Dane placówki

Centrum Ginekologii Endokrynologii i Medycyny Rozrodu "Artemida" Domitrz i Partnerzy Spółka Partnerska

Istnieje od 2009 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2012
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    laparoskopia, HSG, histeroskopia, zabiegi operacyjne

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka ARTemida Białystok
Data przeprowadzonego monitoringu 24.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i  uczestniczy w szkoleniach ESHRE. W zakresie embriologii Ośrodek nie posiada własnego laboratorium embriologicznego, a współpracuje ściśle w tym zakresie z  Kliniką Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, przy ulicy M. C. Skłodowskiej 24A w Białymstoku. Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek kieruje pacjentów na badania i zabiegi w ramach NFZ do wymienionej wyżej Kliniki Rozrodczości.

Jak już wspomniano,  Centrum ARTemida współpracuje z Kliniką Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej, która należy do struktury Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Obydwa Ośrodki wzajemnie uzupełniają swoją ofertę, co powoduje, że w trakcie procedury in vitro pacjenci są pod opieką obu placówek w zależności od etapu leczenia, na którym się znajdują.

Centrum ARTemida zajmuje się leczeniem niepłodności w zakresie:

  • stymulacji owulacji wraz z monitorowaniem,
  • zabiegów inseminacji domacicznej - AIH, AID,
natomiast programy IVF, ICSI, TESA, są wykonywane w Klinice Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku (dalej zwanej Kliniką GUSK).

Centrum ARTemida wykonuje także na miejscu, we własnym laboratorium, wszystkie, niewymagające hospitalizacji badania, niezbędne w diagnostyce niepłodności, m.in.:
  • badanie nasienia wg standardów WHO,
  • komputerową analizę badania nasienia,
  • wykonywanie depozytów nasienia,
  • pełen zakres badań hormonalnych, bakteriologicznych, biochemicznych
  • inne badania laboratoryjne.
Badania wymagające hospitalizacji, takie jak laparoskopia czy zabiegi operacyjne niezbędne
w trakcie leczenia niepłodności, są wykonywane w Klinice GUSK. Wszystkie wizyty lekarskie, badania laboratoryjne, diagnoza niepłodności i przygotowanie  do zabiegów lub procedur odbywają się w Centrum ARTemida. Do Kliniki GUSK trafiają pacjenci na badania wymagające hospitalizacji oraz część procedury IVF: punkcja i transfer/kriotransfer.

Taki sam podział usług występuje także przy realizacji Programu MZ.
Z powodu wyżej naszkicowanej ścisłej współpracy pomiędzy tymi dwoma podmiotami, niniejszy raport należy czytać łącznie z raportem Kliniki Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, ponieważ niektóre części zabiegowe są realizowane tylko w jednym z podmiotów. Zostało to każdorazowo zaznaczone w niektórych rodziałach raportu, gdzie umieściłyśmy odesłania do raportu drugiego podmiotu. Z uwagi na tę wyjątkową sytuację monitoring ARTemidy został przeprowadzony w tym samym dniu, co monitoring Kliniki GUSK i część informacji jest wspólna dla obu podmiotów, część zaś rozłączna. Pod używanym w raporcie określeniem „Ośrodek” każdorazowo rozumiemy Centrum ARTemida. Klinika GUSK występuje w niniejszym raporcie  jako „Klinika GUSK”.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w budynku, w którym znajdują się również inne lokale użytkowe, np. Instytut Żywienia oraz zakład fryzjerski. Ośrodek jest usytuowany na parterze, stąd osoby z ograniczeniami w ruchu mają nieograniczony dostęp do Ośrodka, włączając w to również brak progów i szerokie przejścia w korytarzach.  Przed Ośrodkiem znajduje się parking. Znalezienie Ośrodka może nastręczać problemów osobom udającym się na wizytę po raz pierwszy: pomimo, iż na budynku umieszczono duży baner informacyjny Ośrodka  (ze strzałką „20 metrów”) wejście do Ośrodka znajduje się „od tyłu” budynku mieszczącego się przy ul. Włókienniczej 9. Podchodząc/podjeżdżając do niego aleją Piłsudskiego nie widać żadnej informacji o dokładnym umiejscowieniu Ośrodka. Dopiero od strony ul. Poleskiej znajduje się wspomniany baner z dokładniejszą informacją.

Rejestracja w Ośrodku znajduje się naprzeciwko drzwi wejściowych. W poczekalni udostępniono cennik, certyfikat zarządzania jakością oraz Kartę Praw Pacjenta. W poczekalni nie zauważyłyśmy tablicy rejestracyjnej ze spisem pracowników i godzinami ich pracy. Poczekalnia ma rozmiary, które wydają się być wystarczające dla potrzeb pacjentów. Znajdują się w niej kanapy, krzesła i stoliki oraz wieszak na odzież wierzchnią.  Na stolikach udostępniono wizytówki lekarzy przyjmujących w Ośrodku. Pacjenci oczekujący na wizytę mają dostęp do wody i napojów (bezpłatnie), do ich dyspozycji jest również ogólnodostępna toaleta przystosowana także do potrzeb osób niepełnosprawnych (w dniu monitoringu stan czystości bez zarzutu; w łazience znajdowały się umywalka, sedes i środki higieny tj. mydło i papier. W łazience nie ma bidetu). Pacjenci mają także dostęp do wyłożonych na stolikach albumów ze zdjęciami dzieci, które urodziły się w wyniku leczenia rodziców w Ośrodku.

Sytuacja badawcza:

Monitoring odbył się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjentki do rozmów z nami zgłaszały się spontanicznie.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Strona WWW:

Ośrodek posiada stronę WWW, jest ona stosunkowo dokładna, znajdują się na niej wszystkie informacje, które są niezbędne dla przyszłych i już leczących się pacjentów, czyli dokładny opis oferowanych usług (włącznie ze sposobem przygotowania się do nich, przebiegiem i ewentualnymi powikłaniami). Zawartość zakładek informacyjnych należy uznać za klarowną i rzetelną pod względem informacyjnym. Bardzo łatwo odnajdujemy dane teleadresowe Ośrodka – podano jeden ogólny numer telefonu i umieszczono mapkę dojazdową. Dobrą praktyką jest opisanie przygotowania do pierwszej wizyty, dzięki czemu pacjenci dokładnie wiedzą w którym dniu cyklu powinni się na nią umówić oraz jakie dokumenty i informacje będą potrzebne lekarzowi. Ośrodek na swojej stronie WWW komunikuje problem niepłodności jako problem wspólny i zachęca pary do wspólnego przybycia na wizytę:

„WIZYTA WE DWOJE
Na wizytę warto wybrać się w towarzystwie Partnera. Problem z zachodzeniem w ciążę dotyczy pary, a nie pojedynczej osoby”

Należy uznać takie działanie za bardzo dobrą praktykę.

