Specjalistyczny Ośrodek Ginekologii, Położnictwa i Leczenia Niepłodności GRAVIDA

Istnieje od 1999 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2011
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Dane placówki

pin

Adres:

ul. Armii Krajowej 21
09-410 Płock

phone

Telefon:

24 366 51 55

24 266 89 42

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Gravida Płock
Data przeprowadzonego monitoringu 20.03.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE





1. Podstawowe informacje o Ośrodku



Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego
Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki
do ESHRE od 2011 roku  oraz ma wdrożony system zarządzania
jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i
uczestniczy w szkoleniach ESHRE. Ośrodek zadeklarował znajomość
„Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych
przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w
ramach umowy z NFZ.



2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w budynku, w którym swoją siedzibę mają również inne
instytucje (gabinet stomatologiczny i solarium). Wejście do Ośrodka
jest dobrze oznakowane. Z uwagi na to, iż Ośrodek znajduje się na
osiedlu mieszkalnym może być problem z miejscami parkingowymi (brak
wydzielonego miejsca dla osób niepełnosprawnych). Ośrodek zajmuje dwa
piętra: na pierwszym piętrze mieści się część  laboratoryjna,
pokój do oddawania nasienia oraz sala zabiegowa i pokój wypoczynkowy;
na drugim -  gabinety i rejestracja. W Ośrodku znajduje się winda,
więc również pacjenci z ograniczeniami ruchu mają dostęp do obu
kondygnacji. Rejestracja mieści się bezpośrednio przy wejściu do
Ośrodka. Pacjenci oczekujący na wizytę mają bezpłatny dostęp do wody
oraz gorących napojów. Na stolikach wyłożona jest prasa oraz ulotki
medyczne. W poczekalni znajdują się wyłącznie krzesła, być może dobrym
pomysłem byłoby ustawienie foteli, bądź niewielkich kanap. Pacjentom
udostępniono jedną toaletę przystosowaną również dla potrzeb osób
niepełnosprawnych. Poczekalnia oraz toaleta są czyste, w toalecie jest
dostęp do ciepłej i zimnej wody, ręczników i papieru toaletowego oraz
mydła.



Sytuacja badawcza



Część rozmów z personelem i pacjentami odbywała się w „sali
konferencyjnej”, w której umieszczono tablicę z zaplanowanymi zabiegami
(nazwisko pacjentki, data, rodzaj zabiegu, lekarz wykonujący itp.).
Dane nie były w żaden sposób zasłonięte. Podczas naszego monitoringu w
gabinecie położnych odbywały się badania KTG. Sprzęt ustawiony był na
taką głośność, aby położna słyszała ton serca płodu, co jest oczywiście
zrozumiałe. Siłą rzeczy jednak słyszały go również wszystkie pacjentki
przebywające w rejestracji (co może być bardzo niekomfortowe dla
pacjentów leczących niepłodność, którzy często mogą być również po
poronieniach). Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, zostały wcześniej
poproszone przez personel o rozmowę z nami.



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta



Strona WWW



Ośrodek prowadzi stronę internetową, która jest podstawowym narzędziem
informacyjnym o ofercie Ośrodka. W opinii pacjentów strona jest
przejrzysta: „strona jest czytelna, mało szumu informacyjnego” (cytat
pacjent).

W samym Ośrodku nie ma tablicy z lekarzami przyjmującymi pacjentów,
więc również w tym zakresie źródłem informacji może być tylko strona
WWW lub rozmowa z rejestracją. Oferta Ośrodka opisana jest na stronie
dość szczegółowo. Przy opisie poszczególnych badań/zabiegów znajdują
się informacje o ich przebiegu, sposobie przygotowania do nich i
skutkach ubocznych. Informacje takie pacjenci dostają również w formie
pisemnej od lekarza (są one integralną częścią zgód na
zabiegi/badania/procedury).

Jak wspomniano, na stronie WWW Ośrodka znajduje się spis specjalistów
zatrudnionych w Ośrodku w podziale na grupy personelu: lekarze,
pielęgniarki/położne, embriolodzy, pracownicy laboratorium, pracownicy
rejestracji. Nie wszyscy pracownicy mają zdjęcia. Brakuje również
informacji o kwalifikacjach kadry i ich biogramów (z wyjątkiem części
lekarzy). Uwagę zwraca zakładka „dokumenty do pobrania”- można tam
znaleźć wzory dokumentacji proponowanej przez Ośrodek pacjentkom, co
należy uznać za bardzo dobrą praktykę. Innym dobrym rozwiązaniem jest
opisanie pierwszej wizyty w Ośrodku, jednak warto byłoby poszerzyć ten
opis o wymagane/sugerowane wyniki badań, które lekarz mógłby podczas
wizyty odpowiednio zweryfikować. Dzięki temu pacjenci mieszkający poza
Płockiem byliby lepiej przygotowani do wizyty. Zwróciłyśmy również
uwagę na zamieszczone przez Ośrodek porównanie programu refundacyjnego
i programu komercyjnego dostępnego w Ośrodku (porównanie przeprowadzono
za pomocą czytelnej tabeli). Wśród opisu pojawiła się informacja, iż w
przypadku programu rządowego nadliczbowe komórki jajowe mogą zostać
jedynie zniszczone lub oddane innej parze w przeciwieństwie do
możliwości oferowanej przez Ośrodek, gdzie decyduje para. Zwracamy
uwagę, iż informacja jest niepełna: pacjenci uczestniczący w programie
rządowym mogą zdeponować swoje komórki jajowe dla  samych siebie,
zniszczyć lub oddać innym parom, a więc mają te same możliwości, co
pacjenci podchodzący do IVF w ramach procedury komercyjnej.

 

Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:



Lekarze pracujący w Ośrodku podają swoje numery telefonów pacjentom i
są z nimi w stałym kontakcie - nie jest to wynikiem przyjętej
procedury, ale indywidualnej praktyki lekarzy. Pacjenci mają także
kontakt z Ośrodkiem poprzez numer telefonu do położnej i embriologa. W
rozmowach z personelem i pacjentami potwierdziłyśmy, iż każda pacjentka
otrzymała numer telefoniczny do położnej (dostępny również poza
godzinami pracy, m.in. na wypadek sytuacji nagłych), a większość
również numer telefonu komórkowego lekarza. Pacjentki deklarowały, że
telefony były odbierane i kontakt był stały w miarę ich potrzeb. Wydaje
się, że pacjentkom zapewnia się kontakt z lekarzem/pracownikami Ośrodka
w największym możliwym stopniu. Wypowiedź lekarza: “Zasada jest taka,
że od 8.00-9.00 do 20.00 jest telefon bezpośredni do ośrodka. W
weekendy i poza godzinami pracy pacjentki otrzymują numer do położnej.
Poza tym ja daję też swój numer i mogą dzwonić”. Zatem pomimo braku
formalnej linii dyżurnej należy przyjąć, iż Ośrodek realizuje
całodobowy kontakt dla pacjentów zgodnie z Pacjenckimi Standardami w
leczeniu niepłodności.



