Dane placówki

Centrum Medyczne ANTRUM Laboratorium DEMETER Stanisław Horák

Istnieje od 1995 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2012
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Antrum
Data przeprowadzonego monitoringu 14.02.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE
18. Komentarz osrodka do raportu



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Od 2012 roku Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i uczestniczy w szkoleniach ESHRE. Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w bloku, na dużym osiedlu. Budynek jest dobrze oznaczony, posiada osobne wejście bezpośrednio z ulicy, nad którym znajduje się szyld z nazwą Ośrodka. Przy Ośrodku znajduje się parking osiedlowy. Poczekalnia jest niewielka, jednak wystarczająca w stosunku do wielkości Ośrodka. Pacjenci mają bezpłatny dostęp do wody oraz prasy, jest możliwość skorzystania z wieszaków na ubrania. Przy wejściu do Ośrodka, w rejestracji, umieszczono dużą tablicę ze spisem przyjmujących w Ośrodku lekarzy (ginekolodzy, seksuolog, psycholog) oraz mniejszą tablicę z cennikiem i Kartą Praw Pacjenta. Cennik jest również dostępny w wersji drukowanej na blacie rejestracji. W poczekalni znajduje się jedna łazienka i jest ona dostosowana również dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Pomieszczenie jest czyste, zamykane, z dostępem do ciepłej i zimnej wody, wyposażone w niezbędne artykuły higieniczne (mydło, papier toaletowy, ręczniki papierowe) oraz uchwyty.

Sytuacja badawcza:

Monitoring Ośrodka odbywał się w sobotę, w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci zgłaszali się spontanicznie do wywiadów z nami, nie były to osoby poproszone z wyprzedzeniem przez personel o wzięcie udziału w monitoringu.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada stronę internetową. Na stronie łatwo znaleźć dane teleadresowe Ośrodka. Zamieszczono również mapę ułatwiającą dojazd do Ośrodka. Jednym z modułów zakładki kontaktowej jest okienko do szybkiego wysłania wiadomości. Na stronie głównej znajduje się zakładka: „Wprowadzenie/informacje ogólne”, w której umieszczono informacje na temat niepłodności, ogólne wskazówki dotyczące rozpoczęcia diagnostyki oraz zachętę do kontaktu z psychologiem. Podkreślanie wartości pomocy psychologicznej należy uznać za bardzo dobrą praktykę. Wydaje się, że koncepcja strony wychodzi z założenia o dostarczeniu pacjentom ogólnej wiedzy o ich własnej sytuacji: język opisów jest prosty i czytelny, pojawia się dużo nawiązań wskazujących wpływ pacjenta na swoją sytuację (utrzymanych w tonie pozytywnej zachęty, nie w tonie obciążania sprawczością). Jednocześnie na stronie brak szczegółowych informacji o badaniach i zabiegach (inseminacja, punkcja jajników, in vitro etc.).

Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy dobrze ocenili stronę internetową Ośrodka, zwracali uwagę na łatwość odnalezienia danych kontaktowych. Jedna z par powiedziała: „nie ma dużo informacji, ale są czytelne, w dobrym przekazie”. Wszyscy ankietowani pacjenci odpowiedzieli, że w Ośrodku nie ma możliwości umówienia się na wizytę za pośrednictwem Internetu.

Na stronie brakuje godzin pracy Ośrodka, można natomiast znaleźć godziny przyjmowania poszczególnych lekarzy. Po kliknięciu funkcjonalności „umów się na wizytę” (znajduje się pod każdą grupą lekarzy) zostajemy przekierowani na stronę z danymi kontaktowymi Ośrodka. Można znaleźć również spis lekarzy ginekologów przyjmujących w Ośrodku, znajdziemy tam również nazwisko lekarza specjalizującego się w badaniach prenatalnych, seksuologa oraz psychologa. Biogram (bardzo szeroki) znajduje się jedynie przy nazwisku założyciela Ośrodka. Biogram nie zawiera zdjęcia. Na stronie nie umieszczono nazwisk pozostałego personelu (położnych, pracowników laboratorium, rejestratorek itp.). Stąd też ze spisu personelu nie można wnioskować np. o doświadczeniu zawodowym personelu pracowni embriologicznej, co z pewnością byłoby ważną informacją dla pacjentów.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

W Ośrodku nie funkcjonuje całodobowa linia dyżurna dla pacjentów, dysponują oni jednak numerami lekarzy prowadzących. Z rozmów wynika, że numer otrzymują wybrani pacjenci: „Daję komórkę pacjentkom, nie wszystkim, jak wiem, że coś się może dziać” (cytat osoby zarządzającej, jednocześnie lekarza Ośrodka). Tę sytuację potwierdzają rozmowy z pacjentami: „Numer telefonu docenta dostałam od koleżanki, dzwoniliśmy kilka razy, za każdym razem docent odebrał”, „nie było potrzeby dzwonić, ale przed rozwiązaniem docent mówił, żeby dzwonić jak coś”, „mamy komórkę do doktora, cokolwiek by się nie działo mogliśmy zadzwonić, nawet 3 razy dziennie”

Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku brak jakichkolwiek materiałów informacyjnych dla pacjentów dostępnych w formie drukowanej. Potwierdza to monitoring bezpośredni oraz wszystkie przeprowadzone wywiady z pacjentami. Pacjenci deklarują otrzymywanie informacji ustnych o planowanych zabiegach/badaniach. Informacje te nie są jednak kompletne, najczęściej dotyczą przygotowań oraz przebiegu planowanych działań, niezwykle rzadko padają informacje o skutkach ubocznych oraz o skuteczności. Z wywiadów przeprowadzonych z lekarzem oraz z pacjentami wynika, że lekarze informują podczas wizyty o planowanym leczeniu, jego przebiegu, zalecanych badaniach i zabiegach. Są to jednak wyłącznie informacje ustne, wizyty nie kończą się podsumowaniem pisemnym (z wyłączeniem informacji dotyczących dawkowania leków). Część pacjentów uważa te informacje za „satysfakcjonujące”, dodając: „jesteśmy tu, i po wizycie w dużej placówce (udane IVF w ramach MZ- nasza uwaga) wróciliśmy. Wynosimy dużo z wizyt , dużo się uczymy, lekarz naprawdę przegląda dokumentację”. Spotkałyśmy się jednak również z wypowiedziami wskazującymi na to, że o informacje na temat leczenia trzeba zabiegać: „Docent należy do takich, którzy sami nie mówią, trzeba pytać, więcej robi, mniej mówi”.

Z rozmowy z lekarką wynika, że zdarza się, że poleca pacjentom lekturę dotyczącą leczenia: „Jakieś czasopisma medyczne, czasem jakieś publikacje w internecie, szczególnie jak są jacyś pacjenci którzy wiedzą, o co chodzi, to polecam strony anglojęzyczne”. Praktykę taką potwierdziła jedna z ankietowanych par: „Tak, przed pierwszą inseminacją lekarz polecił stronę internetową na której można było uzupełnić wiedzę na ten temat”. Zwracamy jednak uwagę, iż nie wszyscy pacjenci posługują się językiem angielskim, nie wszyscy mają również dostęp do Internetu i potrafią się sprawnie poruszać w Internecie, więc potrzeba udostępnienia materiałów wydrukowanych wydaje się być tym większa.