Co najważniejsze w kontekście ścisłej współpracy Ośrodka z Kliniką GUSK, na stronie Ośrodka znajdują się dokładne informacje o współpracy obu podmiotów (niestety brak jest takich danych w odniesieniu do realizacji Programu MZ). Na stronie znajdziemy także wizytówki zatrudnionego personelu – lekarzy, położnych i pracowników laboratorium diagnostycznego wraz ze zdjęciami i biogramami. Inną dobrą praktyką Ośrodka jest stworzenie na stronie WWW zakładki „ENCYKLOPEDIA WIEDZY”, w której pacjenci znajdą bardzo szczegółowe informacje na temat m.in. procedur medycznych związanych z leczeniem niepłodności. Ośrodek prowadzi działalność szerszą niż tylko leczenie niepłodności, w związku z tym informacje o usługach przez nią świadczonych również znajdują się na stronie WWW, jednak są one wyraźnie wyodrębnione i nie mieszają się ze sobą.

W Ośrodku nie można umówić się na wizytę przez stronę internetową.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej, Ośrodek realizuje linię dyżurną poprzez udostępnianie pacjentkom numerów telefonów komórkowych lekarzy oraz numeru dyżurującej położnej. W rozmowach z pacjentkami potwierdziłyśmy istnienie tej praktyki: deklarowano, iż otrzymano numery kontaktowe, korzystano z nich i lekarz zawsze odbierał bądź oddzwaniał. Generalnie jednak nie jest to procedura zwyczajowa i przyjęta odgórnie, zależy od praktyki każdego lekarza. Pacjenci mają natomiast stały kontakt z Ośrodkiem za pośrednictwem rejestracji (położnych).

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

Ośrodek nie dystrybuuje żadnych drukowanych materiałów informacyjnych wśród pacjentów. Informacje o działalności Ośrodka podawane są tylko i wyłącznie na stronie www. W samym Ośrodku brakuje ogólnodostępnych informacji w formie tablicy, ulotek, materiałów informacyjnych (w tym dotyczących Programu MZ). Wszelkich informacji udziela jedynie lekarz podczas wizyty.

 Źródłem wiedzy na temat niepłodności dla pacjenta może być zatem strona WWW, rozmowa z lekarzem oraz informacyjne części dokumentów (zgód) podpisywanych przed zabiegami. W wywiadach pacjenci zgodnie podawali, że informacji o poszczególnych etapach leczenia w sposób zrozumiały i wyczerpujący udzielał im lekarz. Pacjenci mogli zadawać pytania i upewniać się, czy dobrze rozumieją. Nie mieli zastrzeżeń co do sposobu i jakości przekazywanych informacji o sposobie leczenia. Informacje dotyczące planu leczenia, skuteczności, skutkach ubocznych czy przebiegu badań były dla nich jasne i wystarczające.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Cennik znajduje się na stronie WWW oraz bezpośrednio w poczekalni Ośrodka.  Wydaje się jednak, iż cennik umieszczony na stronie może być niekompletny.
W opisanym na stronie WWW zakresie usług znajduje się informacja:

“Oferujemy m.in.:
·  wykonywanie depozytów nasienia,
·  pełen zakres badań hormonalnych, bakteriologicznych, biochemicznych
·  inne badania laboratoryjne
Centrum Artemida zapewnia diagnostykę:
·  hormonalną (testy czynnościowe)
·  badania laboratoryjne
·  USG tarczycy
·  USG nadnerczy
·  inne badania diagnostyczne.”

W cenniku dostępnym na stronie WWW jednak nie znajdziemy kosztów wyżej wymienionych świadczeń. Należy zatem przyjąć, iż pacjent rozważający podjęcie leczenia w Ośrodku będzie mógł uzyskać informację o koszcie większości badań/zabiegów bez konieczności udania się na wizytę, jednak nie będą to informacje kompletne.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej, pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka zgodnie z przyjętą przez Ośrodek instrukcją postępowania ze skargami i wnioskami. Skargami zajmuje się kierownik Ośrodka. Skargi pacjentów można umieścić w Księdze skarg i zażaleń, odpowiedź na skargę zostanie udzielona pisemnie, wskazano na: „odpowiedź listem poleconym”. Nie uzyskałyśmy odpowiedzi na pytanie, jak wygląda procedura odwołania się od odpowiedzi na skargę, ponieważ zgodnie z wypowiedzią osoby zarządzającej: „Dotychczas, w czasie sześciu lat działania kliniki – była tylko jedna skarga. Nie ma trybu odwołania, bo nie ma takiej potrzeby. Do tej pory żaden pacjent się nie odwoływał”.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

Ośrodek publikuje na stronie informacje o skuteczności proponowanych metod leczenia niepłodności (nie dotyczy to jednak realizacji Programu MZ ani zabiegów inseminacji). Informacja ze strony WWW Ośrodka:

Skuteczność leczenie niepłodności metodami wspomaganego rozrodu może być mierzona jedynie statystycznie. Skuteczność zapłodnienia pozaustrojowego IVF/ICSI w Centrum Medycznym ARTEmida w 2013 roku wyniosła 42%!

Nie podano jednak metodologii tego wyniku, więc nie wiadomo, czy podany wskaźnik odnosi się do ciąż biochemicznych (mierzonych testem ciążowym z krwi), klinicznych (potwierdzonych w badaniu USG) czy wskaźnika take home baby. Dopiero podczas rozmowy bezpośredniej osoba zarządzająca wyjaśniła nam, iż statystyka ta odnosi się do ciąż klinicznych liczonych na procedurę.

