Adopcja - Aspekt prawny

Temat: 
Adopcja Dziecka

Adopcja czyli przysposobienie
Aspekt prawny
Adopcja,
występująca w prawie polskim pod nazwą „przysposobienie”, to prawne uznanie
osoby obcej za własne dziecko. Regulowana jest ona przepisami prawa polskiego
(art. 114-127 k.r.o.), uznanymi także na forum prawa kanonicznego (kan. 110
KPK).
Przysposobienie
(łac. adoptio) przyjęte zostało z prawa rzymskiego, gdzie najpierw występowało
jako adopcja pełna (adoptio plena) i było nierozwiązalne, a od czasów Justyniana
zastąpione zostało przysposobieniem niepełnym (adoptio minus plena), dopuszczającym
rozwiązanie.
Polski
Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa szereg przesłanek, które warunkują możliwość
dokonania aktu adopcji. I tak: przysposobić można tylko osobę małoletnią i dla
jej dobra, między osobą adoptującą i adoptowaną musi istnieć odpowiednia różnica
wieku (jaka zazwyczaj występuje między rodzicami a dziećmi), przysposabiający
musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych; jeśli osoba przysposabiana ukończyła
lat 13, potrzebna jest jej zgoda na przysposobienie, a jeśli znani są rodzice
osoby adoptowanej i nie zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, potrzebna
jest także ich zgoda (art. 114, 118 i 120 k.r.o.); jeśli dziecko ma opiekuna
prawnego, w zasadzie potrzebna jest także jego zgoda (art. 119 k.r.o.). Z norm
prawa polskiego i kanonicznego wynika, że przysposobić może jedna osoba lub
małżonkowie (art. 115 k.r.o. oraz kan. 110 KPK). Jeśli formalnie adoptuje jeden
małżonek, nie może tego uczynić bez zgody współmałżonka (art. 116 k.r.o.)
Przysposobienie
dokonywane jest na wniosek osoby przysposabiającej, konstytutywnym orzeczeniem
sądu opiekuńczego (art. 117 § 1 k.r.o.). Wywołuje ono skutki nie tylko między
stronami przysposobienia, lecz także wobec wszystkich innych.
Prawo
polskie przewiduje trzy formy przysposobienia: 1) całkowite, czyli pełne nieodwołalne,
2) pełne, 3) niepełne. Przysposobienie pełne nieodwołalne stosuje się zawsze
w sytuacji, gdy rodzice wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę na przysposobienie
dziecka, bez wskazania osoby przysposobiającej (zgoda in blanco). Wtedy skreśla
się stary akt urodzenia dziecka i sporządza się jemu nowy akt urodzenia, wpisując
jako rodziców tylko osoby przysposobiające (art. 48 p.a.s.c.). Przysposobienie
pełne (adoptio plena) odnotowuje się na marginesie dotychczasowego aktu urodzenia;
jeśli przysposobienia dokonali wspólnie małżonkowie, w odpisach skróconych (aktu
urodzenia, małżeństwa i zgonu) wymienia się tylko ich jako rodziców. Dziecko
adoptowane otrzymuje nazwisko adoptującego oraz nabywa uprawnienia i obowiązki
wynikające z pokrewieństwa (art. 121-122 k.r.o.; w kwestii spadkobrania stosuje
się art. 937 k.c.). Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka,
władza rodzicielska przysługuje obojgu małżonkom wspólnie (art. 123 § 2). Przysposobienie
niepełne (adoptio minus plena), którego zakres jest węższy od pełnego i jego
skutki są ograniczone, orzeczone może być tylko na wyraźne żądanie przysposabiającego
oraz za zgodą osób, których zgoda jest w takich sytuacjach wymagana (art. 118
i 124 k.r.o.) i traktowane jest jako wyjątkowe. Z ważnych powodów stosunek przysposobienia
pełnego lub niepełnego może ulec rozwiązaniu na wniosek przysposabiającego,
prokuratora lub przysposobionego, jeśli nie narusza to dobra tego ostatniego
(art. 125 i 127 k.r.o.).
W
prawie kanonicznym adopcja jest podstawą małżeńskiej przeszkody pokrewieństwa
prawnego (kan. 1094 KPK); obejmuje ona linię prostą oraz drugi stopień linii
bocznej. W prawie polskim zakres tej przeszkody jest węższy (art. 15 § 1 k.r.o.).
Zgodnie
z prawem międzynarodowym (art. 20 i 21 Konwencji o Prawach Dziecka, uchwalonej
przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 20 XI 1989, przez Polskę ratyfikowanej
dnia 30 IV 1991 (Dz.U. 1991, nr 120, poz. 526), w adopcji powinno się zasadniczo
uwzględniać tożsamość kulturową, religijną i językową dziecka.
B.
Walaszek, Przysposobienie w polskim prawie rodzinnym oraz w prawie prywatnym
procesowym, Warszawa 1966; E. Płonka, Przysposobienie całkowite w prawie polskim,
Wrocław 1986; M. Gilewicz, Przysposobienie całkowite w polskim prawie rodzinnym,
SCyw 31 (1981), s. 158-162.
DZIAŁ II
PRZYSPOSOBIENIE

