Specjalistyczne Centrum Medyczne OVUM

Istnieje od 2003 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:

Dane placówki

pin

Adres:

Motycz,21-030
Konopnica 85 F

phone

Telefon:

81 718 08 32
81 534 48 32

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Ovum Lublin
Data przeprowadzonego monitoringu 10.03.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE

18. Komentarz osrodka do raportu





1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego
Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki
do ESHRE oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO 9001:2008.
Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach
ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (embriolog ma certyfikat Senior
Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość
„Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych
przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w
ramach umowy z NFZ. W dniu przeprowadzania monitoringu Ośrodek mieścił
się w starej siedzibie na ul. Staszica, obecnie zmienił lokalizację
(ul. Konopnica 85F, Motycz).



Uwaga od Stowarzyszenia NASZ BOCIAN:



Zgodnie z odpowiedzią nadesłaną przez Ośrodek w odniesieniu do
niniejszego raportu przekazujemy poniżej jej treść. Przyjęliśmy
generalną zasadę niewłączania odpowiedzi Ośrodków w treść gotowych
raportów, jednak w przypadku Ośrodka Ovum zaistniała szczególna
sytuacja, ponieważ Ośrodek zmienił swoją siedzibę kilka miesięcy po
przeprowadzeniu monitoringu. Z tego względu podjęliśmy decyzję o
uwzględnieniu uwag Ośrodka uznając je za istotne dla pacjentów i
odbiorców raportu:



Odpowiedź nadesłana  do Stowarzyszenia NASZ BOCIAN przez Ośrodek Ovum w dniu 14 września 2015 roku:



„W nawiązaniu do Raportu Cząstkowego  z dnia, informujemy co następuje:

  1. Z dniem 6 lipca 2015 roku Specjalistyczne Centrum Medyczne Ovum
    działa pod nowym adresem: Konopnica 85 F. Nowy obiekt powstał by
    zapewnić pacjentom możliwie jak największy komfort i poczucie
    zadowolenia. W tym momencie dysponujemy znacznie większą powierzchnią
    (ok 500m2): 4 gabinetami lekarskimi, salą zabiegową, salą wybudzeniową,
    gabinetem zabiegowym oraz punktem pobrań dla Panów. Gabinety lekarskie
    posiadają łazienki. W budynku znajdują się dwie łazienki ogólnodostępne
    (na parterze dostosowana dla osób niepełnosprawnych, oraz na piętrze).
    Lokal posiada platformę do przewozu osób niepełnosprawnych.
  2. Obiekt posiada również trzy pomieszczenia laboratoryjne:
    Pracownię Seminologiczną, Pracownię Embriologiczną oraz Pracownię
    Kriogeniczną (gdzie przechowywane jest materiał biologiczny poddany
    kriokonserwacji).
  3. Dokumentacja medyczna przechowywana jest w specjalnie do tego przeznaczonym, zamykanym pomieszczeniu  (archiwum).
  4. Obiekt posiada około 10 miejsc parkingowych przeznaczonych dla Pacjentów.
  5. Obiekt posiada również pokój dla Panów oddających nasienie, zapewniający im poczucie komfortu i dyskrecji.
  6. Zgody na procedury medyczne oraz oświadczenia pacjenckie są
    obecnie przeredagowywane tak by spełniały wymogi Ustawy o Leczeniu
    Niepłodności z dnia 31 lipca 2015 roku.”



2. Opis Ośrodka



Ośrodek mieści się na tyłach budynku wielolokalowego, w otoczeniu
kamienic. Wejście do Ośrodka znajduje się w budynku w podwórzu. Do
wejścia  prowadzą oznaczenia. Cały Ośrodek mieści się na parterze,
na poziomie ulicy. Według informacji uzyskanych od osoby zarządzającej
Ośrodkiem, jego powierzchnia wynosi ok. 100 m2.



Bezpośrednio przy wejściu znajduje się rejestracja. Pomieszczenie nie
jest duże, znajduje się w nim około 10 krzeseł i stanowisko recepcyjne.
Pomieszczenie pełni również funkcję poczekalni. W przestrzeni dostępnej
dla pacjentów znajdują się: 1 łazienka ogólnodostępna, pokój pobrań
oraz 2 gabinety lekarskie, bez dostępu do łazienek. Jeden z gabinetów
jest jednocześnie salą zabiegową, w której wykonywane są zabiegi, w
szczególności inseminacje, punkcje i transfery. Zarówno to
pomieszczenie, jak i całość przestrzeni dostępnej dla pacjentów,
sprawiają wrażenie niedostatku miejsca, co ma ulec zmianie wraz z
przeprowadzką Ośrodka do większego budynku. W dniu monitoringu w
rejestracji, a także w korytarzu dostępnym dla pacjentów,  stały
duże pojemniki (wg wyjaśnień pracowników Ośrodka były to pojemniki na
ciekły azot, który był dostarczany tego dnia). Zdaniem osoby
zarządzającej pacjenci nie mogli mieć dostępu do tych pojemników,
ponieważ ze względów lokalowych pacjenci udający się na wizytę lub
zabieg są zawsze odprowadzani z rejestracji przez lekarza.  W
obserwacji obserwatorek – pojemniki nie były niczym odgrodzone,
znajdowały się w przestrzeni ogólnodostępnej i każdy mógł do nich
podejść. Oprócz dużego pojemnika w rejestracji, w dalszej części
korytarza znajdowało się także kilka mniejszych, na jednym z nich
znajdował się opis „nasienie dawców”. Niezależnie od zawartości lub jej
braku, ustawienie takiego pojemnika o takim wyglądzie i z takim napisem
w ogólnodostępnym korytarzu może wywołać niepokój pacjentów lub innych
osób przychodzących do Ośrodka.



W korytarzu znajdują się także szafy z dokumentacją medyczną Ośrodka
(oprócz dokumentacji programu MZ, która przechowywana jest w
oddzielnym, zamykanym pomieszczeniu).



Ośrodek zlokalizowany jest w strefie płatnego parkowania. Ośrodek nie
dysponuje miejscami parkingowymi dla pacjentów, gdyż podwórko przed
Ośrodkiem należy do wspólnoty mieszkaniowej, jest zamknięte szlabanem.
W razie potrzeby, na zgłoszenie w rejestracji, umożliwiany jest krótki
wjazd na podwórko, np. po to, by podjechać po pacjentkę po punkcji. W
razie zgłoszenia potrzeby podjechania pod sam Ośrodek przez osobę
niepełnosprawną byłaby analogicznie taka możliwość, ale zgodnie z
relacją pracowników Ośrodka do tej pory nie było takiego zgłoszenia.



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada stronę
www. Strona jest dość przejrzysta, co potwierdzają pacjenci w
wywiadach.  Znajdują się na niej dane teleadresowe wraz z mapką
dojazdu.



W dniu przeprowadzenia monitoringu na stronie www brak było cennika
badań i zabiegów wykonywanych w Ośrodku, co według zgodniej opinii
pacjentów stanowiło spore utrudnienie (wypowiedź pacjentki: „Byłoby wygodniej, gdyby cennik był dostępny”).
Ten brak został już uzupełniony: cennik zawierający ceny wizyt, badań,
zabiegów i procedur  został umieszczony na stronie www po
przeprowadzeniu monitoringu i jest dostępny na dzień sporządzenia
niniejszego raportu.