Ośrodek podaje na swojej stronie także statystyki w podziale na wiek pacjentek (również bez podania dokładniejszej metodologii) w przedziałach 20-25 lat, 26-30 lat, 31-35 lat, 36-40 lat i powyżej 40 lat. Zaskakująco wysoki odsetek ciąż w przedziale 20-25 lat (wynoszących według danych 100% w okresie styczeń – lipiec 2014) nie został wyjaśniony podczas rozmowy z osobą zarządzającą.  Zapytana o tak wysoką skuteczność odpowiedziała: „być może była to tylko jedna pacjentka”.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Na stronie internetowej Ośrodek nie informuje o tym, czy prowadzi politykę SET czy nie, jak również nie posługuje się tą nazwą, jednak w części dotyczącej powikłań po IVF („IVF-ET- powikłania”) można znaleźć następującą informację:

„Drugim pod względem częstotliwości występowania powikłaniem są ciąże mnogie. Ich odsetek zależy od ilości przenoszonych zarodków. W większości ośrodków w Europie, u kobiet poniżej 35 roku życia przenosi się dwa zarodki. U kobiet powyżej 35 roku życia - trzy. Ta strategia pozwoliła ograniczyć odsetek ciąż mnogich do ok. 20% i są to głównie ciąże bliźniacze. Ciąże mnogie budzą najczęściej u rodziców wiele entuzjastycznych odczuć. Rzadko uświadamiają sobie oni, że jest to także zwiększone ryzyko poronień oraz porodów przedwczesnych. W efekcie może mieć to wpływ na zdrowie i rozwój noworodków i dzieci”

Zgodnie z zaleceniami ESHRE z uwagi na bezpieczeństwo kobiety i dziecka rekomendowany powinien być transfer pojedynczego zarodka SET lub eSET, co wynikło zresztą z rozmowy z lekarzem Ośrodka: „Tłumaczę ustnie ryzyko transferu więcej niż jednego zarodka, wyjaśniam też pozytywne aspekty zastosowania SET przeczące ogólnej opinii krążącej wśród pacjentów, że SET zmniejsza szanse na ciążę związane np. z odpowiednim endometrium i prawidłowym wykonaniem transferu”. Co więcej także pacjenci potwierdzili, iż w praktyce rekomendowana jest polityka SET: „Tak, lekarz mówił o transferze jednego zarodka i przy pierwszym razie miałam transferowany jeden. Potem z uwagi na wskazania razem z lekarzem podjęliśmy decyzję, że za drugim razem transferujemy dwa”.

W tym świetle dziwi, że Ośrodek nie zdecydował się na objaśnienie stosowanej polityki – będącej przecież dobrą praktyką stosowaną także w treści zgód podpisywanych przez pacjentów, gdzie dopuszczany jest wyłącznie transfer jednego lub dwóch zarodków, nigdy trzech– również na stronie internetowej, będącej głównym źródłem informacji dla pacjentów.

4. Program refundacyjny


Ośrodek formalnie nie jest realizatorem Programu ministerialnego. Należy jednak wskazać, że jest podwykonawcą części usług w ramach Programu, na podstawie umowy o współpracę zawartą z Uniwersyteckim Szpitalem Klinicznym w Białymstoku. Ani na stronie WWW Ośrodka ani też w samym Ośrodku nie ma jednak podanej takiej informacji.

Pacjenci w Ośrodku odbywają kwalifikację, wizyty lekarskie, przechodzą stmulację i przygotowanie do punkcji. Następnie kierowane są do faktycznego Realizatora Programu czyli Kliniki GUSK (Ginekologicznego Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego), gdzie odbywają się punkcje, część laboratoryjna i transfery. Z relacji personelu oraz pacjentek, pacjentki traktowane są dokładnie tak samo i przechodzą taką samą „ścieżkę” jak pacjentki pełnopłatne. Z informacji uzyskanej od osoby zarządzającej jasno wynikało, że Ośrodek jest Realizatorem Programu ministerialnego. Z dokonanych przez nas ustaleń wynika jednak, że pewnego rodzaju nadużyciem byłoby określanie Ośrodka jako Realizatora Programu. Fakt wykonywania przez Ośrodek zabiegów/czynności medycznych w ramach Programu wiąże się z umowa o współpracy zawartą ze Szpitalem (Kliniką GUSK). W przedmiotowej umowie jednak to Szpital – jako Realizator programu -  zleca ARTemidzie niektóre działania objęte programem.

5. Rejestracja wizyty


Rejestracja znajduje się wprost naprzeciw wejścia do Ośrodka. Natomiast tuż koło kontuaru rejestracji znajdują się miejsca dla oczekujących na wizytę pacjentów. To wszystko sprawia, że rejestrujący się na wizytę pacjenci nie mają zapewnionej dostatecznej intymności. Osoby oczekujące na wizytę z łatwością mogą usłyszeć rozmowy położnych z innymi pacjentami. W monitoringu bezpośrednim zaobserwowałyśmy, iż personel rejestracji zwraca się do pacjentów życzliwie, stosuje formę Pan/Pani, jednak z uwagi na warunki acrhitektoniczne Ośrodka, jak wspomniano, trudno zachować dyskrecję. W rejestracji zatrudnione są osoby posiadające wyłącznie wykształcenie położnicze. Należy uznać takie rozwiązanie za przykład dobrej praktyki, zapewniającej pacjentom wysoki poziom opieki. Rejestracja pracuje w mieszanym systemie, część położnych pracuje na cały etat, część na część etatu. Naszą uwagę zwróciła informacja wyłożona na kontuarze w rejestracji:

“Umówione godziny wizyt są godzinami orientacyjnymi. Za ewentualne opóźnienia ewentualnie przepraszamy.”

Pacjenci mają możliwość dokonywania płatności przy użyciu karty i każdorazowo otrzymują paragon. Na wizyty można się umówić telefonicznie oraz osobiście.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od pacjentów pierwsza wizyta tzw. informacyjna trwa ok. jednej godziny, choć zapytany o to lekarz wskazał: „pierwsza wizyta około 15 minut”.  Być może różnica między deklarowanym czasem jej trwania przez pacjentów (1godzina) a lekarzem (15min) bierze się stąd, iż często zlecane jest badanie nasienia. Pacjenci oczekują wtedy na jego wynik na korytarzu i wracają z powrotem do gabinetu. Traktowane jest to jako jedna wizyta, ale w praktyce są dwie.  Szacowany czas trwania kolejnych wizyt w procesie leczenia został przez pacjentów i lekarza wskazany jako 10 minut, przy czym pacjenci dodawali, iż był to w ich przekonaniu czas wystarczający na zadanie pytań i uzyskanie odpowiedzi. Ośrodek nie ma przyjętego schematu przebiegu wizyty (procedury), a przebieg wizyty lekarskiej jest w dużej mierze oparty na indywidualnych zwyczajach lekarza prowadzącego.

Pacjentka, z którą rozmawiałyśmy potwierdziła, że informacje udzielane podczas wizyty są kompleksowe – omawia się plan leczenia, proponowane badania i zabiegi, lekarze upewniają się, czy ustalenia są dla nich zrozumiałe. Pacjenci zwrócili również uwagę na rolę położnych: „Poza tym mogłam jeszcze o wszystko dopytać położnej i zdarzało mi się z tego korzystać”.