Art.114.

§ 1 Przysposobić można osobę małoletnią, tylko dla jej dobra.

§ 2. Wymaganie małoletniości powinno być spełnione w dniu złożenia wniosku o
przysposobienie.

Art.114.1.

§ 1 Przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, jeżeli
jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie należycie wywiązywała
się z obowiązków przysposabiającego.

§ 2. Między przysposabiającym a przysposobionym powinna istnieć odpowiednia
różnica wieku.

Art.114.2.

§ 1 Przysposobienie, które spowoduje zmianę dotychczasowego miejsca zamieszkania
przysposabianego w Rzeczypospolitej Polskiej na miejsce zamieszkania w innym
państwie może nastąpić wówczas, gdy tylko w ten sposób można zapewnić przysposabianemu
odpowiednie zastępcze środowisko rodzinne.

§ 2. Przepis § 1. nie ma zastosowania, jeżeli między przysposabiającym a przysposabianym
istnieje stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa albo gdy przysposabiający już
przysposobił siostrę lub brata przysposabianego.

Art.115.

§ 1 Przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie.

§ 2. Przysposobienie ma skutki przysposobienia wspólnego także wtedy, gdy osoba
przysposobiona przez jednego z małżonków zostaje następnie przysposobiona przez
drugiego małżonka.

§ 3. Sąd opiekuńczy może na wniosek przysposabiającego orzec, że przysposobienie
ma skutki przysposobienia wspólnego, jeżeli przysposabiający był małżonkiem
osoby, która wcześniej dziecko przysposobiła, a małżeństwo ustało przez śmierć
małżonka, który już dokonał przysposobienia.

Art.116. Przysposobienie przez jednego z małżonków nie może nastąpić
bez zgody drugiego małżonka, chyba że ten nie ma zdolności do czynności prawnych
albo że porozumienie się z nim napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Art.117.

§ 1 Przysposobienie następuje przez orzeczenie sądu opiekuńczego na żądanie
przysposabiającego.

§ 2. Orzeczenie nie może być wydane po śmierci przysposabiającego lub osoby,
która ma być przysposobiona.

§ 3. Po śmierci przysposabiającego orzeczenie o przysposobieniu może być wydane
wyjątkowo, jeżeli z żądaniem przysposobienia wystąpili oboje małżonkowie, jeden
z nich zmarł po wszczęciu postępowania a drugi żądanie przysposobienia wspólnie
przez małżonków podtrzymuje oraz gdy przez dłuższy czas przed wszczęciem postępowania
przysposabiany pozostawał pod pieczą wnioskodawców lub tylko zmarłego wnioskodawcy
i między stronami powstała wieź jak między rodzicami a dzieckiem.

§ 4. Na miejsce zmarłego w postępowaniu wstępuje kurator ustanowiony przez sąd
opiekuńczy.

§ 5. Przysposobienie, o którym mowa w § 3, ma takie same skutki jak orzeczone
przed śmiercią małżonka.

Art.117.1. Przysposobienie nie stoi na przeszkodzie ponownemu przysposobieniu
po śmierci przysposabiającego.

Art.118.

§ 1 Do przysposobienia potrzebna jest zgoda przysposabianego, który ukończył
lat trzynaście.

§ 2. Sąd opiekuńczy powinien wysłuchać przysposabianego, który nie ukończył
lat trzynastu, jeżeli może on pojąć znaczenie przysposobienia.

§ 3. Sąd opiekuńczy może wyjątkowo orzec przysposobienie bez żądania zgody przysposabianego
lub bez jego wysłuchania, jeżeli nie jest on zdolny do wyrażenia zgody lub jeżeli
z oceny stosunku między przysposabiającym a przysposabianym wynika, że uważa
się on za dziecko przysposabiającego, a żądanie zgody lub wysłuchanie byłoby
sprzeczne z dobrem przysposabianego.

