Kolejny list do RPD w sprawie "Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”

Temat: 
Adopcja Dziecka

RPD
Szanowny Panie Rzeczniku,

W nawiązaniu do wcześniejszej korespondencji, dotyczącej uwag Stowarzyszenia Nasz Bocian do opracowanych z inicjatywy Rzecznika Praw Dziecka “Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych” oraz wyjścia przez Pana Rzecznika z sugestią złożenia propozycji konkretnych zmian w istniejących obecnie zapisach, pragniemy przedstawić wynik naszych prac w tym zakresie. Równocześnie chcielibyśmy zastrzec, iż co do zasady odnosimy się do regulacji zawartych w głównej części “Standardów” realizacji zadań ośrodków adopcyjnych, pomijając w zdecydowanej większości przypadków załączniki. Ich treść uznajemy bowiem za wtórną w stosunku do treści zasadniczej “Standardów” i zakładamy, iż oczywistą konsekwencją ewentualnej zmiany zasad zawartych w części głównej, będzie odpowiednia zmiana treści załączników.     

Poniżej zamieszczamy propozycje zapisów wybranych standardów, które były przedmiotem naszych konsultacji i wymagały w naszej opinii staranniejszego uwzględnienia interesu dziecka oraz perspektywy kandydatów na rodziców adopcyjnych, jako uczestników procesu adopcyjnego. Uzasadnienie naszego stanowiska w przedmiocie zasadności poniższych zmian przedstawiliśmy w piśmie z 22 lutego 2017 roku.

Część 1
Dziecko w procedurze adopcyjnej
 

9. Po wydaniu przez sąd postanowienia o osobistej styczności dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych, z chwilą zmiany miejsca pobytu dziecka, ma ono prawo do zabrania ze sobą ważnych dla siebie przedmiotów, m.in. pamiątek, zdjęć, zabawek i innych przedmiotów, z którymi dziecko jest emocjonalnie związane. Ośrodek adopcyjny jest zobowiązany do przekazania wiedzy kandydatom na rodziców adopcyjnych w zakresie prawa dziecka do zachowania ważnych dla niego przedmiotów i zapewnienia dzieciom i ich decyzjom szacunku oraz wsparcia w procesie zmiany miejsca pobytu dziecka.

Przedstawienie dziecka kandydatom  

15. Wprowadzenie rodziców adopcyjnych w życie dziecka powinno odbywać się w bezpiecznych warunkach, stopniowo, z uwzględnieniem wieku dziecka i jego indywidualnych potrzeb. Optymalny sposób i ramy czasowe bezpiecznego przejścia dziecka do rodziny adopcyjnej przy uwzględnieniu indywidualnej sytuacji, wieku i potrzeb dziecka, opracują wspólnie ośrodek adopcyjny, rodzice adopcyjni oraz rodzice zastępczy, jeśli dziecko przebywało w rodzinnej formie pieczy zastępczej, lub przedstawiciele pieczy instytucjonalnej, jeśli dziecko przebywało w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Zakres przedmiotowy powyższych ustaleń ujęty zostanie/ujęty jest w aneksie do Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych i określa co najmniej:
- ilość i rodzaj wizyt kandydatów na rodziców adopcyjnych w domu rodziny zastępczej bądź w placówce (wizyty osobiste i rewizyty, kontakty telefoniczne, urlopowanie)
- przenoszenie rzeczy osobistych dziecka do nowego domu (stopniowe, jednorazowe)
- ciągłość nauki w dotychczasowej placówce edukacyjnej lub jej przerwanie i argumenty za tym przemawiające (jeśli dotyczy)
- ciągłość kontaktów społecznych i towarzyskich dziecka, w tym podtrzymanie relacji z dotychczasowymi bezpiecznymi i ważnymi dorosłymi w życiu dziecka, lub ich przerwanie i argumenty za tym przemawiające (jeśli dotyczy)
- ciągłość leczenia i terapii wraz z zapewnieniem kandydatom na rodziców adopcyjnych pełnego dostępu do istniejącej dokumentacji medycznej

16. Pierwszy kontakt dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych odbywa się w miejscu zapewniającym dziecku komfort i poczucie bezpieczeństwa. Kontakt ten powinien odbywać się w obecności osoby bliskiej dziecku. Udział pracownika ośrodka adopcyjnego w spotkaniu jest uzależniony od zaistnienia okoliczności uzasadniających tę obecność lub na prośbę kandydatów na rodziców adopcyjnych, zawsze jednak przy zapewnieniu i poszanowaniu intymności uczestników spotkania, przede wszystkim dziecka i kandydatów na rodziców adopcyjnych.

