List do Rzecznika Praw Dziecka w sprawie „Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”

Temat: 
Adopcja Dziecka

RPDNa zlecenie Rzecznika Praw Dziecka powołano zespół, nieposiadający niestety wśród swoich członków przedstawicieli rodzin adopcyjnych, który opracował "Standardy realizacji zadań ośrodków adopcyjnych". Dokument trafił już do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Na stronie RPD znajdziecie szczegóły dotyczące powstania tego dokumentu oraz sam dokument. Poniżej zaś przytaczamy treść listu, który Stowarzyszenie na Rzecz Leczenia Niepłodności i Wspierania Adopcji Nasz Bocian skierowało w sprawie "Standardów" do Rzecznika Praw Dziecka i przekazało do wiadomości Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej:

Szanowni Państwo,
Jako organizacja reprezentująca osoby i pary niezamierzenie bezdzietne, w tym kandydatów na rodziców adopcyjnych i zastępczych, rodziny adopcyjne i zastępcze oraz osoby leczące się z powodu niepłodności, przesyłamy poniżej nasze uwagi w odniesieniu do proponowanej treści „Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych”. Chcielibyśmy również podnieść pytanie o przewidywany przez autorów sposób egzekwowania Standardów w praktyce Ośrodków Adopcyjnych?

Doceniając i wspierając inicjatywę wypracowania jednolitych zasad w postaci wzorca funkcjonowania ośrodków adopcyjnych, która posłuży zarówno realizacji dobra dziecka w procesie adopcyjnym, jak i realizacji interesu kandydatów na rodziców adopcyjnych jak i rodzin adopcyjnych, chcemy podkreślić dwa główne zastrzeżenia z naszej strony:

1. W wypracowywaniu obecnego kształtu Standardów nie brali udziału ani przedstawiciele środowiska dorosłych dzieci adoptowanych, ani przedstawiciele środowiska rodzin adopcyjnych oraz kandydatów na rodziców adopcyjnych. Spowodowało to, iż Standardy nie wyrażają głosu wszystkich zainteresowanych stron zgodnie z zasadą partycypacji, pozostając dokumentem przedstawiającym postulaty tylko jednej strony reprezentowanej przez pracowników ośrodków adopcyjnych i organizacji współpracujących z systemem adopcyjnym oraz systemem pieczy zastępczej. Tymczasem docelowymi adresatami Standardów są kandydaci na rodziców adopcyjnych i rodzice adopcyjni, dla których codziennego funkcjonowania system adopcyjny i pieczy zastępczej tworzy ramy. I to właśnie w ukonstytuowaniu i późniejszym funkcjonowaniu rodzin docelowo weryfikuje się skuteczność systemu kwalifikacji i wsparcia, zatem pominięcie reprezentantów tego środowiska wydaje się niewytłumaczalne i nieuzasadnione.
2. Konsekwencją opisanego wyżej zjawiska stało się pogłębienie asymetrii pomiędzy pozycją i prawami kandydatów na rodziców adopcyjnych, a pozycją i prawami instytucji reprezentowanych przez ośrodki adopcyjne, oraz ugruntowanie uprzedmiotowienia pozycji rodzin adopcyjnych w Polsce.

Chcielibyśmy również zwrócić uwagę na kwestię zastosowanej terminologii. Dobrą praktyką wydaje się stosowanie w treści Standardów terminu „adopcja” w miejsce „przysposobienia”, ale podobna wrażliwość semantyczna nie towarzyszyła już powielaniu terminu „rodziny naturalnej” jako synonimu rodziny biologicznej. „Rodzina naturalna” buduje swoją leksykalną opozycję w postaci rodziny” nienaturalnej” bądź “sztucznej”, jaką staje się wówczas rodzina adopcyjna.
Zwracamy zatem uwagę, że synonimem „rodziny naturalnej” powinien być termin „rodzina biologiczna”, który odnosi się do opisu biografii dziecka bez wartościowania jej na naturalną i nienaturalną, i taki też termin powinien funkcjonować w Standardach i w narracji dotyczącej rodzin adopcyjnych versus rodzin biologicznych jako niestygmatyzujący rodzin adopcyjnych i ich dzieci.

Uprzejmie prosimy o zapoznanie się z naszymi szczegółowymi uwagami zawartymi poniżej:

Część 1, Przedstawienie dziecka kandydatom

9. Po wydaniu przez sąd postanowienia o osobistej styczności dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych, z chwilą zmiany miejsca pobytu dziecka, ma ono prawo do zabrania ze sobą ważnych dla siebie przedmiotów, m.in.: pamiątek, zdjęć, zabawek i innych rzeczy, z którymi dziecko jest emocjonalnie związane. Rodzice adopcyjni powinni szanować decyzję dziecka w tym zakresie.

Zwracamy uwagę, że cytowany zapis nie odnosi się do Standardów realizacji zadań ośrodków adopcyjnych, a jedynie do zakładanych obowiązków rodziców adopcyjnych, które jednak nie są przedmiotem dokumentu. Jeżeli zapis miałby rzeczywiście dotyczyć standardu obowiązującego ośrodek adopcyjny, to należałoby w nim uwzględnić zobowiązania pracowników ośrodka adopcyjnego w postaci:
„Ośrodek adopcyjny jest zobowiązany do przekazania wiedzy kandydatom na rodziców adopcyjnych w zakresie prawa dziecka do zachowania ważnych dla niego przedmiotów i zapewnienia dzieciom i ich decyzjom szacunku oraz wsparcia w procesie zmiany miejsca pobytu dziecka”.

14. W przypadku zakwalifikowania dziecka do adopcji, procedura adopcyjna stanowi proces prowadzący do bezpiecznego przejścia dziecka z pieczy zastępczej do rodziny adopcyjnej.
15. Wprowadzenie rodziców adopcyjnych w życie dziecka powinno odbywać się w bezpiecznych warunkach, stopniowo, z uwzględnieniem wieku dziecka i jego indywidualnych potrzeb.

Intencja cytowanych zapisów wydaje się słuszna, zwłaszcza w świetle wciąż spotykanych praktyk przekazywania dziecka z pieczy do adopcji w sposób nagły, niemniej Standardy nie precyzują, kto zdecyduje o definicji, warunkach i etapach „bezpiecznego przejścia” w konkretnym przypadku. Czy będzie to decyzja podjęta przez zespół? Jeśli tak - kto wejdzie w jego skład i czyje opinie zostaną wzięte pod uwagę? Czy procesowi przejścia dziecka będzie towarzyszyć obowiązek sporządzenia i zatwierdzenia “planu przejścia dziecka” przez pracowników Ośrodka Adopcyjnego, rodziców zastępczych (bądź przedstawicieli pieczy instytucjonalnej), ewentualnie inne osoby wchodzące w skład zespołu pracującego z dzieckiem (psycholog, terapeuta, dyrektor szkoły, pracownik OPS etc.), w taki sposób, aby zapewnić szeroki ogląd sytuacji dziecka i umożliwić wszystkim zaangażowanym osobom wyrażenie swojej opinii i zadeklarowanie konkretnego wsparcia dziecku oraz rodzinie w procesie przejścia z pieczy do rodziny adopcyjnej? Na uwagę zasługują szczegóły: ciągłość nauki w danej placówce (lub argumenty przemawiające za jej zerwaniem), ciągłość kontaktów społecznych i towarzyskich dziecka, szczególnie jeśli jest to dziecko w wieku szkolnym (lub argumenty przemawiające za jej zerwaniem), ilość i rodzaj wizyt kandydatów na rodziców adopcyjnych w domu rodziny zastępczej bądź w placówce (wizyty osobiste i rewizyty, kontakty telefoniczne, urlopowanie), przenoszenie rzeczy osobistych dziecka do nowego domu (stopniowe, jednorazowe?). Zwracamy uwagę na potrzebę dookreślenia tego zapisu, ewentualnie przygotowanie aneksu, który proponowałby ogólny standard realizacji bezpiecznego i płynnego przejścia i pozostawiał jego szczegóły do indywidualnej decyzji zespołów z uwzględnieniem sytuacji, wieku i potrzeb dziecka/dzieci.

16. Pierwszy kontakt dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych odbywa się w obecności pracownika ośrodka adopcyjnego, w miejscu zapewniającym dziecku komfort i poczucie bezpieczeństwa. Kontakt ten powinien odbywać się w obecności osoby bliskiej dziecku.
17. Kolejne kontakty dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych są monitorowane przez pracownika ośrodka.

Oraz:

20. Kontakt dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych powinien być
zorganizowany w sposób pozwalający na nawiązanie osobistej relacji dziecka
z kandydatami na rodziców adopcyjnych.

Oraz:

27. Ośrodek adopcyjny prowadzi osobisty nadzór nad stycznością dziecka z kandydatami na rodziców adopcyjnych i sporządza notatki z jego przebiegu.

Oraz:

49. Ośrodek adopcyjny, który zakwalifikował dziecko do adopcji i ośrodek adopcyjny, który zakwalifikował kandydatów na rodziców adopcyjnych wspólnie ustalają, który z ośrodków będzie nadzorował kontakty kandydatów na rodziców adopcyjnych z dzieckiem do czasu wydania przez sąd postanowienia o osobistej styczności.

Zacytowane zapisy czynią z pracowników Ośrodka osoby wyłącznie odpowiedzialne za monitorowanie kontaktów niezależnie od woli i intencji kandydatów na rodziców adopcyjnych, przy czym zgodnie z pkt. 20 celem kontaktu jest “nawiązanie osobistej relacji kandydatów na rodziców adopcyjnych z dzieckiem”. Zwracamy uwagę na problematyczność nawiązywania “osobistej relacji” w sytuacji, w której każdy kontakt, nie tylko pierwszy - jak wynika łącznie z zapisów - ma być kontaktem monitorowanym zewnętrznie. Jeśli dziecko przebywa w rodzinnej pieczy zastępczej, temu kontaktowi w praktyce towarzyszyć będzie co najmniej pięć osób poza samym dzieckiem (kandydaci na rodziców adopcyjnych, opiekunowie zastępczy oraz pracownik ośrodka adopcyjnego), co czyni okoliczność nawiązywania osobistej relacji wysoce problematyczną z uwagi na dość prawdopodobne poczucie kandydatów na rodziców adopcyjnych nieustannego “bycia na cenzurowanym”. Ponadto praktyka wynikająca z doświadczeń rodziców adopcyjnych pokazuje dużą różnorodność współpracy z ośrodkami adopcyjnymi począwszy od spontanicznej potrzeby kandydatów wobec obecności pracownika ośrodka adopcyjnego, jako osoby zaufanej i wspierającej, aż po potrzebę zachowania maksymalnej, możliwej w tej sytuacji, autonomii przyszłej rodziny (wyrażanej jako opinie o “wyjątkowym i świętym momencie poznania naszego dziecka”, “chwili bardzo intymnej”, “najważniejszym wydarzeniu w życiu rodziny”, czemu towarzyszą zrozumiałe postulaty zachowania największej, możliwej prywatności w tej chwili). Nie negujemy zasadności towarzyszenia przez pracownika ośrodka adopcyjnego podczas pierwszego spotkania z dzieckiem/dziećmi, jednak stawiamy otwarte pytania o to, dlaczego obecność pracownika adopcyjnego ma być a) zawsze obligatoryjna bez względu na indywidualną sytuację dziecka i rodziny, b) rozciągać się na kolejne kontakty z dzieckiem/dziećmi?

Część 2, Procedura adopcyjna i jej zasady
39. Ośrodek adopcyjny niezwłocznie informuje rodziców adopcyjnych, którzy adoptowali rodzeństwo zakwalifikowanego do adopcji dziecka o możliwości adopcji tego dziecka, zgodnie ze złożonym przez nich oświadczeniem o gotowości adopcji rodzeństwa adoptowanego dziecka.

Zwracamy uwagę na fakt, iż trajektorie biograficzne kandydatów na rodziców adopcyjnych i samych rodziców adopcyjnych podlegają ciągłej dynamice, stąd brak złożenia oświadczenia o gotowości adopcji rodzeństwa adoptowanego dziecka w danym momencie czasowym nie oznacza, że taka gotowość nie pojawiła z czasem w rodzinie, o czym rodzina nie musiała pisemnie poinformować ośrodka adopcyjnego. Stąd opieranie się na obecności lub braku powyższego oświadczenia nie powinno przesądzać o obowiązku każdorazowego poinformowania rodziców adopcyjnych o możliwości adopcji rodzeństwa ich adoptowanego dziecka. Taka procedura powinna być regułą niezależnie od treści złożonego oświadczenia. Powoływanie się na prawo do integralności rodziny adopcyjnej, która może sobie nie życzyć podobnych informacji o rodzeństwie, nie wytrzymuje krytyki polemicznej wynikającej z faktu, że ograniczanie autonomii rodzin adopcyjnych i tak jest zaistniałym już faktem, który w sposób naturalny wypływa z realizowanego prymatu “dobra dziecka”.
Ponadto pragniemy wskazać, iż jak długo nie istnieje centralna baza danych dzieci adoptowanych realizacja omawianego zapisu pozostaje wątpliwa z uwagi na brak systemowych narzędzi pozwalających na realne monitorowanie losu rodzeństw. Tym samym w praktyce połączenie rodzeństw zależy od dobrej woli rodziców biologicznych – szczególnie jeśli rodzice są mobilni, a dzieci rodziły się w różnych miastach Polski, zatem procedury adopcyjne prowadziły inne sądy rodzinne i inne ośrodki adopcyjne - w zakresie poinformowania pracowników ośrodków adopcyjnych o ewentualnym istnieniu wcześniej urodzonych dzieci, które już zostały adoptowane. Wskazujemy zatem na potrzebę uregulowania tej kwestii na poziomie ustawowym i zapewnienie konkretnych narzędzi ośrodkom adopcyjnym, rodzicom adopcyjnym i samym dzieciom posiadającym adoptowane rodzeństwo.

40. Ośrodek adopcyjny, przy dokonywaniu doboru kandydatów na rodziców adopcyjnych, kieruje się zasadą, że różnica wieku pomiędzy kandydatem a dzieckiem adoptowanym nie powinna przekroczyć 40 lat. Nie dotyczy to sytuacji łączenia rodzeństwa lub gdy jeden z małżonków adoptuje dziecko współmałżonka.

Zwracamy uwagę, iż zgodnie z danymi GUS średni wiek pierworódki w 2015 roku wyniósł 27,2 lat. Nastąpiło również podwyższenie mediany wieku kobiet rodzących dziecko, która w 2013 r. wyniosła 29,2 lat wobec 26,1 lat w 2000 r. W konsekwencji zwiększył się także średni wiek urodzenia pierwszego dziecka z 23,7 do 27,2 lat (w 1990 r. wynosił 23 lata). Systematycznie także wzrasta liczba porodów w grupie wiekowej kobiet 35-39 lat, gdzie w stosunku do roku 1990 liczba ta się niemal podwoiła, analogicznie o połowę zmniejszyła się liczba kobiet rodzących dzieci w wieku 20-24 lat w stosunku do roku 1990 (GUS 2015). Tymczasem zakładana różnica wieku w przypadku dziecka adoptowanego i jego rodziców pozostaje niezmienna od lat. W kontekście tej zmiennej uwagę zwraca również specyfika grupy kandydatów na rodziców adopcyjnych, z których zasadnicza większość posiada przecież doświadczenie niepłodności i wieloletnie próby poradzenia sobie z nią, co w nałożeniu na wykres średniego wieku pierworódek oznacza odsuwanie w czasie momentu gotowości adopcyjnej. Jeśli bowiem starania koncepcyjne przypadają na wiek 27 lat kobiety, zaś stwierdzenie niepłodności nastąpi w okresie 12-18 miesięcy od podjęcia prób zajścia w ciążę, moment rozpoczęcia leczenia niepłodności będzie przypadać w granicach 28-29 roku życia kobiety. Do tego należy doliczyć czas, w którym małżonkowie będą próbować zajść w ciążę z pomocą medycyny lub innych metod; czas, w którym uświadomią sobie, że próby te nie przyniosły spodziewanego efektu; następnie czas przypadający na rozpoczęcie procesu żałoby po rodzicielstwie biologicznym; aż wreszcie czas rozpoznania gotowości adopcyjnej, a przynajmniej próby zweryfikowania tej gotowości we współpracy z ośrodkiem adopcyjnym.
W efekcie małżonkowie deklarujący chęć adopcji dziecka i stawiający się w ośrodkach adopcyjnych są coraz starsi, przy czym wiele ośrodków adopcyjnych interpretuje zasadę 40 lat różnicy jako wiek rodzica w momencie adopcji dziecka, a nie w momencie zgłoszenia się do ośrodka. Ta praktyka oznacza, że małżonkowie bądź osoby samotne w wieku 37 lat tracą możliwość adopcji niemowlęcia, ponieważ zanim rozpocznie się kurs, ukończą go, otrzymają kwalifikację i zostanie im złożona propozycja adopcji konkretnego dziecka, upływa - zgodnie z doświadczeniem naszych beneficjentów - od dwóch do trzech lat.
W tym kontekście należy również przypomnieć, iż obowiązująca Ustawa o leczeniu niepłodności nie wprowadziła limitów wiekowych dla osób podchodzących do leczenia metodami zaawansowanymi, co powoduje zwiększanie się asymetrii w postrzeganiu i traktowaniu obu tych grup przyszłych rodziców na niekorzyść grupy rodziców adopcyjnych. Opisana sytuacja nasuwa pytanie o to, czy rozpoznania Standardów podążają za zmianą demograficzną czy raczej próbują ją kształtować wbrew rzeczywistości społecznej? Nawet jeśli za intencją Standardów leży prymat dobra dziecka – a wiemy, że tak jest w istocie i zgadzamy się z tą wartością – wiek potencjalnych rodziców tego dziecka od lat ulega wzrostowi, zatem ignorowanie opisanego zjawiska i pozostanie przy różnicy wieku 40 lat w konsekwencji grozi ryzykiem szukania rozwiązań na własną rękę w postaci obchodzenia przepisów. W naszym przekonaniu rolą Standardów jest promowanie dobrych praktyk w uzgodnieniu z realiami społecznymi, a nie wbrew tym realiom.

41. Ośrodek adopcyjny dokonuje doboru kandydatów na rodziców adopcyjnych właściwych ze względu na potrzeby dziecka adoptowanego. Dokonując doboru kandydatów na rodziców adopcyjnych, ośrodek w pierwszej kolejności powinien brać pod uwagę małżonków, którzy tworzą środowisko rodzinne najlepsze z punktu widzenia potrzeb dziecka, a dopiero w drugiej kolejności osoby samotne.
Interferuje z zapisem:
52. Kandydatami na rodziców adopcyjnych mogą być osoby mające pełną zdolność do czynności prawnych, korzystające z pełni praw publicznych, posiadający kwalifikacje osobiste, które uzasadniają przekonanie, że będą należycie wywiązywać się z obowiązków rodzicielskich, zabezpieczając tym prawidłowy rozwój dziecka.

Podnosimy, że zgodnie z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym:

Art. 114 [1]. § 1. Przysposobić może osoba mająca pełną zdolność do czynności
prawnych, jeżeli jej kwalifikacje osobiste uzasadniają przekonanie, że będzie
należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego oraz posiada opinię
kwalifikacyjną oraz świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez
ośrodek adopcyjny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie
pieczy zastępczej, chyba że obowiązek ten jej nie dotyczy.

Uznaniowość kryteriów jest problemem, który od dawna sygnalizujemy w pracy z kandydatami na rodziców adopcyjnych i rodzicami adopcyjnymi. Jeśli zgodnie z Ustawą uznajemy za przesłankę kwalifikacji należyte wywiązywanie się z obowiązków rodzicielskich i zabezpieczenie prawidłowego rozwoju dziecka, zaś priorytetem w prawie adopcyjnym jest realizacja dobra dziecka i znalezienie rodzica/ów najlepiej odpowiadających jego konkretnym potrzebom, to ustalanie pierwszeństwa małżeństw wobec osób samotnych wprowadza konflikt między tymi zasadami, ponadto nie jest wspierane literą przywołanego artykułu KRiO. W myśl proponowanych przez Standardy zapisów samotna kandydatka na matkę adopcyjną, która posiada doskonałe kompetencje wychowawcze, społeczne, ekonomiczne i emocjonalne potwierdzone przez pracowników ośrodka w trakcie postępowania kwalifikacyjnego, będzie miała pozycję drugorzędną wobec kandydatów będących małżeństwem, których kompetencje i motywacje mogą być ocenione gorzej, ale tworzą oni związek małżeński, co zgodnie z art. 41 Standardów stanowi wystarczającą przesłankę na rzecz „stworzenia najlepszego środowiska rodzinnego z punktu widzenia potrzeb dziecka”. Pojawia się więc pytanie, jak w tym świetle interpretować przywołany Art. 114 [1]. § 1 KRiO i zasadę realizacji dobra dziecka poprzez znalezienie dla niego rodzica/ów najlepiej odpowiadających jego konkretnym potrzebom, jeśli finalnie fakt tworzenia małżeństwa ma przesądzać o pierwszeństwie oczekiwania w kolejce adopcyjnej?

56. Kandydaci na rodziców adopcyjnych pozostający w związku małżeńskim, powinni legitymować się co najmniej 3-letnim stażem małżeńskim.

Zgodnie z raportem GUS 2015 od kilkunastu lat systematycznie rośnie odsetek urodzeń pozamałżeńskich. Na początku lat 90-tych ze związków pozamałżeńskich rodziło się ok. 6-7% dzieci, zaś w ostatnich latach ich odsetek wzrósł do 20-23%. Rosnący współczynnik dzietności pozamałżeńskiej wynika ze wzrostu liczby rodzin tworzonych przez związki kohabitacyjne. Mając świadomość, iż zgodnie z polskim prawem możliwość adopcji została przewidziana jedynie dla małżeństw i osób samotnych nie postulujemy zmiany Standardów w tym zakresie, ponieważ oznaczałoby to kolizję z Ustawą z 2011 r. i KriO, zwracamy jednak uwagę na istotność tej zmiennej w świetle cytowanego zapisu. Z jego kształtu wynika, iż długość i stabilność związku tworzonego przez dwie osoby przed zawarciem małżeństwa nie ma znaczenia i nie będzie rozpatrywana w procesie kwalifikacji kandydatów, nawet jeśli tworzą oni wieloletni, trwały związek. Doceniamy intencję stojącą za tym zapisem, którą czytamy jako pierwszą próbę uregulowania dotychczasowej dowolności interpretacyjnej „stażu małżeńskiego”, który w praktyce niektórych ośrodków rozciągał się pomiędzy 3 i nawet 7 latami, jednak zwracamy uwagę, że wykluczenie w Standardach przy kwalifikacji informacji o realnym czasie trwania związku nadal pozostaje krzywdzące dla tych kandydatów na rodziców adopcyjnych, których pożycie i wzajemne doświadczenie nie zaczyna się w momencie zawarcia małżeństwa.
Ponownie wskazujemy, że dla większości par decyzja adopcyjna nie jest decyzją pierwszego wyboru, którą staje się jednak podjęcie próby uzyskania ciąży w wyniku leczenia, zatem pary tworzące związek kohabitacyjny i podejmujące wysiłki zostania rodzicami biologicznymi nie mogą jeszcze antycypować ich niepowodzenia. Tym samym starając się o poczęcie, nie legalizują swojego związku, ponieważ nie są w stanie przewidzieć, że w momencie niepowodzenia leczenia i finalnego podjęcia decyzji o adopcji, to właśnie staż małżeński stanie się dla nich jednym z pierwszych kryteriów (dys)kwalifikacji. W zestawieniu z danymi o średnim wieku pierworódek, czasem diagnostyki niepłodności, czasem leczenia niepłodności i czasem przypadającym na proces rozpoznania w sobie gotowości do adopcji, wymaganie trzyletniego stażu małżeńskiego przy wyeliminowaniu brania pod uwagę realnego trwania związku oznacza wydłużenie oczekiwania na samo przystąpienie do procesu kwalifikacji o kolejne trzy lata, które muszą upłynąć od momentu zawarcia małżeństwa. Należy zwrócić uwagę, iż różnica wieku między rodzicem i dzieckiem adoptowanym nadal zgodnie z propozycją Standardów wynosi 40 lat. Taki kształt Standardów będzie – w naszej opinii - nasilać ryzykowne zachowania kandydatów na rodziców adopcyjnych w postaci prób obejścia prawa, co, jak wierzymy, nie jest intencją autorów Standardów. Apelujemy więc o urealnienie zapisów i wzięcie pod uwagę kontekstu demograficznego oraz rzeczywistości społecznej.

Część 2, Etapy procedury adopcyjnej

65.Ośrodek adopcyjny, na każdym etapie procedury adopcyjnej, na pisemny wniosek kandydatów na rodziców adopcyjnych, pisemnie informuje o przyczynach zakończenia procedury adopcyjnej wraz z uzasadnieniem.
66. Ośrodek adopcyjny może w uzasadnionych przypadkach zawiesić procedurę adopcyjną na każdym jej etapie.
Wskazujemy, że w Standardach nie opisano, jaka procedura odwoławcza przysługuje kandydatom na rodziców adopcyjnych w sytuacji zawieszenia procedury adopcyjnej przez ośrodek. Brakuje również uściślenia, kto zweryfikuje “uzasadnienie” danego przypadku zawieszenia procedury adopcyjnej?

77. W przypadku uzyskania przez kandydatów na rodziców adopcyjnych negatywnej
opinii kwalifikacyjnej, procedura adopcyjna w ośrodku adopcyjnym ulega
Zakończeniu.

Ponownie nie wskazano, jaka procedura odwoławcza przysługuje kandydatom na rodziców adopcyjnych w sytuacji uzyskania negatywnej opinii kwalifikacyjnej w ośrodku.

82. Kandydaci na rodziców adopcyjnych po zapoznaniu się z informacjami zawartymi
w Karcie Dziecka mają czas na ocenę i podjęcie decyzji co do możliwości
zaspokojenia indywidualnych potrzeb dziecka.
83. Kandydaci na rodziców adopcyjnych mają prawo do odmowy przyjęcia
zaproponowanego im przez ośrodek doboru dziecka.
84. Komisja Kwalifikacyjna analizuje przyczyny odmowy przez kandydatów
na rodziców adopcyjnych przyjęcia zaproponowanego im przez ośrodek adopcyjny
doboru dziecka i podejmuje decyzję o kontynuacji procedury adopcyjnej
lub o cofnięciu kandydatom kwalifikacji na rodziców adopcyjnych.
85. Decyzję Komisji Kwalifikacyjnej o cofnięciu kandydatom kwalifikacji
na rodziców adopcyjnych poprzedza ich wysłuchanie dotyczące przyczyn odmowy
przyjęcia zaproponowanego przez ośrodek adopcyjny doboru dziecka.

W sytuacji braku zapisów o procedurze odwoławczej od decyzji Komisji Kwalifikacyjnej przysługującej kandydatom na rodziców adopcyjnych, przywołane punkty tworzą sytuację skrajnej asymetrii praw obu stron procesu (tj. kandydatów na rodziców adopcyjnych i pracowników ośrodka adopcyjnego), gdzie skorzystanie z prawa do odmowy adopcji zaproponowanego dziecka zaczyna być obciążone ryzykiem cofnięcia kandydatom kwalifikacji, co nie pokrywa się z postulowaną swobodą podjęcia decyzji adopcyjnej przez kandydatów, która jest decyzją życiową i nie powinna jej towarzyszyć żadna forma pośredniej bądź bezpośredniej presji. Mając na uwadze fakt, iż w wyniku procedury adopcyjnej ma powstać stabilna i bezpieczna rodzina, wywierania presji jest w naszej opinii niepożądane i nieuprawnione. Zgodnie z naszymi doświadczeniami pracy z kandydatami na rodziców adopcyjnych podnosimy, iż sytuacje, w której preferencje kandydatów odnośnie adoptowanego dziecka (np. Dotyczące stanu zdrowia bądź wieku dziecka) są dowolnie interpretowane przez ośrodek adopcyjny (np. Para deklaruje, że jest gotowa adoptować dziecko do lat trzech z niepełnosprawnością ruchową, a proponowane jest jej dziecko pięcioletnie z niepełnosprawnością intelektualną) nie należą do wyjątków w praktyce kandydatów na rodziców adopcyjnych. Tymczasem Standardy nie proponują zapisu, który regulowałby tę kwestię od strony ośrodków adopcyjnych, za to wprowadzają przywołane wyżej zapisy stawiające kandydatów w pozycji osób, których odmowa adoptowania konkretnego dziecka, wobec którego para nie czuje gotowości adopcyjnej, może wiązać się z groźbą dyskwalifikacji z procedury adopcyjnej.

87. Kandydaci na rodziców adopcyjnych mają prawo uzyskania od opiekuna
prawnego/opiekuna faktycznego dziecka szczegółowych informacji na temat
dziecka.

Wskazujemy, iż zapis powinien informować o obowiązku opiekuna prawnego/faktycznego udzielenia szczegółowych informacji na temat dziecka, a nie jedynie o prawie kandydata do uzyskania tych informacji. Uważamy rozkład tych akcentów za istotny. Ponadto wskazujemy na potrzebę dodania w tym punkcie również obowiązku dostarczenia kandydatom informacji dotyczącej ewentualnego istnienia pełnoletniego i nieletniego rodzeństwa dziecka, aby zapewnić spójność z Art. 39 Standardów.

106. Rodzina adopcyjna może utrzymywać kontakt z ważnymi dla dziecka
w okresie przed adopcją osobami, jeżeli jest to zgodne z dobrem dziecka.

Wskazujemy, iż jeżeli priorytetem praktyki adopcyjnej jest realizacja dobra dziecka – a jest nim na mocy Konwencji o prawach dziecka i polskiego prawa – rodzina adopcyjna powinna (a nie „może”) utrzymywać kontakt z ważnymi dla dziecka osobami, o ile jest to zgodne z jego dobrem. Niemniej Standardy nie dostarczają odpowiedzi, po czyjej stronie stoi zrealizowanie tej powinności bądź możliwości w przypadku adopcji pełnej, kiedy rodzice adopcyjni nie posiadają danych dotyczących osób ważnych dla dziecka, a dziecko nie jest w stanie samodzielnie takiej informacji przekazać z uwagi na swój wiek lub stan. Tym samym ten zapis wiąże się z ryzykiem wprowadzenia dobrej praktyki, która pozostanie jedynie na papierze, ponieważ nie przewidziano narzędzi, które mogłyby ją zrealizować ani nie wskazano osób za ten proces odpowiedzialnych, choćby w zakresie udzielenia wsparcia rodzicom adopcyjnym, przekazania im informacji o ważnych dla dziecka osobach i kontaktów do nich, oraz monitorowania bezpieczeństwa oraz dobrostanu rodziny w trakcie tego procesu.

115. Ośrodek adopcyjny, na wniosek kandydatów na rodziców adopcyjnych, wydaje im wyłącznie dokumenty złożone przez nich w trakcie procedury adopcyjnej.

Czemu ma służyć to zawężenie, jeśli dokumentacja kandydatów powstająca w ośrodku dotyczy i zawiera dane wrażliwe na temat kandydatów, a więc trudno byłoby obronić argument, że podmiot, którego dotyczy np. opinia psychologiczna nie ma podstaw do złożenia wniosku o zapoznanie się z jej treścią i otrzymania jej kopii? Pozostajemy świadomi, iż status opinii psychologicznej nie został rozpatrzony na gruncie prawnym w zakresie jednoznacznego uznania jej za dokumentację medyczną, niemniej wspomniana luka nie uzasadnia wykluczenia możliwości wnioskowania o to, co próbuje uczynić zacytowany zapis. Zwracamy uwagę, że omawiany zapis jest kolejnym pogłębiającym asymetrię praw obu stron w procedurze adopcyjnej, gdzie zaufanie kandydatów do procesu kwalifikacji i wynikająca z niego konieczność ujawnienia w jego trakcie najbardziej wrażliwych informacji o własnym życiorysie, zderza się z odebraniem kandydatom praw do kopii dokumentacji bezpośrednio ich dotyczącej. Tym samym prawo do wglądu i przekazywania dokumentów zawierających i przetwarzających ich dane wrażliwe, przysługuje jedynie pracownikom wyznaczonych instytucji, za to pozbawieni są go kandydaci, którzy pozostają przecież podmiotami tych działań. Co więcej wprowadzony zapis uniemożliwia kandydatom odwołanie się od negatywnej (bądź ich zdaniem niekorzystnej) decyzji ośrodka adopcyjnego, ponieważ nie są świadomi treści dokumentacji, na której podstawie pracownicy ośrodka podjęli daną decyzję. Zapis sprzyja utrwaleniu zjawiska nieprzejrzystości w procedurze adopcyjnej.
Pozostajemy w oczekiwaniu na Państwa odpowiedź.

4.2
Twoja ocena: Brak Średnia: 4.2 (5 głosów )