Wszystkie ankietowane pacjentki dysponowały numerem telefonu do lekarza prowadzącego, z którego mogły skorzystać w razie potrzeby.

7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do oddawana nasienia. W trakcie monitoringu otrzymałyśmy rozbieżne informacje dotyczące postępowania z pacjentami zgłaszającymi się na badanie nasienia.

Pokój do oddawania nasienia mieści się w pobliżu poczekalni, więc pacjenci oczekujący na wizytę mogą obserwować, kto do niego wchodzi i kiedy wychodzi. Sam pokój jest czysty, wyposażony w przylegającą do niego łazienkę (w dniu monitoringu stan czystości łazienki był bez zarzutu), znajdują się w nim także umywalka, materiały erotyczne (filmy i prasa), środki do higieny osobistej (mydło i ręczniki papierowe), przewidziano w nim także miejsce dla partnerki, jeśli takie byłoby życzenie pary, oraz zainstalowano przyćmione światło. Stan pokoju wydaje się umożliwiać komfort pacjenta. W pokoju nie ma śluzy bezkontaktowej (okna łączącego pokój z laboratorium), więc pacjent – zgodnie z relacją personelu – pozostawia próbkę materiału w pokoju, skąd odbiera ją pracownik Ośrodka. W tym czasie pokój pozostaje otwarty. Sugerowałybyśmy wprowadzenie zmiany polegającej na przekazywaniu przez pacjenta klucza bezpośrednio pracownikom rejestracji, aby pokój był cały czas zamknięty, a pozostawiona w nim próbka nasienia nie mogła – nawet w teorii – mieć kontaktu z przypadkową osobą.

Zanotowałyśmy rozbieżności w rozmowach z personelem odnośnie organizacji procedury zapraszania pacjenta na badanie. Z rozmowy z osobą zarządzającą Ośrodkiem wynikało, iż po zgłoszeniu się pacjenta na badanie nasienia, rejestracja przekazuje taką informację do laboratorium, skąd pan laborant wychodzi do pacjenta i zaprasza go do siebie do laboratorium. Wyjaśnienie procedury ma miejsce  w laboratorium, po czym laborant prowadzi pacjenta do pokoju, w którym pacjent oddaje nasienie.

Tymczasem z rozmowy z pracownicą rejestracji wynikało, że to ona prowadzi pacjenta do laboratorium (versus: “po pacjenta przychodzi pan z laboratorium” – osoba zarządzająca), gdzie pacjentem zajmuje się dalej laborant – prowadząc go do pokoju oddawania nasienia. Do pomieszczenia laborant wchodzi z pacjentem (versus: “Rozmowa z pacjentem odbywa się w laboratorium, laborant nie wchodzi z pacjentem do Pokoju oddawania nasienia” –  osoba zarządzająca). Pacjenci, z którymi rozmawialiśmy, nie oddawali nasienia w Ośrodku; korzystali z pokoju do oddawania nasienia w Klinice GUSK.

8. Opieka nad kobietą

W Ośrodku znajdują się trzy gabinety ginekologiczne. Pacjentki przygotowują się do badania w łazienkach przynależnych do gabinetów ginekologicznych. Dwa gabinety mają dostęp do tej samej łazienki. Zdarza się, że lekarze z tych dwóch gabinetów przyjmują w tym samym czasie. Wtedy pacjentki jednego z lekarzy nie mogą przygotować się do badania w łazience (drzwi z jednej strony zamykane są na klucz) tylko za parawanem. Nie jest to komfortowa sytuacja, gdyż w wygospodarowanym kąciku na ścianie wisi duże lustro, w którym widać lekarza siedzącego przy biurku.  Rekomendowałybyśmy zdjęcie tego lustra ze ściany. W samym gabinecie fotel ginekologiczny usytuowany jest w wydzielonej części za zasłaniającym go parawanem/ścianą z mlecznego szkła, co zapewnia badanym pacjentkom intymność.  W dniu monitoringu stan czystości łazienek przynależących do gabinetów był bez zarzutu, każda była wyposażona w umywalkę, sedes i rączkę bidetową. Znajdowały się w niej również środki do higieny intymnej (żel, wkładki higieniczne), papier i ręczniki papierowe. Pacjentki mogły także skorzystać z jednorazowej odzieży zabiegowej. Zgodnie z deklaracjami pracowników Ośrodka pacjentki są informowane o możliwości obecności partnera/rki/osoby bliskiej podczas wizyty, badania czy nieinwazyjnych zabiegów, a także inseminacji wykonywanych w Ośrodku: „Informuję o tym pacjenta każdorazowo” (cytat lekarz). Ta informacja została zgodnie potwierdzona przez pacjentki: „mąż jeśli tylko był ze mną na wizycie to po prostu wchodził do gabinetu”.  Według deklaracji pracowników Ośrodka pacjentkom mogą też towarzyszyć osoby bliskie podczas transferu oraz w pokoju wypoczynkowym po punkcji, które wykonywane są w Ośrodku współpracującym, czyli w Klinice GUSK.  Jednak, jak dodawali nasi rozmówcy: „pacjentki w zazwyczaj nie chcą i nie pytają”. Informacje o takiej możliwości  pacjenci otrzymują w rejestracji, praktyka ta została potwierdzona w rozmowach z pacjentami: „mąż mógł też być podczas transferu i w pomieszczeniu wypoczynkowym po laparoskopii”.

Zgodnie z deklaracją lekarza stosowaną przez niego praktyką jest informowanie pacjentki o czynnościach podejmowanych w trakcie badania/zabiegu (np. "zakładam teraz wziernik, będzie ukłucie"). Pacjentki potwierdzają ten fakt.

Ośrodek nie posiada pomieszczenia pielęgnacyjnego dla pacjentek ponieważ bezpośrednio w Ośrodku nie odbywają się zabiegi inwazyjne wymagające znieczulenia ogólnego. Takie zabiegi są wykonywane w Klinice GUSK i część dotycząca opisu pomieszczenia pielęgnacyjnego oraz opieki nad pacjentem po zabiegu znajduje się w raporcie Kliniki Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie świadczy usług w ramach NFZ. Dzięki współpracy ze Szpitalem kieruje tam swoje pacjentki na świadczenia w zakresie laparoskopii i HSG. Na stronie ARTemidy znajduje się informacja, że pacjentki ubezpieczone mają badania wykonywane w ramach NFZ:

“Lekarze naszego Centrum kierują pacjentki do Kliniki Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej lub Kliniki Ginekologii Operacyjnej USK w Białymstoku. Zabiegi u pacjentek ubezpieczonych są w pełni refundowane.”

Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, potwierdzili ten stan rzeczy: „W Artemidzie na NFZ niczego się nie robi, ale w szpitalu tak. Lekarz mi od razu powiedział jak to działa”, „Lekarz dając skierowanie na laparoskopię na NFZ powiedział, że skoro mogę to zrobić tak samo dobrze na NFZ jak prywatnie to lepiej skorzystać na NFZ”.
Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, mieli pełną wiedzę o świadczeniach wykonywanych w Ośrodku i Klinice GUSK, o zasadach współpracy pomiędzy podmiotami i o zakresie tej współpracy. Należy zatem uznać, iż pacjenci poruszają się sprawnie pomiędzy zasadami obu Ośrodków, jak również otrzymują wyczerpujące informacje od personelu obu podmiotów.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona drogą elektroniczną przed monitoringiem i  składały się na nią następujące dokumenty:
  1. Zgoda na wykonanie zabiegu
  2. Zgoda na zabieg inseminacji wewnątrzmacicznej z wykorzystaniem nasienia partnera/męża
  3. Zgoda na dawstwo części komórek jajowych w przebiegu leczenia z zapłodnieniem pozaustrojowym z transferem zarodków
  4. Zgoda na wykonanie zabiegu histeroskopii
  5. Zgoda na leczenie z wykorzystaniem komórek jajowych pochodzących od dawczyni
  6. Zgoda na wykorzystanie nasienia dawcy
 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości:

1. Zgoda na wykonanie zabiegu
Zauważono, iż zgody na wykorzystanie danych medycznych zostały wydzielone w dokumencie umożliwiając pacjentom wyrażenie bądź niewyrażenie zgody na wykorzystanie danych, przy jednoczesnym podtrzymaniu zgody na samą terapię. Należy to uznać za właściwą praktykę. Będące częścią dokumentu „warunki świadczenia usług medycznych (...)” w sposób klarowny i pozbawiony zastrzeżeń od strony praw pacjenta wyjaśniają istotne kwestie z zakresu polityki Ośrodka począwszy od informacji o limicie wieku, który przyjął Ośrodek, aż po informacje dotyczące ustaleń Ośrodka w kwestii leczenia pacjentów z określonymi schorzeniami.

2. Zgoda na zabieg inseminacji wewnątrzmacicznej z wykorzystaniem nasienia partnera/męża

Jedyną uwagą, którą można by podnieść jest wątpliwość odnośnie umieszczenia w ramach analizowanego dokumentu zgody na przyjmowanie leków stymulujących jajeczkowanie. Wydaje się, że taka zgoda powinna być zawarta w odrębnym formularzu.

3. Zgoda na dawstwo części komórek jajowych w przebiegu leczenia z zapłodnieniem pozaustrojowym z transferem zarodków

Uwagę zwraca zapis:
„Chciałabym poznać efekt leczenia biorczyni TAK/NIE”
Jest to rzadka praktyka stosowana w konstrukcji zgód i umów, którą jednak należy uznać za bardzo dobrą w kontekście prawa pacjenta do informacji.

4. Zgoda na wykonanie zabiegu histeroskopii

Bez zastrzeżeń; zgodę należy uznać za modelową w zakresie umieszczenia w niej opisu możliwych powikłań, uwzględnienia zastrzeżeń/braku zastrzeżeń pacjentki, zawarcia w jej treści zachęty do zadania pytań dotyczących samego zabiegu i wszelkich wątpliwości.

5. Zgoda na leczenie z wykorzystaniem komórek jajowych pochodzących od dawczyni

Uwagę można podnieść jedynie co do zapisu:

W leczeniu używane będzie nasienie mojego męża/partnera, który wyraża na to zgodę, potwierdzając swoje ojcostwo z pełnymi konsekwencjami prawnymi w odniesieniu do dziecka/dzieci, które przyjdą na świat przy pomocy opisywanego wyżej leczenia.

Ośrodek nie jest podmiotem uprawnionym do przyjmowania oświadczeń bądź potwierdzeń afiliacji pomiędzy dzieckiem i rodzicem; właściwymi urzędami są Urzędy Stanu Cywilnego. Ponadto w przypadku męża pacjentki będzie obowiązywać Art. 68 k.r.i.o. stanowiący:

„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”

W związku z powyższym właściwszą formą wydaje się być konstrukcja: „(…) który wyraża na to zgodę oświadczając, iż znane mu są skutki cywilnoprawne zabiegu wynikające z Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego”.

Ponadto zarówno w przypadku partnera, jak i męża matki, właściwszym rozwiązaniem wydaje się umożliwienie partnerowi/mężowi matki osobistego wyrażenia zgody w formie pierwszej osoby liczby pojedynczej.

6. Zgoda na wykorzystanie nasienia dawcy

Uwagę można by podnieść co do zapisu:

„Deklarujemy, że w przypadku powodzenia leczenia i urodzenia dziecka/dzieci będzie ono/będą one traktowane jako dzieci nas obojga, z pełnymi skutkami cywilnoprawnymi (w tym prawno - rodzinnymi i spadkowymi) odnoszącymi się do macierzyństwa i ojcostwa.”

Nie wydaje się jasna konstrukcja tego zapisu zważywszy na fakt, iż skutki cywilnoprawne są już uregulowane przez odpowiednie akty prawne (Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy), zatem deklaracja pacjentów nie zmienia ich sytuacji prawnej i nie wpłynie na konsekwencje wynikające z narodzin dziecka. Z tego względu poprawną formą wydawałoby się użycie konstrukcji: „Deklarujemy, iż jesteśmy świadomi, że w przypadku powodzenia leczenia (…)”.