17. - skreślony

27. Ośrodek adopcyjny odnotowuje spotkania dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych i sporządza notatki z ich przebiegu, do których kandydaci na rodziców adopcyjnych mają prawo wglądu i odniesienia się, jeśli wyrażą takie życzenie.

Część 2
Procedura adopcyjna i jej zasady

39. Ośrodek adopcyjny niezwłocznie informuje rodziców adopcyjnych, którzy adoptowali rodzeństwo zakwalifikowanego do adopcji dziecka o możliwości adopcji tego dziecka.

W konsekwencji wnosimy o zmianę treści załącznika nr 9, zawierającego oświadczenie rodziców w przedmiocie gotowości adopcji rodzeństwa ich adoptowanego dziecka i zastąpienie jej oświadczeniem kandydatów, iż są świadomi tego, że ich adoptowane dziecko może mieć rodzeństwo i że w przypadku zaistnienia takiej okoliczności, pracownicy ośrodka adopcyjnego skontaktują się z nimi w celu ustalenia ich aktualnego stanowiska w sprawie gotowości adopcji rodzeństwa, w której to adopcji będzie przysługiwało im pierwszeństwo. Takie rozwiązanie odwzorowuje w naszym przekonaniu stanowisko samego ustawodawcy, który w art. 58 §1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego stanowi, że "rodzeństwo powinno wychowywać się razem, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia", a w art. 114 ze znaczkiem 2 § 2 przywołanej już ustawy jednoznacznie wskazuje, że zasada wspólnego wychowywania się rodzeństwa jest nadrzędna w stosunku do zasady pierwszeństwa adopcji krajowej. Tym samym przekazanie w przyszłości informacji o istnieniu rodzeństwa gotowego do adopcji nie może być w naszej opinii przedmiotem negocjacji między kandydatami i ośrodkiem adopcyjnym na etapie zawiązywania adopcji pierwszego dziecka.

40. Ośrodek adopcyjny nie stosuje z góry ustalonej, sztywnej różnicy wieku między kandydatami na rodziców adopcyjnych a dzieckiem, kierując się każdorazowo przy wyborze koniecznością zaspokojenia indywidualnych potrzeb dziecka.

41. Ośrodek adopcyjny dokonuje doboru kandydatów na rodziców adopcyjnych właściwych ze względu na potrzeby dziecka adoptowanego przy równoczesnym uwzględnieniu możliwości, gotowości oraz preferencji kandydatów. Dokonując doboru kandydatów na rodziców adopcyjnych, ośrodek w pierwszej kolejności powinien brać pod uwagę kandydata lub kandydatów, którzy tworzą środowisko rodzinne najlepsze z punktu widzenia potrzeb dziecka.

49. Ośrodek adopcyjny, który zakwalifikował dziecko do adopcji i ośrodek adopcyjny, który zakwalifikował kandydatów na rodziców adopcyjnych wspólnie ustalają, który z ośrodków będzie odpowiedzialny za organizację i właściwy przebieg kontaktów kandydatów na rodziców adopcyjnych z dzieckiem do czasu wydania przez sąd postanowienia o osobistej styczności.

Wymogi stawiane kandydatom na rodziców adopcyjnych

56. Kandydaci na rodziców adopcyjnych pozostający w związku małżeńskim, powinni legitymować się co najmniej 3-letnim stażem, wliczając w to okres wspólnego pożycia sprzed zawarcia związku małżeńskiego.

