócej, obecnych było kilka recepcjonistek; nie zaobserwowałyśmy, aby pacjenci czekali zniecierpliwieni. Odnotowałyśmy różne wypowiedzi pacjentów na temat pracy rejestracji. Od entuzjastycznych: “uwielbiam panie z rejestracji! Mała recepcja, zawsze jest cichutko”, “Można zawsze zadzwonić do pielęgniarki, umówić się na konsultację z lekarzem, pielęgniarki przygotowywaną wtedy kartę i lekarz podczas rozmowy ma do niej wgląd.  Można też zawsze zadzwonić po receptę” po bardziej krytyczne: „Panie się starają, ale niestety zazwyczaj inni pacjenci słyszą z czym się przychodzi. Jak telefon dzwoni  to pacjenci czekający w poczekalni słyszą co pielęgniarka mówi”.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od pacjentów czas pierwszej wizyty, tzw. informacyjnej wynosił ok. 40  minut: “Sporo – cały wywiad – 20-30 minut”, “około 40 minut”, “dłużej niż godzinę”. Lekarz, z którym rozmawiałyśmy, oszacował czas wizyty informacyjnej na około pół godziny. W przypadku wizyt standardowych ich czas był podawany przez pacjentów jako wynoszący przeciętnie 15 minut, jedna rozmówczyni dodała: “Do wyczerpania moich pytań”.

Zgodnie z deklaracjami pacjentów wizyty często są opóźnione, czasem: “nawet do godziny” , „Czasem pielęgniarka przychodziła i mówiła, że będzie wizyta później” (cytat: pacjentka). O opóźnieniach pacjenci są informowani przez pielęgniarki.

Jak wspomniano w poprzedniej części raportu, na wizytę można się również umówić przez stronę internetową Ośrodka, gdzie znajduje się kalendarz. Potwierdzenie wizyty będzie jednak wymagało kontaktu z Ośrodkiem.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej, w Ośrodku przyjęto komputerowy program do obsługi pacjentów, który opisuje schemat wizyty. Docenianą przez pacjentów cechą Ośrodka jest możliwość dokonania kompletnej – w miarę możliwości -  diagnozy w czasie jednej wizyty. Wprawdzie staje się to często przyczyną opóźnień (nieraz znacznych) – jednak pacjenci – mimo, że przyznają, że tak się dzieje, to podchodzą do tego z wyrozumiałością. Osoba zarządzająca określiła politykę Ośrodka w tym zakresie w sposób następujący: „Pacjent w ciągu jednego dnia ma wyjść z kompletem badań, łącznie z biopsją jeśli jest potrzebna. Wszystkie badania robimy u siebie”. Taka praktyka „diagnostyki jednego dnia” pozwala na określenie planu leczenia i wstępnej sytuacji pary w ciągu jednokrotnej wizyty w Ośrodku, co ma duże znaczenie dla par spoza Białegostoku.

W gabinecie (który miałyśmy okazję oglądać – jednocześnie w nim odbywały się wywiady) znajdowały się modele/schematy o charakterze dydaktycznym. Jeden z lekarzy przyznał, że w swojej pracy posługuje się prezentacjami multimedialnymi, które odtwarza pacjentom, aby mogli oni lepiej zrozumieć przebieg poszczególnych etapów leczenie  Pacjenci zgodnie potwierdzili, iż wizyty składały się z następujących elementów: zaproponowanie planu leczenia/postępowania na najbliższe miesiące; upewnienie się lekarza, że informacje są zrozumiałe dla pacjentów; ustne podsumowanie przebiegu wizyty i zaleceń. Rozbieżności (TAK/NIE) pojawiły się przy kwestiach:  omówienia rodzaju, przebiegu i kosztu badań/zabiegów; pisemnego podsumowania wizyty (niektórzy pacjenci deklarowali jego otrzymanie, inni – nie), ustnego podsumowania wizyty i ustaleń, które na niej zapadły.

Pacjentki deklarowały, iż uzyskane w Ośrodku informacje są wyczerpujące, mogły swobodnie zadawać pytania, nie czuły się zbywane, a czas im poświęcony był wystarczający. Zgodnie potwierdziły również zadeklarowaną przez lekarza praktykę informowania o czynnościach podejmowanych podczas badania (np. „teraz może pani poczuć ukłucie”, „zakładam wziernik”), choć jedna pacjentka wskazała, iż była informowana na bieżąco jedynie podczas transferu zarodka, ale nie podczas wizyt.

7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do pobrania nasienia. Jest on umiejscowiony w odzielnym skrzydle Ośrodka; w części, do której nie mają dostępu wszyscy pacjenci. Pokój jest zamykany od wewnątrz, posiada dostęp do umywalki, w tym mydło, ręczniki papierowe i płyn do dezynfekcji;  pacjentom udostępniono prasę erotyczną i filmy. W wywiadach z pacjentami pojawiły się rozbieżności co do tego, w jaki sposób przekazywana jest próbka nasienia do laboratorium. Wywiadowani pacjenci- mężczyźni informowali: „w pokoju nie było okienka do laboratorium, zanoszenie nasienia do rejestracji było krępujące”, „wideo było zepsute”.  Położna, z którą rozmawiałyśmy, opisała procedurę oddawania nasienia następująco: “Mamy konkretne procedury. Zawsze prosimy o dowód osobisty – zawsze sprawdzamy tożsamość. Przygotowujemy pojemnik, podpisujemy. Wkładam sobie w kieszeń, pacjenci naokoło nie muszą o tym wiedzieć. Staramy się, żeby było dyskretnie. Prowadzę pacjenta do pokoju, tłumaczymy, pacjent czyta na głos podpis na pojemniku (dane osobowe – przypis Obserwatorek), odstawiamy na stolik pojemnik i wychodzimy. Klucz jest w drzwiach. Pacjent zamyka pokój, kiedy już wychodzi oddaje nam klucz, po czym my idziemy do pokoju i zabieramy dyskretnie nasienie. Zawsze się pytamy w ustronnym miejscu, czy pacjent chce aby dołączyła partnerka”.  Na pytanie, czy możliwe jest oddanie nasienia poza Ośrodkiem, uzyskałyśmy odpowiedź: “jak pojawia się problem, to zachęcamy do oddania w domu, dajemy też czasem viagrę, tzn. pacjent otrzymuje od nas receptę i sam wykupuje. Dajemy nasz pojemnik, prosimy o podpisanie, zawsze jest adnotacja – że jest oddane poza kliniką i o której godzinie. Zwykle prosimy, aby to było w ciągu 30 min. od momentu oddania oraz aby pojemnik był przetrzymywany w temperaturze ciała. Kiedyś jedna pani wiozła z granicy pięć godzin”.