Jeśli idzie o materiały informacyjne dostępne w Ośrodku:



W samym Ośrodku nie są dostępne materiały edukacyjne. Wszystkie
informacje w formie pisemnej przekazywane są pacjentom przez lekarza
prowadzącego w opracowanych formularzach informacyjnych, które
zawierają jednocześnie zgody na przeprowadzenie proponowanego leczenia.
Wszystkie informacje udzielane są tylko przez lekarza prowadzącego i
położną, która odgrywa również znaczącą rolę w kontaktach z pacjentami.
W poczekalni można znaleźć materiały reklamowe i czasopisma, nie
wykłada się natomiast materiałów edukacyjnych z zakresu niepłodności, w
tym publikacji, poradników dotyczących leczenia niepłodności czy
adopcji. Również lekarze, jak wynika z rozmowy z lekarzem i
pacjentkami,  nie polecają swoim pacjentom  publikacji
tematycznych.  Wszelkich szczegółowych informacji udziela lekarz
podczas wizyty. Źródłem wiedzy, wielokrotnie wymienianym przez
pacjentki w rozmowach z nami, są również położne:  “Przekazuję
informacje o zabiegach, powikłaniach, znieczuleniu, laparoskopii,
histeroskopii.  Pacjentki pytają “pani Małgosiu, a co to jest ta
histeroskopia?” (cytat położna). Rola personelu położniczego również w
kontekście informacji udzielanych pacjentom i współpracy z personelem
medycznym została opisana szerzej w rozdziale poświęconym opisowi
wizyty lekarskiej.



Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 



Na stronie internetowej znajduje się cennik. Wydaje się być kompletny,
brakuje w nim jednak informacji o koszcie procedury IVF z komórką
dawczyni oraz informacji o koszcie procedury adopcji zarodka. W trakcie
wywiadów z pacjentami i personelem dowiedziałyśmy się, iż w Ośrodku nie
ma centralnego systemu płatności za wizyty. Nie było dla nas jasne,
dlaczego nie ma możliwości uiszczania opłaty w rejestracji, tylko:
„każdy lekarz dysponuje swoją kasą” (cytat: rejestracja) – i sam
pobiera płatność. Pacjenci również w wywiadach zgłaszali, że nie zawsze
otrzymywali paragon czy rachunek. Być może dla niektórych pacjentów
taka sytuacja może wiązać się z dyskomfortem (wydaje się, że pacjentom
łatwiej jest o płatnościach rozmawiać z pracownikami recepcji niż z
lekarzem). Pracownicy Ośrodka, na pytanie dotyczące możliwości
uiszczania płatności za pośrednictwem przelewów przekazali nam, że taka
możliwość jest, jednak: „to wszystko załatwia się z lekarzem”. Tym
samym należy stwierdzić, że dobrym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie
przejrzystych zasad płatności.



Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:



Ośrodek na swojej stronie przekazuje ogólne informacje na temat
skuteczności proponowanych metod leczenia niepłodności. Wskaźniki ciąż
zostały przedstawione w odniesieniu do transferów świeżych i
kriotransferów w podziale na ciąże biochemiczne i kliniczne, jednak nie
udostępniono informacji, czy liczono ciąże na transfer, na procedurę
czy na pacjentkę. Brakuje również informacji, czy podane dane odnoszą
się do wszystkich rodzajów zapłodnienia pozaustrojowego, czy może
jedynie do IVF z własnymi gametami pacjentów.  Pacjenci podczas
wywiadów deklarowali jednak, że lekarz prowadzący przedstawiał ustnie
informacje o skuteczności danego zabiegu.



Jeśli idzie o politykę SET (transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:



Zgodnie z informacjami uzyskanymi od personelu pacjenci są informowani
o zaleceniach ESHRE w zakresie i ryzyku związanym z ciążami
wielopłodowymi: „Do 35 roku życia przyjęliśmy zasadę, że transferujemy
SET” (cytat lekarz). Pacjentki potwierdziły, iż ta kwestia została z
nimi omówiona przez lekarza.


4. Program refundacyjny



Ośrodek nie jest realizatorem programu refundacyjnego.


5. Rejestracja wizyty


Na wizytę w Ośrodku można się umówić telefonicznie bądź osobiście, nie
ma możliwości umawiania się na wizyty przez Internet. Na pierwszą
wizytę pacjenci czekają do 1,5 tygodnia (źródło: rejestracja i
pacjenci). W rejestracji pracują – w zależności od dnia i pory – dwie
lub trzy osoby. Personel zwraca się do pacjentów w sposób dyskretny i
życzliwy, stosując formę „Pan, Pani” -  potwierdzają to wszystkie
wywiady z pacjentami. Obserwacje bezpośrednie oraz rozmowy z pacjentami
wskazały, iż pacjenci nie zawsze otrzymują pokwitowanie płatności.



Rejestracja znajduje się bezpośrednio przy wejściu do Ośrodka, w
centrum średnich rozmiarów poczekalni. Wydaje się, że wielkość
poczekalni zaspokaja potrzeby pacjentów Ośrodka. Sama rejestracja nie
jest w żadnej sposób odizolowana od reszty poczekalni, co sprawia, że
pacjenci mogą czuć dyskomfort i co bywało podnoszone przez niektórych
pacjentów: „Poczekalnia jest zbyt
mała i nie ma komfortu, czasem potrzebne jest miejsce odosobnienia, np.
do popłakania albo zjedzenia czegoś, a tak wszyscy wszystko słyszą "to
ten pan przyszedł badać nasienie"
(cytat pacjentka). Jak
wspomniano w poprzedniej części, w poczekalni nie ma tablicy z
nazwiskami oraz godzinami przyjęć lekarzy pracujących w Ośrodku, więc
wiedzę na ten temat pacjenci mogą czerpać jedynie ze strony WWW lub z
rejestracji. Zwróciłyśmy uwagę na relację jednej z pacjentek, która
opowiedziała nam, iż zdarzyło się, że lekarz endokrynolog nie
przyjechał na wizytę i nie powiadomił o tym Ośrodka. Nie byłyśmy w
stanie zweryfikować, czy faktycznie była to szczególna sytuacja –
jednorazowa, czy takich przypadków zdarza się więcej.



Pracownicy rejestracji nie uczestniczą w szkoleniach dotyczących
umiejętności miękkich, ale w trakcie wywiadów przyznawali, że byliby
zainteresowani: “Zdarza mi się, jak
lekarz wyjeżdża na sympozjum, to ja mogę wyjeżdżać z nim”, “korzystamy
z konferencji z portali medycznych”, “psycholodzy przychodzą dla
pacjentek, nie dla nas, ale ja mogę się spotkać z naszym psychologiem”
(cytaty: personel).