Na stronie www znajduje się także spis lekarzy, położnych, psychologa
oraz pracowników laboratorium. Spis nie zawiera biogramów, a zdjęcia są
dostępne jedynie w przypadku personelu lekarskiego.  Dostępne są
również informacje dotyczące usług świadczonych w Ośrodku (oprócz
leczenia niepłodności i prowadzenia banku nasienia, Ośrodek zajmuje się
także prowadzeniem ciąży i poradnictwem ginekologicznym oraz wykonuje
badania laboratoryjne w szerokim zakresie). Są one umieszczone w dziale
„Oferta” zawierającym wybrane, podstawowe wiadomości na temat badań
wykonywanych w Ośrodku oraz leczenia niepłodności. Ponadto na stronie
wskazane są rodzaje usług medycznych świadczonych w Ośrodku. Ich mocną
stroną jest jasny, zrozumiały język, który objaśnia pacjentom, w jaki
sposób należy się przygotować do danego zabiegu, na czym będzie on
polegać i jakie dolegliwości mogą być odczuwane po zabiegu. Niektóre
opisy wydają się jednak dość pobieżne (np. opis zapłodnienia
pozaustrojowego sprowadza się właściwie jedynie do opisu punkcji
jajników, brakuje informacji o samej procedurze, o mrożeniu zarodków, o
polityce SET, o możliwych skutkach ubocznych etc.), a inne budzą pewne
wątpliwości opisane poniżej:



Sytuacje gdy inseminacja ma znikome szanse powodzenia:

  • czas trwania niepłodności powyżej 7 lat
  • niedrożne jajowody;
  • znaczne osłabienie parametrów nasienia męża.

(cytat z części Oferta, zakładka Inseminacja)

 

Zgodnie z rekomendacjami NICE czas, po którym para powinna zostać
skierowana do metod wyższego rzędu (IVF) wynosi dwa lata, w przypadku
Rekomendacji PTMR jest to 5 lat;  brakuje informacji o znaczeniu
wieku kobiety dla powodzenia inseminacji (zgodnie z Rekomendacjami PTMR
po 40 r.ż. u kobiety inseminacja nie powinna być wykonywana); niedrożne
jajowody są bezwzględnym wskazaniem do IVF (Rekomendacje PTMR i PTG
SPiN, Program refundacji MZ). Nazywanie tych dwóch ostatnich sytuacji
„znikomymi szansami na powodzenie inseminacji” zamiast
„przeciwwskazaniami do wykonania inseminacji” budzi nasz niepokój,
ponieważ nie pozostaje w zgodzie z treścią Rekomendacji, których
stosowanie zadeklarował Ośrodek.



Jeśli idzie o politykę informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów, w tym procedurę SET (transferu jednego zarodka):



Brakuje wyczerpujących informacji o skuteczności poszczególnych
procedur, metodologii obliczania skuteczności oraz o polityce Ośrodka
dotyczącej liczby transferowanych zarodków.



Na stronie www zostały podane wyniki statystyczne leczenia
osiągnięte  w Ośrodku w latach 2010-2011, jednak bez podania
metodologii (Ciąża kliniczna? Ciąża wykazana beta hcg? Wskaźnik take
home baby?), ogólnie wskazano 2 grupy wiekowe: poniżej 35 roku życia i
powyżej 36 roku życia.  Na stronie nie podano osobnych wyników
programu refundacyjnego. Wg informacji uzyskanych od lekarza, pacjenci
są informowani ustnie podczas wizyt lekarskich o skuteczności w ramach
programu refundacyjnego.



Jak wspomniano, na stronie brakuje informacji dotyczącej polityki
Ośrodka co do liczby transferowanych zarodków. Podane są ogólne
informacje, iż część zarodków transferowano w 2 lub 3 dniu od punkcji,
zaś część przenoszono w 5 lub 6 dniu po punkcji, gdy osiągnęły postać
blastocysty (co pozwalało na trafniejszy wybór zarodków o największym
potencjale rozrodczym). Informacja o tym, iż średnia transferowanych
jednoczasowo zarodków wyniosła 1,8 na kobietę pozwala przypuszczać, iż
Ośrodek na ogół wykonuje transfer dwóch zarodków. Potwierdza to
informacja uzyskana od lekarza, który poinformował nas, że Ośrodek
dopuszcza transfer dwóch zarodków (często na życzenie pacjentów
komercyjnych), dostosowując tę decyzję do konkretnej sytuacji,
zwłaszcza z uwagi na wiek pacjentki lub morfologię zarodków. Z
uzyskanych informacji (od lekarza i pacjentów) wynika, że każdorazowo
liczba transferowanych zarodków jest dostosowywana do indywidualnej
sytuacji zdrowotnej pacjentki. Ośrodek nie wykonuje transferów 3
zarodków.



Z informacji uzyskanych od lekarza wynika także, że w przypadku
wystymulowania zbyt dużej ilości pęcherzyków w trakcie przygotowań do
procedury inseminacji (wg lekarza – 4 pęcherzyki i więcej), odstępuje
on od przeprowadzenia inseminacji, co jest zgodne z Rekomendacjami PTMR.



Jeśli idzie o informacje pisemne udostępniane przez Ośrodek:



W Ośrodku nie są dostępne informatory na temat badań i zabiegów w nim
wykonywanych. Według informacji uzyskanych od lekarza, poleca on
poradniki popularnonaukowe z zakresu leczenia niepłodności.



Jeśli idzie o politykę informacji wobec pacjentów podczas procesu leczenia:



Z informacji uzyskanych od pacjentów wynika, iż pierwsza wizyta służy
do określenia sytuacji pacjentów oraz postawienia diagnozy i ustalenia
sposobu leczenia. W przypadku niejasności pacjenci mogli zadawać
dodatkowe pytania lekarzom i ich wyjaśnienia uważali za
satysfakcjonujące. Wyjątkiem była jedna rozmówczyni, która uważała, że
czas poświęcany jej podczas wizyt był nie zawsze wystarczający na
uzyskanie potrzebnych informacji.



Pacjenci deklarowali, że standardowo otrzymywali pisemne informacje o
zalecanych badaniach/zabiegach oraz sposobie dawkowania leków na
zakończenie wizyt ustalających proces dalszego leczenia.  Część
pacjentów, z którymi rozmawiałyśmy, otrzymywała od lekarzy tylko ustną
informację.  Pacjenci potwierdzili, iż położne udzielały
informacji dotyczących sposobu wykonania zleconych badań i
przygotowania się do nich.



Jeśli idzie o procedurę składania skarg:



Z informacji uzyskanych od osoby zarządzającej Ośrodkiem wynika, iż
skargi można składać ustnie, pisemnie lub za pośrednictwem poczty
elektronicznej. W wypadku skargi kierownik zawsze proponuje osobiste
spotkanie w celu wyjaśnienia sytuacji. Udziela odpowiedzi według
życzenia pacjenta: ustnie (na spotkaniu) lub pisemnie. W ostatnim roku
Ośrodek odnotował dwie skargi. Jedna dotyczyła odmowy wykonania zabiegu
przez lekarza, druga  niepoinformowania o zmianie ceny za zabieg.



Jeśli idzie o politykę informacji o kosztach leczenia w Ośrodku:



Jak napisano wcześniej: w dniu sporządzania raportu cennik jest
dostępny na stronie www. Zgodnie z informacjami otrzymanymi od osoby
zarządzającej Ośrodkiem oraz od pacjentów cennik zabiegów IVF-ET jest
dostępny w formie drukowanej u osób pracujących w rejestracji, wydawany
jest na życzenie. Z informacji uzyskanych od pacjentów wynika, iż
niektórzy z nich informacje o kosztach badań i zabiegów otrzymywali od
lekarza prowadzącego, a niektórzy w recepcji.



Jeśli idzie o linię dyżurną dla pacjentów:



Ośrodek korzysta z linii telefonicznej obsługiwanej przez pracowników
Ośrodka. Ponadto Ośrodek udostępnia pacjentom numery telefonów
kontaktowych lekarzy prowadzących. Pacjenci mogą się kontaktować się z
lekarzami poprzez rozmowy telefoniczne lub SMSy, omawiając swoje wyniki
badań lub procedury medyczne, którym są poddawani.