Jedna z pacjentek opisała procedurę zaproszenia partnera na badanie następująco: „Pani dyskretnie poprosiła go z poczekalni, na boku podała mu podpisany kubeczek i kazała potwierdzić dane. Wskazała pokoik. Pokój czysty, dyskretny, ale filmów nie można było obejrzeć, bo wideo nie działało. Zostawił kubeczek w pokoju. Na bank go nie odnosił przy ludziach do recepcji. Nie pamięta dokładnie, ale pielęgniarka chyba zaraz zabrała kubek z pokoju”.

Samo pomieszczenie przeznaczone dla mężczyzn wymaga remontu – o czym zresztą właściciel Ośrodka nas poinformował i powiedział, że przewidziane są prace remontowe. W czasie, kiedy przeprowadzałyśmy monitoring, stan pokoju do oddawania nasienia nie zapewniał mężczyznie poczucia komfortu, trudno sobie również wyobrazić, aby mogły z niego korzystać pary.
W pokoju – bardzo niewielkim (2m x 2m) nie znajdowało się miejsce dla partnerki pacjenta. Lekarz poinformował nas, iż do Ośrodka można również przywieźć nasienie pobrane poza Ośrodkiem, jak również zadeklarował, iż pacjenci są o tym informowani. Otrzymują również informację, iż w pokoju może pacjentowi towarzyszyć pacjentka. Żaden z naszych rozmówców-pacjentów tego nie potwierdził: ani w zakresie informacji o obecności osoby bliskiej, ani w zakresie informacji o możliwości przywiezienia nasienia pobranego np. w domu.

8. Opieka nad kobietą

W Ośrodku znajdują się cztery gabinety ginekologiczne. Każdy z nich posiada dostęp do łazienki, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. W łazienkach pacjentki mogą się przygotować do wizyty.  Łazienki w dniu monitoringu były czyste. Każda była zamykana od wewnątrz, dostępne były środki higieniczne (mydło, ręczniki papierowe, papier toaletowy). W łazienkach znajdowała się także jednorazowa odzież (spódniczka, kapcie, tunika etc.). Nie we wszystkich gabinetach lekarskich znajdowały się parawany oddzielające biurko lekarza od fotela ginekologicznego. Jednak – co wydaje się być przykładem bardzo dobrej współpracy pomiędzy personelem i szefostwem – na wniosek położnych Ośrodek podjął działania na rzecz zakupu parawanów: „Lekarze na początku nie chcieli parawanów, ale my (położne – przypisek Obserwatorek) byłyśmy takimi osobami, które proponowały”. W trakcie naszego pobytu gabinety znajdujące się na parterze były już w nie wyposażone, natomiast w pozostałych gabinetach miało to nastąpić „na dniach”.

Ośrodek posiada także pomieszczenie pielęgnacyjne, w którym znajdują się trzy łóżka. W dniu monitoringu pościel była świeża i czysta, a pacjentkom zapewniono dostęp do wody pitnej. Rozbieżności w relacjach pacjentek pojawiły się przy odpowiedzi na pytanie, czy przed zabiegiem mogły pozostawić swoje rzeczy osobiste w zamykanej szafce lub pokoju: dwie pacjentki odpowiedziały przecząco, jedna dodała „nie ma szafek”, inna pacjentka odpowiedziała twierdząco. Pacjentki na czas zabiegu mogą korzystać z odzieży jednorazowej lub pozostać w swoich prywatnych ubraniach (koszule nocne). Potwierdziły to pacjentki oraz położna.  Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy zwracały także uwagę na brak poczucia intymności w tym pomieszczeniu: „Pomieszczenia pielęgnacyjne są mało intymne, niekomfortowe. Leży się w łóżku w koszuli i widzi cię osoba bliska czy mąż innej pacjentki”.   Kolejnym problemem jest brak przylegającej do pomieszczenia łazienki. Wprawdzie łazienka znajduje się w odległości około 2-3 m od pokoju, ale trzeba do niej przejść przez korytarz, który jest ogólnodostępny. Pacjentki wskazywały w swoich odpowiedziach na tę niedogodność: dwie z naszych rozmówczyń opisywały sytuację, kiedy po punkcji, w koszuli czekały na korytarzu (ogólnodostęnym) na zwolnienie toalety. W związku z tym, iż w tej części Ośrodka nie znajdują się gabinety lekarzy, a jedynie pokój do oddawania nasienia i toalety, rekomendowałybyśmy zamknięcie tej części Ośrodka dla pacjentów niezabiegowych. Reszta pacjentów może z powodzeniem korzystać z toalet znajdujących się na piętrze. Zwiększyłoby to znacznie komfort pacjentów i tak będących pod wpływem silnego stresu.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ.  Osoba zarządzająca zadeklarowała, iż Ośrodek udziela informacji o możliwości wykonania Badań/zabiegów w ramach NFZ w innych placówkach na terenie województwa. Ta informacja nie skrzyżowała się z relacją jednej z pacjentek: „Powiedzieli, że nie maja umowy z NFZ. Nie wskazali żadnej placówki, w której mogłabym wykonać histeroskopię na NFZ”. Inna pacjentka powiedziała jednak: „Tak, korzystałam. Histeroskopia, kariotypy, wskazano, że można je zrobić na NFZ”. Pozostałe rozmówczynie-pacjentki nie były zainteresowane wykonaniem zabiegów w ramach NFZ i nie pytały o taką możliwość.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Przede wszystkim należy wskazać, że Ośrodek dysponuje umowami dla pacjentów także w języku obcym, w tym przypadku w języku rosyjskim. Biorąc pod uwagę, że gros pacjentów stanowią obcokrajowcy (obywatele Rosji/Białorusi) uznać należy takie działanie za przykład dobrej praktyki. Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona w dniu monitoringu (Ośrodek nie nadesłał wzorców drogą elektroniczną) i  składały się na nią następujące dokumenty:
  1. Oświadczenie pacjentów o wyrażeniu zgody na anonimowe dawstwo komórek jajowych innej kobiecie
  2. Zgoda na biorstwo komórek jajowych (Zgoda na proponowane leczenie)
  3. Informacja dla pacjenta oraz formularz świadomej zgody na wykonanie zabiegu biopsji jąder i najądrzy
  4. Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem zarodków od osób niespokrewnionych przy zachowaniu pełnej anonimowości dawców i biorcy
  5. Informacja dla pacjentki oraz formularz świadomej zgody na przeprowadzenie endoskopowego leczenia operacyjnego (histeroskopia) oraz wyłyżeczkowania jamy macicy
  6. Informacja dla pacjentów oraz formularz świadomej zgody na przeprowadzenie leczenia z zastosowaniem technik wspomaganego rozrodu
  7. Umowa na zamrożenie oocytów
  8. Umowa na mrożenie i przechowywanie zarodków
  9. Zgoda na leczenie niepłodności z zastosowaniem zapłodnienia wewnątrzustrojowego
  10. Dane fenotypowe pacjentów
  11. Kopie ww. dokumentów w języku rosyjskim