*
Uwagi dodatkowe:

Ad. Oświadczenie o sposobie realizacji prawa do odbioru recept lub zleceń

W oświadczeniu – jako podstawę prawną wskazano art. 42 ust. 2 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty. Wydaje się, iż popełniono błąd w numeracji przywoływanych ustępów. Zwracamy uwagę, że zgodnie z ust. 2 w przywołanym art.:

“2. Lekarz może, bez dokonania osobistego badania pacjenta, wystawić receptę niezbędną do kontynuacji leczenia oraz zlecenie na zaopatrzenie w wyroby medyczne jako kontynuację zaopatrzenia w wyroby medyczne, jeżeli jest to uzasadnione stanem zdrowia pacjenta odzwierciedlonym w dokumentacji medycznej. “

Natomiast przepis mający zastosowanie do przekazywania innym osobom niż pacjent, recept i/lub zaleceń został zawarty w art. 42 ust. 3 pkt 2 ww. ustawy:

“3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, recepty lub zlecenia mogą być przekazane: 1)  osobie upoważnionej przez pacjenta do odbioru recepty lub zlecenia albo przedstawicielowi ustawowemu pacjenta; 


2) osobie trzeciej, jeżeli pacjent oświadczy podmiotowi udzielającemu świadczeń zdrowotnych, że recepty lub zlecenia mogą być odebrane przez osoby trzecie bez szczegółowego określania tych osób.
”

Ad. Instrukcja postępowania ze skargami i wnioskami
W ust. 3 lit. c) i  d) (dotyczy form złożenia skarg i wniosków) mowa jest o wysyłce za pośrednictwem Poczty Polskiej. Należy zwrócić uwagę, że pacjenci/konsumenci powinni zachować prawo wyboru operatora pocztowego.

Ponadto w wywiadach z pacjentami potwierdzono, iż otrzymują oni wzory zgód do zapoznania się z nimi na co najmniej 24 godziny przed planowanym zabiegiem, jak również otrzymują kopię podpisanej przez siebie zgody. Osoba zarządzająca poinformowała nas także, iż zapisy w zgodach mogą być negocjowane.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Niniejszy opis ogranicza się wyłącznie do badań i zabiegów, które są wykonywane w Ośrodku ARTemida i nie odnosi się do Kliniki GUSK.

 Jak wspomniano w poprzednich rozdziałach raportu, wszystkie gabinety ginekologiczne, które zostały nam pokazane mają bezpośredni dostęp do łazienki, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Ponadto gabinety są przestronne, pomiędzy biurkiem lekarza a fotelem ginekologicznym zainstalowano przesłony, które zapewniają pacjentkom poczucie komfortu na wypadek wejścia kogoś z zewnątrz do gabinetu. Takie rozwiązanie umożliwia również swobodny pobyt osoby towarzyszącej pacjentce w gabinecie. We wszystkich gabinetach, które odwiedziłyśmy, przed biurkiem lekarza znajdowały się zawsze dwa krzesła dla pacjentów. Położna (która jest jednocześnie pracownicą Rejestracji) podkreślała, że w trakcie wizyty do gabinetu lekarskiego nie wchodzą inne osoby, chyba, że sprawa jest wyjątkowo pilna: “staramy się nie wchodzić, chyba, że jest coś naprawdę nagłego, nie łączymy również rozmów telefonicznych.”.

Zapraszanie pacjentów do gabinetów lekarskich odbywa się w sposób dyskretny, lekarze wychodzą po pacjentów i zapraszają na wizytę używając formy „Pan/Pani do mnie”, „zapraszam Panią/Pana” (potwierdzone obserwacją bezpośrednią). Personel również deklarował: “Nie mówimy po nazwisku, tylko “Panie Krzysztofie, zapraszam”, “ukierunkowujemy wcześniej osobę z Laboratorium, że to będzie np. pan w zielonej kurtce” (dotyczyło sytuacji, w której pacjent przychodzi oddać nasienie).

Wątpliwości budzić może jednak usytuowanie rejestracji, do której przylegają bezpośrednio kanapy i fotele dla oczekujących pacjentów. Przy rejestracji może przebywać jedna osoba – co nie stanowi problemu, ponieważ Klinika jest raczej niewielką placówką. Wydaje się jednak, że rekomendować należałoby rozważenie innej lokalizacji rejestracji, ponieważ rozmowy prowadzone przez panie w rejestracji z pacjentami (w tym rozmowy prowadzone przez telefon) są bardzo dobrze słyszalne przez oczekujących pacjentów.

Prawo do obecności osoby bliskiej

 W rozmowie z osobą zarządzającą Ośrodkiem otrzymałyśmy informację, że pacjentom mogą towarzyszyć osoby bliskie w trakcie wizyty, nie różnicowano także, czy ma to być osoba przeciwnej płci (mąż, partner). Pacjenci rutynowo są informowani o takiej możliwości.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej, w Ośrodku istnieje procedura udostępniania dokumentacji medycznej. Pacjent zgłasza prośbę o udostępnienie dokumentacji w rejestracji (może takie zapotrzebowanie złożyć ustnie, pisemnie, mailowo), a pracownicy rejestracji przekazują taką informację lekarzowi. Osobą odpowiedzialną za przygotowanie dokumentacji jest lekarz. Praktykowane jest przekazywanie dokumentacji za pośrednictwem poczty.

Należy zwrócić uwagę, uznając jednocześnie to za dobra praktykę, że Ośrodek również zapewnie pacjentom możliwość przesłania zwolnień lekarskich, w takim jednak przypadku zwolnienie przekazywane jest kurierem (na koszt pacjenta).

W rozmowie z Osobą odpowiedzialną za zarządzenie Ośrodkiem otrzymałyśmy informację, że od pacjentów nie są pobierane opłaty za wydanie dokumentacji medycznej, pomimo iż Rozporządzenie Ministra Zdrowia daje świadczeniodawcom prawo do pobierania opłaty.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


  Ośrodek jest architektonicznie dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ośrodek znajduje się na parterze i zajmuje jeden poziom: korytarze są szerokie, w budynku brak progów. Ogólnodostępna łazienka dla pacjentów również jest dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych, jednak należy zauważyć, iż nie jest ona wyposażona w bidet, tak więc niepełnosprawnej ruchowo pacjentce może być trudno przygotować się do wizyty.

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

W trakcie rozmowy z osobą pracującą w rejestracji uzyskałyśmy informację, że: “Każda wskazana przez pacjentkę osoba, w tym partner tej samej płci” może towarzyszyć pacjentce w czasie wizyty. Z kolei osoba zarządzająca na pytanie, czy osoby tej samej płci mogą wchodzić razem na wizytę, odpowiedziała: “Panie się trochę ukrywają”, “jest tylko kilka takich par, w Warszawie jest to rozpropagowane”.