4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu refundacyjnego od 1 lipca 2013 roku.
Na stronie www podane są informacje o możliwości skorzystania z
programu refundacyjnego: warunki kwalifikacji (z powołaniem się na
właściwe rozporządzenie Ministra Zdrowia), przyczyny wykluczenia z
programu. Ponadto na stronie umieszczone są wzorce dokumentów, które
muszą podpisać pacjenci przystępujący do programu, tj.:


  • Regulamin uczestnictwa w programie zdrowotnym „Program - Leczenie
    Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013–2016”,
  • Formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym pn.
    „Program – Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na
    lata 2013­–2016”
  • Oświadczenie o zapoznaniu się z regulaminem programu zdrowotnego,
  • Oświadczenie o zgodzie na przetwarzanie danych osobowych. 



Podanie powyższych wzorców do publicznej wiadomości stanowi dobrą
praktykę i pozwala pacjentom na wcześniejsze zapoznanie się z nimi.
Informacje dotyczące programu refundacyjnego nie są jednak pełne,
brakuje np. odesłania do serwisu informacyjnego Ministerstwa Zdrowia
dotyczącego refundacji in vitro lub do forum Nasz-bocian.pl (dział
„Narodowy Program Leczenia Niepłodności na lata 2013–2016 – pytania do
ekspertów”).



Lektura strony www pozwala na ogólne zapoznanie się przez pacjentów z warunkami programu.



Zgodnie z informacjami uzyskanymi od pacjentów, wzorce dokumentów,
które podpisują pacjenci po zakwalifikowaniu się do programu
refundacyjnego, są im przekazywane w dniu ich podpisania, przed wizytą.
Pacjenci, którzy nie zapoznali z ich treścią opublikowaną na stronie
www, otrzymywali czas (wg pacjentów 20–30 minut) na zapoznanie się z
nimi w poczekalni/rejestracji. Jedna z pacjentek skarżyła się, iż
pośpieszne czytanie dokumentów było dla niej dyskomfortowe, ponadto nie
zapewniało jej to poczucia dyskrecji („Dokumenty do programu są
drukowane na papierze innego koloru i wszyscy w poczekalni wiedzą, co
inni czytają i co będą podpisywać”). Z zapewnień uzyskanych w trakcie
wywiadów z osobą zarządzającą Ośrodkiem, lekarzem i personelem Ośrodka
pacjenci korzystający z MZ nie są traktowani inaczej niż pacjenci
komercyjni. Potwierdzili to również pacjenci korzystający z programu
refundacyjnego.


5. Rejestracja wizyty


Zgodnie z informacją na stronie www, w niedziele i święta Ośrodek jest
zamknięty dla pacjentów, przy czym w niedziele Ośrodek prowadzi dyżur
dla pacjentów poddawanych zabiegom zapłodnienia pozaustrojowego. Na
wizytę można się umówić osobiście lub telefonicznie. Czas oczekiwania
na wizytę jest zróżnicowany w zależności od lekarza: do jednego jest to
ok. trzech tygodni, do innych ok. tygodnia. W rejestracji na jednej
zmianie pracują trzy osoby, są dwa stanowiska siedzące, przy każdym
stanowisku są dwa krzesła dla pacjentów. Trzecia osoba na zmianie jest
- zgodnie z informacją uzyskaną od pracowników rejestracji -  „w ruchu, nie siedzi w rejestracji”. Personel wywołuje pacjentów osobiście, bezpośrednio, np. podchodzi i mówi „teraz państwa proszę do gabinetu”.



Przestrzeń rejestracji jest bardzo niewielka, znajduje się tam ok.
dziesięciu krzeseł. Podczas monitoringu nie odnotowano problemu braku
miejsc siedzących, ale jeden z pacjentów zgłaszał, że czasem się to
zdarza.  W opinii pacjentów: „Ciasnota rejestracji i całego Ośrodka jest słabą stroną Ośrodka, wpływającą na poczucie braku intymności, prywatności”.
Tym ważniejsze jest, że Ośrodek miał refleksję konieczności
zaprowadzenia zmian i zdecydował się na zmianę lokalu, która ma
nastąpić w wakacje (w dniu przekazywania raportu Ośrodek zmienił już
swoją siedzibę). W rozmowie jedna pacjentka zgłaszała ponadto problem z
odtwarzaną dość głośno irytującą muzyką (disco polo).



W poczekalni dostępna jest woda. Wyłożone są ulotki zewnętrznych
podmiotów oraz czasopisma. Nie ma szatni, ale znajduje się wieszak na
ubrania. Na ścianie rejestracji znajduje się tablica informacyjna ze
spisem pracowników Ośrodka oraz Karta Praw Pacjenta. Cennik nie jest
wywieszony, dostępny jest w recepcji na życzenie.



Pacjenci oczekujący w poczekalni mają dostęp do łazienki. W monitoringu
bezpośrednim potwierdziłyśmy, iż łazienka była czysta, odpowiednio
wyposażona w środki higieniczne, dostosowana do potrzeb osób
niepełnosprawnych. W korytarzu przylegającym do rejestracji stoi szafa
z dokumentacją medyczną. Na zewnątrz nie widać nazwisk ani innych
danych, ale umiejscowienie jej w przestrzeni dostępnej pacjentom może
budzić niepokój pacjentów co do zachowania poufności leczenia. Podobny
niepokój mogą wzbudzić pojemniki ustawione w rejestracji i korytarzu,
opisane wcześniej. Dodatkowym dyskomfortem jest to, że zajmują one i
tak ograniczoną przestrzeń dla pacjentów w Ośrodku.



Wywiadowani pacjenci deklarowali, że są zadowoleni z pracy rejestracji,
sposobu kontaktu i umawiania wizyt. Chwalą indywidualne podejście. Ich
zdaniem: „personel stara się
zachowywać dyskrecję, tak żeby inni pacjenci nie słyszeli szczegółów
dotyczących ich leczenia, lecz ze względu na małą przestrzeń nie jest
to możliwe”
. Pacjentka chwaliła szczególnie miłą atmosferę i to,
że często są świeże kwiaty w rejestracji. W obserwacji bezpośredniej
potwierdziłyśmy, iż personel Ośrodka zwraca się do pacjentów Pan/Pani,
co również potwierdzili pacjenci.


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Opinie lekarzy dotyczące przebiegu
wizyty i poszczególnych aspektów funkcjonowania Ośrodka znajdujących
się w dalszej części Raportu,  pochodzą z dwóch źródeł: od lekarza
i od kierownika Ośrodka, będącego również lekarzem. Wydaje się, że obaj
panowie bardzo się różnią stylem pracy i mówienia o niej, niekiedy
występowały rozbieżności, które trudno było odzwierciedlić w raporcie.




 Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, byli zadowoleni lub bardzo
zadowoleni z opieki lekarskiej w Ośrodku. Należy zaznaczyć, że
pacjentki z którymi były przeprowadzone wywiady, w większości leczyły
się u jednego lekarza, który przyjmował w dniu monitoringu
(jednocześnie kierownika Ośrodka). Trudno zatem powiedzieć, czy
wszystkie opisane praktyki dotyczą tego jednego lekarza, czy także
innych.



Schemat wizyty zdaniem lekarza wynika z: „doświadczenia oraz
rekomendacji nadrzędnych”. W opinii pacjentów lekarz udzielał
wystarczających, zrozumiałych informacji na temat diagnostyki, sposobów
leczenia, ich skuteczności i skutków ubocznych:  „Można na ogół dopytywać dalej tyle, ile potrzeba, by zrozumieć daną kwestię”.
Pacjenci postrzegali lekarza jako osobę życzliwą, zainteresowaną
pacjentami w sposób wykraczający poza typowe zwyczaje czy obowiązki
lekarza. Jedna z pacjentek przytoczyła historię o tym, jak skierowana
przez lekarza z Ośrodka przechodziła zabieg w innej, publicznej
placówce, wykonywany przez innego lekarza. Mimo to lekarz Ośrodka
kontaktował się z nią, interesował stanem zdrowia i samopoczuciem
pacjentki, „bardzo pomógł”.