 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości.

1. Oświadczenie pacjentów o wyrażeniu zgody na anonimowe dawstwo komórek jajowych innej kobiecie

„Dane medyczne uzyskane w trakcie naszego leczenia oraz programy „anonimowego dawstwa oocytów” mogą być anonimowo wykorzystywane w pracach naukowych prowadzonych przez Klinikę Leczenia Niepłodności, Ginekologii i Położnictwa „Bocian” oraz publikowane bez ograniczeń.

Analizowany dokument ma formę oświadczenia potwierdzonego jednokrotnym podpisem, co sprawia, iż pacjenci podpisujący dokument – chcąc podjąć leczenie w Ośrodku – muszą automatycznie wyrazić zgodę na wykorzystanie jej danych medycznych dla potrzeb Ośrodka, podczas gdy nie jest to konieczny element procedury leczniczej. Zachęcamy do wyłączenia tego zapisu z dokumentu i podpisywania go osobno, aby dać wybór pacjentom w tym zakresie, ewentualnie do pozostawienia zapisu w dokumencie, ale z możliwością odznaczenia „zgadzam się/nie zgadzam się”.

Nasz wątpliwości wzbudził również zapis:

„Nasza decyzja jest ostateczna i nieodwołalna”

Z treści wzorca wynika, iż jest on podpisywany przed rozpoczęciem stymulacji hormonalnej, a więc  co najmniej na dwa tygodnie przed terminem punkcji. Wydaje się trudnym uzasadnienie, dlaczego pacjenci nie będą mieć prawa wycofania się z podpisanego oświadczenia, jeśli w czasie upływającym od jego podpisania do dnia punkcji zmienią zdanie i będą się chcieli wycofać z decyzji o przekazaniu komórek jajowych na rzecz biorczyni. W wielu wzorcach innych Ośrodków w takich sytuacjach pojawia się m.in. zastrzeżenie, iż zmiana decyzji jest możliwa aż do momentu zapłodnienia oocytów i uzyskania dzięki temu zarodków, co wydaje się być zgodne z prawem konsumenta do odstąpienia od umowy/zgody w czasie, kiedy nie wystąpią jeszcze nieodwracalne skutki (powstanie zarodków). Niektóre Ośrodki zastrzegają również, iż w przypadku zmiany zdania na pacjentach-dawcach będzie ciążył obowiązek pokrycia kosztów poniesionych przez Ośrodek w przypadku rezygnacji z dawstwa. W przypadku analizowanego wzorca pacjentom-konsumentom odbiera się prawo do zmiany decyzji bez wyjątków.

2. Zgoda na biorstwo komórek jajowych (Zgoda na proponowane leczenie)

„Zwracamy się z prośbą o pomoc w zajściu w ciążę metodą transferu zarodka uzyskanego na drodze zapłodnienia pozaustrojowego podarowanej komórki jajowej”

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.)." ).

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek - pacjent to stosunek konsumencki. Zastosowanie określenia „prośba” nie odzwierciedla charakteru konsumenckiego stosunku prawnego Ośrodek - pacjent, ponieważ stawia pacjentów nie na pozycji świadczeniobiorców (którymi są), a na pozycji osób proszących o pomoc („Zwracamy się z prośbą o pomoc (...)”. Stosunek pomiędzy Ośrodkiem i pacjentami jest zawsze stosunkiem nierównym, w którym pacjent jest stroną słabszą. Podkreślanie tego stosunku paternalistycznym brzmieniem „prośby” tylko pogłębia tę nierówność.

Naszą uwagę zwrócił też ogólnikowy zapis:

„4. Po zapoznaniu się z powyższymi informacjami oraz wyjaśnieniami lekarza prowadzącego oświadczamy, iż wyrażamy zgodę i poddajemy się leczeniu metodą zapłodnienia pozaustrojowego,  a nadto zrzekamy się wszelkich roszczeń cywilno-prawnych w przyszłości”

Ze względu na bardzo ogólny zapis „wszelkich roszczeń cywilno-prawnych” trudno określić, czego te roszczenia mogłyby dotyczyć i do jakiej sytuacji odnosiłaby się deklaracja ich zrzeczenia. Ponadto zgodnie z art. 385³pkt 2 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania”
 
W związku z tym pacjenci sygnujący umowę mogą nabrać błędnego przekonania, iż ich roszczenia wynikające na przykład z wystąpienia negatywnych następstw i powikłań, które wystąpiły wskutek niedołożenia należytej staranności, będą bezpodstawne („zrzekamy się wszelkich roszczeń”). Zapis może więc sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i prawnym, iż nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia takich roszczeń należy do właściwego sądu.