Z rozmów z pacjentami wynika, że większość informacji otrzymują bezpośrednio od lekarza prowadzącego lub od pracowników laboratorium. Zdarza się, że informacji udzielają położne – potwierdza to wywiad z jedną z nich: „Wszystko wyjaśnia docent, potwierdzam tylko to co mówi, jeśli pacjenci pytają”.

Pacjenci zauważają, że język lekarza nie zawsze jest zrozumiały, jednak na prośbę lekarz wszystko tłumaczy: „Czasami zapędza się w terminach medycznych i trzeba prosić o wyjaśnienie”, „czasami używa niezrozumiałych zwrotów ale pytam aż zrozumiem, do skutku tłumaczy”.

Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku:

Na stronie znajduje się spis oferowanych zabiegów i badań oraz aktualny i kompletny cennik. Cennik na stronie internetowej podzielony został na kilka modułów: leczenie niepłodności (głównie zabiegi), konsultacje, laboratorium oraz usg. W Ośrodku cennik jest wydrukowany i udostępniony pacjentom na ladzie, ponadto jest wywieszony na niewielkiej tablicy informacyjnej. Wszyscy rozmówcy – pacjenci odpowiedzieli, że zawsze podczas regulowania należności otrzymują rachunek. Politykę Ośrodka w tym zakresie należy uznać za spójną i rzetelną.

Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

W rozmowie z osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, iż dotąd nie było skargi na pracę Ośrodka. Ośrodek nie posiada formularza skarg ani zeszytu skarg, osoba zarządzająca poinformowała nas, iż gdyby pacjent chciał złożyć skargę może to zrobić ustnie lub pisemnie. Skarga zostałaby wówczas przekazana kierownikowi Ośrodka. W przypadku w którym pacjent składałby skargę na kierownika (będącego również lekarzem) skargę można by było złożyć bezpośrednio do Okręgowej Izby Lekarskiej. Ośrodek przygotował i udostępnia „ankietę satysfakcji pacjentów” w poczekalni.

Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:

W Ośrodku nie udostępniono nam żadnych materiałów informacyjnych dla pacjentów. Na stronie internetowej Ośrodka również brak jakichkolwiek danych statystycznych dotyczących wyników pracy Ośrodka.

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Na stronie internetowej Ośrodek nie umieścił żadnych informacji na ten temat. Odpowiedzi pacjentów dotyczące realizacji polityki SET w Ośrodku były bardzo różne:  jedna z par zadeklarowała, że nikt nie rozmawiał z nią na ten temat; druga potwierdziła, że została poinformowana o ryzyku uzyskania ciąży mnogiej po stymulacji, natomiast w kwestii SET odpowiedziała: „To jeszcze nie ten etap [para była w trakcie stymulacji- nasza uwaga], pani z laboratorium wspominała, że wychodzimy z założenia, że jak są 3 to 3 transferujemy, jak więcej to trzeba rozmawiać z docentem co robić z mrożeniem”. Brakowi informacji na temat SET zaprzecza jednak wywiad przeprowadzony z lekarką, która zadeklarowała, że zawsze rozmawia z pacjentami na ten temat: „Rozmawiamy o tym podczas stymulacji, jak omawiamy ile ewentualnie zapładniamy komórek. Zawsze tłumaczę, że ilość pęcherzyków nie świadczy o ilości komórek, że mogą być niewartościowe, zastanawiamy się ile zapłodnić”. Wyjaśnieniem nieścisłości pomiędzy wypowiedziami pacjentów i lekarki może być fakt, że żadna z ankietowanych par przystępujących do ivf nie leczyła się u lekarki, z którą rozmawiałyśmy. Należy jednak podnieść, iż warto byłoby uspójnić informacje przekazywane pacjentom. W chwili obecnej nie można wnioskować na postawie rozmów z pacjentami i personelem, czy Ośrodek wdrożył politykę SET rekomendowaną przez ESHRE, czy też stosuje transfery większej ilości zarodków niż jeden (w szczególnych przypadkach dwa).

4. Program refundacyjny


Ośrodek nie jest Realizatorem programu refundacyjnego MZ. Jedna z par, z którą rozmawiałyśmy, uzyskała od lekarza prowadzącego informację na temat możliwości wykonania procedury in vitro w ramach programu MZ (skorzystała z tej możliwości), kolejna pacjentka powiedziała: „O programie MZ docent nie mówił, ale nie było po co, on wie, że ja gdzie indziej nie pójdę”.

5. Rejestracja wizyty


Czas oczekiwania na pierwszą wizytę zależy od wybranego lekarza: „Zależy do kogo, do docenta 3-4 tygodnie, do reszty 1-2 tygodnie” (cytat rejestracja). Na wizytę można się umówić telefonicznie, nie ma możliwości umówienia się na konsultację przez internet. Rejestratorki oraz personel zwracają się do pacjentów w uprzejmy sposób, zachowując formę „Pan, Pani” a pacjenci,  jak również i nasze obserwacje, to potwierdzają.

W Ośrodku nie ma możliwości płatności kartą jest jednak możliwość zapłaty przelewem. Wszyscy ankietowani pacjenci odpowiedzieli, że zawsze przy płatności otrzymują paragon/rachunek.
W Ośrodku częste są opóźnienia, nawet do 2-3 godzin. Pacjenci mają tego świadomość i sami dzwonią z zapytaniem o to jak duże jest opóźnienie: „Czasami jest telefon od Ośrodka, a często sami dzwonimy, ile będziemy musieli czekać” (cytat pacjenci).  Jedna z par, z którą rozmawiałyśmy, przekazała: „Moglibyśmy być szybciej informowani o opóźnieniach, szczególnie dużych”.  Inną informację uzyskałyśmy od rejestratorki, która powiedziała, że pacjenci są informowani o opóźnieniach przez personel: „My tu mamy w rejestracji zwykły kalendarz, tam zapisujemy. I potem dzwonimy”. Nie potwierdzają tej informacji jednak wywiady z pacjentami. W związku z opóźnieniami godziny wizyt bywają bardzo późne: „Czasem wchodziłam o 22.00, ale wiem, że przyjmuje się też dużo później”. Pacjenci tłumaczą opóźnienia tym, że lekarz poświęca „tyle czasu ile konieczne”.

Z wywiadu z rejestratorką wynika, że personel rejestracji nie uczestniczy w żadnych szkoleniach w zakresie komunikacji z pacjentami, psychologii leczenia niepłodności lub innych. Nie zgłaszano również takiej potrzeby kierownictwu Ośrodka. Personel położniczy deklaruje, że jego sugestie i postulaty są brane pod uwagę przez kierownictwo: „Docent jest wspaniały człowiek, jeżeli przekazujemy mu jakieś sugestie to myśli nad nimi”, „możemy otwarcie mówić o tym, co nam doskwiera”.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Według deklaracji lekarza pierwsza wizyta trwa około 40 minut, kolejne – w zależności od ich zakresu - około 30 minut. Według pacjentów czas pierwszej wizyty jest różny, od 30 minut do 2 godzin a czas kolejnych wizyt podobny do deklarowanego przez lekarza –  około 30 minut. Pacjenci dobrze oceniają ilość czasu jaki poświęca im lekarz: „Nigdy nas docent nie wygania z gabinetu”.