Pacjentki deklarowały również bardzo dobry, pomocny kontakt telefoniczny z lekarzem, poprzez rozmowy i smsy: „Lekarz
poświęca dużo prywatnego czasu, by wesprzeć pacjentki, doradzać w razie
niepokojących objawów, nawet w nocy”, „Lekarz bardzo konkretnie
nakreśla problem, bez ocen”. Zdaniem lekarza „pacjentka musi mieć
poczucie kontaktu z lekarzem”
.



Jednak niektóre pacjentki uważały, że wizyty są zbyt krótkie: „Chciałabym może, żeby wizyty czasami trwały trochę dłużej, żeby był czas na dopytanie”,
jednak ta sama pacjentka twierdzi, że w razie pojawiających się
wątpliwości może dopytać lekarza telefonicznie lub smsem. W relacji
lekarza, polecał on pacjentom literaturę popularnonaukową na temat
leczenia niepłodności, a także poradnik na ten temat załączony do
gazety.



Dodatkowo: Kierownik Ośrodka podkreślał w rozmowie z nami: „Nie
chcielibyśmy być postrzegani jako klinika in vitro”. Według jego
relacji w Ośrodku większą niż gdzie indziej wagę przywiązuje się do
diagnostyki oraz bardziej zachowawczych metod leczenia, metodę in vitro
uznając za taką, którą należy stosować tylko w uzasadnionych
przypadkach po wyczerpaniu innych możliwości (chyba że taka konieczność
jest od razu): „Pierwsze postępowanie jest w kierunku jak najbardziej naturalnej pomocy w poczęciu”.
Ośrodek prowadzi dużo inseminacji.  Być może taka filozofia
leczenia jest zgodna z potrzebami czy światopoglądem niektórych
pacjentów i właśnie ona przyciąga ich do Ośrodka. Jednocześnie może ona
zniechęcać tych, którzy postrzegać ją mogą jako „marnowanie czasu
reprodukcyjnego”. Wg kierownika Ośrodka 53% pacjentów zachodzi w ciążę
w ciągu pół roku na skutek innych metod leczenia niż IVF.


7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek nie dysponuje osobnym pokojem do oddawania nasienia. Do tego
celu służy pokój pobrań połączony śluzą z laboratorium. Sam pokój jest
mały, ciasny. Jest wyposażony typowo dla  gabinetu pobrań: krzesło
do pobierania krwi, leżanka, narzędzia do pobierania krwi itp.



Pokój jest zamykany na klucz, jednak jego funkcja może powodować, że
ktoś będzie chciał się dostać, np. żeby zapytać o coś osoby zwykle tam
pracujące. Niezależnie od tego, czy takie sytuacje faktycznie się
zdarzają, może to powodować dodatkowy stres pacjenta. W pomieszczeniu w
dniu monitoringu zauważyłyśmy krzyż, co może powodować dalszy
dyskomfort pacjentów, którzy w tych okolicznościach muszą oddać
nasienie drogą masturbacji, będącej procedurą nieakceptowaną przez
Kościół katolicki. Połączenie pokoju z laboratorium z jednej strony
pozytywnie wpływa na bezpieczeństwo procedury (bezpośrednie przekazanie
materiału), z drugiej może być również niekomfortowe dla pacjentów.
Jeden z pracowników stwierdził, że wie, iż materiał jest gotowy,
ponieważ słyszy z laboratorium wychodzącego z pokoju obok pacjenta.
Pacjenci mogą mieć - uzasadnione lub nie, ale stresujące - poczucie, że
cała procedura jest słyszana w pokoju obok.



Bezpieczeństwo procedury przekazywania próbki materiału genetycznego
nie wydaje się zagrożone, jest ona ustalona w taki sposób, że wszystkie
jej etapy podlegają podwójnemu sprawdzeniu (co w relacji kierownictwa
zostało również potwierdzone przez niedawną kontrolę z Ministerstwa
Zdrowia), natomiast sposób organizacji dotyczący poczucia komfortu
pacjenta należy uznać za bardzo niski. Można zastanawiać się, czy tak
stresujące okoliczności oddania nasienia nie będą mieć wpływu na proces
leczenia w postaci np. niemożności oddania nasienia przez pacjenta lub
zniechęcenia mężczyzny do udziału w terapii i wspieraniu partnerki.
Jedna z pacjentek potwierdziła, jej mąż wolał wykonywać badanie
nasienia w innym Ośrodku, z uwagi na warunki wykonywania tego badania w
Ovum.  Brak pokoju do oddawania nasienia zwraca tym bardziej
negatywną uwagę, że Ośrodek prowadzi własny bank nasienia.



Pacjenci informowani są o możliwości oddania nasienia poza Ośrodkiem -
drogą masturbacji lub podczas stosunku do specjalnej prezerwatywy bez
środków plemnikobójczych, którą można kupić w Ośrodku. Z tej ostatniej
możliwości pacjenci korzystają bardzo rzadko (w relacji personelu były
to pojedyncze przypadki). Zdaniem i lekarza, i kierownika: „pacjenci,
którzy ze względów światopoglądowych nie chcą oddawać nasienia do
badania drogą masturbacji, zwykle nie korzystają po prostu z takich
ośrodków”. Jeżeli jednak zdarzy się, że pacjenci ze względów
światopoglądowych odmawiają oddania nasienia do badania, wtedy lekarz
proponuje im inną diagnostykę, np. badanie śluzu po stosunku.
Chciałybyśmy w tym miejscu zauważyć, iż oddanie nasienia do badania w
drodze stosunku seksualnego przy użyciu prezerwatywy perforowanej jest
zgodne z instrukcjami Kościoła katolickiego, więc warto informować o
tym pacjentów i zachęcać ich jednak do wykonania bardziej miarodajnej
diagnostyki nasienia.


8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajdują się dwa gabinety ginekologiczne: jeden większy,
pełniący jednocześnie rolę gabinetu zabiegowego, oraz drugi mniejszy,
będący typowym gabinetem ginekologicznym. Jeden z nich przystosowany
jest do potrzeb osób niepełnosprawnych.



Gabinety nie są połączone z łazienkami (jest jedna wspólna łazienka na
korytarzu). Do badań pacjentki przygotowują się za parawanem. 
Zauważamy, iż konieczność wyposażenia gabinetu ginekologicznego w
dostęp do łazienki z bidetem wynika bezpośrednio z Rozporządzenia
Ministra Zdrowia (Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca
2012 r., Szczegółowe wymagania, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia
i urządzenia ambulatorium, pkt 5.). To samo Rozporządzenie reguluje
również konieczność zapewnienia pacjentom po zabiegach ingerencyjnych
dostęp do tzw. pomieszczenia pielęgnacyjnego, którego Ośrodek nie
posiada. Po zabiegach ingerencyjnych (np. punkcjach) pacjentki
odpoczywają chwilę w sali zabiegowej, a następnie na leżance ustawionej
w korytarzu, osłoniętej parawanem lub w pokoju służącym do pobrania
krwi do badań. Potem przenoszą się na krzesło w poczekalni.



W relacji pacjentek, personel odpowiednio opiekuje się pacjentkami po
zabiegach, przychodzi do pacjentek, kontroluje ich stan i samopoczucie.


9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


W pomieszczeniu rejestracji na tablicy ogłoszeń znajduje się Karta Praw Pacjenta.