Etapy procedury adopcyjnej

65. Ośrodek adopcyjny, na każdym etapie procedury adopcyjnej, na pisemny wniosek kandydatów na rodziców adopcyjnych, pisemnie informuje o przyczynach zakończenia procedury adopcyjnej wraz z uzasadnieniem. Kandydatom na rodziców adopcyjnych przysługuje możliwość odwołania się od decyzji ośrodka adopcyjnego o zakończeniu procedury adopcyjnej. Decyzja ośrodka adopcyjnego zawiera pouczenie o przysługującym od niej środku odwoławczym, terminie i drodze jego wniesienia oraz wskazanie właściwego organu odwoławczego.

66. Ośrodek adopcyjny może zawiesić procedurę adopcyjną na każdym jej etapie w uzasadnionych przypadkach, tj.
- niedopełnienie wymaganych formalności (brak wymaganych dokumentów np. o stanie zdrowia)
- pogorszenie sytuacji materialnej kandydata/kandydatów na rodziców adopcyjnych do poziomu zagrażającemu bezpieczeństwu ekonomicznemu dziecka
- pogorszenie się stanu zdrowia kandydata/kandydatów na rodziców adopcyjnych
- ciąża kandydatki na MA
Ośrodek adopcyjny, na każdym etapie procedury adopcyjnej, na pisemny wniosek kandydatów na rodziców adopcyjnych, pisemnie informuje o przyczynach zawieszenia procedury adopcyjnej wraz z uzasadnieniem. Kandydatom na rodziców adopcyjnych przysługuje możliwość odwołania się od decyzji ośrodka adopcyjnego o zawieszeniu procedury adopcyjnej. Decyzja ośrodka adopcyjnego zawiera pouczenie o przysługującym od niej środku odwoławczym, terminie i drodze jego wniesienia oraz wskazanie właściwego organu odwoławczego.

77. W przypadku uzyskania przez kandydatów na rodziców adopcyjnych negatywnej opinii kwalifikacyjnej, procedura adopcyjna w ośrodku adopcyjnym ulega zakończeniu.
Kandydatom na rodziców adopcyjnych przysługuje możliwość odwołania się od negatywnej opinii kwalifikacyjnej. Decyzja ośrodka adopcyjnego zawiera pouczenie o przysługującym od niej środku odwoławczym, terminie i drodze jego wniesienia oraz wskazanie właściwego organu odwoławczego.

84. Komisja Kwalifikacyjna analizuje przyczyny odmowy przez kandydatów
na rodziców adopcyjnych przyjęcia zaproponowanego im przez ośrodek adopcyjny doboru dziecka w celu zrozumienia przyczyn zaistniałej sytuacji oraz rozpoznania potrzeb i możliwości kandydatów na rodziców adopcyjnych.

85. - skreślony

87. Opiekun prawny i/lub opiekun faktyczny dziecka mają obowiązek udzielenia kandydatom na rodziców adopcyjnych szczegółowych i pełnych informacji na temat dziecka, włączając w to informacje na temat rodzeństwa.

106. Ośrodek adopcyjny na wniosek rodziców adopcyjnych ma obowiązek wspierać ich w zakresie utrzymywania kontaktu z ważnymi dla dziecka w okresie przed adopcją osobami, jeżeli jest to zgodne z dobrem dziecka.

Kwalifikacja kandydatów na rodziców adopcyjnych

115. Ośrodek adopcyjny, na wniosek kandydatów na rodziców adopcyjnych, wydaje im wszelkie dokumenty złożone przez nich w trakcie procedury adopcyjnej oraz dokumenty lub kopie dokumentów powstałych w trakcie procesu adopcyjnego, dotyczących kandydatów na rodziców adopcyjnych.

Proponujemy również dodanie do “Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych” następującego zapisu:

Ośrodek adopcyjny we współpracy z faktycznym opiekunem dziecka ma obowiązek zadbać o dobre pożegnanie dziecka i rodziny biologicznej w celu ułatwienia dziecku przejścia do nowej rodziny w poczuciu akceptacji dla jego korzeni, historii i wrażliwości.  

Ponadto wnosimy ponownie o zastąpienie nacechowanego znaczeniowo terminu “rodzina naturalna” terminem neutralnym “rodzina biologiczna” we wszystkich miejscach “Standardów” i załączników, gdzie zastosowano wyrażenie “rodzina naturalna”. To sformułowanie jest odbierane przez rodziców adopcyjnych jako dyskryminujące ich rodzicielstwo, poprzez językowe założenie, że tworzona przez nich rodzina jest “nienaturalna”. Standardy mają stanowić zbiór dobrych praktyk i powinny uwzględniać również kwestię prawidłowej i neutralnej terminologii.

    Dodatkowo Stowarzyszenie Nasz Bocian pragnie zwrócić uwagę Pana Rzecznika na istnienie obszarów, które nie stały się przedmiotem zainteresowania “Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”, a które wymagają uregulowania poprzedzonego szerokimi konsultacjami z udziałem wszystkich zainteresowanych oraz uwzględniającymi ich stanowisko, przy zastrzeżeniu jednakże, iż wartością nadrzędną będzie dobro dziecka. W związku z powyższym chcemy wskazać na potrzebę pochylenia się nad następującymi kwestiami:

1. Konieczność jasnego wskazania, że katalog wymienionych w załączniku nr 2 dokumentów jest katalogiem zamkniętym, lub bezpośrednie włączenie w treść standardów spisu dokumentów, jakich ośrodek adopcyjny nie ma prawa gromadzić (wyłączenie negatywne);
2. Konieczność określenia jednolitych wymagań zdrowotnych dla kandydatów na rodziców adopcyjnych i procedury ich weryfikowania;
3. Konieczność wprowadzenia ram czasowych dla postępowania adopcyjnego, rozumianych jako maksymalny okres, w czasie którego ośrodek adopcyjny organizuje i przeprowadza proces szkolenia i kwalifikacji dla kandydatów na rodziców adopcyjnych zakończony decyzją w przedmiocie kwalifikacji w czasie nie dłuższym niż 12 miesięcy od daty zgłoszenia się kandydatów na rodziców adopcyjnych do danego ośrodka;
4. Konieczność wprowadzenia obowiązku podejmowania rozstrzygnięć w trakcie procesu adopcyjnego w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje przewidziany prawem środek odwoławczy i przy zachowaniu z góry określonych terminów na jej wydanie.
5. Obowiązek odbywania przez psychologów pracujących w ośrodkach adopcyjnych regularnych superwizji przeprowadzanych przez certyfikowanego terapeutę o uprawnieniach superwizora oraz konieczność określenia ich minimalnej częstotliwości jak również ich dostępności na wniosek psychologa ośrodka adopcyjnego, zgłaszającego taką potrzebę.
6. Konieczność organizowania przez ośrodki adopcyjne regularnych spotkań, szkoleń lub grup wsparcia dla kandydatów na rodziców adopcyjnych, którzy pozytywnie przeszli proces szkolenia, uzyskali kwalifikację i oczekują na propozycję ośrodka adopcyjnego w sprawie doboru ich kandydatury na rodziców adopcyjnych konkretnego dziecka.
7. Konieczność opracowania szczegółowych zasad i dobrych praktyk dotyczących zapewnienia rodzinie opieki postadopcyjnej wraz ze wskazaniem podmiotu ją świadczącego oraz warunków i zakresu tego świadczenia.
8. Konieczność opracowania szczegółowych zasad i dobrych praktyk w zakresie przeprowadzania kursów i szkoleń preadopcyjnych, poprzedzających uzyskanie kwalifikacji.
9. Konieczność opracowania szczegółowych zasad i dobrych praktyk w zakresie pracy z rodziną biologiczną dziecka, którego rodzice posiadają ograniczone lub zawieszone prawa rodzicielskie.
10. Konieczność opracowania szczegółowych zasad i dobrych praktyk w zakresie współpracy pomiędzy rodziną zastępczą, kandydatami na rodziców adopcyjnych i rodzicami adopcyjnymi, a ośrodkiem adopcyjnym oraz organizatorem pieczy zastępczej.

    Wskazując na potrzebę uregulowania powyższych kwestii, chcielibyśmy równocześnie przedstawić argumentację za tym przemawiającą.

Ad. 1. Obecny brak jednolitych wymogów lub choćby wytycznych co do rodzaju dokumentów, które kandydaci na rodziców adopcyjnych mają obowiązek przedstawić w ośrodku adopcyjnym, prowadzi w naszej opinii do licznych nieporozumień oraz nadużyć. Przygotowanie załącznika nr 2 jest krokiem w dobrym kierunku, jednak  dostrzegamy potrzebę zagwarantowania, aby wymagane od kandydatów na rodziców adopcyjnych dokumenty
nie sankcjonowały swego rodzaju fikcji, np. zaświadczenia z ośrodka uzależnień przy braku rzeczywistej wiedzy pracowników tego ośrodka o kandydacie, skutkującej przypadkami odmowy ich wystawienia,
nie naruszały prywatności i intymności kandydatów, np. opinia pracodawcy na temat kandydatów,
nie były dyskryminujące, np. zaświadczenia od proboszcza, który to wymóg powszechnie praktykowany przez katolickie ośrodki adopcyjne, stoi w sprzeczności z konstytucyjnym prawem obywateli do równego traktowania oraz do nieujawniania światopoglądu, przekonań religijnych ani wyznania.
Dostrzegając próbę ustandaryzowania wymagań proceduralnych, jakich muszą dopełnić kandydaci, które zostały zawarte w załączniku nr 2 do “Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”, zwracamy uwagę, iż w naszej opinii jest to w przedmiocie wymaganych od kandydatów na rodziców adopcyjnych dokumentów i oświadczeń regulacja niewystarczająca. Wnosimy o zaznaczenie w załączniku w sposób niebudzący wątpliwości, iż katalog wymaganych oświadczeń i dokumentów ma formę zamkniętą, co w konsekwencji wyeliminuje panującą obecnie całkowitą dowolność w tej materii oraz pozwoli na skuteczne ukrócenie niepożądanych praktyk, jak nadmierne naruszenie prywatności czy wszelkie przejawy dyskryminacji.

Ad. 2. Brak jednolitych i z góry znanych wymogów zdrowotnych stawianych kandydatom na rodziców adopcyjnych, powoduje z jednej strony brak wiedzy na temat minimalnych warunków zdrowotnych zarówno u samych kandydatów, jak i innych podmiotów zaangażowanych w proces adopcyjny, np. u lekarzy wystawiających stosowne zaświadczenia, z drugiej zaś skutkuje nadmierną uznaniowością ze strony pracowników ośrodków adopcyjnych, którzy w sposób całkowicie arbitralny i dowolny przesądzają o kompetencji rodzicielskiej kandydatów na podstawie ich stanu zdrowia. Znany jest Stowarzyszeniu przypadek osoby z niedowładem kończyny, której kandydatura w jednym z ośrodków adopcyjnych została już na wstępie odrzucona z tego powodu, aby w innym nie stanowić żadnej przeszkody do rodzicielstwa, jak również przypadek osoby z poważnym niedosłuchem, którą uznano za niezdolną do opieki nad głuchoniemym dzieckiem, pozbawiając je tym samym możliwości wzrastania w kochającej i rozumiejącej rodzinie, a nawet w jakiejkolwiek rodzinie, ponieważ nie znaleziono innych kandydatów. Niestety, znane nam są również przypadki drastycznych niedopatrzeń w tym zakresie, które skutkowały złożeniem propozycji adopcyjnej osobie terminalnie chorej.

Ad. 3. W związku z wydłużeniem się czasu oczekiwania na adopcję w Polsce, obserwujemy też nadmierne wydłużanie się samego procesu adopcyjnego a nawet tylko okresu oczekiwania na jego formalne rozpoczęcie. Jest to niezmiernie trudna i emocjonalnie wyczerpująca dla kandydatów na rodziców adopcyjnych sytuacja, która nie znajduje naszym zdaniem uzasadnienia. Takie postępowanie w niektórych przypadkach skutkuje faktycznym pozbawieniem możliwości zostania rodzicem adopcyjnym młodszego dziecka. Jakkolwiek rozumiemy, iż dobór właściwych kandydatów na rodziców jest procesem złożonym i rozłożonym w czasie, uważamy równocześnie, iż istniejące warunki pozwalają na uruchomienie i sprawne przeprowadzenie procesu szkolenia i ewentualnej kwalifikacji bez nadmiernego ich wydłużenia. Celem “Standardów” jest stworzenie i propagowanie listy dobrych praktyk, a ta niewątpliwie się do nich zalicza.

Ad. 4. Uznajemy, iż kandydaci na rodziców adopcyjnych mają prawo do zweryfikowania decyzji ich dotyczących, podejmowanych na każdym etapie procesu adopcyjnego w drodze przewidzianej przepisami prawa kontroli instancyjnej. Mają oni również prawo do uzyskania rozstrzygnięcia w swojej sprawie w z góry przewidzianym terminie. Tymczasem część z nich nie jest kandydatom ujawniana, bądź formalnie nie zapada, co skutkuje brakiem możliwości legalnego wzruszenia przedmiotowych decyzji w drodze kontroli instancyjnej.

Ad. 5. Jesteśmy świadomi ogromu wyzwań i trudności, z jakimi na co dzień mierzą się pracownicy ośrodków adopcyjnych. Mamy też świadomość towarzyszącej ich działaniom odpowiedzialności. Wyobrażamy sobie, że obciążenia związane z podejmowaniem decyzji ważących na losach realnych ludzi, muszą być trudne do udźwignięcia. Dlatego postulujemy konieczność wprowadzenia obowiązkowych, regularnych superwizji dla psychologów oraz wprowadzenia odpowiednich narzędzi, gwarantujących pracownikom ośrodków adopcyjnych właściwy poziom higieny pracy i tworzących system wewnętrznego wsparcia.      

Ad. 6. Wielu członków Stowarzyszenia zna trudy oczekiwania na dziecko w procesie adopcyjnym z autopsji. Ich osobiste doświadczenie każe nam podnieść konieczność stworzenia grup wsparcia dla tych, którym po intensywnym okresie szkoleń i weryfikacji ich kompetencji, zakończonym uzyskaniem kwalifikacji, pozostaje już tylko biernie czekać. Jest to zarazem okres jałowy edukacyjnie, kiedy po intensywnym szkoleniu preadopcyjnym ośrodek traci zainteresowanie kandydatami, którzy mogliby wykorzystać ten czas na odbycie dodatkowych kursów specjalistycznych, np. pogłębiających zagadnienie pracy z dzieckiem z FAS/FAE, RADem, dotyczące pracy z deficytami emocjonalnymi, dysfunkcjami społecznymi czy odnoszące się do współpracy z rodziną zastępczą w procesie bezpiecznego przenoszenia więzi. Wprowadzenie oferty doszkalającej i grup wsparcia miałoby zatem dwie istotne zalety: po pierwsze utrzymałoby ciągłość współpracy z ośrodkiem ze strony kandydatów i utrzymało w nich poczucie, że proces stawania się rodzicami wciąż trwa i nie zostali w nim zapomnieni, po drugie podniosłoby kompetencje wychowawcze i rodzicielskie  kandydatów, co mogłoby być szczególnie cenne dla ich potencjalnej otwartości na adopcję dziecka z trudnościami i mogłoby w konsekwencji wpłynąć na większą elastyczność ich oczekiwań. Zwiększyłoby także w sposób oczywisty szansę na dobrą adopcję. Brak poczucia jakiejkolwiek sprawczości jest niewątpliwie trudny, a osoby go doświadczające potrzebują akceptacji, zrozumienia i pomocy. Wierzymy, że przy aktywnym zaangażowaniu profesjonalistów z ośrodka adopcyjnego i zaproszeniu do planowania takich szkoleń oraz spotkań specjalistów i organizacji pozarządowych pracujących z rodzinami adopcyjnymi i zastępczymi, uda się wspomniane trudności zminimalizować.

Ad. 7. Podnosząc kwestię uszczegółowienia zasad świadczenia opieki postadopcyjnej, chcemy wykazać, iż dobrostan nowoutworzonej rodziny powinien stać się przedmiotem życzliwego wsparcia i troski ze strony właściwych podmiotów przy równoczesnym zagwarantowaniu jej autonomii. Cieszymy się, iż ten pogląd znalazł odzwierciedlenie w “Standardach realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”
i - jakkolwiek uznajemy szczątkowe zapisy zawarte w załączniku nr 2 standardow za krok we właściwym kierunku - uważamy je jednak za niewystarczające i postulujemy ich rozwinięcie i uszczegółowienie.

Ad. 8 i 10. Pragniemy zwrócić uwagę, iż istotna część procedury adopcyjnej w ogóle nie stała się przedmiotem uregulowań “Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”. Różnorodność w zakresie programu szkoleń preadopcyjnych, zarówno w przedmiocie ich zawartości merytorycznej jak, sposobu ich przeprowadzania oraz czasu trwania jest ogromna. Ostateczna decyzja należy do konkretnego ośrodka adopcyjnego. I chociaż uznajemy autonomię ośrodków adopcyjnych za zjawisko pozytywne, za okoliczność, która pozwala im reagować elastycznie na bieżące potrzeby, uważamy równocześnie, iż należy ośrodki adopcyjne w niej właściwie wspierać, np. poprzez dostarczenie odpowiednich narzędzi, aktualizowanych danych potwierdzonych badaniami czy informacji zwrotnej na temat faktycznych potrzeb i wyzwań późniejszych rodziców adopcyjnych, które w naszej opinii powinny znaleźć odzwierciedlenie w programie szkoleń preadopcyjnych. Jednym z takich zmapowanych przez nas obszarów jest kwestia pożegnania z rodziną biologiczną i/ lub podtrzymywania kontaktów z bliskimi i bezpiecznymi osobami (np. rodzeństwem, dorosłym rodzeństwem, dalszymi krewnymi), której tematyka polskich kursów preadopcyjnych w ogóle nie podejmuje, choć praktyki innych krajów (np. Wielkiej Brytanii) potwierdzają istotność utrzymywania takiej bezpiecznej więzi zgodnie z teorią Johna Bowlby’ego i dostarczają dowodów, że może być to w interesie wielu adoptowanych dzieci. Również nasze doświadczenie potwierdza, że ten obszar został całkowicie zaniedbany w procesie szkolenia kandydatów, za czym przemawia jedna z interwencji przeprowadzonych przez nasze stowarzyszenie, a dotycząca odmowy rodziny adopcyjnej w zakresie podtrzymywania kontaktów między ich adoptowanymi dziećmi w wieku szkolnym, a ich dorosłą i dobrze funkcjonującą społecznie siostrą, z którą rodzeństwo było związane. Kolejnym obszarem jest całkowite pominięcie kwestii bezpiecznego przejścia dziecka z rodzinnej lub instytucjonalnej pieczy zastępczej do rodziny adopcyjnej, w tym przygotowanie szczegółowego planu przejścia uwzględniającego interes i dobro dziecka oraz określającego ilość i rodzaj kontaktów dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych przed adopcją i w jej trakcie oraz zastanowienia się nad zasadnością i formą utrzymania kontaktów z byłymi opiekunami zastępczymi już po adopcji. Aktualnie kandydaci na rodziców adopcyjnych w trakcie kursów często są wzmacniani w fantazji o tym, że moment adopcji powinien stanowić moment odcięcia od poprzedniej historii dziecka i rozpocząć nowy etap życia, w którym nie ma miejsca dla dotychczasowych ważnych dla dziecka osób: opiekunów zastępczych, wychowawców, życzliwych dorosłych i rówieśników. Tymczasem zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez Fostering Network (Swain 2016) ponad 80% dzieci przeniesionych z pieczy rodzinnej do adopcji lub długoterminowej pieczy zastępczej chce utrzymywania kontaktów z poprzednimi opiekunami, a metaanaliza “The Effects of Adoption on Foster Children's Well-Being: A Systematic Review” (Doubledee 2015) zbierająca badania nad dobrostanem dzieci adoptowanych z rodzinnej pieczy zastępczej, dostarcza dowodów na to, że życzliwa współpraca między rodziną zastępczą i rodziną adopcyjną jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na powodzenie adopcji, emocjonalną stabilność dziecka i jego samoocenę. Jesteśmy głęboko przekonani, że weryfikacja merytoryczna treści kursów preadopcyjnych adresowanych do kandydatów na rodziców adopcyjnych w okresie poprzedzającym ich kwalifikację i stosowanie dobrych praktyk w przedmiocie ich szkolenia przełoży się pozytywnie na właściwe przygotowanie przyszłych rodziców i wyposaży ich w solidny kapitał wiedzy, który pomoże pełniej realizować zasadę dobra dzieci.Tym samym wnosimy o rozpoczęcie prac nad  dokumentem wprowadzającym Dobre Praktyki w postępowaniu preadopcyjnym i prowadzeniu kursów preadopcyjnych oraz w zakresie współpracy pomiędzy rodziną zastępczą, kandydatami na rodziców adopcyjnych i rodzicami adopcyjnymi, a ośrodkiem adopcyjnym oraz organizatorem pieczy zastępczej a także deklarujemy gotowość do współpracy w tym zakresie.    

Ad. 9. W chwili obecnej żadna z instytucji publicznych nie prowadzi szczegółowych statystyk dotyczących reintegracji rodziny biologicznej i jej dalszych losów, co oznacza, że losy dzieci przywróconych do rodzin biologicznych nie są systemowo monitorowane, a więc nie posiadamy danych o tym, jaki odsetek reintegracji jest udany, jaki procent reintegracji skutkuje ponownym interwencyjnym odebraniem dziecka/dzieci, a przede wszystkim jakie są czynniki sprzyjające reintegracji lub jej zagrażające. Jednocześnie inne kraje prowadzą takie programy i opracowały mapę ryzyk oraz szans (np. Wilkins i Farmer 2015) oraz oparte na nich dobre praktyki w tym zakresie. Sygnalizując potrzebę powstania podobnego dokumentu dla polskiego systemu wspierania rodziny, wnosimy o podjęcie inicjatywy rozpoczęcia gromadzenia danych statystycznych, bez których skuteczne rozpoznanie prawidłowości rządzących tymi zjawiskami nie pozwoli na opracowanie efektywnych mechanizmów naprawczych z jednej strony, oraz na długoterminową obronę idei adopcji, jako rozwiązania służącego dobru dziecka z drugiej. Jest to pilna potrzeba, również w świetle danych brytyjskich wskazujących, że w ciągu dwóch lat od reintegracji rodziny aż 47% dzieci zostało ponownie odebranych rodzinom z powodu trwającej w dalszym ciągu przemocy i zaniedbań (Farmer i in. 2011, Sinclair i in. 2005), a w przypadku Stanów Zjednoczonych i Australii obserwuje się podobną skalę tego zjawiska (Thoburn i in. 2012).

Szanowny Panie Rzeczniku, mamy świadomość, iż podniesione przez nas kwestie wymagają szerokich konsultacji i poważnej, pogłębionej debaty. Jako Stowarzyszenie, które od 15 lat skupione jest wokół spraw adopcyjnych i które reprezentuje środowisko rodzin adopcyjnych i zastępczych oraz kandydatów na rodziny adopcyjne i zastępcze, deklarujemy gotowość zaangażowania się w dalsze prace nad wypracowaniem pożądanych rozwiązań.  

Z poważaniem,

Marta Górna
Przewodnicząca Zarządu
Stowarzyszenia Nasz Bocian

Do wiadomości:
MRPiPS

Bibliografia:

Farmer, E., Sturgess, W., O’Neill, T. and Wijedasa, D. (2011) Achieving Successful Returns from Care: What makes reunification work?, London, BAAF (British Association for Adoption and Fostering, now CoramBAAF).
Sinclair I. (2005) Fostering Now: Messages from Research, London, Jessica Kingsley.
Swain Vicki, Keep Connected. Maintaining Relationships When Moving On, The Fostering Network 2016, dostęp: https://www.thefosteringnetwork.org.uk/sites/www.fostering.net/files/upl...
Thoburn, J., Robinson, J. and Anderson, B. (2012) SCIE Research briefing 42: Returning children home from public care, Social Care Institute for Excellence, dostęp: http://www.scie.org.uk/publications/briefings/briefing42/
Wilkins Mandy i Farmer Elaine, Reunification - An Evidence-Informed Framework for Return Home Practice,  National Society for the Prevention of Cruelty to Children (NSPCC), 2015, dostęp: https://www.nspcc.org.uk/globalassets/documents/research-reports/reunifi....

0
Twoja ocena: Brak