Podnosimy również tę samą uwagę co przy dokumencie nr 1 o połączeniu Zgody dotyczącej leczenia ze zgodą na anonimowe wykorzystanie danych medycznych dla celów naukowych.
 
3. Informacja dla pacjenta oraz formularz świadomej zgody na wykonanie zabiegu biopsji jąder i najądrzy

Bez uwag

4. Prośba o leczenie z zastosowaniem zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem zarodków od osób niespokrewnionych przy zachowaniu pełnej anonimowości dawców i biorcy

Naszą uwagę zwrócił następujący fragment:

„Wykonanie diagnostyki wstępnej może wymagać oceny w surowicy krwi: LH, FSH, estradiolu, testosteronu oraz prolaktyny u pacjentek; LH, FSH, i testosteronu u pacjentów; przeciwciał przeciwko wirusom HIV, HBS u obojga partnerów, co wymaga pobrania ok. 5 ml krwi żylnej od pacjentki i 2 ml krwi żylnej od pacjenta. Niezbędne jest również badanie ultrasonograficzne narządu rodnego sondą przezpochwową i badanie nasienia oddanego przez partnera drogą masturbacji. Nasienie o potwierdzonym potencjale rozrodczym zostaje zamrożone do późniejszego wykorzystania w procedurze zapłodnienia komórek jajowych dawczyni”. (podkreślenia nasze)

Zapis ten zwrócił naszą uwagę, ponieważ w procedurze biorstwa zarodka od niespokrewnionych dawców (tzw. „adopcji zarodka”) określanie parametrów nasienia partnera biorczyni wydaje się niezrozumiałe: jego materiał biologiczny nie będzie wykorzystywany do celów medycznych, skoro para zdecydowała się adoptować zarodek pochodzący od innej pary. Tymczasem Prośba zawiera zapis o „późniejszym wykorzystaniu w procedurze zapłodnienia komórek jajowych dawczyni”, co de facto przekształca Prośbę w zgodę na dawstwo krzyżowe.

W dalszej części Prośba zawiera zapis:

„Liczba transferowanych zarodków jest ograniczona ich dostępnością, jednak nie będzie większa jak dwa”

Co nie pokrywa się z informacją z wywiadu pacjenckiego z pacjentką przystępującą do procedury adopcji zarodka, która poinformowała nas: „Przed samym transferem pytał się embriolog czy podejmuję się przyjęcia 3 zarodków”.

5. Informacja dla pacjentki oraz formularz świadomej zgody na przeprowadzenie endoskopowego leczenia operacyjnego (histeroskopia) oraz wyłyżeczkowania jamy macicy

Bez uwag

6. Informacja dla pacjentów oraz formularz świadomej zgody na przeprowadzenie leczenia z zastosowaniem technik wspomaganego rozrodu

Zwracamy uwagę na językowe niezręczności tj. „bezimienny dawca” zamiast „anonimowy dawca”; „unasiennienie domaciczne lub dootrzewnowe” zamiast „inseminacji”.

7. Umowa na zamrożenie oocytów

„3. W przypadku nie uiszczenia opłaty za przechowywanie oocytów, pomimo dodatkowego pisemnego wezwania „Kliniki Bocian”, Pacjenci zgadzają się, aby oocyty zostały wykorzystane przez „Klinikę Bocian” na rzecz innej niepłodnej pary”
 
Zwracamy uwagę, iż w umowie nie wskazano trybu ani terminu dodatkowego wezwania do uiszczenia opłaty za przechowywanie embrionów. Czy będzie to list polecony z potwierdzeniem odbioru? Co w przypadku, w którym pacjenci nie otrzymają jednak pisemnego wezwania i nie będą mogli w związku z tym odnieść się do niego? Czy również w takich sytuacjach ich genetyczny depozyt będzie mógł zostać przekazany na rzecz innej pary? W jakim okresie po braku odpowiedzi Strony nastąpi realizacja przekazania depozytu? Ponadto zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”

Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie oocytów do dawstwa na rzecz innych pacjentów nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z mrożeniem oocytów.

5. Klinika Bocian nie ponosi odpowiedzialności za przypadki losowe oraz działania siły wyższej, które mogą spowodować zniszczenie depozytów jak na przykład pęknięcie rur kanalizacyjnych, wodociągowych, pęknięcie pojemników z ciekłym azotem, pożar, kradzież, włamanie i inne.

Wobec faktu, iż Ośrodek jest przedsiębiorcą zobowiązanym do szczególnej staranności w ramach dokonywanych czynności, powyższy zapis powinien być uzupełniony o zapis „Z zastrzeżeniem zachowania przez Klinikę należytej staranności”.

8. Umowa na mrożenie i przechowywanie zarodków

Podnosimy tę samą uwagę co w przypadku dokumentu nr 7.

9. Zgoda na leczenie niepłodności z zastosowaniem zapłodnienia wewnątrzustrojowego

„Rozumiem/my, że łączna liczna przedowulacyjnych pęcherzyków w obu jajnikach uzyskanych w wyniku indukcji jajczkowania dla potrzeb zapłodnienia wewnątrzustrojowego nie może być większa niż cztery z uwagi na ryzyko powikłań takich jak: ciąża mnoga, szczególnie wielopłodowa, zespół hiperstymulacyjny.”
 
Zgodnie z Algorytmami Diagnostyczno Lecznicze w Niepłodności PTMR, których stosowanie deklaruje Ośrodek, łączna liczba pęcherzyków przedowulacyjnych, przy których wystąpieniu zaleca się odstąpienie od procedury inseminacji, wynosi trzy pęcherzyki:

Cele stymulacji owulacji przed IUI

Doprowadzenie do rozwoju 2-3 pęcherzyków o średnicy powyżej 17 mm. Uzyskanie grubości endometrium > 9 mm (endometrium < 7,5 mm zmniejsza szanse na ciążę).