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty



Lekarze Ośrodka deklarują, iż przestrzegają algorytmów
diagnostyczno-terapeutycznych PTMR i PTG. Ośrodek nie ma przyjętego i
stosowanego przez lekarzy schematu  prowadzenia pierwszej i 
każdej kolejnej wizyty informacyjnej, są to indywidualne zwyczaje
lekarzy. Wszystkie pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy potwierdziły, że
informacje udzielane podczas wizyty są kompleksowe – omawia się plan
leczenia, proponowane badania i zabiegi: „lekarz sam pytał pod koniec wizyty, czy coś jest niejasne”, “jak coś zapomniałam, to po przyjściu do domu dzwoniłam”
(cytaty pacjentki). Lekarz w czasie wywiadu podkreślał kilkukrotnie, że
jest zwolennikiem, aby na wizytę pacjentki nie przychodziły same, aby
ktoś im towarzyszył, również z uwagi na to, że informacje wówczas
otrzymują dwie osoby. Potwierdzili to także pacjenci: „Obligatoryjnie na pierwszą wizytę musieliśmy przyjść razem” (cytat pacjent).



Wszystkie ankietowane pacjentki dysponowały prywatnym numerem telefonu
do położnej, z którego mogły korzystać w każdej chwili.  Dobrą
praktyką stosowaną w Ośrodku i potwierdzoną przez wszystkich
rozmówców-pacjentów jest otoczenie pacjentki opieką w równym
stopniu  przez lekarza, jak i przez położną. Wymaga zauważenia, że
lekarz i położna ściśle ze sobą współpracują. Każda wizyta u lekarza
jest poprzedzona spotkaniem z położną, która przeprowadza wstępny
wywiad. Po wizycie lekarskiej pacjentka ponownie wraca do położnej. Tak
funkcjonujący system obsługi pacjentów ma wiele zalet, przede wszystkim
jednak daje pacjentce kilka okazji do tego, aby zadać nurtujące ją
pytania czy wyjaśnić wątpliwości. Bardzo pozytywne wrażenie wywarła na
nas praktyka stosowana przez jednego z lekarzy w zakresie pomocy
psychologicznej. W czasie wywiadu lekarz przyznał, że jeśli widzi, że
pacjentka wymaga pomocy ze strony psychologa, natomiast nie udaje mu
się jej przekonać – odnotowuje w dokumentacji przekazywanej
położnej,  aby jeszcze raz spróbowała porozmawiać z pacjentką na
ten temat. W wywiadach przeprowadzonych z pacjentkami potwierdzała się
ogromna rola położnej w kontakcie z pacjentami, pacjentki w wywiadach
podkreślały wielokrotnie: „pani Małgosia wszystko wyjaśniła”, „pani Małgosia – super”.
Z rozmów z położną wynikało, że pacjentki są w Ośrodku zawsze
zaopiekowane i szczególną uwagę poświęca się temu, aby opuszczały
Ośrodek w stanie dobrym: “Nie wypuszczamy szlochającej pacjentki”.



Żaden z pacjentów, z którymi miałyśmy okazję rozmawiać, nie zgłaszał
zastrzeżeń, co do zakresu informacji na temat swojego stanu zdrowia
przekazywanych mu przez lekarza. Pacjentki pytane o czas trwania
pierwszej wizyty tzw. informacyjnej podawały różne wartości: od 40
minut do 1 godziny. Potwierdził to także lekarz, według deklaracji
którego wizyta trwa tyle, ile potrzebuje tego pacjentka: “nie
ma czasu limitu wizyty, ale zwykle 30 minut - 40 minut”, “Pacjentka ma
możliwość zadawania pytań”, “dopóki pacjentka ma pytania musi być w
gabinecie”.




Dobrą praktyką jest proszenie przez lekarza pacjentek o przygotowanie sobie jeszcze przed wizytą pytań i wątpliwości na kartce: “Proszę pacjentkę, żeby sobie wypisała pytania”.



Ankietowani pacjenci przekazywali, iż nie mieli problemów ze
zrozumieniem języka lekarza. Zgodnie deklarowali, że lekarz zwraca się
do nich z szacunkiem, stosując formę grzecznościową „Pani, Pan”.


7. Opieka nad mężczyzną



W Ośrodku znajduje się jeden pokój do oddawania nasienia. Jest
usytuowany dyskretnie, na innym piętrze niż rejestracja, główna
poczekalnia i gabinety lekarskie (na tym samym piętrze jest też sala
zabiegowa i pomieszczenie wypoczynkowe). Dzięki temu, że znajduje się w
ramach części laboratoryjnej, inni pacjenci nie mogą obserwować, gdzie
udaje się pacjent. Zapewnia to pacjentom udającym się na badanie
nasienia całkowitą dyskrecję.



W trakcie monitoringu stwierdziłyśmy, iż pokój do oddawania nasienia
jest czysty, wyremontowany, z dostępem do umywalki (ciepła i zimna
woda, mydło, ręczniki papierowe), bez dostępu do toalety. Pokój
jednocześnie jest bardzo niewielki, więc przebywanie w nim pacjenta
wraz z partnerką może nie być dostatecznie komfortowe.  Należy
jednocześnie zauważyć, że w trakcie wywiadu lekarz przyznał, że nie
informuje zwyczajowo pacjenta o tym, że może wejść do pokoju z
partnerką (tylko jeśli pacjent sam o to zapyta). Oświetlenie w pokoju
jest dość jaskrawe, co zwróciło naszą uwagę – wydaje się, iż w
pomieszczeniu przeznaczonym do oddawania nasienia warto by zapewnić
pacjentom łagodniejsze lub regulowane oświetlenie. Wszyscy pacjenci, z
którymi rozmawiałyśmy przekazali, iż wywoływanie ich na badanie
nasienia odbywało się poprzez formę „Pan + nazwisko”, co nie wydaje się
być najszczęśliwszym rozwiązaniem z uwagi na odczuwaną przez wielu
pacjentów potrzebę zachowania dyskrecji i anonimowości.



Ośrodek ma przyjętą i stosowaną przez personel procedurę dotyczącą
pacjentów oddających nasienie - pacjent przychodzi do rejestracji,
rejestratorka wypełnia skierowanie na badania. Próbkę z nasieniem
pacjenci zostawiają w pokoju, skąd zabiera ją osoba z laboratorium
(pacjent wykorzystuje dzwonek w celu powiadomienia embriologa). Schemat
ten potwierdzają zarówno wywiady z personelem jak i z pacjentami.



W Ośrodku nie są dostępne bezpłatne, specjalne prezerwatywy bez środka
plemnikobójczego do oddawania nasienia, więc nie ma możliwości oddania
nasienia alternatywnym sposobem (w trakcie stosunku poza Ośrodkiem).
Jednakże lekarz, z którym rozmawiałyśmy, deklarował, że informuje
pacjentów, którzy z różnych powodów nie chcą lub nie mogą oddać
nasienia w Ośrodku o możliwości oddania nasienia w domu, co znalazło
również potwierdzenie w wywiadzie z jedną z pacjentek, której mąż
skorzystał z tej możliwości. Inne pary wprawdzie z takiej możliwości
nie skorzystały, jednak poinformowały nas, że również otrzymały od
lekarza taką informację. Jednocześnie lekarz zaznaczył w swojej
wypowiedzi, że nie jest zwolennikiem tego sposobu: “jesteśmy zwolennikami oddawania na miejscu”, “zdarzały się sytuacje – że pacjenci oddawali nie swoje nasienie”.



Za dobrą praktykę należy uznać przyjęty w Ośrodku zwyczaj, że płatność
za badanie nasienia ma miejsce dopiero po wizycie – dzięki temu
pacjenci nie są narażani na dodatkowy stres.