Ośrodek nie ma przyjętego i stosowanego przez lekarzy schematu prowadzenia wizyt lekarskich. W czasie rozmowy z lekarzem uzyskałyśmy informację, że schemat jest dostosowywany indywidualnie: „Mam swoje zwyczaje, np. zawsze wychodzę po pacjentów, schemat całej wizyty bywa stały, ale jest też modyfikowany”.

Wszyscy pacjenci potwierdzili, że lekarze zwracają się do nich z zachowaniem form grzecznościowych, a język lekarzy ocenili jako zrozumiały. Lekarz z którym przeprowadziłyśmy rozmowę deklaruje, że za każdym razem informuje o czynnościach podejmowanych w trakcie badań/zabiegu: „mówię na przykład: proszę się rozluźnić, teraz zakładam wziernik”. Nie jest to jednak praktyka przyjęta w całym Ośrodku - nie potwierdzają  jej ankietowane pacjentki: „Nie, lekarz nie sugeruje bólu, nie omawia”, „Nie, nigdy”. Należy zaznaczyć, że cytowane pacjentki nie były pacjentkami ankietowanej lekarki.

Z rozmów z pacjentami wynika również, że podczas wizyt lekarze kreślą plan postępowania na najbliższe miesiące, omawiają rodzaje i kolejność badań, które należy wykonać oraz ich koszty. Pisemne podsumowanie wizyty zdarza się rzadko i ma formę odręcznej notatki lekarza (np. wypunktowanie zleconych badań). Pacjenci potwierdzają, że lekarz przekazuje na piśmie ustalenia dotyczące dawkowania leków.  Wszyscy ankietowani pacjenci zadeklarowali ponadto, że niepłodność komunikowana jest przez personel zawsze jako problem wspólny. Zaprzecza temu jednak informacja na stronie internetowej Ośrodka: „Naszym zadaniem jest zdiagnozowanie i usunięcie przyczyny z powodu której czekasz na dziecko dłużej niż planowałaś”. Może to sugerować stanowisko, że niepłodność jest sprawą kobiety, a nie pary.

7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek posiada jeden pokój do oddawania nasienia. Za dobrą praktykę uważamy jego lokalizację:   pomieszczenie znajduje się w części oddzielonej od recepcji drzwiami z napisem „laboratorium”. Pokój mieści się w sąsiedztwie pokoju embriologów i pacjent albo sam zanosi próbkę do pokoju embriologa (bez konieczności wychodzenia z nią do ogólnodostępnej poczekalni) albo zostawia próbkę w pokoju, a embriolog ją zabiera kiedy pacjent wyjdzie: „kwestia wygody Pacjentów, mogą zostawić, albo tu podać. Ja słyszę, jak Pacjent wychodzi więc wstaję i mogę odebrać, albo zabrać z pokoju” (cytat embriolog).

Wszyscy ankietowani mężczyźni uznali całość procedury za komfortową. Zdaniem pacjentów wezwanie na badanie odbywa się dyskretnie. Położna relacjonuje procedurę zapraszania pacjenta na badanie w następujący sposób: ”Zgłasza się do mnie pan, że przyszedł na badanie, ja proszę laborantów, idą do tyłu, nikt tam nic nie widzi (…) albo pacjent mówi że idzie do (pada imię embriologa) i już wiem o co chodzi”.

Z rozmowy z położną wynika, że część pacjentów bada nasienie poza terenem Ośrodkiem, w należącym do niego laboratorium analitycznym: „Część Pacjentów na badanie idzie bezpośrednio do laboratorium, ale czy tam, czy tu to informują u nas o wszystkim zawsze embriolodzy, nie wiem dokładnie o czym, to nie moja działka”

Pokój do oddawania nasienia jest czysty, komfortowy, zamykany. Jest w nim dostęp do umywalki (ciepła woda, mydło, ręczniki papierowe), pisuaru, filmów i prasy erotycznej. W pomieszczeniu brak jest miejsca dla partnerki –  w dniu monitoringu znajdowało się w nim tylko jedno krzesło.

Ankietowana lekarka deklaruje, że na zapytanie pacjentów informuje ich o alternatywnych metodach oddawania nasienia, natomiast standardowo informuje o możliwości oddania nasienia w obecności partnerki. Co innego wynika z rozmów z pacjentami, jedna z par przyznała, że pytała o możliwość oddania nasienia w domu i dowiezienia do Ośrodka: „Pytaliśmy, nie ma takiej najmniejszej możliwości”. W jednym z gabinetów ginekologicznych, na biurku znajduje się mikroskop. Lekarz deklaruje, że zawsze kiedy to możliwe wykorzystuje go, aby pokazać pacjentom nasienie.

8. Opieka nad kobietą

W Ośrodku znajdują się dwa gabinety ginekologiczne i każdy z nich ma bezpośredni dostęp do łazienki, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Nie wszyscy pacjenci jednak o tym wiedzieli (jedna z pacjentek odpowiedziała, że nie ma toalety przy gabinecie). Pacjentki określiły stan pomieszczeń i urządzeń sanitarnych jako dobry. Łazienki są wyremontowane/nowe, czyste, z dostępem do ciepłej i zimnej wody, znajduje się w nich odzież jednorazowa oraz bidet. Nie są dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych (łazienka dostosowana znajduje się w poczekalni).

W gabinetach ginekologicznych znajdują się parawany, w każdym są trzy krzesła, co sugeruje, iż Ośrodek uważa obecność partnera/partnerki podczas badania za naturalną.

Ośrodek zapewnia pomieszczenie pielęgnacyjne dla pacjentów po zabiegach ingerencyjnych. W pomieszczeniu pielęgnacyjnym znajdują się dwa łóżka, w dniu monitoringu pościel była świeża.  Zapewniono bezpośredni dostęp do łazienki. Opiekę w pokoju pozabiegowym pacjenci uznają za dobrą - ankietowana pacjentka, która korzystała z pokoju pielęgnacyjnego odpowiedziała, że personel nad nią czuwał.  Pacjentki poddające się zabiegom korzystają z własnej odzieży (koszule nocne), nie potwierdziłyśmy obecności odzieży jednorazowej w Ośrodku.

Nie udało się zweryfikować, czy pacjentki korzystające z pomieszczenia pielęgnacyjnego mają dostęp do wody pitnej. Podczas monitoringu nie zauważyłyśmy aby była taka możliwość, a tylko jedna z ankietowanych pacjentek korzystała z pokoju pielęgnacyjnego, jednak nie potrafiła odpowiedzieć na to pytanie.

Według rozmów z personelem w pokoju pielęgnacyjnym: „zawsze jest mąż lub partner i oni pilnują rzeczy, ale jest też szafa, wspólna”. Obecność niezamykanej szafy została potwierdzona podczas monitoringu oraz podczas rozmowy z pacjentką. Również podczas rozmowy z pacjentką zostało potwierdzone, że w pokoju pielęgnacyjnym może towarzyszyć  pacjentowi osoba towarzysząca.