Podnosimy również to samo zastrzeżenie odnośnie jednokrotnego podpisu złożonego pod Zgodą, który odnosi się do więcej niż jednego przedmiotu Umowy, niezwiązanego bezpośrednio z celem terapeutycznym określonym w tytule Umowy, tj.:

„Materiał tkankowy uzyskiwany z punkcji odbarczającej, w tym komórki jajowe, może być wykorzystywany przez Klinikę Leczenia Niepłodności, Ginekologii i Położnictwa „Bocian” bez ograniczeń”

Szczególny niepokój budzi włączenie w zapis „komórek jajowych”, których celu wykorzystania przez Ośrodek nie precyzuje się, więc pacjent podpisujący Umowę nie ma wiedzy, do czego komórki zostaną ewentualnie wykorzystane: do celów badawczych czy może do dawstwa na rzecz innych par.

„Mam/my pełną świadomość obowiązków związanych z zapewnieniem środków na utrzymanie oraz wychowanie potomstwa urodzonego w wyniku leczenia i nie będę/dziemy w przyszłości wysuwać roszczeń w stosunku do Kliniki Leczenia Niepłodności, Ginekologii i Położnictwa „Bocian” z tego tytułu, w tym w szczególności roszczeń związanych z ojcostwem dziecka”

Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:     
      

2) wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania;”

Ponadto nie ma jasności, do czego dokładnie miałyby się odnosić wspomniane roszczenia: do obowiązku alimentacyjnego Ośrodka czy do ewentualnej sytuacji pomyłki materiału genetycznego (nasienia), wskutek czego ojcostwo mogłoby zostać zakwestionowane. Jeśli intencją stworzenia zapisu byłaby na pierwsza sytuacja, wówczas należy zauważyć, iż na gruncie prawa cywilnego, w szczególności Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej (wstępni, zstępni), rodzeństwo oraz w szczególnych przypadkach małżonków lub byłych małżonków. Ośrodek jako osoba prawna, spółka prawa handlowego (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) nie ma możliwości pozostawania w stosunku powinowactwa lub pokrewieństwa w stosunku do pacjentów – osób fizycznych,  wobec czego nie znajdują do niej zastosowania przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Jeśli intencją zapisu jest druga opisana sytuacja, wówczas pacjenci mogliby się powołać na niedochowanie należytej staranności w wykonaniu zabiegu i wystąpić z powództwem cywilnym, więc i w tej sytuacji oświadczenie o niewysuwaniu roszczeń nie niosłoby za sobą skutków.

10. Dane fenotypowe pacjentów

Bez uwag

11. Kopie ww. dokumentów w języku rosyjskim

Dokumenty w języku rosyjskim nie zostały poddane analizie.

*
Jeśli idzie o uwagi ogólne: konstrukcja umów, które są nazywane także “zgodami”, nie jest jednolita. Niektóre dokumenty posługują się pojęciami Pani/Pan, inne –  Partnerka/Partner.
Żaden z przedstawionych nam wzorów umów nie był przeznaczony dla samotnej pacjentki (monitoring odbywał się w czasie, w którym nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności wyłączająca kobiety samotne z dostępu do procedur wspomaganego rozrodu). Przy założeniu, że pacjentka Ośrodka jest osobą samotną/niezamężną, wydaje się, że podpisywanie przez nią dokumentów posługujących się pojęciami żona/mąż, może być trudne. W związku z tym proponowałybyśmy rozważenie przygotowania formularzy odrębnie dla zgłaszających się par i kobiet samotnych. Jak już zwrócono wcześniej uwagę: nie wydaje się również zrozumiałe, dlaczego niektóre dokumenty dystrybuowane przez Ośrodek posługują się pojęciami, które mogą – mylnie – wskazywać, że między pacjentami a Ośrodkiem jest niesymetryczna relacja. Konstruowanie dokumentów, które zakładają, że “pacjenci zwracają się z prośbą” nie odpowiada faktycznym warunkom, które są formą umowy cywilnoprawnej.

Zgodnie z deklaracjami osoby zarządzającej, wzorce dokumentów są przekazywane pacjentom co najmniej 24 godziny przed zabiegiem i pacjenci mogą zabrać je do domu. Nasze wywiady z pacjentami nie zawsze potwierdzały tę deklarację: „przy korzystaniu z dawstwa dostajesz na wizycie poprzedzającej transfer umowę, a raczej kwestionariusz,  i go od razu podpisujesz, nie dostajesz nic do domu. Na kolanie go wypisywaliśmy i zostawialiśmy na miejscu”, „Przy programie  komercyjnym dostałam wcześniej dokumenty do zapoznania się, przy refundacji nie dostałam nic wcześniej”, „Pewnie było kilka takich punktów, które nas niepokoiły, ale i tak  podpisywaliśmy”. Niektórzy pacjenci potwierdzili, iż otrzymali kopie podpisanych dokumentów, inni deklarowali, że ich nie otrzymali.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