8. Opieka nad kobietą



W Ośrodku znajdują się dwa gabinety ginekologiczne, do każdego przylega
łazienka wyposażona w bidet, co jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra
Zdrowia w tym zakresie. Pacjentki przygotowują się do badania właśnie w
łazienkach przynależących do gabinetów. W samym gabinecie fotel
ginekologiczny usytuowany jest bezpośrednio przodem do drzwi (nie
zasłania go np. parawan), jednak nie można wejść bezpośrednio do
gabinetu więc nikt niepowołany nie wejdzie tam np. podczas badania (w
tym celu trzeba przejść przez pokój położnej) – pacjentki potwierdziły
w rozmowach, iż wizyty nie są zakłócane wejściem osoby trzeciej.
Zgodnie z deklaracją lekarza stosowaną przez niego praktyką jest
informowanie pacjentki o czynnościach podejmowanych w trakcie
badania/zabiegu. Pacjentki potwierdzają również ten fakt.



Ośrodek posiada jedno pomieszczenie pielęgnacyjne dla pacjentek
przewiezionych bezpośrednio z pokoju zabiegowego. W pokoju tym
pacjentki wybudzają się ze znieczulenia ogólnego oraz odpoczywają po
zabiegu. Znajduje się w nim m.in. szafka zamykana na kluczyk, gdzie
pacjentka może pozostawić swoje osobiste rzeczy (przebiera się również
w tym pomieszczeniu).  Łazienka przynależna do pomieszczenia
wypoczynkowego nie jest dostępna bezpośrednio, trzeba przejść przez
wewnętrzny korytarzyk (jest wydzielona część z ogolnie dostępnej
poczekalni). W opisywanej łazience poza bidetem znajduje się także
prysznic i środki higieny takie jak ręczniki czy podpaski. Ośrodek
zapewnia również jednorazową odzież i obuwie zabiegowe pacjentkom
poddającym się zabiegom medycznym. Według deklaracji pracowników
Ośrodka pacjentkom mogą  towarzyszyć osoby bliskie podczas
transferu oraz w pokoju wypoczynkowym po punkcji. Pacjentka, z którą
rozmawialiśmy potwierdziła taką praktykę.



Pacjentki potwierdziły powyższe informacje uzyskane w wywiadach z
personelem i deklarowały, że miały możliwość skorzystania z odzieży
jednorazowej, zapewniono im dostęp do napojów oraz że w pomieszczeniu
pielęgnacyjnym pozostawały pod opieką położnej.


9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ. Jedna z pacjentek
przekazała nam jednak, iż można liczyć na informację od personelu
Ośrodka w zakresie możliwości wykonania badań w ramach NFZ: „Lekarz sam kierował do ośrodka, gdzie jest możliwość wykonania badania na NFZ”.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta



Należy podkreślić, iż Ośrodek udostępnia część swoich umów na stronie
internetowej w zakładce „Dokumenty do pobrania”. Nalezy uznać to za
bardzo dobrą praktykę wskazującą na przejrzystość pracy Ośrodka.
Ponadto w rozmowie z osobą zarządzającą otrzymałyśmy informację, że
umowy zawierane z Kliniką podlegają negocjacjom a pacjenci otrzymują je
z wyprzedzeniem. Pacjenci potwierdzili tę informację; jedna para
pacjentów zadeklarowała, iż nie otrzymała kopii podpisanej przez siebie
dokumentacji, reszta pacjentów przekazała, iż otrzymała kopie.



Pacjenci Ośrodka podpisują zgody na przeprowadzenie procedur
medycznych. Część dokumentów przekazanych przez ośrodek nosi nazwę
„Umowa zgody…”, jednak po przeanalizowaniu treści ww dokumentów należy
uznać, że jest to jednostronne oświadczenie pacjentów, a umowa to
kontrakt zawierany przez co najmniej dwie strony.



Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których
przedmiotem jest świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej,
przeprowadzane są na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy
ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w
formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki
wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w
zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko
obowiązki i zobowiązania pacjentów; nie są wskazane zobowiązania
Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla
pacjenta.



Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy
zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze
konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie
umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o
świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio
z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego
kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem
konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta
bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której
zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w
związku z art. 734 i n. k.c.)." ).




Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek–pacjent
to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta. Tym samym przedstawione dokumenty stanowią wzorce
umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks
cywilny.



Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została
udostępniona drogą elektroniczną przed monitoringiem i składały się na
nią następujące dokumenty:


  1. Umowa zgody na przeprowadzenie inseminacji domacicznej
  2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy
  3. Zgoda na przystąpienie do cyklu leczenia niepłodności
  4. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do zarodków w programie dawstwa oocytów
  5. Umowa zgody dla dawczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków
  6. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do oocytów / zarodków w programie Egg Sharing
  7. Umowa zgody dla biorczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków
  8. Oświadczenie (składane przez ośrodek, zawierające zobowiązanie ośrodka do przyjęcia komórek jajowych pacjentki)
  9. Zgoda na zamrożenie zarodków
  10. Wyrażenie zgody na zamrożenie oocytów
  11. Wyrażenie zgody na zamrożenie i przechowywanie nasienia
  12. Formularz przyjęcia/wydania nasienia
  13. Formularz przyjęcia/wydania oocytów
  14. Formularz przyjęcia/wydania zarodków
  15. Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych zarodków
  16. (Zgoda) Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych oocytów
  17. Karty informacyjne leczenia (dokumenty wydawane przez ośrodek,
    przekazywane pacjentom po wykonanym zabiegu lub pozostawiane w
    dokumentacji medycznej)
  18. Wyrażenie zgody na znieczulenie do zabiegu
  19. Oświadczenie pacjenta (pełnomocnictwo do uzyskania dokumentacji medycznej)
  20. Prośba o zniszczenie zarodków

Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi tylko jeden

z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione zostaną wyłącznie najważniejsze wątpliwości.



1. Umowa zgody na przeprowadzenie inseminacji domacicznej



Jak wskazano już wyżej, umowa  to kontrakt zawierany przez co
najmniej dwie strony, zaś z treści analizowanego dokumentu wynika, iż
zawiera on jednostronne oświadczenie pacjentów. Celowym wydawałoby się
dostosowanie tytułu dokumentu do jego treści i Użycie nazwy „Zgoda na
…”.

Powyższa uwaga ma zastosowanie do wszystkich dokumentów przedstawionych
przez Ośrodek, w których zastosowano wymienioną konstrukcję
stylistyczną.

 

2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy



W analizowanym dokumencie zostały nieprawidłowo ponumerowane ustępy – znajdują się w nim dwa ustępy o numerze 11.

Ustęp 11

„11. Oświadczamy, że przy dołożeniu
należytej staranności przez personel medyczny Kliniki w powyższym
postępowaniu rezygnujemy z wszelkich roszczeń, które mogłyby powstać w
wyniku lub w związku z:

  1. wszelką interwencją lub badaniem, wykonanymi w celu zapłodnienia;
  2. wyborem nasienia jego dawcy, jego cech; czy to osobistych, dziedzicznych, czy psychologicznych;
  3. dzieckiem/dziećmi urodzonymi w wyniku leczenia, jego płcią, wyglądem, charakterem i stanem zdrowia;”



Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:



„W razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

2) wyłączają lub istotnie ograniczają
odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania;”




Wobec powyższego zapis powyższy w części dotyczącej wyłączenia
odpowiedzialności Ośrodka może być uznany za klauzulę abuzywną.
Cytowany ustęp zawiera wprawdzie wskazanie, iż personel medyczny
ośrodka będzie działał „przy dołożeniu należytej staranności”,
jednak  wyłączenie a priori wszelkich praw pacjentów do
dochodzenia roszczeń, które mogłyby powstać w związku z
przeprowadzanymi procedurami medycznymi, stanowi znaczne pogorszenie
sytuacji pacjenta – konsumenta. Zapis może sugerować pacjentowi, który
nie jest prawnikiem i nie potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji
pod względem medycznym i prawnym, iż nie przysługuje mu prawo
podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo
ocena zasadności podnoszenia roszczeń należy do właściwego sądu.



Ustępy 11 -13



„11. Uznajemy się za prawnych
rodziców dziecka (dzieci) urodzonego [w] wyniku leczenia in vitro tak,
jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku partnerskiego).


„12. Przyjmujemy na siebie wszelkie
obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9 poz 59 ze zm.);


„13. Żadne z nas nie wystąpi o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa;”



Ustęp 11 zawiera błąd logiczny, gdyż sam fakt pozostawania rodziców w
związku małżeńskim powoduje uznanie je za dziecko małżeńskie (zgodnie z
Art. 62 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), niezależnie od sposobu jego
poczęcia (w wyniku szeroko rozumianej interwencji medycznej lub nie).



Zgodnie z Art. 68 K.r.io. „Zaprzeczenie
ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w
następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”




W przypadku związku nieformalnego (związku partnerskiego) uznanie
ojcostwa następuje w sposób określony w Art. 73 i 74 k.r.i.o., przed
wskazanymi tam organami.  Ośrodek nie jest podmiotem uprawnionym
do odbierania oświadczenia o uznaniu ojcostwa.

Dodatkowo w świetle obowiązującego prawa (analiza dokumentacji wykonana
przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu niepłodności) każdy mężczyzna
ma prawo wystąpić z wnioskiem o zaprzeczenie ojcostwa, co wynika
bezpośrednio z K.r.io. (Art. 63, Art. 67 i Art. 69), z zastrzeżeniem
cytowanego już Ar. 68 k.r.i.o.



Cytowany ust. 13 nie może skutecznie zobowiązać ojca (partnera matki)
do zaniechania zaprzeczenia ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę.
Kodeks daje mu taką możliwość i umowa zawierana z Ośrodkiem nie powinna
być sprzeczna z ustawą.



Na podstawie Art. 61(9) „matką dziecka jest kobieta, która je urodziła” wobec czego kobieta taka nie może wystąpić o zaprzeczenie macierzyństwa.



Należy wskazać ponadto, iż wszelkie oświadczenia dotyczące uznania
rodzicielstwa i wynikających z niego obowiązków, złożone przed
poczęciem dziecka, nie mają mocy prawnej. Obowiązki rodziców wobec
dziecka powstają z chwilą urodzenia żywego dziecka (dodatkowo – uznania
dziecka przez jego ojca, w sposób określony przez przepisy Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku gdy rodzice dziecka nie
pozostają w związku małżeńskim).



Ust. 12 to zapis z użyciem języka dyskryminującego, sugerujący, iż
dzieci poczęte wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają
dodatkowego uznania (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).



Ponadto należy zauważyć, że w polskim prawie nie została wprowadzona
instytucja “związku partnerskiego”, nie jest zatem jasne, jak
interpretowany byłby powyższy zapis.



Ust. 14. Zdanie pierwsze



„14. Partner nie będący mężem matki
dziecka zobowiązuje się do pokrycia wydatków związanych z ciążą i
porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie
połogu. Obowiązki męża regulują przepisy kodeksu rodzinnego i
opiekuńczego;”




Jest to niepełne przytoczenie art. 141 K.r.io., który stanowi:



„Art. 141. § 1. Ojciec niebędący
mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym
okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz
kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu. Z ważnych
powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez
czas dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli wskutek ciąży lub porodu matka
poniosła inne konieczne wydatki albo szczególne straty majątkowe, może
ona żądać, ażeby ojciec pokrył odpowiednią część tych wydatków lub
strat. Roszczenia powyższe przysługują matce także w wypadku, gdy
dziecko urodziło się nieżywe.

 


§ 2. Roszczenia matki przewidziane w paragrafie poprzedzającym przedawniają się z upływem lat trzech od dnia porodu.”



Jeśli cytowany ust. 14 ma pełnić rolę informacyjną dla pacjentów, celowe byłoby zacytowanie całego art. 141 k.r.io.



Ust. 14 zdanie drugie



…Obowiązki męża regulują przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;”



Prawdopodobnie chodziło o zapis „Obowiązki ojca, będącego mężem matki ….”



Ustęp 15



 „15. Niniejszym zgadzamy się taktować dziecko (dzieci) urodzone w wyniku leczenia in vitro, jak nasze własne;”



Zapis z użyciem języka dyskryminującego, sugerujący, iż dzieci poczęte
wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowego
uznania (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).



Ustęp 16



„16. Warunki tego formularza będą
wiążące także w przypadku, gdy Klinika Gravida dokona tylko transferu
zarodków, ale gdy zapłodnienie komórek jajowych nasieniem dawcy
przeprowadzono w innej zaaprobowanej instytucji;”




Zapis wydaje się niejasny. Zgoda reguluje zabiegi dokonywane w Ośrodku.
Zabiegi dokonane poza Ośrodkiem powinna regulować umowa zawarta
pomiędzy pacjentami a podmiotem, który wykonuje te zabiegi.



Ponadto, powołując się na Rejestr Klauzul Niedozwolonych, sygn. akt
XVII AmC 162/05, Rejestr klauzul niedozwolonych – klauzula nr: 1019.



Postanowienie uznane za niedozwolone: „Zleceniobiorca ma prawo przekazywania praw

i obowiązków wynikających z niniejszej umowy osobom trzecim”



 3. Zgoda na przystąpienie do cyklu leczenia niepłodności



Ustęp 1



Zwracamy się z prośbą …o przeprowadzenie cyklu leczenia, …



Zgodnie z cytowanym powyżej opracowaniem ( Tamara Zimna, „Zawieranie
umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”)  kontrakt pomiędzy
Ośrodkiem medycznym i pacjentem to umowa świadczenie
wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze konsumenckim.
Zastosowanie określenia „prośba” nie odzwierciedla charakteru
konsumenckiego stosunku prawnego Ośrodek - pacjent, ponieważ stawia
pacjentów nie na pozycji świadczeniobiorców (którymi są), a na pozycji
osób proszących o pomoc. Stosunek pomiędzy Ośrodkiem i pacjentami jest
zawsze stosunkiem nierównym, w którym pacjent jest stroną słabszą.
Podkreślanie tego stosunku paternalistycznym brzmieniem Prośby tylko
pogłębia tę nierówność.



Ustęp 3



3. Zostaliśmy poinformowani o
możliwości przekazania określonej ilości komórek jajowych pobranych w
trakcie punkcji w programie Egg Sharing. W pełni rozumiemy ideę
programu i po dokładnym przedyskutowaniu z lekarzem prowadzącym
wyrażamy zgodę/nie wyrażamy zgody na donację komórek jajowych w celach
prokreacyjnych z  zachowaniem pełnej anonimowości przez Gravida
Sp. z o.o.




Analizowana Zgoda to dokument podpisywany przez pacjentów przed
rozpoczęciem cyklu leczenia, gdy ani lekarz ani pacjentka są w stanie
dokładnie przewidzieć ilości pobranych oocytów. Wydaje się, iż
nakazywanie pacjentom podejmowanie decyzji o przekazaniu oocytów na
początku procesu leczenia jest przedwczesne.



4. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do zarodków w programie dawstwa oocytów



Bez uwag



5. Umowa zgody dla dawczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków



6. Umowa zgody na zrzeczenie się praw do oocytów / zarodków w programie Egg Sharing



Oba dokumenty, pomimo różniących się nieco tytułów  zawierają taką samą treść. Brak uwag do dokumentów.



7. Umowa zgody dla biorczyni uczestniczącej w programie przekazania oocytów /dawstwa zarodków



Ustęp 18 i 20.

Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy, ust. 11-13 i 15.



Ustęp 19.

Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy, ust. 14.



Ustęp 21.

Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 2. Umowa (zgoda) na użycie nasienia dawcy, ust. 16.



8. Oświadczenie (składane przez ośrodek, zawierające zobowiązanie ośrodka do przyjęcia komórek jajowych pacjentki)



Bez uwag



9. Zgoda na zamrożenie zarodków



„My, niżej podpisani prosimy i wyrażamy zgodę na zamrożenie, przechowywanie …. zarodków”

Mają tu zastosowanie uwagi do dokumentu omówionego pod nr 3. Zgoda na przystąpienie do cyklu leczenia niepłodności, ust. 1.

W przypadku:

- rozwodu proszę …..

- śmierci współmałżonka proszę …..

- śmierci obojga małżonków proszę …..

- urodzenia dziecka proszę ………..

 

Zapis ten należy uznać za dobrą praktykę, gdyż pozwala na pozostawienie
Ośrodkowi dokładnych instrukcji postępowania co do pozostawionych w
depozycie zarodków w różnych sytuacjach życiowych pacjentów.



9. Zgoda na zamrożenie zarodków



Bez uwag



10. Wyrażenie zgody na zamrożenie oocytów



Bez uwag



11. Wyrażenie zgody na zamrożenie i przechowywanie nasienia



Bez uwag



12. Formularz przyjęcia/wydania nasienia



Bez uwag



13. Formularz przyjęcia/wydania oocytów



Bez uwag



14. Formularz przyjęcia/wydania zarodków



Bez uwag



15. Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych zarodków



Bez uwag



16. (Zgoda) Wyrażenie zgody na przyjęcie/wydanie zamrożonych oocytów



Bez uwag



17 . Karty informacyjne leczenia (dokumenty wydawane przez ośrodek, przekazywane pacjentom po wykonanym zabiegu lub pozostawiane w dokumentacji medycznej)



Bez uwag



 18. Wyrażenie zgody na znieczulenie do zabiegu



Bez uwag



19. Oświadczenie pacjenta (pełnomocnictwo do uzyskania dokumentacji medycznej)



Bez uwag



20. Prośba o zniszczenie zarodków



W trakcie przeprowadzanego monitoringu nie obowiązywała jeszcze Ustawa
o leczeniu niepłodności przyjęta w czerwcu 2015 roku, która zakazuje
niszczenia zarodków. Dokument został przygotowany w sposób, do którego
nie można mieć zastrzeżeń odnośnie niezgodności z prawem, w tym z
prawami pacjenta.


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej



W trakcie monitoringu bezpośredniego miałyśmy okazję zaobserwować, że w
gabinetach lekarskich nie umieszczono parawanów. Wprawdzie Ośrodek
przyjął zasadę, iż wizyty nie są zakłócane wejściem osoby trzeciej,
jednak w wizytach mogą uczestniczyć dwie osoby z pary, co może narażać
badaną kobietę na dyskomfort wobec osoby jej towarzyszącej. Niezależnie
od faktu, iż pary na ogół łączą więzi intymne, sytuacja badania
ginekologicznego nie jest sytuacją komfortową dla większości kobiet i
niewiele chciałoby, aby ich mąż/partner przyglądał się badaniu. 
Wydaje się, że wprowadzenie parawanów byłoby niewielką zmianą, jednak
mogącą znacznie wpłynąć na samopoczucie i komfort pacjentek.



Prawo do obecności osoby bliskiej



Ośrodek deklaruje, że zapewnia obecność osoby bliskiej bez względu na płeć. Z wypowiedzi lekarza: “ja mówię może uczestniczyć partner/mąż”, “wolę, żeby przy rozmowie był partner”. Jeśli idzie o zabiegi inwazyjne obecność osoby bliskiej nie jest możliwa, ale: “przy transferze i inseminacji – TAK” (cytat lekarz). Osoby bliskie mogą towarzyszyć pacjentce także w pomieszczeniu pielęgnacyjnym.


12. Prawo do
dokumentacji medycznej



Za dostęp do dokumentacji w Ośrodku odpowiada położna, to ona przygotowuje ją dla lekarza, zanim zostanie wydana pacjentom: “Należy
skierować pytanie do położnej, ja tylko przekauzję informację, że
pacjentka chciałaby otrzymać. Zrobienie kopii nie jest odpłatne”

(cytat rejestracja). Nikt z pacjentów nie zgłaszał niedogodności
związanych z dostępem do dokumentacji jednak zauważyć należy, że żadna
z osób nie zgłaszała również zapotrzebowania na wyciąg z dokumentacji
lub kopię dokumentacji. Ośrodek nie pobiera opłat za wydanie
dokumentacji, pomimo iż ma takie prawo zgodnie z Rozporządzeniem
Ministra Zdrowia. Należy uznać to za działanie propacjenckie.


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


 

Ośrodek jest przystosowany architektonicznie do potrzeb osób
niepełnosprawnych. Budynek jest wielookondygnacyjny, ale posiada windę,
szerokie drzwi wejściowe, w miarę szerokie przejścia/korytarze oraz
ogólnodostępną toaletę dostosowaną dla potrzeb osób z ograniczeniami
ruchu. Minusem jest brak miejsca parkingowego dla osób
niepełnosprawnych. W trakcie monitoringu nie udało nam się
zweryfikować, czy Ośrodek posiada obniżany fotel ginekologiczny dla
pacjentek niepełnosprawnych.


14. Pary
nieheteroseksualne



Monitoring odbywał się w lutym 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu
niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom
samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z
powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych
grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez
każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa,
jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje
za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.




Wśród pacjentów, z którymi przeprowadziłyśmy wywiady zdarzały się pary
zarówno małżeńskie, jak i osoby pozostające w związku
niesformalizowanym. Żaden z naszych rozmówców nie pozostawał w związku
jednopłciowym, więc nie mogłyśmy zweryfikować bezpośredniej opinii osób
nieheteroseksualnych o jakości opieki nad pacjentem. Niemniej w
rozmowie z personelem nie zaobserwowano przejawów języka
dyskryminacyjnego ani wobec pacjentów w związkach jednopłciowych, ani
wobec pacjentów pozostających w związkach niemałżeńskich.


15. Opieka psychologiczna

 


Na stronie internetowej znajduje się jednozdaniowa informacja o
udzielanym wsparciu psychologicznym w leczeniu niepłodności. Ośrodek
deklaruje, iż umożliwia swoim pacjentom skorzystanie z porady
psychologa i są to konsultacje płatne (100 zł/wizyta zgodnie z
cennikiem).  Osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami
Ośrodka jest zatrudniona na umowę cywilno-prawną. Lekarz, z którym
przeprowadziłyśmy wywiad nie był w stanie odpowiedzieć na pytania
dotyczące wykształcenia pani psycholog – przedmiotowe informacje
pozyskał w trakcie rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w naszej
obecności. Osoba zarządzajaca Ośrodkiem przyznała w wywiadzie, że jeśli
ma miejsce sytuacja nagła pacjenci odsyłani są do psychologa – do jego
prywatnego gabinetu.



Zgodnie ze słowami lekarza „w przypadku konieczności”
pacjenci kierowani są do psychologa przez lekarza prowadzącego i/lub
położną.  Według deklaracji personelu z konsultacji
psychologicznych  korzysta  średnio sześciu pacjentów w
miesiącu (źródło: położna), lekarz natomiast oszacował liczbę pacjentów
zwracających się o pomoc psychologiczną na dziesięć osób w miesiącu.
Ośrodek nie posiada gabinetu psychologicznego, jeśli pacjenci chcą
skorzystać z konsultacji, psycholożka rozmawia z nimi w sali
konferencyjnej, która nie jest przeznaczona do takich spotkań (duży
stół, brak poczucia intymności). Ponadto w Ośrodku nie można znaleźć
informacji o obecności pani psycholog ani  informacji o godzinach
przyjęć pacjentów. Personel dostrzega tę sytuację: “gabinet
to złe miejsce na warsztaty”, “Psycholog przyjmuje w pokoju
konferencyjnym lub na pierwszym piętrze, w pokoju oddawania nasienia”.




Żaden z ankietowanych pacjentów nie korzystał z konsultacji
psychologicznej w Ośrodku; odpowiadano również przecząco na pytanie czy
lekarz kiedykolwiek rekomendował taką konsultację i czy pacjenci mają
wiedzę, czy Ośrodek zapewnia wsparcie psychologiczne („nie wiem” - brzmiała najczęstsza odpowiedź pacjentów zamiennie z „nie zapewnia”).
Wyjątkiem byli pacjenci korzystający z dawstwa gamet. W ich przypadku
rekomendowano konsultację psychologiczną, jednak nie skorzystali.



Personel Ośrodka nie ma zapewnionego wsparcia psychologa. Nie są
prowadzone również szkolenia (ani wewnętrzne ani zewnętrzne) z zakresu
obsługi pacjentów, radzenia sobie z trudnymi sytuacjami w pracy z
pacjentem borykającym się z niepłodnością. W rozmowie z nami
personel  przyznał, iż widzi potrzebę takie wsparcia, choć
wcześniej nie była ona dostrzegana.


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków



Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru
dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do
raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do
rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).




Zgodnie z deklaracją lekarza, Ośrodek prowadzi dawstwo wewnątrzrodzinne
oraz od osób niespokrewnionych. Ośrodek prowadzi zabiegi inseminacji i
in vitro z wykorzystaniem nasienia dawcy, in vitro z wykorzystaniem
komórek jajowych dawczyni i bardzo sporadycznie adopcji zarodka („mało pacjentek oddaje zarodki do adopcji”– wypowiedź lekarza).



Ośrodek deklaruje, iż rejestruje  umowy dotyczące dawstwa i
biorstwa gamet  oraz przestrzega zasad gromadzenia dokumentacji
medycznej dawcy/ów oraz biorcy/ów zgodnie z rozporządzeniami Ministra
Zdrowia. Podczas monitoringu rozmawiałyśmy również z pacjentami
korzystającymi z dawstwa gamet.



Dawstwo nasienia:



Według deklaracji lekarza pacjenci mają możliwość samodzielnego wyboru
dawcy nasienia. Z uwagi na to, że Ośrodek współpracuje z bankiem
nasienia NORDIC, w którym nasienie deponują zarówno anonimowi jak i
nienanominowi dawcy, pacjenci otrzymują rutynowo informację na ten
temat. Z przekazanych nam informacji wynika jednak, że dotychczas nie
zdarzyli się pacjenci, którzy chcieliby skorzystać z takiej możliwości:
„dawstwo nasienia nie jest tanią
sprawą, są różne ceny. Czym więcej informacji tym droższe. Wzrost,
kolor oczu, kolor włosów, grupa krwi to podstawowy profil. Nie ma
pacjentów, którzy chcieliby sami wybrać nasienie. Informujemy
pacjentów, że mogą wybrać, dostają wtedy login i hasło, i sami szukają
dawcy”.
Ośrodek nie stosuje własnych limitów wobec potomstwa
jednego dawcy kierując się limitami przyjętymi przez bank zewnętrzny.
Ośrodek przekazuje aktualną informację o średnim czasie oczekiwania w
danym Ośrodku na nasienie dawcy – pomimo korzystania z banku
zewnętrznego nasienie dostępne jest niemal „od ręki”. Ośrodek zapewnia
także bezpłatne konsultacje z psychologiem dla biorców gamet (są ustnie
rekomendowane, nie są obowiązkowe). Po określeniu pakietu cech to
lekarz prowadzący dokonuje wyboru dawcy. Według deklaracji lekarza
biorcom nie są udostępniane informacje dot. dawców. Pacjentka
potwierdziła tę informację: „mieliśmy mieć dobrane pod grupę krwi partnera”.



Dawstwo komórek jajowych i zarodków



Z rozmowy z lekarzem/osobą zarządzającą Ośrodkiem uzyskaliśmy
informacje, iż dawstwo komórek jajowych prowadzone przez Ośrodek jest
tylko i wyłącznie dawstwem honorowym (dawczyniami są osoby płodne,
nie-pacjentki), nie jest jednak prowadzone na szeroką skalę. Nie jest
praktykowane dawstwo międzypacjenckie („jestem temu przeciwny”).
Zdarza się dawstwo wewnątrzrodzinne. Osoba zarządzająca Ośrodkiem
poinformowała nas, że lekarze omawiają z pacjentami kwestię stanu
prawnego dawstwa i biorstwa w Polsce, natomiast nie rozmawiają o
aspektach psychologicznych i społecznych.  Rekrutacją
dawczyń  zajmują się lekarze, w proces nie jest zaangażowany
psycholog, a konsultacja psychologiczna dla dawczyń niespokrewnionych
nie jest obowiązkowa ani zalecana. Ośrodek pozostaje w kontakcie z
potencjalnymi dawczyniami, do których w razie potrzeby dzwoni i wówczas
są stymulowane. Ośrodek prowadzi limity dla dawstwa komórek jajowych,
według lekarza tym limitem jest pięcioro dzieci z komórek jednej
dawczyni. Według deklaracji pacjentki, która korzystała z komórki
dawczyni, średni czas oczekiwania to ok. 2 miesięcy (została o nim
poinformowana podczas rozmowy z lekarzem prowadzącym). Lekarz informuje
także pacjentów o skuteczności leczenia z wykorzystaniem gamet dawców
(potwierdzone w rozmowach z pacjentami).



W rozmowie z pacjentką, która korzystała z in vitro z komórką dawczyni
otrzymałyśmy również informację, iż pacjentka posiadała od lekarza
pewne dane na temat dawczyni: wiek i fakt, że dawczyni ma dwoje
zdrowych dzieci. Więcej informacji jej nie udzielono. Biorcy nie
otrzymali informacji na temat wykształcenia dawczyni, choć 
dodali: “może później zapytamy”.
Pacjentka nie posiadała wiedzy na temat tego, czy dawczyni pozostawiła
dla przyszłego dziecka jakiekolwiek informacje. Pacjentka nie posiadała
także wiedzy w zakresie potencjalnych możliwości zarezerwowania
materiału genetycznego – w sytuacji, kiedy chciałaby posiadać jeszcze
jedno dziecko – z komórki tej samej dawczyni.



Wydaje się, że w tym miejscu zasadne jest sformułowanie generalnej
rekomendacji o potrzebie pogłębionego informowania pacjentów w zakresie
dawstwa i biorstwa, w szczególności informowania pacjentów o możliwości
rezerwacji materiału genetycznego dawcy na przyszłość, aby mieć
spokrewnione ze sobą dzieci.  mają taka możliwość – bądź, że w
przyszłości mogą jej nie mieć, jeśli chodzi o korzystanie z komórek
danej dawczyni/dawcy.



Ośrodek informuje pacjentów ustnie o:

  • skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów inseminacji domacicznej i zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem nasienia dawcy
  • skuteczności Ośrodka w zakresie zabiegów zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem komorki jajowej dawczyni
  • aspektach prawnych dawstwa i biorstwa (o aktualnym stanie prawnym
    dawstwa gamet w Polsce z uwzględnieniem informacji o stanie centralnej
    kontroli nad dawstwem lub o jej braku)

Nie informuje pacjentów o aspektach psychologicznych i społecznych
dawstwa. Spotkania biorców z psychologiem są rekomendowanym, ale nie
obowiązkowym elementem procedury – pacjenci potwierdzili, iż takie
spotkanie im zaproponowano, jednak nie skorzystali. Podczas monitoringu
nie udało nam się sprawdzić czy psycholog przekazuje pacjentom
informacje o materiałach edukacyjnych drukowanych lub internetowych
przeznaczonych dla rodziców dzieci urodzonych w wyniku dawstwa gamet
lub zarodków, w tym poradników dla rodziców, książeczek dla dzieci.


17. NASZE REKOMENDACJE



Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji



Dobre praktyki:


  1. Zwracamy uwagę, iż pacjenci zgodnie chwalili pracę personelu
    medycznego i położniczego oraz zaangażowanie pracowników. Szczególnie
    często w wypowiedziach przywoływana była ciepło postać „pani
    Małgosi”.  Nie stwierdzono żadnych zastrzeżeń w tym względzie w
    relacjach pacjentów;
  2. Pozytywną uwagę należy zwrócić na relacje między personelem i
    płynące z rozmów poczucie bycia związanym osobiście z Ośrodkiem i
    wykonywaną tam pracą. W rozmowie z położną nasza rozmówczyni podnosiła,
    iż jest osobiście zaangażowana we współpracę z pracownikami rejestracji
    i docenia ich pracę: “widzę, ile pracy dziewczyny z recepcji wykonują”,
    “uczulam je że muszą być czujne”, “jesteśmy małym ośrodkiem, ale
    pacjentki do nas wracają”, “poczta pantoflowa jest najlepsza”. Jakość
    relacji między personelem jest odczuwalna również w wypowiedziach
    samych pacjentów;
  3. Za dobrą praktykę należy uznać fakt otoczenia pacjentów opieką
    medyczną i położniczą – położne i lekarze uzupełniają wzajemnie wiedzę
    pacjentów i ich poczucie bycia zaopiekowanymi. Położne czynnie
    uczestniczą w pracy Ośrodka;
  4. Zwróciłyśmy również uwagę na politykę przejrzystości w Ośrodku
    przejawiającą się w udostępnieniu wzorów dokumentacji na stronie
    internetowej. Należy uznać to za bardzo dobrą praktykę.



Rekomendacje



  1. Zachęcamy do uspójnienia i zwiększenia przejrzystości zasad
    płatności za zabiegi i wizyty, aby pacjenci mogli dokonywac opłat w
    rejestracji i rutynowo otrzymywać potwierdzenia płatności;
  2. Jako rekomendację chciałybyśmy przekazać rozważenie zmiany
    oświetlenia w pokoju do oddawania nasienia. Proponowałybyśmy
    zrezygnowanie z tak intensywnego i ostrego światła, na rzecz
    regulowanego oświetlenia oraz możliwości wyłączenia głośnika, który
    znajduje się w pomieszczeniu (jest on podłączony do ogólnego systemu i
    „puszczane” jest po prostu radio);
  3. Sugerujemy wydzielenie innego miejsca na konsultacje psychologiczne niż pokój konferencyjny;
  4. Sugerujemy ponowną refleksję dotyczącą obecności  i roli
    psychologa oraz włączenie go w procedurę rekrutacji dawczyń
    (potwierdzenie stabilności ich motywacji i dojrzałości decyzji jest nie
    tylko w interesie przyszłych biorczyń i samych dawczyń, ale również w
    interesie Ośrodka), szkolenia dla personelu i pomoc udzielaną
    personelowi w zakresie konsultacji, obecności podczas zebrań i
    możliwości omawiania sytuacji trudnych w bieżącej pracy;
  5. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych
    grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w
    pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów
    pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w
    zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne
    i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl, www.nieplodnoscboli.pl);
  6. Rekomendujemy udostępnienie w poczekalni materiałów drukowanych z
    zakresu wiedzy o niepłodności. Materiały, o które warto wzbogacić
    poczekalnię i rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu
    leczenia niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki
    adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra
    Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o
    dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd.
    zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i
    biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i
    Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto
    uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów.




Poradniki:

Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo
CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec,
Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec,
Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach
wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom
Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet,
Wydawnictwo Esprit

Publikacje popularnonaukowe i
beletrystyka:

Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie
reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena
Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń,
Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek,
Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna
Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red.
Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka,
Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara
Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo
Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo
PZWL

Publikacje naukowe:

Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i
Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red.
Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii
Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


No submissions available.
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.