Dla potrzeb monitoringu Ośrodek przekazał dokumenty obowiązujące
pacjentów przystępujących do procedury ivf w ramach programu
refundacyjnego (umieszczone również na stronie www Ośrodka; z uwagi na
to, iż dokumenty są przygotowane przez Ministerstwo Zdrowia, nie
zostały poddane analizie, są jedynie wylistowane na końcu działu), a
także następujące dokumenty, przedstawiane do podpisu pacjentom
przystępującym do procedur pełnopłatnych:


  1. Zgoda na leczenie z zastosowaniem technik wspomaganego rozrodu, 
  2. Zgoda na mrożenie zarodk(a)ów,
  3. Oświadczenie o wyrażeniu zgody na zamrożenie oocytów,
  4. Oświadczenie o wyrażeniu zgody na oddanie do adopcji zamrożonych oocytów,
  5. Oświadczenie o wyrażeniu zgody na oddanie do adopcji zamrożonych zarodków,
  6. Zgoda na przyjęcie zarodka darowanego,
  7. Zgoda na inseminację nasieniem dawcy,
  8. Oświadczenie pacjenta.



Wzorce zgód wymaganych przy programie refundacyjnym oraz przy zabiegach
komercyjnych wręczane są pacjentom przed wizytą, na której są
podpisywane. Nie wszyscy pacjenci mieli wystarczająco dużo czasu, by
móc się zapoznać z dokumentami w spokoju (zarówno z uwagi na trudne
warunki lokalowe Ośrodka, jak i stres pacjentów w oczekiwaniu na wizytę
lekarską). Jedna z pacjentek stwierdziła, że otrzymane wzorce zgód
mogła zabrać ze sobą do domu przed podpisaniem, by zapoznać się z nimi
(co uznajemy za dobrą praktykę zgodną z „Pacjenckimi standardami”),
pozostali pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy, zadeklarowali, że nie
mieli takiej możliwości. Należy uznać taką praktykę za wymagającą
zmiany. Pacjenci powinni mieć możliwość spokojnego zapoznania się z
treścią podpisywanych dokumentów. Ponadto według relacji pacjentów nie
otrzymali  oni swojej kopii podpisanych zgód, co również należy
uznać za negatywną praktykę.



Pacjenci Ośrodka, którzy przystępują do procedur komercyjnych,
podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Należy wskazać,
że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których przedmiotem jest
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej, przeprowadzane są
na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy Ośrodkiem leczenia
niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w
dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co
do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i
zobowiązania pacjentów; nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy
sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta.



Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy
zawarte pomiędzy Ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze
konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie
umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o
świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio
z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego
kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem
konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta
bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której
zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w
związku z art. 734 i n. k.c.)."
).



Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek–pacjent
to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta. Tym samym przedstawione dokumenty stanowią wzorce
umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks
cywilny.



Zgodnie z informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej, Ośrodek dopuszcza możliwość negocjacji zapisów dokumentów („Zdarza się”;
osoba zarządzająca Ośrodkiem nie potrafiła jednak podać przykładu).
Żaden z pacjentów, z którymi przeprowadzono wywiady w czasie trwania
monitoringu, nie próbował negocjować zapisów przedstawionych im
dokumentów.



Wymienione dokumenty robią wrażenie redagowanych niespójnie, przykładem
może być użycie w nich nazwy Ośrodka: zgodnie z rejestrem
przedsiębiorców prowadzonym przez Krajowy Rejestr Sądowy zarejestrowana
nazwa Ośrodka brzmi Ovum Rozrodczość i Andrologia Spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością. W dokumentach wymiennie używane są określenia: SCM
Ovum, Ovum, SCM Ovum Rozrodczość i Andrologia, Ovum Rozrodczość i
Andrologia Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Ovum
Specjalistyczne Centrum Medyczne, podczas gdy spółka prawa handlowego
powinna posługiwać się nazwą (firmą) ujawnioną w KRS.



Z korzyścią dla Ośrodka i pacjentów byłaby krytyczna redakcja
stosowanych przez Ośrodek wzorców pod względem poprawności
merytorycznej i językowej. Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem
formalno-prawnym stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego
monitoringu, poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości:



1.  Zgoda na leczenie z zastosowaniem technik wspomaganego rozrodu



Według informacji otrzymanych od pracowników Ośrodka dokument ten jest
wspólny dla zabiegów inseminacji oraz procedury IVF-ET. Jest to
jednostronicowy dokument zawierający jedynie informację, iż Ośrodek nie
gwarantuje niewystępowania u dziecka chorób lub wrodzonych wad oraz nie
gwarantuje uzyskania ciąży, jej prawidłowego rozwoju ani urodzenia
zdrowego dziecka, a także oświadczenie pacjentów, iż zostali
poinformowani o zagrożeniach wynikających z wykonania zabiegów
wspomaganego rozrodu (bez jakiegokolwiek rozwinięcia o rodzaju czy
charakterze zagrożeń) i że zgadzają się na nie. Zgodę powyższą należy
uznać za blankietową, która nie realizuje pacjenckiego prawa do
informacji o wykonywanych procedurach ani praw pacjenta jako
konsumenta. Ponadto, treść wzorca (§ 2, § 3: „SCM Ovum nie gwarantuje
…”) sugeruje, iż są to oświadczenia składane przez dwie strony (Ośrodek
i pacjenci), podczas gdy dokument jest podpisywany tylko przez
pacjentów. Dla potrzeb monitoringu nie przekazano wzoru zgody na
przeprowadzenie procedury IVF-ET, ani informacji o jego istnieniu lub
nieistnieniu.



2.  Zgoda na inseminację nasieniem dawcy



1) „§ 1 – My ….. niżej podpisani
upoważniamy SCM Ovum Rozrodczość i Andrologia do dokonania wyboru
nasienia dawcy według własnego uznania z uwzględnieniem wypełnionego
przez nas formularzu wyboru dawcy.”




„§ 7. Podpisując ten dokument pacjent
oświadcza, że zrozumiał w całości treść niniejszego dokumentu i
podpisując go zgadza się na inseminację nasieniem dawcy.”




Cytowany § 1 sugeruje, iż dokument zawiera zgodę wyłącznie na dokonanie
przez Ośrodek wyboru nasienia dawcy. Zgoda na inseminację pojawia się w
jednym z końcowych paragrafów. Wskazane byłoby takie przeredagowanie
Zgody, by jej essentialia znajdowały się w jednym z głównych zapisów.



2) „§ 8. Pacjent oświadcza, że
dziecko poczęte drogą inseminacji nasieniem dawcy będzie utrzymywać i
traktować jak własne i nie będzie rościć żadnych pretensji do OVUM i
anonimowego dawcy nasienia.”




Zgodnie z definicją umieszczoną na początku Zgody, Pacjent to dwoje pacjentów Ośrodka, kobieta oraz jej mąż (partner).



Zgodnie z art. 619 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy istnieje
domniemanie, iż matką dziecka jest kobieta, która je urodziła. Zgodnie
z art. 62 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy w związkach małżeńskich
istnieje domniemanie, iż ojcem jest mąż matki. Zgodnie z art. 68 ustawy
Kodeks rodzinny i opiekuńczy zaprzeczenie ojcostwa nie jest
dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu
medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.  Dodatkowo w świetle
obowiązującego prawa (analiza dokumentacji wykonana przed wejściem w
życie Ustawy o leczeniu niepłodności) każdy mężczyzna niebędący mężem
matki ma prawo wystąpić z zaprzeczeniem ojcostwa, co wynika
bezpośrednio z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Art. 63, Art. 67 i
Art. 69), a co sprawia, iż zapis jest bezskuteczny i złożenie
oświadczenia nie obliguje przyszłego ojca do zaniechania zaprzeczeń
ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę. Kodeks daje mu taką możliwość i
zgoda podpisywana z Ośrodkiem nie może znosić przepisów prawa wyższego
rzędu.



Wobec powyższego oświadczenie zamieszczone w § 8 zgody, które składają
zarówno kobieta, jak i mężczyzna, należy uznać za irrelewantne, nie
niosące za sobą szczególnych skutków prawnych, gdyż rodzice zobowiązani
są do utrzymywania swojego dziecka. Określenie „traktować jak własne” jest określeniem potocznym. Podobnie kolokwialnym określeniem jest „nie będzie rościć żadnych pretensji do OVUM i anonimowego dawcy nasienia.”
Dawca nasienia w opisywanym Ośrodku jest zawsze anonimowy, wobec czego
pacjenci nie mają z nim żadnego kontaktu. W stosunku do Ośrodka na
gruncie prawa cywilnego można mówić o roszczeniach, a nie pretensjach.