W gabinetach, które miałyśmy możliwość oglądać, przy biurku lekarza znajdywały się dwa fotele, co oznacza, że fizycznie jest zapewnione miejsce dla osoby towarzyszącej pacjentce. Z relacji pacjentów i z obserwacji bezpośredniej wynikało, iż personel odnosi się do pacjentów życzliwie, stosując formę pan/pani, jednocześnie mówi przyciszonym głosem dbając o komfort pacjenta. Fakt, że budynek jest wielokondygnacyjny sprawia, że pacjenci mają dużo swobody w wyborze miejsca, gdzie będą oczekiwać na spotkanie z lekarzem. W tym kontekście warto zwrócić ponownie uwagę na taras zagospodarowany w ten sposób, że również może być miejscem, w którym pacjenci oczekują na wizytę. Jak wspomniano nie we wszystkich gabinetach lekarskich znajdowały się parawany oddzielające biurko lekarza, zakładamy jednak, iż brak ten został już uzupełniony w momencie przekazywana raportu (sierpnień 2015). Uwagi dotyczące pomieszczenia pielęgnacyjnego zostały już opisane wyżej. Naszą uwagę w kontekście poszanowania intymności zwrócił również gabinet ginekologiczny, a raczej pomieszczenie, które jest oznaczone jako gabinet psychologiczny. W praktyce  jest to pokój o charakterze zabiegowym. W trakcie rozmów z pracownikami pozyskałyśmy informację, że pacjenci sami – najczęściej – wskazywali miejsce, w którym chcieliby odbyć spotkanie z psychologiem (np. gabinet ginekologiczny). Letnią porą natomiast pacjenci często zgłaszają chęć spotkania na tarasie. Proponowałybyśmy zatem rozważenie wygospodarowania odrębnego pomieszczenia, które pełniłoby wyłącznie funkcję gabinetu psychologicznego. Zauważyć należy, że ani gabinet ginekologiczny, ani gabinet zabiegowy nie stwarzają pacjentom odpowiednich warunków do rozmowy z terapeutą.

Jesli idzie o pokój do oddawania nasienia  to został w Ośrodku umiejscowiony w taki sposób, aby korzystanie z niego odbyło się z zachowaniem dyskrecji. Jak zauważono w części dotyczącej opieki nad mężczyzną,  pokój wymaga remontu. Właściciel Kliniki, oprowadzający nas po Ośrodku, przyznał, że prace remontowe są planowane. Nadmienił również, że filia Ośrodka w Warszawie posiada nowocześnie wyposażony pokój do oddawania nasienia (przyciemniane oświetlenie, kanapa/bądź inne miejsce dla partnerki). Czerpiąc z doświadczeń urządzania Kliniki warszawskiej – zostaną dokonane zmiany w pokoju do oddawania nasienia w Ośrodku w Białymstoku.

Jesli idzie o realizację prawa do obecności osoby bliskiej, zgodnie z relacjami personelu osoby bliskie mogą przebywać w pomieszczeniu pielęgnacyjnym, podczas transferu – jedynie w wyjątkowych sytuacjach, podczas wizyty lekarskiej – bez ograniczeń, podczas zabiegów w znieczuleniu ogólnym – nigdy z uwagi na charakter samego zabiegu i kwestie bezpieczeństwa. Personel położniczy zadeklarował, iż wizyty nie są przerywane wejściem osób trzecich: „staramy się w czasie wizyty nie przeszkadzać, nie wchodzić. Jesteśmy tylko wtedy kiedy jesteśmy potrzebne jako asystentki”. Pacjenci zgodnie potwierdzili słowa położnej. Pacjenci, z którymi rozmawialiśmy, udzielali różnych odpowiedzi na pytanie o to, czy prawo do obecności osoby bliskiej zostało zrealizowane i czy personel informował o takiej możliwości.  Jedna z pacjentek odparła, że nikt jej o takiej możliwości nie poinformował, ale zapytała o to sama i nie było problemu z obecnością męża. Inna pacjentka wskazała, iż realizowanie prawa do obecności osoby bliskiej w pomieszczeniu pielęgnacyjnym narusza jednocześnie prawo do intymności pozostałych pacjentek.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


W trakcie rozmów z pacjentami nie odnotowałyśmy, aby dochodziło do problemów w zakresie otrzymania dokumentacji medycznej. Pacjenci deklarowali, że otrzymywali dokumentację na swój wniosek. Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej za wydawanie dokumentacji medycznej odpowiada dyrektor medyczny. Pracownicy rejestracji poinformowali nas, iż koszt sporządzenia kopii wynosi 1 zł za stronę.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

 

Istnieją uzasadnione wątpliwości co do możliwości korzystania z usług Ośrodka przez osoby niepełnosprawne. Konstrukcja budynku – dwukondygnacyjna – nie pozwoli osobie z trudnościami w poruszaniu się na korzystanie ze wszystkich pomieszczeń Ośrodka. W Ośrodku nie ma zainstalowanej windy ani podnośników, udostępniono jednak toaletę dostosowaną do potrzeb osób niepełnosprawnych, zaś podczas monitoringu pokazano nam obniżany fotel ginekologiczny, z którego mogą korzystać pacjentki z ograniczeniami ruchu.

W odpowiedzi nadesłanej przez Ośrodek wskazano, iż wejście dla osób niepełnosprawnych oraz podjazd znajdują się w tylnej części budynku. Zachęcamy do zapoznania się z odpowiedzią Ośrodka.


14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Z dostępnych w Ośrodku dokumentów trudno jest wnioskować, że Ośrodek uwzględnia, iż jego  pacjentkami mogą być pozostające w związku homoseksualnym kobiety, bądź samotna kobieta. Niektóre wzory dokumentów posługują się określeniami wskazującymi, że pacjenci są w związku małżeńskim. Niemniej w trakcie rozmów z personelem nie zauważono żadnych oznak dyskryminacji pacjentów ze względu na orientację seksualną, stan cywilny etc.

15. Opieka psychologiczna

 
W Ośrodku zatrudniona jest (na umowę zlecenie) psychoterapeutka. Pani psychoterapeutka posiada własną wizytówkę i biogram na stronie internetowej, a pomocy psychoterapeutycznej poświęcono osobną zakładkę. Jak wspomniano, gabinet psychologa jest jednocześnie gabinetem zabiegowym. Wydaje się, że nie jest to rozwiązanie przyjazne pacjentom. Bieżąca oferta psychologiczna to konsultacje psychologiczne i są one płatne, Ośrodek nie prowadzi praktyki bezpłatnej pomocy psychologicznej. Jednocześnie na stronie internetowej Ośrodka (sierpień 2015) można znaleźć informację:

„Klinika Bocian oferuje bezpłatną konsultację psychoterapeutyczną dla pacjentów borykających się z niepłodnością”

Ponieważ oddawanie raportu następuje w pół roku po przeprowadzeniu monitoringu, należy uwzględnić, iż Ośrodek mógł zmienić swoją politykę w tym zakresie. Jeśli istotnie obecnie konsultacje psychologiczne są bezpłatne, należy to uznać za dobrą praktykę zgodną z Rekomendacjami pacjenckimi.