Art.119.

§ 1 Do przysposobienia potrzebna jest zgoda rodziców przysposabianego, chyba
że zostali oni pozbawieni władzy rodzicielskiej lub są nieznani albo porozumienie
się z nimi napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Nie jest też potrzebna
zgoda ojca, jeżeli jego ojcostwo zostało ustalone przez sąd, a władza rodzicielska
nie została mu przyznana.

§ 2. Sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne okoliczności, orzec przysposobienie
mimo braku zgody rodziców, których zdolność do czynności prawnych jest ograniczona,
jeżeli odmowa zgody na przysposobienie jest oczywiście sprzeczna z dobrem dziecka.

Art.119.1.

§ 1 Rodzice mogą przed sądem opiekuńczym wyrazić zgodą na przysposobienie swego
dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego. Zgodą tą mogą
odwołać przez oświadczenie złożone przed sądem opiekuńczym, nie później jednak
niż przed wszczęciem sprawy o przysposobienie.

§ 2. Przepisy o przysposobieniu za zgodą rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego
stosuje się odpowiednio, jeżeli jedno z rodziców wyraziło taką zgodę, a zgoda
drugiego nie jest do przysposobienia potrzebna. Przepisu tego nie stosuje się,
jeżeli porozumienie się z drugim rodzicem napotyka trudne do przezwyciężenia
przeszkody.

§ 3. Przepisy o przysposobieniu za zgodą rodziców bez wskazania osoby przysposabiającego
stostŚ7e się odpowiednio również wtedy, gdy rodzice przysposabianego są nieznani
albo nie żyją, jeżeli sąd opiekuńczy w orzeczeniu o przysposobieniu tak postanowi.

Art.119.2. Zgoda rodziców na przysposobienie dziecka nie może być wyrażona
wcześniej niż po upływie sześciu tygodni od urodzenia się dziecka.

Art. l20. Jeżeli dziecko pozostaje pod opieką, do przysposobienia potrzebna
jest zgoda opiekuna. Jednakże sąd opiekuńczy może, ze względu na szczególne
okoliczności, orzec przysposobienie nawet mimo braku zgody opiekuna, jeżeli
wymaga tego dobro dziecka.

Art.120.1.

§ 1 Przed orzeczeniem przysposobienia sąd opiekuńczy może określić sposób i
okres osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym.

§ 2. W wypadku określenia styczności w formie pieczy nad dzieckiem stostŚ7e
się odpowiednio przepisy o rodzinach zastępczych, z tym że całkowite koszty
utrzymania przysposabianego obciążają przysposabiającego.

§ 3. Jeżeli jednak przez przysposobienie przysposabiany ma zmienić dotychczasowe
miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej na miejsce zamieszkania w innym
państwie, przysposobienie może być orzeczone po upływie określonego przez sąd
opiekuńczy okresu osobistej styczności przysposabiającego z przysposabianym
w dotychczasowym miejscu zamieszkania przysposabianego lub w innej miejscowości
w Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 4. Przy wykonywaniu nadzoru nad przebiegiem styczności przysposabiającego
z przysposabianym sąd opiekuńczy może korzystać z pomocy ośrodka adopcyjno-opiekuńczego
lub organu pomocniczego w sprawach opiekuńczych.

Art.121.

§ 1 Przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym
taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi.

§2. Przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa w stosunku
do krewnych przysposabiającego.

§ 3. Ustają prawa i obowiązki przysposobionego wynikające z pokrewieństwa względem
jego krewnych, jak również prawa i obowiązki tych krewnych względem niego.

§4. Skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego.

Art.121.1.

§ 1 Przepisu art.121 § 3 nie stosuje się względem małżonka którego dziecko zostało
przysposobione przez drugiego małżonka, ani względem krewnych tego małżonka,
także w razie przysposobienia po ustaniu małżeństwa przez śmierć tego małżonka.

§ 2. W wypadku gdy małżonek przysposobił dziecko swego małżonka po śmierci drugiego
z rodziców przysposobionego, przepisu art.121 § 3 nie stosuje się względem krewnych
zmarłego, jeżeli w orzeczeniu o przysposobieniu sąd opiekuńczy tak postanowił.

Art.122.

§ 1 Przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a jeżeli został przysposobiony
przez małżonków wspólnie albo jeżeli jeden z małżonków przysposabia dziecko
drugiego małżonka – nazwisko które noszą albo nosiłyby dzieci zrodzone
z tego małżeństwa.

§ 2. Na żądanie osoby, która ma być przysposobiona i za zgodą przysposabiającego
sąd opiekuńczy w orzeczeniu o przysposobieniu postanawia, że przysposobiony
nosić będzie nazwisko złożone z jego dotychczasowego nazwiska i z nazwiska przysposabiającego.
Jeżeli przysposabiający albo przysposobiony nosi złożone nazwisko, sąd opiekuńczy
rozstrzyga, który człon tego nazwiska wejdzie w skład nazwiska przysposobionego.
Przepisu tego nie stosuje się w razie sporządzenia nowego aktu urodzenia przysposobionego
z wpisaniem przysposabiających jako jego rodziców.

§ 3. Na wniosek przysposabiającego sąd opiekuńczy może w orzeczeniu o przysposobieniu
zmienić imię lub imiona przysposobionego. Jeżeli przysposobiony ukończył lat
trzynaście, może to nastąpić tylko za jego zgodą. Przepis art. 118 § 2 stosuje
się odpowiednio.

Art.123.

§ 1 Przez przysposobienie ustaje dotychczasowa władza rodzicielska lub opieka
nad przysposobionym.

§ 2. Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, władza
rodzicielska przysługuje obojgu małżonkom wspólnie.

Art.124.

§ 1 Na żądanie przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia
potrzebna, sąd opiekuńczy orzeka, że skutki przysposobienia polegać będą wyłącznie
na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym. Jednakże i
w tym wypadku skutki przysposobienia rozciągają się na zstępnych przysposobionego.

§2.Nie jest dopuszczalne ograniczenie skutków przysposobienia w wypadku, gdy
rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę na przysposobienie
dziecka bez wskazania osoby przysposabiającego.

§ 3. Na żądanie przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia
potrzebna, sąd opiekuńczy może w okresie małoletniości przysposobionego zmienić
przysposobienie orzeczone stosownie do § 1 na przysposobienie, którego skutki
podlegają przepisom art.121-123.

Art.124.1. W wypadku gdy rodzice przysposobionego wyrazili przed sądem
opiekuńczym zgodę na jego przysposobienie bez wskazania osoby przysposabiającego,
nie jest dopuszczalne uznanie przysposobionego, unieważnienie uznania, sądowe
ustalenie lub zaprzeczenie jego pochodzenia.

Art.125.

§ 1 Z ważnych powodów zarówno przysposobiony, jak i przysposabiający mogą żądać
rozwiązania stosunku przysposobienia przez sąd. Rozwiązanie stosunku przysposobienia
nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro małoletniego
dziecka. Orzekając rozwiązanie stosunku przysposobienia sąd może, stosownie
do okoliczności, utrzymać w mocy wynikające z niego obowiązki alimentacyjne.

§ 2. Po śmierci przysposobionego lub przysposabiającego rozwiązanie stosunku
przysposobienia nie jest dopuszczalne, chyba że przysposabiający zmarł po wszczęciu
sprawy o rozwiązanie stosunku przysposobienia. W wypadku takim na miejsce przysposabiającego
w procesie wstępuje kurator ustanowiony przez sąd.

Art.125.1.

§ 1 Nie jest dopuszczalne rozwiązanie przysposobienia, na które rodzice przysposobionego
wyrazili przed sądem opiekuńczym zgodę bez wskazania osoby przysposabiającego.

§ 2. Takie przysposobienie nie stoi na przeszkodzie ponownemu przysposobieniu
za życia przysposabiającego.

Art.126.

§ 1 Z chwilą rozwiązania stosunku przysposobienia ustają jego skutki. Jeżeli
rozwiązanie nastąpiło po śmierci przysposabiającego, uważa się, że skutki przysposobienia
ustały z chwilą jego śmierci.

§ 2. Przysposobiony zachowuje nazwisko nabyte przez przysposobienie oraz otrzymane
w związku z przysposobieniem imię lub imiona. Jednakże z ważnych powodów sąd
na wniosek przysposobionego lub przysposabiającego może w orzeczeniu o rozwiązaniu
stosunku przysposobienia postanowić, że przysposobiony powraca do nazwiska,
które nosił przed orzeczeniem przysposobienia. Na wniosek przysposobionego sąd
orzeka o jego powrocie do poprzednio noszonego imienia lub imion.

Art.127. Powództwo o rozwiązanie przysposobienia może wytoczyć także
prokurator.

0
Twoja ocena: Brak