15. Opieka psychologiczna

 
Ośrodek umożliwia swoim pacjentom skorzystanie z porady psychologa. Osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami Ośrodka jest w Ośrodku zatrudniona na podstawie umowy zlecenie i jest dostępna dla pacjentów w określony jeden dzień w miesiącu w godzinach od 9:00 do ostatniego pacjenta (nawet do 18:00). Ma ukończone studia magisterskie ze specjalnością psychologii klinicznej, a także specjalizację z psychologii klinicznej. Nie miałyśmy możliwości zweryfikowania tych informacji, ponieważ na stronie WWW Ośrodka brak jest jakichkolwiek informacji o ofercie opieki psychologicznej dla osób leczących niepłodność, o zatrudnionym psychologu, godzinach jego pracy i zakresie usług jakie świadczy. Również w rejestracji nie ma żadnych  informacji o możliwości skorzystania z konsultacji psychologicznych ani informacji/wizytówki psychologa. Według wypowiedzi pracowników Ośrodka pacjenci o możliwości skorzystania z wizyty u psychologa informowani są przez lekarza prowadzącego. Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, deklarowali, iż nie korzystali z pomocy psychologicznej i nie mieli wiedzy, że w Ośrodku istnieje taka możliwość.

 Konsultacje psychologiczne odbywają się raz w miesiącu (w przypadku większej liczby zainteresowanych pacjentów psycholog dostępna jest na dodatkowych konsultacjach) i są one płatne. W rozmowie z osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, iż średnio w miesiącu odbywa się siedemnaście takich konsultacji, z kolei w rozmowie z pracownikami rejestracji powiedziano nam, że: „maksymalnie pięć w miesiącu”.

W przypadku biorstwa i dawstwa gamet/zarodków konsultacja psychologiczna jest standardowo zalecana przez lekarza prowadzącego. Jednak ostatecznie to pacjenci decydują czy z niej skorzystają czy nie. Personel Ośrodka deklaruje, że ma zapewnione wsparcie psychologa jeśli pomoc taka okaże się potrzebna, jednakże na pytanie o to, czy pracownicy przechodzą szkolenia psychologiczne w zakresie kontaktu z pacjentem trudnym, psychologicznych aspektów leczenia niepłodności etc. uzyskałyśmy odpowiedź, iż zajmuje się tym zewnętrzna firma szkoleniowa. Z wywiadów z personelem wynikało także, iż psycholog nie jest częścią zespołu Ośrodka i nie bierze udziału w zebraniach personelu.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

Podczas monitoringu nie udało nam się rozmawiać z żadną parą, która korzystała lub korzysta z dawstwa gamet. W związku z tym nie możemy przedstawić obrazu biorstwa z punktu widzenia pacjentów.

Ośrodek deklaruje, iż rejestruje i przestrzega zasad gromadzenia dokumentacji medycznej dawcy/ów oraz biorcy/ów zgodnie z rozporządzeniami Ministra Zdrowia z dnia 12 marca 2010r.

W rozmowach z personelem i osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, że Ośrodek prowadzi następujące formy leczenia: inseminacja i in vitro z użyciem nasienia dawcy oraz sporadycznie: in vitro z użyciem komórki jajowej dawczyni i adopcję zarodka. Ośrodek informuje pacjentów w formie ustnej o skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów inseminacji domacicznej z użyciem nasienia dawcy, zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem komórki dawczyni, zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem nasienia dawcy. W Ośrodku nie stwierdziłyśmy obecności pisemnych informacji o aspektach prawnych dawstwa i biorstwa (o aktualnym stanie prawnym dawstwa gamet w Polsce z uwzględnieniem informacji  o stanie centralnej kontroli nad dawstwem lub o jej braku) oraz o aspektach psychologicznych i społecznych dawstwa (spotkania biorców z psychologiem również nie są obowiązkowym elementem procedury).

Dawstwo nasienia

Ośrodek nie prowadzi własnego banku nasienia ani komórek jajowych. W przypadku banku nasienia korzysta z zewnętrznego banku, białostockiego Kriobanku. Pacjenci mogą także skorzystać z innego zewnętrznego banku nasienia.  Według deklaracji lekarza pacjenci-biorcy nasienia mają udostępniane są wszystkie nieidentyfikujące informacje dotyczące  dawców, w tym informacje o: grupie krwi, cechach fenotypowych, wykształceniu, wieku. Jednakże zgodnie z wypowiedzią osoby zarządzającej pacjenci rutynowo takich informacji nie otrzymują: “Pacjenci, gdyby chcieli te informacje chyba mogą je uzyskać, ale standardowo nie są przekazywane.”. Nie potrafimy zweryfikować, jaką rutynową politykę wobec tego Ośrodek w tym zakresie przyjął.

Ośrodek limituje liczbę potomstwa jednego dawcy do dziesięciorga dzieci (informacja uzyskana od lekarza), oraz nie praktykuje udostępniania możliwości rezerwowania nasienia konkretnego dawcy na przyszłość, aby para mogła starać się o kolejną ciążę z tego samego materiału genetycznego w celu zachowania pokrewieństwa genetycznego dzieci, jednak: „ale potencjalnie jeśli pacjenci wyrażą taką chęć co do nasienia dawcy to teoretycznie jest to możliwe” (cytat lekarz). Z kolei osoba zarządzająca poinformowała nas, że Ośrodek nie limituje potomstwa pochodzącego od jednego dawcy/dawczyni, natomiast pacjenci mogą zarezerwować nasienie od jednego dawcy: „jeśli pacjent się uprze i opłaci to tak”.

 Uzyskałyśmy również od lekarza twierdzącą odpowiedź na pytanie, czy podczas wizyty przygotowującej do przyjęcia nasienia omawiania jest kwestia jawności: „Informuję pacjentów, że dawstwo z założenia jest anonimowe, rozmawiamy też o przekazaniu dzieciom czy innym osobom z rodziny informacji nt. dawstwa”.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków

W rozmowie z lekarzem otrzymałyśmy informacje, że Ośrodek realizuje program dawstwa honorowego oraz międzypacjenckiego komórek jajowych. Zgodnie z jego deklaracją zdarza się to bardzo rzadko (i czas oczekiwania na komórki jest długi, ponieważ dawczyń jest bardzo mało), ale zdarza. Ośrodek przekazuje aktualną informację o średnim czasie oczekiwania w danym Ośrodku na biorstwo komórki: „Na komórki pacjenci czekają bardzo długo, bo są oddawane sporadycznie.  Komórki nie są mrożone, są zapładniane i mrożone są zarodki, wtedy pacjentka przystępująca do IVF z KD jest przygotowywana do criotransferu” (cytat lekarz). Zgodnie z wyjaśnieniami personelu czas ten jest długi, ponieważ według deklaracji pracowników Ośrodka bardzo mała liczba pacjentek oddaje swoje komórki jajowe: Ośrodek praktykuje jedynie honorowe dawstwo komórek jajowych,  rozumiane w tym przypadku jako brak jakichkolwiek rekompensat finansowych. Ta sama zasada odnosi się do dawstwa międzypacjenckiego. Pacjentki biorczynie (dotyczy zarówno biorstwa komórek jajowych jak i adopcji zarodka) nie otrzymują nieidentyfikujących informacji dotyczących dawczyni/dawców. Ilość potomstwa jednej dawczyni nie jest limitowana z uwagi na fakt, iż dawczynie z reguły oddają swoje komórki jednokrotnie/sporadycznie i w takim przypadku wszystkie ich komórki są przekazywane jednej parze biorców, Ośrodek nie rozdziela komórek na więcej par.