Należy wskazać ponadto, iż wszelkie oświadczenia dotyczące uznania
rodzicielstwa i wynikających z niego obowiązków, złożone przed
poczęciem dziecka, nie mają mocy prawnej. Obowiązki rodziców wobec
dziecka powstają z chwilą urodzenia żywego dziecka (dodatkowo – uznania
dziecka przez jego ojca, w sposób określony przez przepisy ustawy
Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w przypadku gdy rodzice dziecka nie
pozostają w związku małżeńskim). Zauważamy także, iż powyższy zapis
jest zapisem z użyciem języka dyskryminującego, sugerującym, iż dzieci
poczęte wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają
dodatkowych aktów staranności (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób
naturalny).



3) „§ 9. Pacjent oświadcza, że nie
będzie dochodził w przyszłości ewentualnych roszczeń alimentacyjnych na
rzecz dziecka w stosunku do Ovum i anonimowego dawcy nasienia.”




„Dziecko poczęte drogą inseminacji
nasieniem dawcy będzie utrzymywać i traktować jak własne i nie będzie
rościć żadnych pretensji do OVUM i anonimowego dawcy nasienia.”




Dawca nasienia w opisywanym Ośrodku jest zawsze anonimowy, wobec czego
pacjenci nie mają z nim żadnego kontaktu. Na gruncie prawa cywilnego, w
szczególności Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek
alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej (wstępni, zstępni),
rodzeństwo oraz w szczególnych przypadkach małżonków lub byłych
małżonków. Ośrodek jako osoba prawna, spółka prawa handlowego (spółka z
ograniczoną odpowiedzialnością) nie ma możliwości pozostawania w
stosunku powinowactwa lub pokrewieństwa w stosunku do pacjentów – osób
fizycznych,  wobec czego nie znajdują do niej zastosowania
przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego.



Przedstawiony formularz podpisują: kobieta, jej mąż (partner) oraz
świadek. Wskazać należy, iż na gruncie prawa cywilnego oświadczenia
woli złożone na piśmie przez osoby posiadające zdolność do czynności
prawnych nie wymagają dodatkowego „uważnienia” poprzez obecność
świadka. Ośrodek nie przedstawił dla celów monitoringu wzorca zgody na
inseminację nasieniem męża lub partnera.

 

3. Zgoda na przyjęcie zarodka darowanego



1) Wyrażam zgodę na przeniesienie do mojej macicy …. zarodków/zarodka anonimowych dawców o dowolnej grupie krwi i czynniku Rh.”



Zwracamy uwagę, iż polityka Ośrodka  zacierania wszelkich
informacji dotyczących dawców gamet lub zarodków może stwarzać
wrażenie, że dopuszcza się do powstania dla pacjentów – biorców
potencjalnie niebezpiecznych sytuacji, gdy istotna jest zgodność grupy
krwi/czynnika Rh między matką  a płodem (np. konflikt
serologiczny). Choć należy wierzyć, że lekarz podejmując decyzję
dotyczącą podania zarodków konkretnej parze bierze pod uwagę
konsekwencje medyczne,  to brak jakiejkolwiek informacji i wpływu
na proces decyzyjny przez pacjentów  można uznać za godzący w ich
podmiotowość i prawo do wyboru sposobu leczenia.



2) „Poinformowano mnie o wszelkich zagrożeniach. Poczęte tą drogą potomstwo będę wychowywała i traktowała jak własne.”



Powyższe oświadczenie podpisywane jest tylko przez pacjentkę, zaś
urodzenie dziecka przez kobietę pozostającą w związku małżeńskim
powoduje zastosowanie w stosunku do jej męża domniemania prawnego, iż
jest on ojcem urodzonego dziecka. Wskazanym byłoby, by także mąż matki
wyrażał zgodę na adopcję zarodka.



Do zapisu „Poczęte tą drogą potomstwo będę wychowywała i traktowała jak
własne” mają zastosowanie uwagi wskazane w pkt 2 dotyczącym wzorca
Zgoda na inseminację nasieniem dawcy.



4. Oświadczenie Pacjenta



„Ja niżej podpisany/a upoważniam /
nie upoważniam do otrzymywania informacji o stanie mojego zdrowia i
udzielonych świadczeniach zdrowotnych oraz do uzyskiwania dokumentacji
medycznej także w przypadku mojej śmierci …….”




Zgodnie z art. 101 § 2 kodeksu cywilnego: „Umocowanie
wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w
pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią
stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.”




Wobec powyższego zapis o udzieleniu pełnomocnictwa do uzyskiwania
dokumentacji medycznej także w przypadku śmierci pacjenta jest
bezskuteczny, wobec niezastrzeżenia, iż pełnomocnictwo powyższe jest
nieodwołalne, a powyższa nieodwołalność wynika z przyczyn uzasadnionych
treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.



Wobec pozostałych wymienionych dokumentów brak uwag.



Pacjenci zakwalifikowani do programu refundacyjnego podpisują dokumenty przygotowane przez Ministerstwo:


  • Regulamin uczestnictwa w programie zdrowotnym „Program - Leczenie
    Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013 – 2016”,
  • Formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym pn.
    „Program – Leczenie Niepłodności Metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na
    lata 2013 - 2016”
  • Oświadczenie o zapoznaniu się z regulaminem programu zdrowotnego,
  • Oświadczenie o zgodzie na przetwarzanie danych osobowych.



Dokumenty nie były poddawane analizie w ramach monitoringu.


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej


W trakcie monitoringu potwierdziłyśmy, iż pracownicy Ośrodka starają
się szanować godność i intymność pacjentów w trakcie leczenia, chociaż
warunki lokalowe Ośrodka uniemożliwiają to w niektórych sytuacjach. Jak
wspomniano wcześniej, w Ośrodku znajduje się tylko jedna
łazienka,  jest to łazienka ogólnodostępna i nie jest bezpośrednio
połączona z gabinetem lekarskim. W każdym gabinecie lekarskim aparat do
badania usg oddzielony jest od pozostałej części pomieszczenia
parawanem. Za parawanem pacjentki mogą się przygotować do badania,
znajduje się tam także odzież dla pacjentek na czas badania
(spódniczki, ochraniacze na stopy). W zgodnej relacji pracowników
Ośrodka i pacjentów, wizyty nie są zakłócane nieuzasadnionym wejściem
osób trzecich. W Ośrodku brak osobnego pokoju do oddawania nasienia, co
zostało już opisane w części „Opieka nad mężczyzną”, a co nie sprzyja
zachowaniu poczucia intymności. Według opinii pacjentów, nie jest to
dla nich sytuacja komfortowa.  Brak jest odrębnego pomieszczenia
pielęgnacyjnego dla pacjentek i pacjentów po zabiegach (opisane szerzej
w części „Opieka nad kobietą”). Pacjentki po punkcji odpoczywają przez
pewien czas na leżance w gabinecie zabiegowym, na leżance w korytarzu
(osłonięte parawanem) lub na leżance w pokoju służącym do pobierania
krwi do badań i zabiegów. Nie zapewnia to odpowiedniej intymności ani
odpowiednich warunków do wypoczynku pacjentkom po zabiegach.



Pacjenci, którzy zgłaszają się na badanie nasienia, są dyskretnie
zapraszani do badania przez pracowników Ośrodka. W zgodnej relacji
pacjentów personel (rejestracja, położne) stara się zapewnić pacjentom
maksimum dyskrecji i intymności, ale z uwagi na niewielką powierzchnię
pomieszczenia rejestracji nie zawsze jest to możliwe.