9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ, współpracuje natomiast z pobliską kliniką, w której – według osoby zarządzającej - zatrudniony jest niemal cały personel Ośrodka. Tam kierowane są pacjentki na badania/zabiegi wykonywane w ramach NFZ. Pacjentki kierowane na badania do kliniki mogą liczyć na opiekę lekarza, który jest ich lekarzem prowadzącym w Ośrodku.

Możliwość skorzystania z tej opcji w przypadku zabiegów diagnostycznych potwierdzają Pacjenci. Z jednego z wywiadu wynika, że parę skierowano na zabieg do konkretnego szpitala, kolejna para wspomina, że lekarz podkreślał bliską współpracę z publiczną placówką. Jedna z pacjentek wspomniała o niechęci lekarza prowadzącego do wyników badań laboratoryjnych wykonywanych poza laboratorium będącym częścią Ośrodka: „Nie chciał patrzeć jak były z innego miejsca, doktor preferuje jak badania robi się na miejscu”.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Karta Praw Pacjenta jest ogólnodostępna i znajduje się w poczekalni.

Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona drogą elektroniczną przed monitoringiem, jak również została przekazana w formie papierowej w dniu monitoringu. Analiza dokumentów wskazuje na to, że otrzymałyśmy pełen komplet umów i zgód przygotowanych przez Ośrodek. Na komplet składały się następujące dokumenty:
  1. Zgoda na przetwarzanie i udostępnienie danych osobowych
  2. Warunki świadczenia usług medycznych
  3. Zgoda na zabieg założenia wkładki wewnątrzmacicznej IUD
  4. Zgoda na wykonanie zabiegu
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego z transferem zarodków (IVF-ET)
  6. Zgoda na wykorzystanie nasienia dawcy
  7. Umowa założenia oraz przechowywania nasienia i materiału po biopsji w depozycie
  8. Potwierdzenie złożenia depozytu nasienia
  9. Prośba o likwidację depozytu nasienia
  10. Oświadczenie dawcy o dysponowaniu swoim nasieniem
  11. Karta przekazania zarodków
  12. Karta przekazania gamet/tkanki
  13. Prośba o przyjęcie gamet/tkanki
  14. Dane fenotypowe pacjentów
  15. Zgoda na zabieg IUI
  16. Umowa – mrożenie nasienia/zarodków
 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości:

1. Zgoda na przetwarzanie i udostępnienie danych osobowych

Bez uwag

2.  Warunki świadczenia usług medycznych

Dokument m.in. reguluje wiek leczonych w Ośrodku pacjentek: „Leczenie niepłodności dostępne jest dla kobiet w wieku od 18 do 45 lat. Limitem wieku kobiety w leczeniu niepłodności z wykorzystaniem komórek jajowych dawczyni jest 55 lat”. Uważamy za dobrą praktykę wyklarowanie zasad, jakimi kieruje się Ośrodek i poinformowanie o nich pacjentów z góry.

3. Zgoda na zabieg założenia wkładki wewnątrzmacicznej IUD
Bez uwag. Dokument zawiera opis zabiegu, ewentualnych powikłań, miejsce na zastrzeżenia pacjentki (część informacji jest wypisana, część uzupełnia się mając na uwadze daną pacjentkę).

4. Zgoda na wykonanie zabiegu
Jak wyżej.

5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego z transferem zarodków (IVF-ET)

Zgoda ta obejmuje całość procedury, od diagnostyki wstępnej, przez stymulację, punkcję, zapłodnienie, obserwację rozwoju embrionów, transfer zarodków, ewentualną kriokonserwację i kriotransfery. Wskazuje to na niekorzystną dla pacjenta nierównowagę stron, stawiając go w konieczności wyrażenia zgody na wszystkie powyższe czynności w przypadku przystąpienia do leczenia. O ile jest zrozumiałe, iż z powodu wynikowości procedur  nie można wyrazić zgody na transfer własnych zarodków bez uprzedniego zgodzenia się na punkcję jajników, o tyle możliwe jest wystąpienie sytuacji, w której para chce się poddać procedurze IVF, ale nie wyraża zgody na zamrożenie nadliczbowych embrionów chcąc podchodzić np. na cyklu naturalnym lub przy założeniu zapłodnienia jedynie dwóch komórek jajowych i zamrożeniu pozostałych. Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”

Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na kriokonserwację i kriotransfery nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z procedurą in vitro (zamrożenie zarodków nie jest konieczną i każdorazową konsekwencją procedury in vitro).  Rekomendujemy zatem rozbicie dokumentu na części tak, aby pacjent miał wybór na które z czynności wyraża zgodę, a na które nie.

Omawiana zgoda reguluje również ile zarodków może być jednorazowo transferowanych (do zaznaczenia 1 lub 2 zarodki). Dobrą praktyką wydaje się odgórne ustalenie, że transferować można maksymalnie dwa zarodki, niepokoi jednak konieczność podjęcia tej decyzji na początku leczenia, w oderwaniu od wiedzy na temat ich jakości.
Wątpliwości budzi również poniższy zapis Zgody:

Niniejsza zgoda dotyczy pojedynczego kursu leczenia. W leczeniu używane będzie nasienie mojego męża / partnera, który wyraża na to zgodę, potwierdzając swoje ojcostwo z pełnymi konsekwencjami prawnymi w odniesieniu do dziecka / dzieci, które przyjdą na świat przy pomocy opisywanego wyżej leczenia.

 Ośrodek nie jest podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o uznaniu dziecka. Właściwym podmiotem są Urzędy Stanu Cywilnego

6.  Zgoda na wykorzystanie nasienia dawcy

Zgoda zawiera następujący zapis:

Deklarujemy, że w przypadku powodzenia leczenia i urodzenia dziecka / dzieci będzie ono będą one traktowane jako dzieci nas obojga, z pełnymi skutkami cywilnoprawnymi (w tym prawno-rodzinnymi i spadkowymi) odnoszącymi się do macierzyństwa i ojcostwa.

Wskazujemy ponownie, iż  Ośrodek nie jest uprawnionym podmiotem, wobec którego składa się oświadczenia o uznaniu dziecka. Właściwym podmiotem są Urzędy Stanu Cywilnego, zaś afiliacje pomiędzy rodzicami a dziećmi reguluje Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy, w tym w szczególności Art. 68 k.r.i.o. stanowiący:

„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”

oraz  Art. 61(9) k.r.i.o. stanowiący:

„matką dziecka jest kobieta, która je urodziła"

7.  Umowa założenia oraz przechowywania nasieniai materiału po biopsji w depozycie

Umowa zawiera następujący zapis:

7. Zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej za zniszczenie zamrożonego nasienia powstałe wskutek wypadków losowych, działania siły wyższej, przerw w dostawie mediów, kradzieży, włamań, uszkodzeń pojemników z ciekłym azotem itp. Zwrot wynagrodzenia opisanego w ust. 4 Zleceniodawcy nie przysługuje.

Zapis jest niepełny, Ośrodek powinien bowiem, pomimo możliwości wystąpienia powyższych zdarzeń, zapewnić o dokonaniu wszelkich starań, aby nie narażać zarodków na negatywne czynniki zewnętrzne: wobec faktu, iż Ośrodek jest przedsiębiorcą zobowiązanym do szczególnej staranności w ramach dokonywanych czynności, powyższy zapis powinien być uzupełniony o zapis „Z zastrzeżeniem zachowania przez Klinikę należytej staranności”.