Według osoby zarządzającej Ośrodkiem psychoterapeutka dostępna jest ‘na telefon’: „mamy wpisane jakieś godziny pracy, ale chętnych nie ma”. Według położnej godziny przyjmowania psychoterapeutki to środa w godzinach  8-13 i piątek w godzinach 8-18. Konsultacje zdarzają się – zdaniem osoby zarządzającej - rzadko. Według położnej średnio dziesięć pacjentek w miesiącu korzysta z tej formy wsparcia w leczeniu, według osoby zarządzającej są to dwie-trzy osoby miesięcznie. Jednocześnie jednak wszyscy pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy przekazali, iż lekarze nie informowali ich o możliwości odbycia konsultacji psychologicznej w Ośrodku, ani jej nie rekomendowali: „Nikt nigdy nie wspominał o możliwości konsultacji psychologicznej ani do niej nie namawiał” (cytat pacjentka, która zdecydowała się jednocześnie na oddanie swoich komórek jajowych na rzecz innej pacjentki), „nikt mi nigdy nie proponował, abym skorzystała z rozmowy z psychologiem!” (cytat pacjentka, która podchodziła w Ośrodku do procedur biorstwa gamet).

Osoba zarządzająca poinformowała nas, że psychoterapeuta współpracuje z personelem: „Psychoterapeutka jest członkiem  zespołu Ośrodka i bierze udział w zebraniach zespołu”. Jak jednak zgodnie zadeklarował lekarz, położne i osoba zarządzająca,  personel nie jest szkolony przez zatrudnioną psychoterapeutkę,  ani nie sprawuje ona też funkcji superwizyjnej nad nim. Jednocześnie personel deklaruje odbywanie szkoleń psychologicznych w przeszłości: „my tu wszystkie mamy mgr, przechodzimy to na studiach (dot. szkoleń z zakresu psychologii – przypis Obserwatorek), psychologia i psychiatria – są zajęciach na studiach. Szkolenia o ciążach obumarłych, to było na studiach. Mamy też panią psycholog, z którą mamy często kontakt”.

Z rozmów z personelem wynikała też bardzo pozytywna atmosfera panująca pomiędzy pracownikami: „jesteśmy jedną wielką rodziną, bardzo blisko się trzymamy, co roku jeździmy na kajaki. Szkolenia psychologiczne to jest u nas kwestia otwarta, szef bardzo chętnie na to patrzy- nie jest przeciwny szkoleniom, to jest kwestia naszej inicjatywy” (cytat położna). Warto również nadmienić, iż w Ośrodku przyjęto praktykę regularnych spotkań zespołu: „są spotkania, 1-2 razy w miesiącu, co drugi miesiąc same położne się spotykają, spotykamy się też, jak coś nowego się dzieje, wówczas to spotyka się cały zespół”.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Ośrodek prowadzi dawstwo nasienia (bank zewnętrzny: krajowy lub zagraniczny) oraz dawstwo komórek jajowych i zarodków (dawstwo międzypacjenckie). Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, pacjenci-biorcy mogą skorzystać z płatnej konsultacji psychologicznej, która jest rekomendowana przez lekarza. Jest to zasada zwyczajowa. Pacjenci-biorcy i pacjentki-dawczynie nie otrzymują materiałów pisemnych na temat skutków psychologicznych, społecznych dawstwa, jednak osoba zarządzająca deklaruje: „odsyłam do Naszego Bociana”. Zadeklarowano także, iż lekarz informuje każdorazowo pacjentów-biorców o skuteczności Ośrodka w stosowaniu procedur z wykorzystaniem gamet dawców/zarodków dawców, oraz o bieżącym stanie prawnym dawstwa.

Dawstwo nasienia:

Ośrodek deklaruje współpracę z bankiem nasienia Kriobank oraz z Europejskim Bankiem Nasienia (informacja ze strony internetowej). Ceny zabiegów z zastosowaniem gamet dawców zostały ujęte w cenniku na stronie internetowej. Pacjenci biorcy mogą otrzymać następujące informacje o dawcy nasienia: grupa krwi, stan zdrowia, cechy fenotypowe, wykonywany zawód, pochodzenie etniczne. Ośrodek limituje ilość potomstwa jednego dawcy: „tak, raportujemy” (cytat: osoba zarządzająca). Dawstwo nasienia jest wyłącznie anonimowe.

Dawstwo komórek i zarodków:


Osoba zarządzająca zadeklarowała w wywiadzie: „dawstwo komórek tylko spontaniczne, pomiędzy pacjentkami”. Uzyskałyśmy również informację, iż gdyby dawczyni komórek zwróciła się do Ośrodka z pytaniem, czy dzięki jej komórkom uzyskano ciążę, mogłaby taką informację otrzymać. Dawstwo komórek jajowych i zarodków jest wyłącznie anonimowe, nie udostępnia się także (ani nie gromadzi) informacji rozszerzonych np. zdjęć dawczyni z dzieciństwa, nieidentyfikujących informacji o niej (np. list do biorców, nagranie głosowe itd.). Na stronie internetowej nie ma informacji o prowadzeniu przez Ośrodek programów dawstwa komórek jajowych. Ośrodek deklaruje, iż zabiegi te się odbywają, co potwierdziły też pacjentki (podczas rozmów monitoringowych miałyśmy okazję rozmawiać zarówno z pacjentką-dawczynią jak i z pacjentką-biorczynią). Zgodnie z deklaracjami personelu: „Jeśli pacjentki wychodzą z gabinetu, mają wątpliwości, staramy się usiąść z nimi na spokojnie i wytłumaczyć, że są kobiety, które potrzebują oocytów, ale też jest druga strona: że może z nich być dziecko, czy będą świadome, że z tego będzie dziecko”, “zawsze jest anonimowe dawstwo, zawsze informujemy, o możliwości konsultacji z  psychologiem, Staramy się bardzo dużo rozmawiać z pacjentkami i staramy się zapamiętywać nasze pacjentki”.