Wg informacji uzyskanej od osoby zarządzającej Ośrodkiem oraz lekarza,
personel zgadza się na obecność osoby bliskiej w trakcie wykonywanych
badań, które nie są zabiegami medycznymi oraz w trakcie wizyt
lekarskich. Osobą bliską może być mąż/partner, osoba z rodziny lub
niespokrewniona. Z informacji uzyskanych w trakcie wywiadów z
pacjentami wynika, że po zabiegach osoba bliska (mąż lub partner) mógł
towarzyszyć pacjentce.  Lekarz w rozmowie z nami zadeklarował, że
nie tylko dopuszcza, lecz także zachęca do obecności osoby bliskiej w
trakcie takich procedur jak transfer zarodka czy inseminacja. Nie
wszyscy pacjenci byli informowani o możliwości obecności osoby bliskiej
podczas zabiegu. Informacji tych udzielała najczęściej jedna z
położnych.



Pacjentkom, z którymi przeprowadzano wywiady, osoby bliskie nie
towarzyszyły podczas zabiegów, nie towarzyszyły one także swoim
partnerom podczas wykonywanych im badań.


12. Prawo do
dokumentacji medycznej


Wg informacji uzyskanej od osoby zarządzającej Ośrodkiem, sposób
wydawania dokumentacji medycznej pacjentom ustalony jest zwyczajowo.
Dokumentacja medyczna pacjenta wydawana jest na jego pisemne żądanie
złożone osobom zajmującym się obsługą pacjenta. Jeśli dotyczy procedury
przebytej przez małżonków lub partnerów, wymagana jest zgoda
współmałżonka lub partnera,  chyba że odpowiednia zgoda została
już udzielona wcześniej i znajduje się w dokumentacji medycznej. Jeśli
żądanie dotyczy wydania epikryzy z dotychczasowego leczenia,
przygotowanie dokumentu trwa do 7 dni. Jeśli żądanie dotyczy wydania
wyciągu z historii leczenia, dokument przygotowywany jest niezwłocznie
(w praktyce do kilku dni, często „od ręki”). Dokumentacja wydawana jest
zawsze po uzyskaniu zgody lekarza prowadzącego lub kierownika Ośrodka.



Pacjenci, którzy występowali do Ośrodka o dokumentację, potwierdzili,
iż była wydawana sprawnie, oczekiwali na jej wydanie około 2–3 dni.


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych lub z
ograniczeniami ruchu: w budynku brak wysokich progów, łazienka również
jest przystosowana dla potrzeb osób niepełnosprawnych. W gabinecie obok
fotela ginekologicznego sterowanego elektronicznie (możliwość
opuszczenia, aby pacjentka z ograniczeniami ruchu mogła z niego
skorzystać) znajduje się także leżanka, na której pacjentka
niepełnosprawna może zostać zbadana przy pomocy aparatu usg.

 

14. Pary
nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w marcu 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności
wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia
niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano
również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób
traktowania tej kwestii przez każdy z ośrodków. Włączamy tę część do
raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu,
uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i
uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.




Podczas monitoringu nie spotkano się z przykładami dyskryminacji
pacjentów z uwagi na orientację homoseksualną. Według lekarza na
przestrzeni wielu lat pojawiły się pojedyncze  przypadki par
jednopłciowych korzystających z leczenia. W relacji lekarza raz
zdarzyło się, że pacjentce towarzyszyła inna osoba niż
partner/partnerka: była to wskazana przez pacjentkę przyjaciółka i
towarzyszyła ona pacjentce podczas wizyt. Z informacji uzyskanych od
osoby zarządzającej Ośrodkiem oraz lekarza nie można jednoznacznie
wnioskować na temat dostępności leczenia dla par nieheteroseksualnych
oraz osób samotnych. Wg relacji lekarza pary homoseksualne bardzo
rzadko korzystały z oferty Ośrodka.


15. Opieka psychologiczna



 
Ośrodek współpracuje z psychologiem. Wizyty umawiane są w rejestracji
na zgłoszone zapotrzebowanie pacjentów. Ośrodek zapewnia 2 bezpłatne
wizyty przeznaczone dla wszystkich pacjentów (tj. 2 bezpłatne wizyty
miesięcznie przypadają na wszystkie zainteresowane osoby; gdyby
zapotrzebowanie wyniosło więcej niż dwie wizyty, trzecia będzie
pełnopłatna), ale w relacji kierownictwa nawet ten limit bywa
niewykorzystywany. Średnia miesięczna liczba konsultacji
psychologicznych w Ośrodku wynosi około czterech.



Psycholog nie jest częścią zespołu, nie prowadzi szkoleń dla personelu.
Wg kierownictwa, takie szkolenia planowane są po przeprowadzce do nowej
siedziby - w obecnej nie ma miejsca, gdzie można by je przeprowadzić.
Konsultacje psychologiczne odbywają się w mniejszym gabinecie
ginekologicznym, psycholog nie ma swojego oddzielnego gabinetu.



Informacja o dostępności konsultacji psychologicznych wraz z nazwiskiem
psychologa dostępna jest na stronie internetowej. Psycholog proponuje
pomoc w dość szerokim zakresie: od problemów w  leczeniu
niepłodności, problemów po utracie dziecka, po wsparcie w rozwoju
małego dziecka. Lekarz nie jest skłonny korzystać ze szkoleń
psychologicznych, tzw. „miękkich”, czyli dotyczących komunikacji z
pacjentami, pomocy w radzeniu sobie z sytuacjami trudnymi: „Na moim etapie nie ma potrzeby. Nawet bym nie poszedł”,  „Nie potrzebuję psychoanalizy po 20 latach pracy”.



Zgodnie z relacją położnej: „w zależności od potrzeby  sama kontaktuję się z psychologiem”. Czasem pacjentka pyta o możliwość konsultacji psychologicznej: „Zazwyczaj same nie wychodzimy z propozycją”.



Zgodnie z relacją pacjentki: „nie
korzystaliśmy z konsultacji psychologa, nie informowano nas o niej.
Sama nie czuję takiej potrzeby, ale dobrze, żeby w każdej klinice była
możliwość”
. Inna pacjentka: „Nie proponowano nam konsultacji psychologa ani nie informowano o takiej możliwości.”



Nie zaobserwowano aktywnego zachęcania pacjentów do korzystania z
pomocy psychologicznej. Wydaje się, że udział psychologa w pracy
Ośrodka jest znikomy.


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru
dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do
raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do
rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).




W Ośrodku prowadzone są następujące typy dawstwa: dawstwo nasienia,
międzypacjenckie dawstwo komórek jajowych i zarodków. Ośrodek prowadzi
własny bank nasienia.  Rekrutacją dawców zajmują się lekarz i
embriolog, nie jest w nią włączany psycholog. Zgodnie z relacją
personelu: „dawcy sami się zgłaszają”, „jest nadmiar chętnych”. 
Rozmowę kwalifikacyjną prowadzi lekarz-szef Ośrodka. Weryfikuje także
cechy psychologiczne: „np. czy pacjent nie jest neurotyczny, o niskiej
inteligencji”. Zwracamy uwagę, iż ocena psychologiczna dawcy nie mieści
się w kompetencjach personelu medycznego niezależnie od jego
doświadczenia w leczeniu niepłodności. Dawczynie międzypacjenckie są
rekrutowane w procesie leczenia, jeśli lekarz widzi, że jest dużo
komórek w trakcie stymulacji. Dawstwo komórek jajowych w Ośrodku,
zgodnie z informacjami uzyskanymi od personelu, jest jednak rzadkie.
Komórki dawczyni są mrożone maksymalnie po cztery i całość zamrożonego
materiału przekazywana jest jednej parze. Bardzo rzadko zdarza się,
według kierownictwa,  by tych nadmiarowych komórek dawczyni było
więcej niż cztery. Jest to związane z polityką Ośrodka dotyczącą
prowadzenia „lekkich stymulacji hormonalnych”.



Dawstwo w Ośrodku jest wyłącznie anonimowe. Nie ma możliwości kontaktu
pomiędzy biorcami i dawcami także w wypadkach uzasadnionych medycznie.
Lekarz: „albo jest anonimowe, albo nie. Inaczej stracimy w Polsce wszystkich dawców”.



Doboru dawcy do biorcy dokonuje lekarz wraz z szefem laboratorium,
embriologiem. Dobór następuje na podstawie cech fenotypowych i grupy
krwi. Samodzielny dobór przez biorców z listy jest wykluczony w związku
z zagrożeniem ujawnienia danych osobowych. Ośrodek zbiera i udostępnia
pacjentom następujące dane: grupa krwi, cechy fenotypowe,
wykształcenie, grupa wiekowa, liczba posiadanych własnych dzieci.



Lekarz twierdzi, że co do jawności dawstwa „każda para musi zdecydować”, jednocześnie jednak sugeruje anonimowość dawstwa ze względu na dobro dziecka: „także w rodzinie raz jest dobrze, potem się pokłócimy i są problemy, a krzywdę ponosi dziecko”.
Zauważamy, iż nie jest to zgodne z rekomendacjami ESHRE 2001 i ESHRE
2015, zgodnie z którymi w proces dawstwa powinien być włączony
psycholog zarówno na poziomie rekrutacji, jak i na poziomie konsultacji
dawców/biorców, a personel medyczny nie powinien w żaden sposób wpływać
na decyzję pacjentów co do ich wyborów jawności/tajności wobec własnych
dzieci (non-directive counselling).



Ośrodek nie gromadzi rozszerzonych nieidentyfikujących danych o dawcach. Według lekarza: „nie ma czegoś takiego jak dane nieidentyfikujące, nawet zdjęcie z dzieciństwa może okazać się identyfikujące”.
Na życzenie pacjentów jest możliwość skorzystania z zewnętrznych banków
nasienia - do tej pory wg lekarza był jeden taki przypadek. W wypadku
dawstwa/biorstwa zarodków, nie udostępnia się biorcom żadnych danych na
temat dawców, nie ma  określonych kryteriów doboru, nawet
medycznych (grupa krwi lub czynnik Rh). Na dobór zarodków pacjenci nie
mają żadnego wpływu. Może to budzić ich niepokój co do potencjalnych
powikłań w leczeniu.



Ośrodek limituje liczbę potomstwa jednego dawcy nasienia, ale pojawiły
się rozbieżności w tej kwestii w zależności od rozmówcy: według
kierownictwa limit potomstwa wynosi czworo dzieci przypadających na
jednego dawcę,  według lekarza jest to sześcioro dzieci. Można
zarezerwować nasienie w celu wykorzystania go w staraniach o kolejną
ciążę w celu zapewniania rodzeństwa spokrewnionego genetycznie. Jest to
nieodpłatne, co podkreślamy jako dobrą praktykę wobec pacjentów-biorców.

 

Lekarz informuje o czasie oczekiwania na gamety/zarodki: w wypadku
nasienia, jest ono dostępne od razu, w wypadku oocytoów i zarodków
lekarz po konsultacji z laboratorium podaje prawdopodobny czas
oczekiwania.



Pacjenci – dawcy komórek jajowych i zarodków według osoby zarządzającej
nie są zazwyczaj konsultowani przez psychologa (jest taka możliwość „na
życzenie”). Zgodnie z relacją lekarza, wszystkim biorcom sugeruje on
skorzystanie z porady psychologa, gdyż: „takie pary zwykle są bardziej obarczone niepowodzeniami”. Lekarz poinformował nas ponadto, że sugeruje dawcom oocytów i zarodków konsultacje psychologiczne, ale: „nie są zainteresowani”.



Podczas monitoringu nie rozmawiałyśmy z pacjentami korzystającymi z
dawstwa, więc nie jesteśmy w stanie zweryfikować powyższych informacji.


17. NASZE REKOMENDACJE



Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych praktyk oraz rekomendacji



Dobre praktyki:


  1. Kontakt z lekarzem jest mocną stroną Ośrodka w zakresie, w którym
    byłyśmy w stanie to zaobserwować. W Ośrodku panuje miła
    atmosfera.  Pacjenci nie są anonimowi, ich historie są dobrze
    znane personelowi. Niektórzy pacjenci wracają mimo wielokrotnych
    niepowodzeń, twierdząc, że ufają przyjmującemu tu lekarzowi, polecają
    też Ośrodek innym pacjentom, co stanowi najlepsze świadectwo życzliwych
    relacji pomiędzy personelem i pacjentami;
  2. Położne uważają współpracę z kierownictwem i lekarzami za dobrą,
    ich inicjatywy (np. dotyczące zamówienia odzieży jednorazowej) są brane
    pod uwagę. Zwracamy uwagę na ten aspekt, ponieważ komfort pracy
    położnych i pielęgniarek, wyrażający się w szacunku do nich, jest
    bardzo ważny również dla pacjentów;
  3. Pacjenci zgodnie chwalą pracę rejestracji, zwracając uwagę na
    poczucie „zaopiekowania” i dokładanie chęci, aby zapewnić pacjentom
    najwyższą dyskrecję, jaka jest możliwa w obecnych warunkach lokalowych;
  4. Uwagę zwraca także możliwość nieodpłatnego zarezerwowania
    nasienia dawcy na przyszłość, jeśli para ma już jedno dziecko urodzone
    dzięki materiałowi genetycznemu konkretnego dawcy. Jest to rzadka
    praktyka w polskich Ośrodkach i zasługująca na zdecydowane pozytywne
    podkreślenie (w większości ośrodków rezerwacja nasienia jest odpłatna).

Rekomendacje:

  1. Sugerujemy poprawę infrastruktury Ośrodka, bez której niemożliwe
    jest zapewnienie leczenia zgodne ze standardami, w szczególności
    przestrzegania prawa do intymności. Na szczególną uwagę w tym względzie
    zasługują pokój do oddawania nasienia, pomieszczenie pielęgnacyjne dla
    osób po zabiegach i łazienki przylegające do gabinetów. UWAGA W DNIU
    ODDAWANIA RAPORTU: Ośrodek zmienił lokalizację i obecnie dysponuje już
    większą powierzchnią. Nie byłyśmy w nowej siedzibie Ośrodka, więc nie
    możemy tego zweryfikować, ale pokazano nam prezentacje projektów
    wnętrz. Zgodnie z nimi nowy budynek ma być duży (500 m2), oddzielny,
    przeznaczony tylko na potrzeby Ośrodka. Jedno piętro ma być
    przeznaczone wyłącznie dla pacjentów leczących niepłodność. Ma być w
    nim m.in. 7 gabinetów lekarskich, pokój do oddawania nasienia. Przed
    budynkiem ma się znajdować własny parking na 20 samochodów.
  2. Rekomendujemy zwiększenie roli psychologa i zakresu opieki
    psychologicznej: aktywne proponowanie pacjentom skorzystania z pomocy
    psychologicznej, rozważenie udziału psychologa w szkoleniach czy
    wewnętrznych zebraniach personelu,  współpracę lekarzy z
    psychologiem.
  3. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych
    grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w
    pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów
    pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w
    zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne
    i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl,
    www.nieplodnoscboli.pl);
  4. Rekomendujemy listę publikacji, którą warto uwzględnić na stronie www dla pacjentów:


Poradniki:

Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo
CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec,
Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec,
Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach
wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom
Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet,
Wydawnictwo Esprit

Publikacje popularnonaukowe i
beletrystyka:

Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie
reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena
Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń,
Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek,
Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna
Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red.
Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka,
Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara
Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo
Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo
PZWL

Publikacje naukowe:

Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i
Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red.
Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii
Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS

18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Data wypełnienia ankiety
wt., 08/18/2015 - 22:13 Zobacz ankietę
czw., 06/25/2015 - 13:48 Zobacz ankietę
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.