Ośrodek zapewnia konsultacje z psychologiem (są ustnie rekomendowane, nie są obowiązkowe, są każdorazowo płatne przez pacjenta). Po określeniu pakietu cech dawcy/dawczyni to lekarz prowadzący dokonuje wyboru dawczyń/dawców (w przypadku dawców nasienia wybór dokonywany jest bezpośrednio w banku nasienia Kriobank).  W przekazanych nam dokumentach – zgodach na leczenie, które otrzymują i podpisują pacjenci, brak jest pełnej, pisemnej informacji o:
  • stosowanym przez dany Ośrodek limicie biologicznego potomstwa przypadającego na jednego dawcę/dawczynię
  • korzystaniu z zewnętrznych banków nasienia
  • korzystaniu z własnego banku komórek jajowych
  • polityce pozyskiwania dawców i dawczyń z wyjaśnieniem, czy Ośrodek stosuje dawstwo pacjenckie (np. typu egg sharing lub inne), dawstwo wewnątrzrodzinne (np. siostra siostrze), dawstwo od osób niespokrewnionych i płodnych, inne
  • możliwości lub braku możliwości zarezerwowania nasienia/komórek jajowych/zarodków dawców celem wykorzystania ich przy staraniach o kolejne dzieci, aby móc zachować pokrewieństwo  genetyczne rodzeństwa
W rozmowach z personelem potwierdzono, że lekarze nie przekazują pacjentom korzystającym z biorstwa informacji o materiałach edukacyjnych drukowanych lub internetowych przeznaczonych dla rodziców dzieci urodzonych w wyniku dawstwa gamet lub zarodków, w tym poradników dla rodziców (np. darmowych poradników „Powiedzieć i Rozmawiać”), książeczek dla dzieci.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:

  1. Zwracamy uwagę na dobrze przygotowaną stronę internetową, która zawiera nie tyllko informacje o samych metodach leczenia, ale także informuje pacjentów o potencjalnych powikłaniach, przygotowaniu do zabiegu i aktualnym stanie ustaleń medycznych związanych z niepłodnością. Pomimo iż w poprzednich częściach raportu wskazywałyśmy na pewne braki informacyjne (opis polityki SET, uzupełnienie cennika, uzupełnienie metodologii statystyk, umieszczenie wizytówki psychologa etc.) należy także zauważyć, iż strona jest napisana językiem jasnym i propacjenckim, który wyraża się także w spójnym komunikowaniu niepłodności jako problemu pary i zapraszaniu objoga pacjentów na wizytę;
  2. Zgody przygotowane przez Ośrodek nie naruszają praw pacjenta i są w większości dobrze skonstruowane w zakresie informacji dla pacjentów i respektowania praw pacjenta. Uwagi, które zostały podniesione w Rozdziale 10. odnosiły się do niezręczności językowych, błędów numeracyjnych, uściślenia niektórych zapisów lub rozłączenia oświadczeń, jednak żaden ze wzorców nie zawierał klauzul niedozwolonych ani zapisów budzących prawnoczłowiecze lub prawnopacjenckie wątpliwości. Zwróciłyśmy uwagę na zapis dotyczący możliwości decyzji dawczyni komórek jajowych, czy życzy sobie być poinformowana o ewentualnej ciąży – jest to rzadko stosowana w takich dokumentach, ale bardzo dobra praktyka z uwagi na prawo pacjenta do informacji;
  3. Prawo do obecności osoby bliskiej jest nie tylko zapewnione pacjentom, ale także propagowane i traktowane przez personel jako naturalne, na co wskazują spójne działania w tym względzie (rozmowy z personelem, treść strony, rozmowy z pacjentami). Za dobrą praktykę należy również uznać sposób zorganizowania gabinetów ginekologicznych i wyposażenie ich w przesłony z matowego szkła zapewniające pacjentkom poszanowanie intymności;
  4. Zauważyłyśmy, iż Ośrodek zdecydował się nie pobierać opłat za wydanie dokumentacji, pomimo iż ma do tego prawo zgodnie z Rozporządzeniem. Jest to praktyka leżąca w zdecydowanym interesie pacjentów;
  5. Naszą uwagę zwróciły podkreślany przez pacjentów  dobry kontakt z lekarzami i personelem, przede wszystkim w zakresie wyczerpujących informacji o leczeniu, które – jak potwierdzili pacjenci – pomimo oparcia się przez Ośrodek wyłącznie na formie ustnej i informacjach ze strony internetowej, są stosowane w praktyce i pacjenci komunikowali, iż informacje były kompletne oraz mieli możliwość uzyskania odpowiedzi na swoje pytania.
Rekomendacje

  1. Rekomendujemy uzupełnienie strony internetowej w zakresie wskazanych już w raporcie informacji, ale ze szczególnym uwzględnieniem informacji o wsparciu psychologicznym, jego warunkach, godzinach pracy psychologa oraz z wizytówką i biogramem samego psychologa;
  2. Proponujemy usunięcie lustra ze ściany w jednym z gabinetów ginekologicznych, aby zwiększyć komfort pacjentek;
  3. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich jest pod ścisłą moderacją merytoryczną i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródło informacji (www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  4. Zachęcamy do przygotowania materiałów pisemnych. Choć wydaje się, iż polityka „informacji ustnych” działa w Ośrodku dobrze, warto byłoby wzbogacić poczekalnię o materiały, czasopisma i książki z zakresu leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd. zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:

Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS

Adres: ul. Włókiennicza 9B/U
15-464 Białystok
Telefon: 85 651 45 44
E-mail: kontakt@artemida-online.pl
WWW: http://www.artemida-online.pl/
Kierownik: Dr n. med. Jan Domitrz
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • Test fragmentacji DNA plemników
  • Badanie MSOME
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • IVF IMSI
  • PESA
  • TESA
  • IVF z komórką dawczyni
  • IVF z nasieniem dawcy
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • HSG
  • Laparoskopia
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy