Stanowisko Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Niepłodności wobec Ustawy o Leczeniu Niepłodności

Temat: 
Wiadomości ze świata, prasy itp.

pspn Stanowisko Polskiego Stowarzyszenia Psychologów Niepłodności w sprawie projektu Ustawy o Leczeniu Niepłodności, które zostało 4 maja przekazane Komisji Nadzwyczajne:

Polskie Stowarzyszenie Psychologów Niepłodności (PSPN) zostało założone w roku 2014, przez grupę psychologów zajmujących się na co dzień psychologią niepłodności oraz wspieraniem osób zmagających się z problemem niepłodności. Głównym celem statutowym PSPN jest popularyzowanie, rozwijanie i promowanie psychologii niepłodności jako nauki stosowanej i zawodu psychologa niepłodności.

Poniższa opinia jest efektem wieloletniego doświadczenia psychologów praktykujących w polskich ośrodkach leczenia niepłodności oraz pracujących w obszarze adopcji z osobami cierpiącymi z powodu niezamierzonej bezdzietności. Opiera się ona także o najnowsze rekomendacje ESHRE Psychology and Counselling Guideline Development Group oraz ASRM w zakresie opieki psychologicznej nad pacjentami niepłodnymi korzystającymi z pomocy medycyny wspomaganego rozrodu.

Uwagi ogólne
PSPN pragnie zwrócić uwagę na fakt, iż rządowy projekt ustawy o leczeniu niepłodności (zwany dalej Projektem ustawy) pomija rolę psychologów oraz edukacji, wsparcia, opieki i pomocy psychologicznej pacjentom, kandydatom na dawców, dawcom oraz biorcom w leczeniu niepłodności. Jednocześnie pragniemy zauważyć, iż naszym zdaniem niezbędnym warunkiem do wykonywania zadań przez psychologa w obszarze leczenia niepłodności jest:

  • ukończenie studiów psychologicznych w  szkole wyższej, zakończone uzyskaniem dyplomu z tytułem magistra psychologii,
  • ukończenie minimum 3 letniego szkolenia w zakresie psychoterapii w jednej ze szkół akceptowanych przez NFZ
  • warunkiem koniecznym do wykonywania psychologicznego świadczenia zdrowotnego jest także co najmniej roczny staż pracy psychologa w placówce świadczącej usługi zdrowotne najlepiej w zakresie leczenia niepłodności pod nadzorem wykwalifikowanego psychologa.
 
Z żalem stwierdzamy, iż Projekt ustawy redukuje pomoc udzielaną w polskich ośrodkach leczenia niepłodności do modelu biomedycznego i nie propaguje założeń medycyny holistycznej, która zgodnie z rekomendacjami ESHRE „Routine and psychosocial care in infertility and medically assisted reproduction” stanowi najskuteczniejszą formę pomocy pacjentom cierpiącym z powodu niepłodności. Pragniemy przekazać swoje uwagi do Projektu ustawy w celu jego wzbogacenia o ważne aspekty pomocy pacjentom niepłodnym oraz uniknięcia ewentualnych trudności wynikających z pominięcia sfery funkcjonowania psychicznego w procesie leczenia niepłodności.

Art. 6
„Poradnictwo medyczne, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, obejmuje w szczególności przekazywanie pacjentom informacji na temat płodności, fizjologii rozrodu, warunków, jakie muszą być zachowane dla urodzenia zdrowego dziecka, i właściwych zachowań prekoncepcyjnych.”

Komentarz:
Cytowany paragraf budzi nasz niepokój, ponieważ może sugerować, iż poradnictwo w obszarze medycyny wspomaganego rozrodu jest zarezerwowane wyłącznie dla działań medycznych, z pominięciem sfery funkcjonowania psychicznego pacjentów. Tymczasem zdrowie definiowane przez WHO jako: „nie tylko całkowity brak choroby, czy kalectwa, ale także stan pełnego, fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu (dobrego samopoczucia).”, wymaga od nas troski także o stan emocjonalny pacjentów leczonych z powodu niepłodności i sugeruje, iż w obszarze medycyny rozrodu wspomaganego rola psychiki oraz pomocy psychologicznej jest nie do pominięcia.

Art. 7
„Diagnozowanie przyczyn niepłodności, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, obejmuje postępowanie diagnostyczne mające na celu pełną ocenę stanu zdrowia pacjentów i określenie wpływu stwierdzonych chorób na płodność, z uwzględnieniem psychologicznych uwarunkowań niepłodności.”

Komentarz:
Pragniemy zwrócić uwagę na fakt, iż sugerowana pełna diagnoza stanu zdrowia pacjentów powinna obejmować także ocenę ich stanu zdrowia emocjonalnego, a co za tym idzie, w procesie diagnozy ważną rolę pełnić powinien psycholog, jako specjalista mogący ją przeprowadzić. Jednocześnie nasze zaniepokojenie budzi sugestia, jakoby istniały psychologiczne uwarunkowania niepłodności, co nie jest zgodne ze współczesną wiedzą psychologiczną. Badania Wischmanna (T.H. Wischmann „Psychogenic Infertility – myths and facts”, Journal of Assisted Reproduction and Genetics, 2002, 20, 485-494), Van Balena (F. Van Balen, M. Inhorn “Interpreting infertility: A View from the social sciences, Infertility around the globe: New thinking of childlessness, gender and reproductive technologies, Berkeley, California Press 2002), potwierdzone przez Eleonorę Bielawską-Batorowicz (E. Bielawska-Batorowicz “Psychologiczne aspekty prokreacji”, Katowice, Wyd. Śląsk 2006) mówią o braku dowodów na istnienie związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy procesami psychologicznymi a niepłodnością, sugerując jednocześnie istnienie modelu cyklicznego niepłodności, który w wersji rozszerzonej mówi o tym, iż niepłodność jest efektem działania czynników biologicznych, ale przy tym ograniczenia oraz problemy psychiczne będące skutkiem jej zdiagnozowania, doświadczania i leczenia niepłodności mogą modyfikować szanse pary na rodzicielstwo (B.Dolińska „Bezdzietność, perspektywa społeczno-kulturowa” Smak Słowa, Sopot 2014)

Art. 10
„Zabezpieczenie płodności na przyszłość, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 6, obejmuje działania medyczne podejmowane w celu zabezpieczenia zdolności płodzenia w przypadku niebezpieczeństwa utraty albo istotnego upośledzenia zdolności płodzenia na skutek choroby, urazu lub leczenia.”

Komentarz:
Zabezpieczenie płodności to działanie medyczne, któremu podlegają także osoby małoletnie oraz pacjenci w szczególnie trudnej sytuacji życiowej (np. dziewczęta z Zespołem Turnera, nastoletni chłopcy z wykrytymi nowotworami jąder) w tym osoby w sytuacji przewlekłego stresu związanego z leczeniem choroby nowotworowej. W przypadku tych grup pacjentów zapewnienie opieki i wsparcia psychologicznego wydaje się szczególnie ważne. Dlatego pragniemy wyrazić nasze zaniepokojenie z powodu braku uwzględnienia pomocy psychologicznej w planowanych na rzecz pacjentów działaniach zmierzających w kierunku zabezpieczenia płodności.

Art.11.3. pkt. 1, 3, 4
„1) edukację w zakresie stylu życia chroniącego potencjał rozrodczy człowieka i zwiększającego szanse urodzenia zdrowego dziecka oraz celowości opieki prekoncepcyjnej;
(…)
3) zapewnienie dostępu do informacji na temat czynników mających wpływ na potencjał rozrodczy człowieka;
4) uwzględnianie problematyki zdrowia rozrodczego w opiece zdrowotnej, w szczególności w odniesieniu do osób chorych przewlekle i niepełnosprawnych.”

Komentarz:
W wymienionych działaniach mających na celu ochronę i promocję zdrowia prokreacyjnego niezwykle ważne jest uwzględnienie roli czynników psychicznych, zarówno na poziomie edukacji w zakresie zdrowia psychicznego i jego powiązań z procesem prokreacji, jak i dostarczania informacji zgodnych z wynikami badań psychologicznych w tej dziedzinie, dlatego pozwalamy sobie zasugerować konieczność włączenia w sugerowane działania psychologów jako specjalistów.

Art.14.pkt.5
„5) zakres prowadzonej działalności dydaktycznej i badawczej w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, w tym wdrażaniem nowych technologii medycznych oraz metod diagnozowania i leczenia niepłodności.”

Komentarz:
Z żalem odnotowujemy, iż informacja o zakresie działalności placówki nie zawiera danych na temat jej współpracy z psychologiem, jako specjalistą biorącym udział w procesie diagnostycznym, leczniczym, oraz działaniach badawczych i edukacyjnych prowadzonych na terenie placówki.

Art. 18.1.pkt.5
„5) istnieją przeciwwskazania medyczne do zastosowania komórek rozrodczych pobranych od dawcy;”

Komentarz:
Pragniemy wyrazić zaniepokojenie faktem pominięcia roli zmiennych innych niż przeciwwskazania medyczne, w tym czynników związanych z funkcjonowaniem psychicznym człowieka, w procesie zastosowania komórek rozrodczych pobranych od dawcy w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji.

Art. 22.1. pkt.3
„3) istnieją przeciwwskazania medyczne do przeniesienia zarodków do organizmu biorczyni.”

Komentarz:
Pragniemy wyrazić zaniepokojenie faktem pominięcia roli zmiennych innych niż przeciwwskazania medyczne w tym czynników psychologicznych, w procesie przeniesienia zarodków przekazanych w celu dawstwa.

Art. 26.1
„1. Stosowanie preimplantacyjnej diagnostyki genetycznej w ramach procedury medycznie wspomaganej prokreacji jest dozwolone wyłącznie ze wskazań medycznych i poprzedza się tę diagnostykę poradnictwem genetycznym w ramach poradnictwa medycznego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1.”

Komentarz:
Sytuacja, w której konieczne jest przeprowadzenie u pary diagnostyki preimplantacyjnej jest zawsze sytuacją silnie stresującą i jako taka wymaga naszym zdaniem wsparcia i opieki psychologicznej, a co za tym idzie włączenia psychologa w proces diagnostyczny.

Art. 30.1. pkt. 2
„2) medyczną zasadność pobrania komórek rozrodczych od określonego dawcy i zastosowania ich w celu dawstwa innego niż partnerskie ustala lekarz na podstawie aktualnego stanu wiedzy medycznej;”

Art.31.1.pkt.4a
„4) kandydat na dawcę przed wyrażeniem zgody:
a) został w sposób zrozumiały i szczegółowy poinformowany przez przygotowaną do tego osobę o rodzaju zabiegu, jego celu i charakterze, przeprowadzanych dla jego wykonania badaniach laboratoryjnych oraz prawie do uzyskania wyników tych badań, sposobie gromadzenia i ochrony danych osobowych kandydata na dawcę, tajemnicy lekarskiej, ryzyku związanym z zabiegiem pobrania komórek rozrodczych, o dających się przewidzieć następstwach dla jego stanu zdrowia w przyszłości, środkach bezpieczeństwa prowadzących do ochrony danych dawcy oraz o możliwości zastosowania pobranych od niego komórek rozrodczych w przyszłości w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji,”

Komentarz:
Nasz niepokój budzi pominięcie w procesie ustalania zasadności pobrania komórek od dawcy dokonywanej przez specjalistę oceny psychologicznej, w tym m. in. stabilności motywacji kandydata, jego stanu emocjonalnego oraz świadomości konsekwencji decyzji dla jego przyszłego życia. W przypadku kandydatów na dawców, którzy nie są pacjentami, ocena taka powinna mieć naszym zdaniem charakter kwalifikacji.
Pomoc psychologiczna w zakresie dawstwa dotyczyć powinna w szczególności małoletnich kandydatów na dawców, którzy mogą podlegać temu procesowi w celu zabezpieczenia ich płodności na przyszłość.
Pragniemy także zwrócić uwagę na fakt, iż zarówno wytyczne ESHRE Guidelines for Counselling in Infertility 2001, jak i wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu ASRM, Recommendations for gamete and embryo donation: a commitee opinion 2012, zalecają objęcie psychologicznym doradztwem i ewaluacją wszystkich kandydatów na dawców nasienia w dawstwie niepartnerskim.

Art. 35
„Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:
1) sposób orzekania o stanie zdrowia kandydata na dawcę komórek rozrodczych w celu dawstwa partnerskiego i dawstwa innego niż partnerskie oraz o stanie zdrowia biorczyni komórek rozrodczych i zarodków,
2) wykaz badań lekarskich i laboratoryjnych, jakim powinni podlegać kandydat na dawcę komórek rozrodczych w celu dawstwa partnerskiego i dawstwa innego niż partnerskie, z uwzględnieniem również dawstwa do bezpośredniego użycia, oraz w celu zabezpieczenia płodzenia na przyszłość, oraz biorczyni komórek rozrodczych i zarodków,
3) szczegółowe warunki pobierania komórek rozrodczych w celu zastosowania w procedurze medycznie wspomaganej prokreacji
– mając na uwadze bezpieczeństwo zdrowotne dawców, biorczyń oraz dzieci urodzonych w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji.”

Komentarz:
Nasz głęboki niepokój budzi fakt, iż w procesie dawstwa gamet i zarodków uwzględnia się jedynie bezpieczeństwo zdrowotne zainteresowanych stron, które obejmuje także zgodnie z definicją WHO także zdrowie psychiczne, bez uwzględnienia konieczności udzielania opieki i wsparcia psychologicznego. Pominięte zostają również prawa dzieci urodzonych dzięki procedurom medycznie wspomaganej prokreacji mimo iż Projekt ustawy powołuje się na nie w Artykule 4. Postulujemy zatem dopuszczenie możliwości niepartnerskiego dawstwa dwuścieżkowego (ang. double track donation), dzięki czemu dawcy i dawczynie mogliby sami decydować w momencie przekazywana swoich gamet lub zarodków, czy ich identyfikujące dane zostaną udostępnione ewentualnemu przyszłemu potomstwu po osiągnięciu przez nie pełnoletniości. Ta droga jest już dostępna dla pacjentów leczących się w polskich ośrodkach leczenia niepłodności dzięki możliwości korzystania z zagranicznych banków nasienia, oferujących od dawna taką możliwość dzięki istnieniu w tych krajach zarówno dawstwa anonimowego, jak i jawnego. Możliwość poznania danych dawców jest także podnoszona zarówno przez organizacje pacjenckie, jak i sądy, przyznające coraz częściej dorosłym dzieciom poczętym dzięki dawstwu prawo do poznania tych danych. Istnienie dawstwa dwuścieżkowego jako najlepszego rozwiązania godzącego interesy wszystkich stron procesu: prawo rodziców (biorców) do niezależności, prawo do prywatności dawcy oraz prawo dziecka do poznania swojego pochodzenia i tożsamości genetycznej postuluje także zespół ekspertów ESHRE w dokumencie „Gamete and Embryo Donation. Task Force on Ethics and Law 2002” .

Art. 38.1
„2. Osoba urodzona w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji, w wyniku dawstwa innego niż partnerskie komórek rozrodczych lub dawstwa zarodka, ma prawo zapoznać się z informacjami dotyczącymi osoby dawcy wymienionymi w art. 37 ust. 2 pkt 2 i 3, po osiągnięciu pełnoletności.”

Komentarz:
Pragniemy wyrazić swoje zadowolenie z faktu powstania Rejestru dawców komórek rozrodczych i zarodków. Jednocześnie warte odnotowania jest, iż z dostępnych w Rejestrze informacji dzieci urodzone dzięki dawstwu i procedurom medycznie wspomaganej prokreacji po osiągnięciu pełnoletniości uzyskają dostęp jedynie do najbardziej podstawowych informacji na temat dawców, jakimi są rok i miejsce ich urodzenia oraz wyniki podstawowych badań lekarskich. Zgodnie z wiedzą przedmiotową jest to niewystarczające dla osób, które przyszły na świat dzięki adopcji (dawstwo niepartnerskie zwane jest również adopcją prenatalną) i uniemożliwia tym osobom zdobycie wiedzy o swojej tożsamości i historii genetycznej (E.Czyż, „Wokół praw dziecka, część I”, Warszawa 1993.)

Art.50.4
„4. Podnoszenie kwalifikacji, o którym mowa w ust. 3, powinno obejmować w szczególności:
1) aspekty etyczne;
2) aspekty prawne;
3) aspekty organizacyjne;
(…)”

Komentarz:

Zgodnie z wiedzą przedmiotową, podnoszenie kwalifikacji przez osoby zatrudnione w ośrodku medycznie wspomaganej prokreacji oraz banku komórek rozrodczych powinno obejmować także aspekty psychologiczne pracy z pacjentami.

Art.54.1
„3. Do zakresu zadań osoby odpowiedzialnej za jakość w ośrodku należy:
zapewnienie przestrzegania: (…)”

Komentarz:

Wart podkreślenia jest fakt, iż osoba odpowiedzialna za jakość w Ośrodku powinna dbać także o przestrzeganie wymogów dotyczących objęcia pacjentów, w tym dawców i biorców gamet oraz zarodków diagnostyką, opieką i wsparciem psychologicznym.

Art.72
Pragniemy wyrazić głęboki żal z powodu nieuwzględnienia pośród licznych specjalistów przewidzianych w składzie Rady do spraw Leczenia Niepłodności obecności psychologa jako specjalisty pracującego na co dzień z osobami niepłodnymi leczonymi w ośrodkach wspomaganej prokreacji. Wyrażamy nadzieję, iż nasza obecność w składzie Rady wzbogaciłaby jej prace o aspekty niezwykle ważne dla leczenia i dobrostanu osób zmagających się z niezamierzoną bezdzietnością.

0
Twoja ocena: Brak