17. NASZE REKOMENDACJE

Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:


  1. Uwagę zwraca atmosfera serdeczności w Ośrodku na wszystkich poziomach: zarówno pomiędzy pacjentami i personelem, jak i między personelem i kadrą zarządzającą. Wszystkie wypowiedzi były w tym względzie zgodne. Z punktu widzenia pacjentów dobre relacje pomiędzy personelem są istotne również dla ich poczucia komfortu w leczeniu. Personel położniczy deklarował, że może liczyć na otwartość właściciela w zakresie zgłaszanych inicjatyw, czego potwierdzonym wyrazem stała się inicjatywa dotycząca zakupu parawanów. W rozmowach z personelem wielokrotnie dawała się odczuć wrażliwość i refleksyjność wobec sytuacji pacjentów i ich potrzeb;
  2. Za bardzo dobrą praktykę należy uznać stosowaną przez Ośrodek zasadę „diagnostyki jednego dnia” opisaną w poprzedniej części raportu. Nie tylko szanuje ona czas pacjentów, ale również zapewnia im uzyskanie klarownego obrazu ich sytuacji klinicznej oraz opuszczenie Ośrodka wraz z określonym planem postępowania na przyszłość;
  3. Sposób zorganizowania przestrzeni w Ośrodku (taras, umiejscowienie pokoju do oddawania nasienia w wydzielonej części Ośrodka) jest bardzo dobrą praktyką;
  4. Włączenie psychologa do zespołu Ośrodka i uczestnictwa w zebraniach jest praktyką zgodą z Pacjenckimi standardami;
  5. Na uwagę zasługuje również opisanie wszystkich członków personelu na stronie internetowej; wizytówki i biogramy należy uznać za pełne i dające pacjentom wyobrażenie o tym, kto będzie się zajmować ich procesem leczenia.

Rekomendacje:


    1. Sugerujemy uzupełnienie strony www o informacje o wykonywanych zabiegach z wykorzystaniem komórki dawczyni, adopcji zarodka oraz HSG wraz z cenami tych zabiegów;
    2. Zachęcamy do remontu pokoju do oddawania nasienia;
    3. Sugerujemy ponowną analizę wzorców dokumentacji podpisywanej z pacjentami;
    4. Proponujemy rozważenie zamknięcia dla pacjentów „niezabiegowych” tej części Ośrodka, w której znajdują się pomieszczenie pielęgnacyjne, toalety i pokój do oddawania nasienia;
    5. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
    6. Namawiamy do ponownej refleksji nad rekomendowaniem pacjentom pomocy psychologicznej. Z wywiadów z pacjentami wynikało, iż taki rodzaj wsparcia zostałby doceniony, nie był niestety rutynowo polecany przez lekarza prowadzącego, który pozostaje dla pacjenta na ogół największym autorytetem. W szczególny sposób nasza sugestia odnosi się do pacjentów-biorców gamet/zarodków oraz do pacjentek rozważających zostanie dawczyniami. Pomimo iż należy docenić troskę i doświadczenie zespołu położniczego w tej materii, warto kandydatkom na dawczynie zapewnić profesjonalne konsultacje z psychologiem;
    7. Rekomendujemy także udostępnienie materiałów drukowanych w poczekalni. Materiały, o które warto wzbogacić poczekalnię i rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd. zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:

    Poradniki:

    Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
    Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
    Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
    Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
    Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
    Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
    Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
    Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
    Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
    O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
    Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
    Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
    Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
    Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
    Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
    Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
    Publikacje naukowe:
    Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
    Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
    Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


    18. Komentarz osrodka do raportu


    Ośrodek zgłosił formalne uwagi do raportu cząstkowego, które zostały uwzględnione przez Stowarzyszenie. Poniżej publikujemy odpowiedź Ośrodka do zaproponowanej przez nas korekty finalnej

    Stowarzyszenie NASZ BOCIAN



    „Szanowni Państwo,
    w imieniu Centrum Położniczo- Ginekologicznego Bocian G. Mrugacz, P.Pietrewicz sp.j. uprzejmie dziękuję za tak szybką odpowiedź na przesłane uwagi dotyczące Raportu cząstkowego.
    Po zapoznaniu się z Państwa propozycją korekty Raportu dotyczącego naszego ośrodka oświadczam, iż wprowadzone zmiany nas satysfakcjonują i wyrażamy zgodę na opublikowanie Raportu cząstkowego w wersji, którą dziś otrzymaliśmy.
    Mając nadzieję na owocną współpracę w przyszłości, doceniamy Państwa szybką reakcję i dobrą wolę przy uwzględnieniu niemalże całości naszych uwagi do przesłanego wcześniej Raportu.
    Ufając, iż Państwa monitoring przyczyni się do poprawy Standardów leczenia niepłodności technikami wspomaganego rozrodu w specjalistycznych ośrodkach w całej Polsce, pozdrawiamy serdecznie i życzymy dalszych sukcesów.

    Z poważaniem
    adwokat Katarzyna H. Rybaczek”


    Adres: ul. Akademicka 26
    15-267 Białystok
    Telefon: 85 744 77 00
    E-mail: bialystok@klinikabocian.pl
    WWW: http://www.klinikabocian.pl
    Kierownik: dr n. med. Grzegorz Mrugacz
    OFERTA OŚRODKA:
    • Inseminacja nasieniem partnera
    • Inseminacja nasieniem dawcy
    • Własny bank nasienia dawców
    • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
    • Badanie ogólne nasienia
    • Posiew nasienia
    • Badania hormonów
    • Badania kariotypów
    • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
    • IVF ICSI
    • IVF IMSI
    • PESA
    • TESA
    • IVF z komórką dawczyni
    • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
    • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
    • IVF z nasieniem dawcy
    • AZ adopcja zarodka
    • Scratching endometrium
    • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
    • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
    • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
    • Histeroskopia
    • HSG
    • Sono HSG
    • Laparoskopia
    Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy