Dane placówki

Centrum Zdrowia Rodziny Ab ovo

Istnieje od 2000 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2000
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności

Raport finalny


Nazwa Ośrodka Ab Ovo Lublin
Data przeprowadzonego monitoringu 06.03.2015


Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku
2. Opis Ośrodka
3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta
4. Program refundacyjny
5. Rejestracja wizyty
6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty
7. Opieka nad mężczyzną
8. Opieka nad kobietą
9. Umowy z NFZ
10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta
11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej
12. Prawo do dokumentacji medycznej
13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia
14. Pary nieheteroseksualne
15. opieka psychologiczna
16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków
17. NASZE REKOMENDACJE



1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2000 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i uczestniczy w szkoleniach ESHRE. Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.

2. Opis Ośrodka


Ośrodek znajduje się na parterze bloku mieszkalnego (w lokalu usługowym). Wejście jest dobrze oznaczone,  przed budynkiem jest parking. W rejestracji jest wywieszony egzemplarz Karty Praw Pacjenta. Tekst  jednak nie jest tożsamy z obowiązującym w Polsce dokumentem o tym tytule.  Na ścianie wywieszonych jest kilka niewielkich tablic informacyjnych, dość słabo widocznych, tj.: dokument pt. Karta Praw Pacjenta, wyciąg z cennika, lista personelu Ośrodka. Na tablicy brakuje  informacji o psychologu. Kiedy przyjechałyśmy, w Ośrodku jeszcze nie było pacjentów, był tylko personel, i Ośrodek wydał się nam całkiem przestronny. Jednak w ciągu dnia, kiedy pojawili się pacjenci, zrobiło się ciasno, zwłaszcza w poczekalni. Nie brakuje miejsc siedzących, ale brak jest przestrzeni i intymności, trudno sobie wyobrazić, żeby np. para mogła spokojnie porozmawiać o swojej sytuacji. Pacjenci mają bezpłatny dostęp do napojów i cukierków. Można zapłacić bezgotówkowo, każdorazowo wydawane jest potwierdzenie wpłaty.

W poczekalni na stoliku wyłożone są informatory dotyczące leczenia niepłodności oraz prasa.

Ośrodek dysponuje następującymi pomieszczeniami dostępnymi dla pacjentów: rejestracja z poczekalnią, cztery gabinety ginekologiczne, z czego dwa mają bezpośredni dostęp do łazienek (w tym gabinet zabiegowy, połączony śluzą z laboratorium), dwie  ogólnodostępne łazienki, pokój pobrań.

W recepcji znajduje się telewizor. W trakcie naszej wizyty były odtwarzane spotkania wiernych z papieżem Franciszkiem.  Łazienki ogólnodostępne są czyste, zaopatrzone ponadstandardowo: dostępne są m.in. wkładki higieniczne, nakładki na sedes.

Sytuacja badawcza:
Monitoring Ośrodka odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci zgłaszali się spontanicznie do wywiadów z nami, nie były to osoby poproszone z wyprzedzeniem przez personel o wzięcie udziału w monitoringu.

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta


Analiza strony WWW została przeprowadzona w marcu 2015.
Pacjenci monitorowanego Ośrodka otrzymują informacje na temat swojego stanu zdrowia i zalecanego postępowania medycznego z kilku źródeł.

Strona WWW zawiera informacje dotyczące usług świadczonych w Ośrodku (oprócz leczenia niepłodności i prowadzenia banku nasienia, Ośrodek zajmuje się także prowadzeniem ciąży i poradnictwem ginekologicznym oraz wykonuje badania laboratoryjne w szerokim zakresie). Na stronie znajduje się zakładka „Niepłodność” zawierająca wybrane, skrótowe i podstawowe wiadomości na temat leczenia niepłodności. Ponadto na stronie wskazane są rodzaje usług medycznych świadczonych w Ośrodku, jednak są one dość pobieżne, niektóre podstrony nie zawierają żadnych treści (są puste – np. zakładka Bank Nasienia w części Usługi Medyczne). Niektóre zabiegi mieszczące się w ofercie Ośrodka nie zostały w ogóle uwzględnione na stronie WWW, dotyczy to np. procedury adopcji zarodków i programów in vitro z komórką dawczyni, jak również inseminacji. W przypadku procedury in vitro z komórką dawczyni pojawiła się pewna niejasność: zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej (opisane w części nr 16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków) Ośrodek nie prowadzi dawstwa komórek jajowych, a jedynie bankuje nadliczbowe komórki pacjentek, które złożą taką dyspozycję. W tym świetle zrozumiały jest brak takiej informacji na stronie internetowej. Jednakże w metryce merytorycznej Ośrodka nadesłanej do Stowarzyszenia Nasz Bocian we wrześniu 2014 roku Ośrodek zadeklarował wykonywanie procedur in vitro z komórką dawczyni.

Strona jest dość przejrzysta, co potwierdzają pacjenci, jednak wymaga aktualizacji (puste podstrony). Według informacji osoby zarządzającej, ze względów organizacyjnych (personalnych) aktualizacja strony jest zawieszona,  planowana jest przebudowa i nowa redakcja strony. Na stronie WWW znajduje się hasło „Mamy swój mały sekret” obok zdjęcia niemowlęcia. Może to sugerować ogólne przesłanie Ośrodka do pacjentów o potrzebie zachowania w tajemnicy leczenia niepłodności, co nie wydaje się dobrą praktyką. Na stronie WWW znajdują się nazwiska lekarzy, położnych oraz pracowników laboratorium, można do nich dotrzeć z głównej strony WWW. Brak jest biogramów i zdjęć pracowników. Nie można umówić się na wizytę przez stronę WWW Ośrodka. Zgodnie z informacją na stronie WWW w niedziele i święta Ośrodek jest zamknięty dla pacjentów (część Ośrodka, np. laboratorium embriologiczne, pracuje w sposób ciągły).

Adres Ośrodka umieszczony jest na stronie wraz z mapą.

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:

Ośrodek korzysta linii telefonicznej obsługiwanej przez pracowników Ośrodka. Ponadto Ośrodek udostępnia pacjentom całodobową linię dyżurną obsługiwaną przez pracowników Ośrodka (położne). Według zgodnej opinii pacjentów, linia dyżurna jest bardzo wygodnym sposobem na kontakt z Ośrodkiem w sytuacjach awaryjnych poza godzinami pracy Ośrodka. Wg relacji jednej z pacjentek, która była w trakcie stymulacji do zabiegu inseminacji, skorzystała ona z  linii dyżurnej, gdy o godzinie 21.30 stłukła jej się ampułka z lekiem używanym do stymulacji. Telefon na linię dyżurną odebrała jedna z położnych, która po godzinie 22.00 przyjechała specjalnie dla niej do Ośrodka i przekazała jej ampułkę leku, umożliwiając niezakłóconą kontynuację stymulacji. Jeśli problem zgłaszany przez pacjentki wykracza poza kompetencje położnej, położna kontaktuje się z lekarzem (najczęściej lekarzem prowadzącym danej pary).
 
Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:

W Ośrodku dostępne są informatory i ulotki informujące o przeprowadzanych procedurach wspomaganego rozrodu i o zabiegach wykonywanych w ramach tychże procedur. Zgromadzono je w segregatorze z materiałami informacyjnymi i prasą.  Materiały edukacyjne, według informacji przekazanych przez osobę zarządzającą Ośrodkiem, są wręczane pacjentom przez lekarzy podczas wizyt. Na uwagę zasługuje uporządkowanie tych dokumentów, poprzez drukowanie ich na kartkach określonych kolorów. Jest to rozwiązanie przejrzyste i dogodne dla pacjentów. Według informacji uzyskanych od lekarza, nie poleca on żadnej literatury z zakresu leczenia niepłodności, czasami w rozmowach z pacjentami pojawiał się temat serialu dokumentalnego o leczeniu niepłodności „IVF – czekając na dziecko”. Położne i pielęgniarki udzielają informacji dotyczących sposobu wykonania zleconych badań i przygotowania się do nich.
 
Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 

Na stronie WWW brak cennika zabiegów i badań wykonywanych w Ośrodku. Pacjent nie może uzyskać kompleksowej informacji o ofercie Ośrodka oraz kosztach leczenia tylko na podstawie lektury strony WWW. Zgodnie z informacjami otrzymanymi od osoby zarządzającej Ośrodkiem oraz pacjentów, a także przedstawionych wzorów zgód na leczenie, cennik zabiegów IVF-ET jest załącznikiem do zgody na leczenie. Ponadto cennik jest dostępny w formie drukowanej u osób pracujących w rejestracji. Z informacji uzyskanych od pacjentów wynika, iż cennik uprzednio publikowany na stronie WWW pokrywał się z rzeczywiście przez nich wnoszonymi opłatami. Poza tym, cenniki dostępne są również w gabinetach lekarskich i ceny poszczególnych procedur są w razie potrzeby omawiane także z lekarzami.
 
Jeśli idzie o procedurę składania skarg:

W razie skarg na pracę Ośrodka udostępniana jest księga skarg w rejestracji - zdaniem zarządzającego nie było jeszcze takiej sytuacji. Pojedyncze skargi, dotyczące spraw organizacyjnych, pojawiały się w ubiegłym roku i były przesyłane drogą mailową. Tą drogą pacjenci uzyskiwali też odpowiedź kierownika placówki. Kwestie poruszane w skargach były omawiane na comiesięcznych wewnętrznych zebraniach personelu.
Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:
 Opublikowane informacje dotyczące skuteczności Ośrodka różnią się od siebie dość istotnie. Na stronie WWW zostały podane wyniki statystyczne leczenia osiągnięte  w ośrodku w 2013 roku, bez podania metodologii ich tworzenia (np. grupa wiekowa). W  informatorach przekazywanych pacjentom podane są mniej optymistyczne dane (skuteczność IVF-ET podana jest w granicach 25-30%), zaś na stronie WWW określono skuteczność procedur IVF–ET przeprowadzanych w ośrodku w 2013 roku na poziomie 42,1 %. Brakuje danych na temat skuteczności inseminacji, programów z wykorzystaniem komórek i zarodków dawców, oraz odniesienia powyższych danych do metodologii (ciąże biochemiczne, kliniczne, take home baby; ciąże w przeliczeniu na stymulację/punkcję/transfer-  niezależnie od przyjętej podstawy metodologicznej warto ją opisać i udostępnić pacjentom).

Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:

Na stronie WWW brakuje informacji dotyczącej polityki Ośrodka odnośnie zalecanego przez ESHRE SET (monotransferu), znalazły się jednak następujące informacje:

„Efektywność kuracji IVF-ET

Liczbę transferowanych zarodków ustala się indywidualnie z leczoną parą.
Przy podejmowaniu decyzji przydatna jest informacja, że po przeniesieniu 3 zarodków odsetek powodzenia wynosi 25-30%, przy 2 zarodkach ok. 20%, przy jednym 3-5%.”

„Ryzyko kuracji

W celu podniesienia szansy powodzenia procedury przenosi się do jamy macicy 2-3 zarodki. Wiąże się to także ze wzrostem ryzyka ciąży bliźniaczej lub trojaczej (ok. 25-30% ciąż, szczególnie u młodych pacjentek).”

Tak skonstruowana informacja wręcz zniechęca pacjentów od monotransferów, które zostały przedstawione na stronie jako realne zmniejszenie szans na ciążę. Nie podano również źródeł zacytowanych statystyk, choć np. z metaanalizy McLernona (2010) wynika, iż skuteczność transferu podwójnego (47%) i pojedynczego (27%)  jest w zasadzie porównywalna, jeśli będzie liczona kumulatywnie dla transferów mrożonych zarodków (kumulatywnie: DET-42%, SET-38%). W sposób istotny statystycznie obniża się za to ryzyko ciąży mnogiej przy SET, co zwiększa szanse donoszenia ciąży i urodzenia zdrowego dziecka, a to właśnie ten cel jest kluczowy dla pacjentów, nie zaś sam fakt zajścia w ciążę. Z informacji uzyskanych od lekarza wynika, że Ośrodek dopuszcza i preferuje transfer 2 zarodków, dostosowując tę decyzję do konkretnej sytuacji, zwłaszcza z uwagi na wiek pacjentki lub morfologię zarodków. Jedna z par, z którą rozmawiałyśmy, przekazała nam jednak, iż transferowano jej trzy zarodki: „lekarz nie poruszał tematu zagrożeń”, parze urodziły się bliźnięta. Z informacji uzyskanych od lekarza wynika również, że Ośrodek odstąpił od transferu więcej niż 2 zarodków, obawiając się zbyt dużego prawdopodobieństwa wystąpienia ciąży mnogiej. Taką politykę potwierdziła też większość pacjentów deklarując w rozmowie z nami, iż lekarze rozmawiali z nimi o ryzyku transferowania więcej niż jednego zarodka. Tym samym można odnieść wrażenie, iż informacje uzyskiwane na stronie, od lekarzy pracujących w Ośrodku i od pacjentów nie pokrywają się wzajemnie i sprawiają wrażenie chaosu informacyjnego.

4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu refundacyjnego od 1 lipca 2013 roku. Na stronie WWW podane są informacje o możliwości skorzystania z programu refundacyjnego. Nie są przytoczone warunki uczestnictwa ani w formie informacji umieszczonych przez Ośrodek, ani w formie odesłania do serwisu informacyjnego Ministerstwa Zdrowia dotyczącego refundacji in vitro. Lektura strony WWW nie pozwala na zapoznanie się przez pacjentów z warunkami programu. Wzorce dokumentów, które podpisują pacjenci po zakwalifikowaniu się do programu refundacyjnego, nie są publikowane na stronie WWW, ale zgodnie z informacjami uzyskanymi od pacjentów, są im przekazywane na poprzedniej wizycie (przed zakwalifikowaniem pacjentów i ich przystąpieniem do programu), z odpowiednim wyprzedzeniem, pozwalającym na zapoznanie się z nimi. Pacjenci mogą zabrać wzorce umów do domu. Z zapewnień uzyskanych w trakcie wywiadów z osobą zarządzającą Ośrodkiem, lekarzem i personelem Ośrodka pacjenci korzystający z programu refundacyjnego MZ nie są traktowani inaczej niż pacjenci pełnopłatni. Podobne zdanie miała pacjentka uczestnicząca w programie refundacyjnym.

5. Rejestracja wizyty


Poczekalnia jest jednym, sporym pomieszczeniem, znajduje się w niej kilkanaście krzeseł, recepcja z dwoma stanowiskami (przy każdym po dwa krzesła dla pacjentów). Na jednej zmianie w rejestracji pracują 2 lub 3 osoby. Personel rejestracji jest jednocześnie personelem medycznym, dlatego jest w stanie udzielać pacjentom informacji w szerokim zakresie. Według osoby pracującej w recepcji, kiedy jest potrzeba dłuższego wyjaśnienia czegoś pacjentom przez personel, są oni zapraszani do oddzielnego pomieszczenia. Położna/pielęgniarka udziela informacji m.in. dotyczących badań, terminów wizyt i badań, objaśnienia zaleceń lekarskich, daje pisemne informacje, zgody do poczytania w domu. Zachęca do zadawania pytań. Według osoby pracującej w rejestracji, o opóźnieniach pacjenci informowani są przy wejściu, jeśli wiadomo o nich wcześniej - telefonicznie przed przybyciem do Ośrodka.

Personel rejestracji nie przechodzi typowych szkoleń z obsługi pacjenta, ale spotyka się co miesiąc i omawia bieżące sprawy, ćwiczy postępowanie w sytuacjach trudnych, omawia możliwość wprowadzenia zmian i usprawnień działania Ośrodka. W zebraniach uczestniczą: personel pielęgniarsko-położniczy, pracownicy laboratorium, dyrektor,  czasem lekarz, zdarzyło się, że uczestniczył też psycholog. Z informacji uzyskanych od pacjentów pierwsza wizyta służy do określenia sytuacji pacjentów oraz postawienia diagnozy i ustalenia sposobu leczenia. W przypadku niejasności pacjenci mogli zadawać dodatkowe pytania lekarzom i ich wyjaśnienia uważali za satysfakcjonujące. Pacjenci pozytywnie odbierają elastyczność osób pracujących w rejestracji, ich chęć dopasowania terminów wizyt do możliwości pacjentów.

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

Pierwsza wizyta, informacyjna, jest dłuższa (ok 20-30 minut zgodnie z relacją pacjentów), wizyty standardowe krótsze, w zależności od potrzeby (10-20 minut): „Byliśmy miło zaskoczeni indywidualnym podejściem, rzetelnością, wizyta była długa”, „Mieliśmy wrażenie, że mąż był bardziej zbadany niż w ośrodkach, w których się wcześniej leczyliśmy. W nich mąż był tak z boku”.„Lekarze są przygotowani do wizyt”  (pacjenci).

Lekarz informuje o przebiegu, skuteczności i skutkach ubocznych prowadzonego leczenia. W trakcie wizyty wręcza pacjentom również informatory na temat przeprowadzanych procedur. Podczas badań i zabiegów na bieżąco informuje o podejmowanych czynnościach. Lekarze w opinii pacjentów posługują się zrozumiałym językiem i poświęcają czas na wyjaśnienie wątpliwości.

W Ośrodku nie ma ogólnie przyjętych schematów wizyt, wynikają one z praktyk indywidualnych lekarzy. Pisemne zalecenia nie są wydawane standardowo - ich wydawanie zależy od zwyczaju lekarza. Część pacjentów dostaje ręcznie spisane notatki, rozpiski od lekarzy, część samodzielnie robi notatki. Pacjenci standardowo otrzymują pisemne informacje o zalecanych badaniach/zabiegach oraz sposobie dawkowania leków tylko na zakończenie wizyt ustalających proces dalszego leczenia. Po wizytach w trakcie leczenia lekarz przekazuje zwykle tylko ustną informację – praktyki w tym zakresie różnią się w zależności od indywidualnych zwyczajów lekarzy.

7. Opieka nad mężczyzną


Opieka nad mężczyzną wydaje się słabą stroną Ośrodka. Nie ma zapewnionego podstawowego elementu tej opieki - osobnego pokoju do oddawania nasienia. Dlatego procedura ta może stać się dla pacjentów jeszcze bardziej krępująca, niż wynika to z samej jej natury.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od personelu i pacjentów, procedura oddawania nasienia wygląda następująco: pacjenci umawiani są na konkretną godzinę, zapraszani do pokoju przez pracownika medycznego, tam instruowani co do sposobu oddania nasienia; wspólnie wypełniany jest formularz z danymi pacjenta. Pacjenci oddają nasienie w gabinecie zabiegowym i zostawiają je w śluzie (okno w ścianie), skąd bezpośrednio odbierane jest przez pracowników laboratorium. W wypadku, kiedy gabinet ten jest zajęty, pacjenci oddają nasienie w gabinecie ginekologicznym, skąd po wyjściu pacjenta odbiera materiał i przekazuje do laboratorium osoba z personelu. Według pracowników Ośrodka, odbywa się to sporadycznie, jednak deklarowana rzadkość tej praktyki może budzić wątpliwości: jak w takim razie godzona jest na przykład dość standardowa konieczność przeprowadzenia punkcji u pacjentki i w tym czasie pobrania nasienia od jej partnera?

Brak pokoju do oddawania nasienia tym bardziej należy ocenić negatywnie, że Ośrodek prowadzi własny bank nasienia. W ocenie pacjentów, personel opiekujący się mężczyzną zachowuje się dyskretnie i dba o zapewnienie na tyle, na ile to możliwe w tej sytuacji, komfortu i intymności. Przez pacjentów podkreślana szczególnie była dbałość personelu pielęgniarsko-położniczego w tym względzie.

8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajdują się cztery gabinety ginekologiczne, w tym zabiegowy. Przy dwóch znajdują się bezpośrednio łazienki (co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra w tym zakresie) , przy dwóch nie. W każdym gabinecie lekarskim aparat do badania usg oddzielony jest od pozostałej części pomieszczenia parawanem. Za parawanem pacjentki mogą się przygotować do badania, znajduje się tam także odzież  jednorazowa dla pacjentek na czas badania (spódniczki, ochraniacze na stopy). Łazienki przylegające do dwóch gabinetów są czyste, zamykane, odpowiednio wyposażone w środki higieniczne i odzież jednorazową. Zapewniono w nich także miejsce do przebrania (krzesło, wieszak), w obu znajduje się bidet.

Za dużą niedogodność należy uznać brak pomieszczenia pielęgnacyjnego dla osób po zabiegach. Pacjentki po punkcji odpoczywają najpierw w gabinecie zabiegowym na leżance, potem na kanapie  w poczekalni, gdzie mogą przechodzić inne, obce osoby. Nie jest to rozwiązanie zapewniające wygodę, spokój i poszanowanie intymności. Nie spełnia ono także wymogów wynikających z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą.


9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ.

10. Prawo: umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


W Ośrodku pacjenci, który przystępują do procedur komercyjnych, podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Niektóre ze zgód maja charakter uzupełniający w stosunku do zgody wiodącej, tj. Zgody na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego.

Pacjenci zakwalifikowani do programu refundacyjnego także podpisują Zgodę na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego oraz dodatkowe dokumenty wymagane przez Ministerstwo Zdrowia. Wzorce zgód wręczane są pacjentom na początku procesu leczenia, zwykle na poprzedzającej wizycie, co zostało potwierdzone przez pacjentów. Wzorce zgód pacjenci mogą zabrać ze sobą do domu przed podpisaniem, by zapoznać się z nimi.
Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których przedmiotem jest świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej, przeprowadzane są na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy Ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów; nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: „Analizując umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.)." ).

Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek–pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie interesów pacjenta.
Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny.

Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej Ośrodkiem, Ośrodek nie spotkał się z próbami negocjacji zapisów dokumentów. Nie wykluczyłby takiej możliwości - po konsultacji z prawnikiem.  Żaden z pacjentów, z którymi przeprowadzono wywiady w czasie trwania monitoringu, nie próbował negocjować zapisów przedstawionych im dokumentów.

Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została udostępniona w formie pisemnych wzorców otrzymanych w dniu monitoringu i  składały się na nią następujące dokumenty:
  1. Zgoda na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego, 
  2. Zgoda na zamrożenie zarodków,
  3. Zgoda na krótkotrwałe znieczulenie dożylne,
  4. Zgoda na embriotransfer,
  5. Zgoda na rozmrożenie zarodka/zarodków i jego/ich transfer do jamy macicy,
  6. Zgoda na biopsję jąder; Zgoda na krótkotrwałe znieczulenie dożylne,
  7. Zgoda na wykonanie inseminacji domacicznej (przy użyciu nasienia pacjenta),
  8. Zgoda na wykonanie inseminacji domacicznej (przy użyciu nasienia pacjenta i dawcy),
  9. Zgoda na wykonanie inseminacji domacicznej (przy użyciu nasienia dawcy),
  10. Oświadczenie współmałżonków.
 Wymienione wyżej dokumenty (deklaracje zgody) są podpisywane przez pacjentów.  Pacjenci uczestniczący w programie refundacyjnym otrzymali kopie podpisanych przez siebie dokumentów. Według relacji pacjentów przystępujących do zabiegów komercyjnych: inseminacji oraz IVF-ET , nie otrzymali oni kopii podpisanych przez siebie dokumentów.  Pacjenci zwykle otrzymywali wzorce zgód z odpowiednim wyprzedzeniem, pozwalającym na zapoznanie się z nimi i mogli zabrać wzorce umów do domu. Jedna z par pacjentów otrzymała formularz zgody godzinę przed zabiegiem. W przekazanych dokumentach, znajdują się zapisy mogące naruszać prawa pacjenta i zasadę równowagi stron.  Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości:

Wzorzec: Zgoda na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego

To jednostronicowy dokument, opisujący przebieg i  skutki (także uboczne) procedury IVF-ET. Załącznikiem do wzorca jest Cennik procedury IVF-ET.

We wzorcu znajduje się następujący zapis:

„Po zapoznaniu się z treścią dokumentu oświadczamy, że akceptujemy bez zastrzeżeń skutki prawne, finansowe i zdrowotne programu zapłodnienia pozaustrojowego w Ab ovo w Lublinie.”

Zapis jest zbyt szeroki, nie precyzuje jakie dokładnie skutki programu IVF-ET pacjenci akceptują (skutki zostały wymienione rodzajowo, należałoby je uszczegółowić).  Dodatkowo omawiana zgoda nie wymienia skutków prawnych procedury, więc wymaganie przez Ośrodek generalnej akceptacji hasłowo określonych „skutków prawnych” można uznać za bezzasadne.

Wzorzec: Zgoda na zamrożenie zarodków

1) Tytuł dokumentu jest niespójny z treścią ustępu 1: „Wyrażamy/ Nie wyrażamy zgodę/y  na zamrożenie naszych zarodków pozyskanych w procedurze zapłodnienia pozaustrojowego. Jednocześnie zobowiązujemy się do ich wykorzystania w przypadku ponownego udziału w programie zapłodnienia pozaustrojowego.”

W kolejnych ustępach zostały sprecyzowane obowiązki pacjentów powstałe na skutek zamrożenia ich zarodków.

Wobec faktu, iż pacjentom pozostawiany jest wybór wyrażenia lub niewyrażenia zgody na kriokonserwację zarodków, w przypadku niewyrażenia przez nich zgody na kriokonserwację zarodków , obowiązki wymienione we wzorcu ich nie dotyczą. Dla większej przejrzystości Zgody należałoby stworzyć odrębny wzorzec zgody w przypadku niewyrażenia zgody na kriokonserwację zarodków przez pacjentów.

Dodatkowo ust. 8 o treści: „W wypadku braku zgody na zamrożenie zarodków, do procedury zapłodnienia pozaustrojowego zostaną wykorzystane maksymalnie 3 komórki jajowe, co może wiązać się ze zmniejszeniem skuteczności procedury a nawet brakiem zapłodnienia.” powinien się raczej znaleźć we wzorcu „Zgoda na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego” a nie we wzorcu „Zgoda na zamrożenie zarodków”. Zdecydowanie o losie zarodków (poddanie ich kriokonserwacji bądź odmowa, jeśli skutkiem odmowy jest niedopuszczenie do zapłodnienia większej liczby komórek jajowych niż 3) powinno nastąpić przed rozpoczęciem laboratoryjnej części zabiegu: zapłodnienia komórek.

2) Ust. 7 pkt C) „W razie braku zainteresowania zamrożonymi zarodkami, przez brak współpracy oraz brak opłaty depozytowej przez okres co najmniej 2 lat, zarodki mogą być przez Ab ovo przekazane osobom trzecim dla  celów adopcji z zachowaniem anonimowości, bez naszej zgody, wiedzy i nieodpłatnie.”

Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny: „W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
7) uzależniają zawarcie, treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”

Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z procedurą IVF-ET (Przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i każdorazową konsekwencją procedury IVF-ET). Żądanie od pacjentów wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji jako konsekwencji i jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich przechowywanie zdaje się posiadać cechy tzw. rażącej niewspółmierności – zarodki, które nie mają określonej wartości (są bezcenne dla pacjentów), są im „odbierane” za nieopłacenie określonej, stosunkowo niewielkiej kwoty.

Ponadto, przykładowo, brak kontaktu pacjentów z Ośrodkiem może być spowodowany działaniem siły wyżej, przy całkowitym braku winy pacjentów.

3)  ust. 9: „Ab ovo sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności za przypadki uszkodzenia lub utraty przechowywanego materiału będącego następstwem zdarzeń od niej niezależnych, w szczególności zaistnienia siły wyżej, np. pożaru, wybuchu, niemożliwej do uniknięcia awarii sprzętu, czy też innych okoliczności na które Ab ovo nie ma wpływu i których nie można przewidzieć.”

Wobec faktu, iż Ośrodek jest przedsiębiorcą i profesjonalistą w obrocie zobowiązanym do szczególnej staranności w ramach dokonywanych czynności, powyższy ustęp należałoby uzupełnić zapisem, iż Ośrodek zwolniony jest od odpowiedzialności z tytułu zaistnienia siły wyżej, przy zachowaniu należytej staranności.

Wzorce:  Zgoda na wykonanie inseminacji domacicznej (przy użyciu nasienia pacjenta i dawcy)
               Zgoda na wykonanie inseminacji domacicznej (przy użyciu nasienia dawcy)

Załącznikiem do powołanych zgód jest oświadczenie współmałżonków:

„Oświadczenie żony:
Niniejszym oświadczam, że zostałam poinformowana o obowiązujących w Polsce regulacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczących alternatywnej metody leczenia niepłodności małżeńskiej techniką inseminacji anonimowego dawcy oraz wynikających z niej konsekwencji prawnych określających związki ze mną poczętego w ten sposób dziecka.

Świadoma swojej decyzji, jak również postępując zgodnie z wolą będącego ze mną w związku małżeńskim ………, oświadczam, że poczęte w ten sposób potomstwo zostaje automatycznie uznane przeze mnie oraz mojego małżonka za własne.”

„Oświadczenie męża:
Niniejszym oświadczam, że zostałem poinformowany o obowiązujących w Polsce regulacjach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczących alternatywnej metody leczenia niepłodności małżeńskiej techniką inseminacji anonimowego dawcy oraz wynikających z niej konsekwencji prawnych określających związki ze mną poczętego w ten sposób dziecka.

Świadomy swojej decyzji, jak również postępując zgodnie z wolą będącej ze mną w związku małżeńskim ………, oświadczam, że poczęte w ten sposób potomstwo zostaje automatycznie uznane przeze mnie oraz moją małżonkę za własne.”

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności (Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w zastosowaniu do niepłodności – praca zbiorowa), nie są źródłem prawa w Polsce. Są to merytoryczne zalecenia dla lekarzy zajmujących się leczeniem niepłodności. Są one oczywiście bardzo ważne i za dobrą praktykę należy uznać powoływanie się na wspomniane Rekomendacje (analiza dokumentacji była przeprowadzana w czasie, kiedy nie obowiązywała Ustawa o leczeniu niepłodności, a więc brakowało regulacji) jednak, jak wspomniano, nie zastępują one regulacji.

Rekomendacje powyższe ponadto nie wprowadzają rozróżnienia na leczenie niepłodności osób pozostających w związku małżeńskim i niepozostających w związku małżeńskim. Według osoby zarządzającej Ośrodkiem, jest to niecelowy błąd, a osoby pozostające w związkach małżeńskich i niemałżeńskich, korzystające z inseminacji nasieniem dawcy, są traktowane tak samo. Według osoby zarządzającej Ośrodkiem cytowany wzorzec jest podpisywany także przez osoby pozostające w związkach niemałżeńskich, należy jednak uznać, że w sposób oczywisty nie przystaje do ich sytuacji życiowej.

Dodatkowo oświadczenia złożone dotyczące uznania rodzicielstwa złożone przed poczęciem dziecka nie mają mocy prawnej. Art. 75 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy dopuszcza uznanie ojcostwa przed narodzeniem dziecka (w związkach małżeńskich istnieje domniemanie, iż ojcem jest mąż matki, zgodnie z Art. 62 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy). Ośrodek nie jest podmiotem uprawnionym do odbierania oświadczenia o uznaniu ojcostwa, są to organy wskazane w Art. 73 i 74 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Obowiązki rodziców wobec dziecka powstają z chwilą urodzenia żywego dziecka (dodatkowo – uznania dziecka przez jego ojca, w sposób określony przez przepisy ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w przypadku gdy rodzice dziecka nie pozostają w związku małżeńskim),  tak więc  powyższe zgody są zapisami z użyciem języka dyskryminującego, sugerującym, iż dzieci poczęte wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowych aktów staranności (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).

Zgodnie z art. 619 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy istnieje domniemanie, iż matką dziecka jest kobieta, która je urodziła, tak więc oświadczenie o uznaniu urodzonego przez nią dziecka jest bezskuteczne.

Przedstawiony formularz podpisują: pacjentka, pacjent oraz świadek. Wskazać należy, iż na gruncie prawa cywilnego oświadczenia woli złożone na piśmie przez osoby posiadające zdolność do czynności prawnych, nie wymagają dodatkowego „uważnienia” poprzez obecność świadka.
 
Wobec pozostałych dokumentów brak uwag. Podnieść należy także, iż dokumenty przedstawiane pacjentom do podpisania zawierają również obszerną część informacyjną opisującą przygotowanie do poszczególnych zabiegów/procedur wraz z opisem etapów procedury, zaleceniami pozabiegowymi, możliwymi powikłaniami (opisanymi jednak bardzo lapidarnie) oraz z podaniem numeru telefonu kontaktowego do lekarza w przypadku, gdyby pojawiły się niepokojące objawy (bardzo dobra praktyka).

11. Prawo do intymności i obecności osoby bliskiej

Pracownicy Ośrodka starają się szanować godność i intymność pacjentów w trakcie leczenia, ale warunki lokalowe Ośrodka uniemożliwiają to w niektórych sytuacjach (np. brak pokoju do oddawania nasienia, brak pomieszczenia pielęgnacyjnego). Część zabiegowa Ośrodka znajduje się po przeciwnej stronie recepcji niż gabinety lekarskie. Przy sali zabiegowej znajduje się bezpośrednio połączona z nią łazienka, gdzie przebierają się pacjentki i pacjenci do zabiegów. Pacjenci oddają nasienie na sali zabiegowej, jeśli nie odbywają się tam zabiegi. Jeśli sala zabiegowa jest zajęta, pacjenci kierowani są do wolnego gabinetu lekarskiego. Według opinii pacjentów, nie jest to dla nich sytuacja komfortowa. Także ciasnota w rejestracji/poczekalni, na którą skarżyli się niektórzy pacjenci, może zakłócać prawo do intymności. W zgodnej relacji pracowników Ośrodka i pacjentów, w trakcie trwania wizyt nie są one zakłócane nieuzasadnionym wejściem osób trzecich.

Obecność osoby bliskiej:

Wg informacji uzyskanej od osoby zarządzającej Ośrodkiem oraz lekarza, personel zezwala na obecność osoby bliskiej w trakcie wykonywanych badań, które nie są zabiegami medycznymi i w trakcie wizyt lekarskich. Osobą bliską może być mąż/partner, osoba z rodziny lub niespokrewniona (według oświadczenia lekarza, nie zdarzyła się w ośrodku sytuacja, by pacjentami były osoby w związku homoseksualnym). Zgodnie z informacją uzyskaną od lekarza nie jest dopuszczalna obecność osoby bliskiej podczas transferu zarodków świeżych lub rozmrożonych, gdyż: „jest to procedura medyczna”. Dopuszczalna jest jednak obecność osoby bliskiej podczas inseminacji domacicznej. Nie wszyscy pacjenci byli informowani o możliwości obecności osoby bliskiej podczas zabiegu. Informacji tych udzielała najczęściej jedna z położnych. Z informacji uzyskanych w trakcie wywiadów z pacjentami wynikało również, że po zabiegach osoba bliska (mąż lub partner) mogła towarzyszyć pacjentce. Pacjentkom, z którymi przeprowadzano wywiady, osoby bliskie nie towarzyszyły podczas zabiegów, nie towarzyszyły one także swoim partnerom podczas wykonywanych im badań.

12. Prawo do dokumentacji medycznej


Wg informacji uzyskanej od osoby zarządzającej Ośrodkiem sposób wydawania dokumentacji medycznej pacjentom ustalony jest zwyczajowo. Dokumentacja medyczna pacjenta wydawana jest na jego żądanie złożone na piśmie osobom zajmującym się obsługą pacjenta. Jeśli dotyczy procedury przebytej przez małżonków lub partnerów, wymagana jest zgoda współmałżonka lub partnera,  chyba że odpowiednia zgoda została już udzielona wcześniej i znajduje się w dokumentacji medycznej. Jeśli żądanie dotyczy wydania epikryzy z dotychczasowego leczenia, przygotowanie dokumentu trwa do 7 dni, jeśli żądanie dotyczy wydania wyciągu z historii leczenia, dokument przygotowywany jest niezwłocznie (od ręki lub kilka dni). Dokumentacja wydawana jest zawsze po uzyskaniu zgody lekarza prowadzącego lub kierownika Ośrodka.
Pacjenci, z którymi przeprowadzono wywiady, nie występowali do Ośrodka o sporządzenie takich dokumentów.

13. Osoby niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek jest częściowo dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych lub z ograniczeniami ruchu. Mieści się na parterze bloku mieszkalnego. Do Ośrodka prowadzą schody oraz podjazd dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Według informacji uzyskanej od personelu Ośrodka, łazienka jest przystosowana dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Nie spełnia jednak wszystkich kryteriów dostosowania - nie posiada uchwytów ułatwiających skorzystanie z niej osobom niepełnosprawnym, ale jej powierzchnia umożliwia skorzystanie z niej osobom poruszającym się na wózkach inwalidzkich.

W gabinetach lekarskich znajdują się fotele do badań ginekologicznych oraz aparaty usg. W jednym z gabinetów obok fotela ginekologicznego znajduje się leżanka, której pacjentka niepełnosprawna może zostać zbadana przy pomocy aparatu usg.
 

14. Pary nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015 roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.

Z informacji uzyskanych od osoby zarządzającej Ośrodkiem oraz lekarza nie zdarzyła się sytuacja, gdy pacjentami Ośrodka były pary homoseksualne. Gdyby pojawili się tacy pacjenci, kwestię podjęcia leczenia takiego pacjenta osoba zarządzająca rozważyłaby po konsultacji z prawnikiem. Osoby samotne nie mogą skorzystać z leczenia w tym Ośrodku. Osoba zarządzająca Ośrodkiem twierdzi, że ta decyzja podjęta została po konsultacji z prawnikiem, który przedstawił tę sytuację jako bardzo problematyczną: „koszmar prawny z tego wyszedł”. Decyzję tę wiąże z faktem braku uregulowań prawnych w dziedzinie leczenia niepłodności w Polsce. Lekarz przytoczył też historię o odmówieniu samotnej pacjentce inseminacji z nasieniem dawcy - pacjentka poprosiła w związku z tym o ocenę cyklu i sama umówiła się na przeprowadzenie inseminacji nasieniem dawcy za granicą.

15. Opieka psychologiczna

 
Ośrodek współpracuje osobą udzielającą konsultacji psychologicznych. Z wykształcenia ta osoba jest lekarzem psychiatrą, zatrudnionym w Zakładzie Psychologii Stosowanej Akademii Medycznej. Zdaniem osoby z personelu może to powodować negatywne reakcje pacjentów, którzy: „nie będą chcieli być postrzegani jako osoby korzystające z usług psychiatry”. Według informacji uzyskanych od osoby zarządzającej Ośrodkiem, osoba ta systematycznie uczestniczy w kursach i szkoleniach psychologicznych, nie uzyskałyśmy jednak informacji, czy szkolenia te dotyczą psychologii leczenia niepłodności.

Psycholog umawiany jest przez pracownice rejestracji w miarę zapotrzebowania zgłaszanego przez pacjentów. Przyjmuje na terenie Ośrodka w gabinecie ginekologicznym, w Ośrodku nie ma wydzielonego gabinetu psychologicznego. Czas oczekiwania na wizytę to ok. 1 tygodnia. Średnio w miesiącu odbywa się ok. 10 wizyt. Informacja o dostępności konsultacji psychologicznych jest umieszczona na stronie WWW. Konsultacje są odpłatne.

Psycholog nie przeprowadza szkoleń personelu.  Służy poradą dotyczącą kontaktów z pacjentami i według osób pracujących w Ośrodku zdarzało im się korzystać z takich porad (telefonicznie).  Czasem uczestniczy w spotkaniach personelu, w których raz w miesiącu biorą udział (przez skype) wszyscy pracownicy Ośrodka. Żaden z pacjentów, z którymi rozmawiałyśmy, nie korzystał z konsultacji psychologicznej w Ośrodku. Zdaniem osoby kierującej, „jest to wciąż niepopularne wśród pacjentów”. W czasie rozmów z różnymi przedstawicielami Ośrodka nie zaobserwowałyśmy dążenia do bardziej aktywnego proponowania opieki psychologicznej pacjentom lub włączania psychologa w prace zespołu.

16. Standardy w dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).

W Ośrodku możliwe jest wyłącznie dawstwo anonimowe. Nie ma możliwości skontaktowania się dawców i biorców także w sytuacjach wynikających ze względów medycznych. Nie ma także możliwości pozostawienia danych nieidentyfikujących, takich jak zdjęcia z dzieciństwa czy list do przyszłego dziecka. Z rozmów można odnieść wrażenie, że zachowanie anonimowości dawstwa jest bardzo ważną kwestią w ocenie pracowników Ośrodka. Lekarz twierdził, że sugeruje zachowanie anonimowości dawstwa ze względu na dobro dziecka. Argumentował to również tym, że Ośrodek znajduje się na terenach o niskim poziomie świadomości dotyczącej  leczenia niepłodności i sytuacja ujawnienia skorzystania z dawstwa mogłaby wiązać się z negatywnym odbiorem biorców i dziecka. Wydaje się, że lekarz i personel dąży do potraktowania dawstwa/biorstwa jedynie w kategoriach medycznych, bez prób zwrócenia uwagi na złożoność prawnych, społecznych i psychologicznych aspektów tego procesu.

Dawstwo nasienia

Ośrodek zapewnia zabiegi zapłodnienia IVF i inseminacji nasieniem dawców. Prowadzi własny bank nasienia. Kierownik laboratorium jest jednocześnie odpowiedzialna za koordynowanie banku nasienia. Także ona koordynuje rekrutację dawców wraz z lekarzami i pracownikami laboratorium. Ośrodek udostępnia biorcom następujące dane o dawcach nasienia: grupa krwi, badania, którym był poddany dawca, cechy fenotypowe (wzrost, kolor włosów i oczu), wykształcenie. Sporadycznie zdarza się zamawianie przez pacjentów materiału z zewnętrznego, polskiego lub zagranicznego,  banku nasienia. Ośrodek limituje liczbę  potomstwa od jednego dawcy. Według osoby kierującej laboratorium i koordynującej bank nasienia jest to do 10 rodzin. W Ośrodku jest możliwość zarezerwowania materiału  tego samego dawcy w celu uzyskania potomstwa spokrewnionego genetycznie z rodzeństwem. Pacjenci są o tym informowani pisemnie, co należy uznać za dobrą praktykę.

Dawstwo komórek jajowych i zarodków

Według pracowników Ośrodka, w Ośrodku możliwe jest wyłącznie dawstwo nasienia oraz nadliczbowych zarodków, a Ośrodek nie prowadzi dawstwa komórek jajowych. Według relacji pacjentki, która miała pobranych więcej komórek jajowych niż miało być zapłodnione, przedstawiono jej trzy możliwości postępowania z nadliczbowymi komórkami: zamrożenie, zniszczenie lub oddanie innym pacjentom. Pacjentka zdecydowała się na trzecią opcję. Według informacji uzyskanych od osoby zarządzającej Ośrodkiem, pacjentki przekazują komórki, które są mrożone, ale nie było jeszcze przypadku ich wykorzystania. Decyzja o tym, co zrobić z dodatkowymi komórkami, podejmowana jest na podstawie informacji uzyskanych przed punkcją. Nastąpiło to po punkcji, kiedy pacjentka odpoczęła już i doszła do siebie po zabiegu: ”Nikt nic nie narzucał, dali mi czas na zastanowienie”. Według deklaracji pracowników Ośrodka, w sytuacji dawstwa międzypacjenckiego wszystkie komórki danej dawczyni byłyby przekazywane jednej rodzinie.

Psycholog nie uczestniczy standardowo w konsultacjach biorców. Według osoby zarządzającej Ośrodkiem, psycholog współuczestniczy w rekrutacji dawców - od momentu, od kiedy Ośrodek nawiązał współpracę z psychologiem, czyli od kilku miesięcy. Nie potwierdził tego wywiad z osobą koordynującą bank nasienia. Informacje o społecznych, prawnych i psychologicznych aspektach dawstwa są, zdaniem osoby zarządzającej, przekazywane przez lekarzy w trakcie wizyt omawiających procedurę dawstwa. W Ośrodku nie ma poradników dla rodziców dzieci urodzonych dzięki dawstwu (Powiedzieć i rozmawiać) ani żadnych materiałów drukowanych poruszających kwestie psychologiczne i społeczne związane z dawstwem.

17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji

Dobre praktyki:
 
  1. Zauważyłyśmy dużą rolę personelu pielęgniarskiego/położniczego w Ośrodku, w tym bardzo osobisty kontakt z pacjentami. Pacjenci są rozpoznawani, traktowani indywidualnie i z szacunkiem. W sytuacji kryzysowej mogą liczyć na pomoc, poradę personelu Ośrodka. Położna: „czuję się częścią zespołu, mam wpływ na jego działanie”;
  2. Pacjenci zgodnie chwalili kontakt z lekarzami i personelem, wypowiadali się ciepło o fachowości personelu i kompetencjach lekarzy. Zauważali również, iż mogą liczyć na satysfakcjonujące wyjaśnienia na zadawane przez siebie pytania.
  3. Za dobrą praktykę uznajemy rozbudowanie części informacyjnej w dokumentach podpisywanych przez pacjentów, w szczególności udostępnienie telefonów kontaktowych na wypadek wystąpienia sytuacji niepokojących.
 
Rekomendacje:

  1. Rekomendujemy zapewnienie pacjentom wydzielonego miejsca do odpoczynku po zabiegach, zapewniającego intymność, aby dostosować tę część Ośrodka do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą;
  2. Rekomendujemy wydzielenie w Ośrodku osobnego pomieszczenia do oddawania nasienia pełniącego tylko tę funkcję;
  3. Rekomendujemy rozszerzenie zakresu współpracy z psychologiem i aktywne zachęcanie pacjentów i pracowników do korzystania z tej formy pomocy;
  4. Rekomendujemy redakcję wzorców umów i dostosowanie ich do różnej sytuacji życiowej pacjentów (związki małżeńskie i niemałżeńskie);
  5. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów pacjenckich jest pod ścisłą moderacją merytoryczną i jest prowadzona w zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne i wiarygodne źródło informacji (www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl)
  6. Rekomendujemy udostępnienie większej ilości materiałów drukowanych w poczekalni, w tym również o publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:
Poradniki:
Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec, Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec, Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet, Wydawnictwo Esprit
Publikacje popularnonaukowe i beletrystyka:
Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń, Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek, Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red. Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka, Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo PZWL
Publikacje naukowe:
Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS
 


Adres: ul. Bociania 6
20-542 Lublin
Telefon: 81 527 71 36
  81 527 71 37
E-mail: info@ab-ovo.pl
WWW: http://www.ab-ovo.pl/
Kierownik: Dr hab. n. med. Grzegorz Polak
OFERTA OŚRODKA:
  • Inseminacja nasieniem partnera
  • Inseminacja nasieniem dawcy
  • Własny bank nasienia dawców
  • Współpraca z krajowymi lub zagranicznymi bankami nasienia dawców
  • Badanie ogólne nasienia
  • Posiew nasienia
  • MARtest
  • Badania hormonów
  • Badania kariotypów
  • Zapłodnienie pozaustrojowe IVF
  • IVF ICSI
  • PESA
  • TESA
  • IVF z komórką dawczyni
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki świeże)
  • Własny bank komórek jajowych dawczyń (komórki mrożone)
  • IVF z nasieniem dawcy
  • AZ adopcja zarodka
  • Scratching endometrium
  • Onkofertility (zabezpieczenie nasienia u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie komórek jajowych u pacjentów onkologicznych)
  • Onkofertility (zabezpieczenie tkanki jajnikowej u pacjentów onkologicznych)
  • Sono HSG
Projekt jest współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji logo fundusze norweskie logo fundacja batorego logo polska fundacja dzieci i mlodziezy