8. Potwierdzenie złożenia depozytu nasienia

Bez uwag

9.  Prośba o likwidację depozytu nasienia

Bez uwag

10. Oświadczenie dawcy o dysponowaniu swoim nasieniem

Bez uwag

11. Karta przekazania zarodków

Karta dotyczy oświadczenia pacjentów o rezygnacji z przechowywania embrionów i ich decyzji o przeniesieniu do innego Ośrodka. Analiza przeprowadzana była w czasie, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności, dlatego podnosimy następującą uwagę:

Jedną z części dokumentu jest oświadczenie Ośrodka przyjmującego zarodki o zapoznaniu się z Kartą zarodków oraz posiadanych możliwościach technicznych do ich bezpiecznego transportu i  przechowywania. Zapis ten należy uznać za niekorzystny dla pacjentów, ponieważ ogranicza swobodne dysponowanie należącym do nich materiałem, którego są dysponentami.

12. Karta przekazania gamet/tkanki

Bez uwag

13. Prośba o przyjęcie gamet/tkanki

Bez uwag

14. Dane fenotypowe pacjentów

Uwagę zwraca stopka: „Białystok, dn. …..............”, podczas kiedy Ośrodek mieści się i zarejestrowany jest w Bytomiu.

15. Zgoda na zabieg IUI

Zwracamy uwagę na poniższy zapis (podkreślenie nasze):

„Jeżeli leczenie zakończy się ciążą, mój mąż/partner potwierdza, iż w świetle prawa jest uważany za ojca dziecka, którego przyjście na świat było możliwe w wyniku leczenia. Mój mąż/partner wyraża na to zgodę, potwierdzając swoje ojcostwo z pełnymi konsekwencjami prawnymi.

O ile zdanie pierwsze odnosi się do potwierdzenia wiedzy o prawnej sytuacji w zakresie ustalania afiliacji i przepisów k.r.i.o., o tyle zdanie drugie odnosi się do potwierdzenia ojcostwa przed podmiotem, który nie jest uprawniony do odbierania takich oświadczeń. Zostało to szerzej opisane w punkcie 5. „Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego z transferem zarodków (IVF-ET)”. Ponadto sugerujemy rozważenie dwudzielności tego dokumentu (i pozostałych, których ta uwaga dotyczy), aby mąż/partner mogli złożyć we własnym imieniu oświadczenie o zapoznaniu się z aktualną sytuacją prawną dotyczącą ustalania afiliacji (bez konieczności składania tego oświadczenia przez żonę/partnerkę, a jedynie z własnoręcznym podpisem mężczyzn).

16. Umowa – mrożenie nasienia/zarodków

Przekazano nam, iż dokument odnosi się do mrożenia nasienia/zarodków/tkanki jajnikowej, podczas gdy jego forma zdaje się jednoznacznie wskazywać na mrożenie nasienia lub komórek jajowych: stroną jest Klient (nie: Klienci) i również na końcu umowy przewidziano miejsce na podpis Pracownika Ośrodka i Klienta. Jeżeli istotnie dokument jest również używany jako Umowa na mrożenie zarodków, przedstawiamy poniżej nasze uwagi odnoszące się do tej właśnie sytuacji:

Umowa powinna być zawierana pomiędzy dysponentami zarodków (klientami/pacjentami) a Ośrodkiem. Ponadto analizowany dokument zawiera klauzulę, która może być uznana za niedozwoloną: umowa o przechowywanie jest jednocześnie zgodą na zniszczenie zarodków, gdzie obie te sytuacje powinny wymagać oddzielnych zgód.  Niepokojące nas zapisy:

„Zniszczenie materiału genetycznego następuje w wypadku:

a) Wydania dyspozycji o zniszczeniu przez Klienta (...)

b) Niedokonanie przez Klienta opłaty za przechowywanie materiału genetycznego w terminie 14 dni od otrzymania przez niego wezwania do zapłaty”

„W przypadku braku opłaty rocznej Centrum Medyczne ANTRUM wezwie Klienta do uiszczenia opłaty w terminie 14 dni od otrzymania wezwania za kolejny okres roczny a w wypadku jej braku   w terminie wymienionym wyżej dokona zniszczenia pobranego materiału (...)”

Uwagi dodatkowe:

Z rozmowy z osobą zarządzającą wynika, że pacjenci mają możliwość zapoznania się ze wzorami umów na co najmniej 24 godziny przed ich podpisaniem, jednak tylko na terenie Ośrodka. Kierownik Ośrodka zapewnił nas również, że umowy są negocjowalne: „tak, jesteśmy elastyczni” - co uważamy za bardzo dobrą praktykę. Niepokojące sygnały pojawiły się jednak podczas rozmów z pacjentami. Jedna z ankietowanych par przyznała, że podpisywała z Ośrodkiem umowę, jednak nie miała możliwości zapoznania się z nią minimum 24h przed podpisaniem, nie otrzymała również jej kopii. Druga z par przyznała, że poddawała się zabiegom wymagającym podpisania umowy/zgody, jednak nie podpisywała żadnego dokumentu.

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej


Pierwsze, na co chciałybyśmy zwrócić uwagę to przestrzeń rejestracji i poczekalni. Rejestracja znajduje się tuż przy wejściu, w centrum niewielkiej poczekalni, co znacznie utrudnia zachowanie prawa do intymności pacjenta. Pomimo, że personel stara się być dyskretny i przycisza głos w rozmowie z pacjentami, rozmowy te są słyszalne dla innych pacjentów przebywających aktualnie w poczekalni. Pacjenci zapytani o dyskrecję w rejestracji odpowiadali: „tak, wiedzą kiedy wyciszyć głos”, ”dyskrecja na ile to możliwe, sam układ mógłby być inny”.
Usytuowanie rejestracji w centrum poczekalni wydaje się być jedyną wadą architektoniczną Ośrodka z punktu widzenia prawa do intymności. Na uwagę – jako dobra praktyka – zasługuje umiejscowienie pokoju zabiegowego, pokoju do oddawania nasienia oraz pomieszczenia pielęgnacyjnego w wydzielonej części laboratoryjnej Ośrodka. Pacjenci mają tym samym zapewnioną pełną dyskrecję, nikt oprócz personelu nie widzi dokąd i w jakim celu się udają. Potwierdzeniem mogą być rozmowy z pacjentami, którzy uznali procedurę oddawania nasienia za dyskretną i komfortową. Jeśli idzie o sytuację pacjentek podczas badania, jak wspomniano we wcześniejszej części raportu, gabinety ginekologiczne mają bezpośrednie połączenie z osobnymi łazienkami i posiadają parawany osłaniające pacjentkę podczas badania na fotelu ginekologicznym. Wszyscy ankietowani pacjenci zgodnie zadeklarowali, że wizyty nigdy nie są przerywane nieuzasadnionym wejściem osób trzecich do gabinetu.

Prawo do obecności osoby bliskiej jest w większości przypadków respektowane. Osoby bliskie mogą towarzyszyć pacjentom podczas wizyt, badań ginekologicznych oraz ultrasonograficznych, podczas zabiegu inseminacji, w pokoju pielęgnacyjnym oraz podczas oddawania nasienia. Obecność osoby bliskiej jest natomiast niemożliwa podczas transferu zarodka. Ankietowana lekarka deklaruje każdorazowe informowanie pacjentów o możliwości obecności osoby bliskiej podczas wizyty, badań czy zabiegu inseminacji. Przyznaje, że w Ośrodku nie ma możliwości obecności osoby bliskiej podczas transferu, jednak ona sama: „nie ma z tym żadnego problemu”. O możliwości obecności osoby bliskiej zapewnia również osoba zarządzająca, z wywiadu wynika, że może to być zarówno mąż/partner, jak i każda inna osoba, w tym partner tej samej płci. Opisując swoje zwyczaje jako lekarza, kierownik Ośrodka dodał: „Do gabinetu zwykle wchodzą razem, po rozmowie, przed badaniem zawsze pytam czy partner ma zostać czy nie”. Z rozmów z pacjentami wynika, że nie zawsze są informowani o prawie do obecności osoby bliskiej: „Nie, nikt nie informował, po prostu wchodziliśmy razem”. Cytowana para potwierdza, że partner był obecny podczas inseminacji, natomiast na transferze pacjentka była sama. Pacjenci potwierdzili również, że osoby bliskie mogą towarzyszyć pacjentkom w pokoju pielęgnacyjnym.

Rzeczą, która zaniepokoiła nas podczas monitoringu były swobodnie wymieniane w rozmowach z nami uwagi o pacjentach. Pracownicy (położne, rejestracja, laboratorium) przywołując konkretne przypadki (np. dotyczące dawstwa) wymieniali uwagi używając informacji, dzięki którym łatwo mogłybyśmy zidentyfikować pacjentów. Zdarzyło się też, że w rozmowach pomiędzy personelem - jednak w naszej obecności - padło nazwisko pacjentki.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Do dokumentacji pacjentów dostęp mają lekarz prowadzący, rejestracja, położne oraz kierownik Ośrodka: „wszystkich obowiązuje oczywiście tajemnica lekarska” (cytat osoba zarządzająca).

Uzyskanie dokumentacji medycznej jest bezpłatne, choć zgodnie z Rozporządzeniem Ośrodek mógłby pobierać opłaty za sporządzenie kopii i odpisów – należy to uznać za bardzo dobrą praktykę. Potwierdzają to rozmowy z personelem, jak i z pacjentami: „można zadzwonić, albo powiedzieć, odbiór w 2-3 dni, kiedy podbije lekarz. Może mąż z upoważnieniem odebrać lub pacjentka” (cytat rejestratorka), „poprosiliśmy i od razu dostaliśmy, po wizycie,  potwierdzone za zgodność z oryginałem” (cytat pacjenci), „napisaliśmy wniosek, ale nawet nie trzeba go oddać, czas bardzo krótki, my czekaliśmy 2 tygodnie z odbiorem, bo nam się nie spieszyło, wszystko bezpłatnie” (cytat pacjenci).

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


  Wejście do Ośrodka jest przystosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych (podjazd), jednak na parkingu nie znalazłyśmy specjalnie oznaczonych miejsc. W Ośrodku nie ma przeszkód architektonicznych utrudniających poruszanie się osobom z ograniczoną sprawnością. Całość Ośrodka znajduje się na jednej kondygnacji.

Jedyna łazienka przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych znajduje się w poczekalni (szerokie wejście, uchwyty). Wskazany przez lekarza gabinet, w którym badane są pacjentki niepełnosprawne nie ma szczególnych udogodnień – dostęp do niego jest swobodny, drzwi szerokie, nie ma progu, jednak brak obniżanego fotela - w razie problemów z wejściem na fotel pacjentkom pomaga lekarz. Łazienka przy omawianym gabinecie nie ma udogodnień dla osób niepełnosprawnych.

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Z rozmów z personelem wynika, że Ośrodek jest wolny od dyskryminacji z dowolnego względu.  Z wywiadów wynika, że pacjentami Ośrodka są zarówno pary heteroseksualne, homoseksualne oraz samotne kobiety.

Kilka uwag należy odnieść do stosowanych przez Ośrodek dokumentów – umów, zgód czy oświadczeń. Niektóre z nich są skonstruowane w sposób dyskryminujący osoby samotne: np. zgody na zabieg inseminacji oraz in vitro przewidują podpisanie przez pacjentkę oraz jej męża/partnera, tabela danych fenotypowych służąca doborowi dawcy zawiera miejsce na dane pacjenta i pacjentki.

Wątpliwości budzi również umowa kriokonserwacji nasienia/zarodków. Ten z kolei dokument zawierany jest wyłącznie z jednym z partnerów, co budzi nasze wątpliwości, w przypadku kiedy dysponentami embrionów jest dwoje partnerów (wątpliwości co do poprawności przeznaczenia dokumentu zawarłyśmy w części 10. „Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta”).

15. Opieka psychologiczna

 
Ośrodek zatrudnia psychologa, wizyty są płatne. Psycholog jest psychoterapeutą. W ofercie Ośrodka są konsultacje psychologiczne oraz psychoterapia. Godziny przyjęć psychologa są dostępne w internecie i na tablicy w rejestracji. Podczas rozmowy z personelem otrzymałyśmy informację, że godziny przyjęć mogą być uzgadniane również indywidualnie, w zależności od potrzeb pacjentów.

Gabinet w którym przyjmuje psycholog to jednocześnie pomieszczenie pielęgnacyjne. W pomieszczeniu znajdują się dwa łóżka/kanapy z których można ściągnąć pościel i położyć specjalne poduchy przekształcając je w kanapy, brak jest fotela ginekologicznego lub aparatury medycznej, co może stwarzać dogodne warunki do rozmowy. Pomieszczenie jest nieopisane, brak wizytówki psychologa przy wejściu, trudno do niego również trafić – gabinet/pomieszczenie pielęgnacyjne znajduje się w części laboratoryjnej Ośrodka.

Żaden z ankietowanych pacjentów nie korzystał z porady psychologa w Ośrodku, więc poniższe informacje pochodzą z rozmów z personelem i obserwacji bezpośrednich. Z rozmowy z kierownikiem Ośrodka wynika, że co miesiąc odbywa się 4-5 wizyt psychologicznych. Lekarz, z którym przeprowadzałyśmy wywiad deklaruje, że informuje pacjentów o możliwości skorzystania z porady psychologa: „Mówię o tym na pierwszej wizycie, później też jak widzę potrzebę” „Szczególnie zwracam na to uwagę gdy historia pacjenta jest długa.”. Położna także poleca czasami rozmowę z psychologiem: „Jak widzę, że pacjentka ma jakieś niepewności, ale nie narzucam. Spotkałam się z tym, że pacjentki się spotykają poza kliniką i rozmawiają o leczeniu, żeby się wygadać, to im pomaga”.

Zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej w Ośrodku psycholog pełni funkcję konsultacyjną nad całym personelem: „To są doraźne rozmowy, jak jest problem to mamy sygnały na bieżąco”. Nie do końca znalazło to potwierdzenie w dalszych rozmowach. Ankietowana lekarka na pytanie o możliwość konsultacji z psychologiem w Ośrodku odpowiedziała jedynie: „Mam swoją terapeutkę”, zapytana o to, czy chciałaby mieć taką możliwość powiedziała: „To zawsze potrzebne, ale nie rozmawiałam o tym z docentem”. Położna potwierdziła natomiast, że ma możliwość doraźnych konsultacji z psychologiem. Zarówno lekarka jak i położna nie uczestniczą w żadnych szkoleniach z zakresu psychologii organizowanych przez Ośrodek. Położna dodała: „Przeszłam takie szkolenie w szpitalu, doktor o tym wie, wszyscy tam pracujemy, szkolenie świeże, z cztery lata temu. Szkolenie takie o każdej sytuacji, w każdym momencie życia, jak informować, i onkologiczne”.  Kierownik Ośrodka zapytany o to, dlaczego psycholog nie szkoli personelu odpowiedział : „Ja mam wrażenie samoszkolenia, na początku było różnie, teraz mam duże doświadczenie”.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane, podobnie jak dawstwo wewnątrzrodzinne. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

W rozmowach dotyczących tematyki dawstwa i biorstwa oprócz lekarza i kierownika Ośrodka brał udział embriolog.

Zgodnie z deklaracją ankietowanej lekarki, Ośrodek prowadzi dawstwo międzypacjenckie, wewnątrzrodzinne oraz od osób niespokrewnionych, przy czym opcja dawstwa międzypacjenckiego pozostaje jedynie możliwością, z uwagi na brak pacjentów – dawców. Lekarka deklaruje informowanie pacjentów o czasie oczekiwania na komórki dawców oraz na zarodki dodając: „nasienie jest 'od ręki', komórek i zarodków nie ma”. Ankietowana lekarka rekomenduje biorcom gamet i zarodków konsultację psychologiczną, kierownik Ośrodka potwierdził, że jest to zasada zwyczajowa, dodał również: „Ja uważam, że powinni mieć tę konsultację, ale nie wszyscy chcą”. Konsultacja dla biorców jest płatna.

Ankietowana lekarka, gdyby miała do czynienia z potencjalnymi dawcami udzieliłaby im informacji na temat możliwości konsultacji psychologicznej: „Poinformowałabym, nie wiem, czy to standard”. Kierownik Ośrodka potwierdza, że rekomendacja taka jest zasadą zwyczajową Ośrodka. Konsultacja dla dawców jest płatna, co wydaje się być bardzo rzadkim rozwiązaniem krajowym (również w świetle praktyk innych ośrodków prowadzących banki gamet i zarodków) z uwagi na fakt, iż ustalenie stabilności motywacji dawcy/dawczyni i przyjęcie od nich świadomej zgody jest w interesie samego Ośrodka/banku gamet i ich odpowiedzialności wobec pacjentów-biorców. Kandydaci na dawców nie muszą być takim ustaleniem zainteresowani z wielu przyczyn, tym bardziej jeśli muszą za to dodatkowo zapłacić.

Według osoby zarządzającej, pacjenci-biorcy nie otrzymują żadnych materiałów edukacyjnych na temat dawstwa, przechodzą natomiast rozmowę kwalifikacyjną, którą prowadzi embriolog. Osoba zarządzająca występując w roli lekarza rozmawia z pacjentami na temat prawnych, psychologicznych i społecznych aspektów dawstwa oraz na temat jawności wobec dziecka: „Rozmawiam też o jawności, ale zwykle pacjenci sobie tego nie życzą, żeby to ujawniać”. Z rozmowy z ankietowaną lekarką wynika, że porusza z pacjentami jedynie kwestie psychologiczne, rozmawia też na temat jawności: „Rozmawiam, ale nigdy nie sugeruję wyborów”.

Dawstwo nasienia

Zgodnie z deklaracją kierownika, Ośrodek prowadzi własny bank nasienia. Znajduje się w nim wyłącznie materiał dawców anonimowych. Na pytanie o możliwość oddania nasienia do banku przez dawcę nieanonimowego kierownik odpowiedział: „Gdyby chciał być nieanonimowy to wysłałbym go do psychologa, bo jakie on ma zamiary, motywacje?”. Takie samo stanowisko wyraził rozmawiający z nami embriolog. Na pytanie o rekrutację dawców kierownik odpowiedział: „Tak się pytamy w otoczeniu, ale najbardziej to embriolog”. Informacje o własnym banku nasienia potwierdziła lekarka: „Mamy swój bank, nie wiem jak wygląda rekrutacja”.

Wybór dawcy jest dwuetapowy, według embriologa: „pacjent podaje cechy, a ja według nich dobieram dawcę”. Podobną informację uzyskałyśmy od osoby zarządzającej - na pytanie, czy pacjenci mogą samodzielnie wybrać dawcę kierownik Ośrodka odpowiedział: „Nie, my wybieramy zawsze, ale na podstawie cech określonych przez Pacjentów”. Nie udało nam się skrzyżować tej informacji w rozmowie z pacjentami, jednak powyższy schemat potwierdzają formularze danych fenotypowych dla biorców, które udostępniono nam w Ośrodku.

Zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej Ośrodka pacjenci otrzymują informacje na temat grupy krwi, stanu zdrowia, cech fenotypowych, wykształcenia, wieku oraz pochodzenia etnicznego dawcy („wszyscy są nasi” - cytat osoba zarządzająca). Powyższe informacje potwierdziły się w rozmowie z embriologiem, przy czym zaznaczał on, że omawiane informacje są udzielane na zapytanie pacjenta. Z rozmów z osobą zarządzającą oraz embriologiem wynika, że pacjenci nie mają możliwości uzyskania informacji na temat opinii psychologa o dawcy, ponieważ Ośrodek nie konsultuje dawców psychologicznie.

Z rozmowy z osobą zarządzającą wynika ponadto, że Ośrodek zbiera dodatkowe, nieidentyfikujące informacje na temat dawców (zainteresowania, zawód), jednak informacje te nie są przekazywane pacjentom, ponieważ: „nie było dotąd prośby”. Ankietowana lekarka potwierdza, że dawcy mają możliwość pozostawienia takich informacji: „cokolwiek, ale nic nie zostawiają”.

Zarówno osoba zarządzająca jak i ankietowana lekarka przyznają, że dawcy nie mają możliwości pozostawienia identyfikujących informacji o sobie w celu przekazania ich ewentualnemu dziecku po osiągnięciu przez nie pełnoletności lub w określonej sytuacji losowej.

Osoba zarządzająca poinformowała nas, że wprowadzono limit potomstwa jednego dawcy oraz że pacjenci są o nim informowani na zapytanie: „Mówimy Pacjentom jeżeli o to pytają”.  Informacji tej nie potwierdziła rozmowa z embriologiem, który na pytanie o limity odpowiedział, że Ośrodek nie limituje potomstwa jednego dawcy. Podobna nieścisłość pojawiła się przy okazji pytań o możliwość zarezerwowania materiału genetycznego konkretnego dawcy w celu uzyskania kolejnej ciąży – osoba zarządzająca zaprzeczyła, natomiast embriolog odpowiedział, że możliwość taka istnieje „na zapytanie”.

Zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej, pacjenci podchodzący do zabiegu inseminacji nasieniem dawcy  otrzymują informację o skuteczności Ośrodka w tym zakresie. Osoby korzystające z in vitro z użyciem gamet dawców lub z adopcji zarodka nie otrzymują takich informacji, ponieważ ilość zabiegów tego typu przeprowadzana w Ośrodku uniemożliwia stworzenie wiarygodnych statystyk.

Osoba zarządzająca deklaruje, że w razie potrzeby istnieje możliwość skorzystania z zewnętrznego banku gamet, jednak na co dzień Ośrodek nie prowadzi takiej współpracy.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków

Ośrodek nie posiada banku oocytów ani banku zarodków - jest taka możliwość, jednak brakuje dawców. Z rozmowy wynikało, że dawczynie są rekrutowane na bieżąco,  tak, żeby w razie potrzeby zapłodnić świeże oocyty. Osoba zarządzająca oraz lekarka zgodnie przyznają, że najczęściej dawczynie przyprowadzane są przez potrzebujące ich pacjentki/pary.
Z rozmowy z lekarką wynika, że dawcy są informowani ile rodzin może otrzymać ich komórki lub zarodki, jednak nie mają dostępu do informacji o ewentualnej ciąży lub jej braku. Inaczej na powyższe pytania odpowiedziała osoba zarządzająca – według niej dawcy nie uzyskują informacji na temat tego, ile rodzin może skorzystać z ich materiału genetycznego, w kwestii informacji na temat uzyskania ciąży odpowiedział: „Na ogół się nie interesują, ale czy tak? Nie wiem? … to wszystko może rodzić problemy”.
Z rozmowy z osobą zarządzającą wynika, że przekazania zarodków zdarzają się sporadycznie, ankietowana lekarka zapytana o rozmowy z pacjentami chcącymi przekazać swoje zarodki do adopcji odpowiedziała: „Nie mam takich pacjentów”.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:

  1. Pozytywną uwagę należy zwrócić na język, jakiego użyto do przygotowania informacji umieszczonych na stronie internetowej Ośrodka. Jest to język zrozumiały, cechujący się dużą wrażliwością na potrzeby adresatów – pacjentów. Dodatkowo w omówieniu oferty Ośrodka (szczególnie „Wprowadzenie / Informacje ogólne”) zwrócono uwagę pacjentów na wagę wsparcia psychologicznego i na postawę proaktywną („czekając na wizytę porozmawiaj ze swoim lekarzem rodzinnym lub skorzystaj z konsultacji u jednego z naszych specjalistów, który prowadząc proces diagnostyki i doboru leczenia uwzględni Wasze Plany. Promujemy zdrowie i zdrowy tryb życia. Skorzystaj z wielu dostępnych źródeł wiedzy o odżywianiu, aktywności fizycznej i ograniczaniu czynników szkodliwych.”). Strona jest ponadto czytelna i przejrzysta.
  2. Pomimo niedużych rozmiarów Ośrodka pomyślano o wydzieleniu pokoju do oddawania nasienia i pomieszczenia pielęgnacyjnego w osobnej części laboratoryjnej Ośrodka, co pokazuje refleksję osób zarządzających i personelu nad kwestiami intymności pacjentów. Sposób organizacji pracy laboratorium w odniesieniu do pacjentów badających nasienie, również zasługuje na uwagę, jako dobry przykład znalezienia optymalnego rozwiązania nawet przy dysponowaniu niedużą powierzchnią.
  3. Naszą pozytywną uwagę zwróciły również relacje pomiędzy personelem położniczym i lekarskim. W wywiadach z personelem były oceniane jako życzliwe i pełne wzajemnego szacunku.
  4. Dokumentacja Ośrodka dotycząca bankowania materiału genetycznego zawiera osobne zgody dla osób małoletnich (np. małoletnich pacjentów onkologicznych), co pokazuje szerokość oferty Ośrodka i jego doświadczenie.

Rekomendacje:

  1. Rekomendujemy kompleksowe informowanie pacjentów o zabiegach/badaniach, do których są przygotowywani, w tym informowanie o ewentualnych powikłaniach, skutkach ubocznych oraz skuteczności zlecanych procedur oraz umieszczenie powyższych informacji na stronie internetowej Ośrodka. Rekomendujemy również rozpowszechnianie wśród pacjentów informacji na temat SET;
  2. Rekomendujemy ponowną refleksję nad uwagami do dokumentacji, a szczególnie:  podpisywanie umów z pacjentami przed zabiegami ingerencyjnymi; wręczanie we wszystkich przypadkach kopii umów pacjentom oraz umożliwienie im zapoznania się z treścią dokumentów co najmniej 24 godziny przed ich podpisaniem, również poza Ośrodkiem;
  3. Sugerujemy pełne przystosowanie gabinetu ginekologicznego do potrzeb osób niepełnosprawnych;
  4. Rekomendujemy zapewnienie miejsca dla obydwojga partnerów w pomieszczeniu do oddawania nasienia oraz umożliwienie wszystkim pacjentom realnej możliwości alternatywnych sposobów oddania nasienia (dostępność prezerwatyw bez środków plemnikobójczych, informacja pisemna dla pacjentów o takiej możliwości);
  5. Rekomendujemy organizowanie szkoleń dla personelu z zakresu psychologii niepłodności  i pracy z pacjentem, szczególnie iż Ośrodek współpracuje na stałe z psychologiem, więc są ku temu możliwości merytoryczne i techniczne;
  6. Sugerujemy wprowadzenie bezpłatnej konsultacji psychologicznej dla dawców oraz biorców, jak również przygotowanie i rozpowszechnianie wśród dawców i biorców informacji dotyczących psychologicznych, prawnych i społecznych aspektów dawstwa, m.in. bezpłatnych poradników „Powiedzieć i Rozmawiać” (http://www.nasz-bocian.pl/powiedziecirozmawiac_pobierz_poradniki )
  7. Rekomendujemy  umożliwienie pacjentom zarezerwowanie materiału genetycznego danego dawcy, a także powszechne informowanie o tym pacjentów Ośrodka (np. w pisemnej formie załączonej do dokumentacji dotyczącej dawstwa, którą otrzymują pacjenci – kandydaci na biorców nasienia).
  8. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich jest pod ścisłą moderacją merytoryczną i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródło informacji (www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl)
  9. Rekomendujemy udostępnienie materiałów drukowanych w poczekalni. Materiały, o które warto wzbogacić poczekalnię i rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd. zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. wspomniane bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN, poradniki są dostępne w Stowarzyszeniu). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:
Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS

18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Adres: ul.Olimpijska 5
41-902 Bytom
Telefon: 32 281 44 02
E-mail: info@antrum.pl
WWW: http://www.antrum.pl
Kierownik: Dr hab. n. med. Stanisław Horák
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • MARtest
  • Badania hormonów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • TESA
  • mTESE
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Histeroskopia
  • HSG
  • Laparoskopia
DODATKOWE INFORMACJE O OFERCIE
HOS(test hipoosmotyczny), badania immunologiczne
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy