Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA w Warszawie

Istnieje od 2000 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2008
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    poradnia endokrynologiczna, poradnia ginekologiczno-położnicza, poradnia genetyczna, poradnia onkologiczna, badania prenatalne

Dane placówki

pin

Adres:

ul. Złota 6
00-019 Warszwa

phone

Telefon:

58 58 58 801

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Invicta
Warszawa
Data przeprowadzonego monitoringu 05.02.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE

18. Komentarz osrodka do raportu





1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego
Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki
do ESHRE od 2008 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO
9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w
szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (Ośrodek na swojej
stronie podaje ogólną informację: „Dysponujemy największym laboratorium
embriologicznym w Polsce. Jego zespół tworzy 15 doświadczonych
embriologów, w tym 2-óch z certyfikatem Senior Clinical Embriologist i
1-den z certyfikatem Clinical Embryologist nadawanymi przez ESHRE”. Nie
uściślono jednak, personelu której placówki dotyczy ten opis, zaś
Invicta posiada obecnie trzy filie: w Gdańsku, w Warszawie i we
Wrocławiu). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich standardów w
leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ
BOCIAN. Ośrodek wykonuje niektóre świadczenia w ramach umowy z NFZ.



2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w budynku w ścisłym centrum Warszawy, budynek nie
jest samodzielny, znajdują się w nim również inne instytucje, jednak
wejście prowadzące do Ośrodka jest niezależne. Ośrodek jest
wielokondygnacyjny i znajdują się w nim dwie rejestracje: jedno
stanowisko na parterze i drugie na piętrze (przy każdym stanowisku 2
krzesła dla pacjentów), poza tym  znajduje się pokoik, w którym
personel recepcji może również rozmawiać z pacjentami.


Ogólnym problemem Ośrodka jest niewielka przestrzeń - dotyczy to przede
wszystkim części wspólnych. Pacjenci skarżą się na ciasnotę. Pojawiły
się głosy, że czasem brakuje krzeseł (w poczekalni stoi ich około 10),
jednak w dniu monitoringu nie zaobserwowano problemu braku miejsc
siedzących dla pacjentów. Przy dolnej recepcji znajduje się kanapa z
dostępem do darmowej kawy i innych napojów oraz prasy (kopie artykułów
z prasy związanych z szeroko pojętą działalnością Ośrodka) - jest to
dobra praktyka. Pomimo niewielkiej przestrzeni, jest to najbardziej
przyjazny fragment części wspólnej przestrzeni Ośrodka. Na piętrze
dostępny jest dystrybutor z zimą i ciepłą wodą pitną oraz stolik z
artykułami do czytania. W recepcji na pierwszym piętrze została
wyłożona Karta Prac Pacjenta. W budynku Ośrodka brak wywieszonej
tablicy informacyjnej z nazwiskami personelu medycznego (lekarze,
pielęgniarki, położne).

 

Sytuacja badawcza:


Monitoring odbył się w dniu codziennej pracy Ośrodka. Pacjentki
zgłaszały się do rozmów z nami spontanicznie. W trakcie monitoringu
obserwatorki przeprowadziły wywiady z: osobą zarządzającą Ośrodkiem,
lekarzem, położną (zgodnie z polityką Ośrodka pielęgniarki i położne
wykonują także obowiązki recepcyjne), która wyjaśniła kwestie związane
z pracą nielekarskiego personelu medycznego  i recepcji,
psychologiem oraz pięć rozmów z pacjentami (pacjentki lub pary
pacjentów).



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta


Strona WWW


Pacjenci monitorowanego Ośrodka otrzymują zrozumiałe i wyczerpujące
informacje na temat swojego stanu zdrowia i zalecanego postępowania
medycznego. Informacje pochodzą z różnych źródeł, jednym z nich jest
strona internetowa prowadzona przez Ośrodek. Analiza strony WWW została
przeprowadzona w lutym 2015 roku i nasze spostrzeżenia pochodzą z tego
okresu:

  • strona WWW dotyczy kilku podmiotów (Klinika Zdrowia Kobiety,
    Klinika Leczenia Niepłodności, Laboratoria, Szpitale), co może
    utrudniać odbiorcom korzystanie z niej;
  • z powyższym wiąże się także utrudniona nawigacja: nieintuicyjne
    umieszczenie poszukiwanych wiadomości, trudności z odnalezieniem
    wszystkich (np. nie odnaleziono informacji o zabiegu hsg, pomimo
    informacji ze strony personelu Ośrodka, iż ta informacja znajduje się
    na stronie);
  • polityka informacyjna: brak wyczerpujących informacji o
    skuteczności poszczególnych procedur, metodologii obliczania
    skuteczności oraz o polityce Ośrodka dotyczącej liczby transferowanych
    zarodków. Dobrą praktyką jest zaś szczegółowe opisanie oferty Ośrodka,
    w tym opisanie definicji niepłodności w podziale na jej różne
    przyczyny, jak również opisanie wskazań do różnych zabiegów;
  • Program refundacyjny: zakładka dostępna dopiero z poziomu strony
    głównej, można powiedzieć, że mało intuicyjna w znalezieniu. Zawiera
    wyczerpujące informacje, jest formularz kontaktowy do przesłania
    zgłoszenia do programu. Zauważyłyśmy, że na tej samej podstronie
    znajduje się widoczna reklama komercyjnej usługi Ośrodka – diagnostyki
    preimplantacyjnej PGD-NGS. Diagnostyka PGD jest płatną procedurą, która
    może zostać zrealizowana w ramach programu refundacyjnego za dodatkową
    opłatą poniesioną przez pacjenta;
  • Na stronie Ośrodka umieszczono dane teleadresowe wraz z mapą oraz
    formularze kontaktowe: opisane funkcjonalności są łatwe do znalezienia.

Strona internetowa wymagałaby przebudowy w celu większej przejrzystości
i sprawniejszej nawigacji, warto rozważyć także większe rozdzielenie
strony Ośrodka leczenia niepłodności i innych gałęzi działalności
Invicta (np. medycyny estetycznej). Według informacji otrzymanej od
kierownictwa Ośrodka, takie działania są właśnie w toku. W dniu
oddawania raportu (wrzesień 2015) wiele z powyższych sugestii zostało
już wprowadzonych w życie: zwiększyła się przejrzystość stron,
wydzielono sekcję poświęconą wyłącznie leczeniu niepłodności. Na uwagę
zasługuje również wydzielenie w zakładkach części informacyjnej
dotyczącej pierwszej wizyty w Ośrodku (dobra praktyka) i posługiwanie
się językiem jasnym i zrozumiałym (propacjenckim) w odniesieniu do
wszystkich tekstów umieszczonych na stronie. Ośrodek prowadzi również
własny blog poświęcony aktualnościom z dziedziny leczenia niepłodności
oraz wydarzeń związanych z życiem Ośrodka. Na stronie znajdują się
także krótkie wizytówki personelu wraz ze zdjęciami, niektórym
towarzyszą również  biogramy. Naszą uwagę zwróciła niekompletność
spisu: swoje wizytówki posiadali lekarze oraz położne i koordynatorka
zmiany, nie było jednak wizytówek embriologów (a Ośrodek podkreśla, iż
trzy osoby z zespołu Invicta mają bardzo wysokie kwalifikacje
potwierdzone certyfikatami ESHRE, o czym informację z pewnością warto
byłoby eksponować) ani wizytówki psychologa (w dalszej części
monitoringu opisano politykę pomocy psychologicznej w Ośrodku, która
wydaje się wręcz modelowa).

 

Jeśli idzie o linię dyżurną
dla pacjentów:


Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej Ośrodkiem, w
Ośrodku nie istnieje całodobowa linia dla pacjentów lub telefon
alarmowy. Placówka korzysta z linii telefonicznej obsługiwanej przez
call center, wspólnej dla wszystkich filii Ośrodka, co utrudnia według
pacjentów skontaktowanie się z placówką w sposób ich satysfakcjonujący.
Call center pracuje w godzinach 7-21 w dni powszednie oraz 7-16 w
soboty. W niedziele i święta Ośrodek jest zamknięty dla pacjentów
(część Ośrodka, np. laboratorium embriologiczne, pracuje w sposób
ciągły).


Zgodnie z powtarzającymi się informacjami uzyskanymi od pacjentów,
połączenie z call center jest utrudnione, wymaga czasami kilkukrotnego
łączenia. Niektórzy pacjenci (gdy skarżyli się na utrudnienia w
kontakcie poprzez call center) otrzymywali telefon do koordynatora
medycznego placówki, z którym mogli się połączyć w godzinach pracy
Ośrodka lub do rejestracji (telefon jest odbierany, gdy pracownicy
rejestracji nie są zajęci). W takim przypadku istniała możliwość
zgłoszenia, poprzez opiekuna lub osobę z recepcji, potrzeby
bezpośredniego kontaktu z lekarzem i wówczas lekarz oddzwaniał do
pacjenta. Niektórzy pacjenci otrzymali telefony komórkowe do swoich
opiekunów, wyjątkowo telefony do lekarzy (indywidualna decyzja
lekarza).  W rozmowach z pacjentami powtarzała się potrzeba
poprawy dostępu telefonicznego do Ośrodka.


W przypadku nieoczekiwanych i niepożądanych sytuacji, które mogą
wystąpić po zabiegach, poza godzinami pracy Ośrodka, Ośrodek
rekomenduje swoim pacjentom zgłaszanie się do całodobowych placówek.
Według osoby zarządzającej Ośrodkiem, pacjenci otrzymują informację o
całodobowych placówkach współpracujących z Ośrodkiem. Istnieje również
możliwość kontaktu mailowego z konkretnymi pracownikami lub lekarzami w
Ośrodku. Pacjenci potwierdzają, iż korzystali z tej możliwości i byli
zadowoleni z informacji uzyskanych tą drogą oraz z czasu oczekiwania na
nie.


Zgodnie z informacją przekazaną przez kierownictwo, od 01 lutego 2015
roku istnieje możliwość zapisania się przez internet na wizytę w
Ośrodku. Jest to bez wątpienia dobra praktyka, jednak pacjenci w dniu
przeprowadzenia monitoringu jeszcze nie wiedzieli o takiej możliwości.

 

Jeśli idzie o materiały
informacyjne dostępne w Ośrodku:


W Ośrodku przygotowano informatory dla pacjentów zawierające
wyczerpujące informacje o przeprowadzanych procedurach wspomaganego
rozrodu (Obserwatorkom udostępniono i przekazano do analizy informator
IVF-ET, przekazano także informację o posiadaniu i przekazywaniu
pacjentom podobnego informatora o procedurze PGD, ponadto była
możliwość zapoznania się z informatorami dotyczącymi innych zabiegów: w
szczególności inseminacja IUI, histeroskopia, laparoskopia, HSG). Poza
materiałami własnymi w Ośrodku udostępniono poradniki „Powiedzieć i
Rozmawiać” adresowane do par korzystających z dawstwa/biorstwa gamet i
zarodków oraz prasę.


Informatory dotyczące IVF-ET, PGD, IUI są przekazywane pacjentom z
dużym wyprzedzeniem (ponad tydzień), przy rozpoczęciu leczenia,
pozostałe dotyczące zabiegów typu histeroskopia, laparoskopia, HSG
również są przekazywane z odpowiednim wyprzedzeniem, poza nagłymi
sytuacjami. Powyższe informatory stanowią załącznik do zgód
podpisywanych przez pacjentów oraz przedstawicieli Ośrodka i są
podpisywane przez te same strony.

 

Jeśli idzie o politykę
informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 


Ceny zabiegów i badań podane są na stronie WWW oraz w cenniku wyłożonym
na kontuarze w rejestracji. Ceny podane są w sposób kompletny. Z
informacji uzyskanych od pacjentów wynika, iż cennik publikowany na
stronie www pokrywa się z rzeczywiście przez nich wnoszonymi opłatami.
Z informacji uzyskanych od uzyskaną od osoby zarządzającej Ośrodkiem,
potwierdzonych przez pacjentów, w przypadku gdy nie uda się wykonać
wszystkich planowanych czynności w ramach procedury, Ośrodek nie
pobiera opłat za niewykonane czynności. Załącznikiem do podpisywanych
przez pacjentów zgód na przeprowadzenie konkretnych procedur jest
cennik tych zabiegów, wraz z kwotą, jaką pacjent musi zapłacić, i
terminem płatności. Politykę Ośrodka dotyczącą ustalania płatności i
ich pobierania należy uznać za dobrą praktykę, godną polecenia.

Tym samym pacjent może uzyskać kompleksową informację o ofercie Ośrodka
oraz kosztach leczenia tylko na podstawie lektury strony www.

 

Jeśli idzie o procedurę
składania skarg:


Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej pacjenci mogą
złożyć skargę na pracę Ośrodka. Temu celowi służy formularz dostępny w
rejestracji. Skarga będzie rozpatrywana przez kierownika Ośrodka lub
inną osobę kompetentną w przedmiocie skargi (w zależności, czego
dotyczy skarga). Skargę można złożyć także ustnie, a tryb odpowiedzi na
skargę będzie zależeć od tego, czy została złożona pisemnie (odpowiedź
pisemna) czy ustnie (odpowiedź ustna). Od odpowiedzi pacjenci mogą się
odwołać. W relacji osoby zarządzającej rocznie składanych jest ok. 50
skarg łącznie dla wszystkich ośrodków Invicta, dotyczą one z reguły
nieporozumień związanych z przebiegiem procedur, uwag do personelu etc.


Jeśli idzie o politykę
informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:


Informacje o skuteczności procedur wspomaganego rozrodu, podawane w
różnych źródłach, różnią się od siebie. Na stronie www zostały podane –
jak się wydaje - najkorzystniejsze wyniki statystyczne leczenia
osiągane w Ośrodku, jednak bez podania metodologii ich tworzenia:


„Według danych za ostatnie lata w
Klinikach INVICTA nawet 9 na 10 par osiąga swój cel. Statystyki dotyczą
wszystkich Par, które konsultują się w naszych placówkach i kontynuują
leczenie niezależnie od stosowanych metod. Większość Pacjentek zachodzi
w ciążę (zazwyczaj pojedynczą) w wyniku zastosowanych technik
wspomaganego rozrodu, zaś około 40% uzyskuje ciążę w wyniku starań
naturalnych wspartych odpowiednim poradnictwem specjalistów, dietą i
zmianą trybu życia lub farmakoterapią”.


Powyższa informacja odnosi się zatem do skuteczności kumulatywnej, ale
nie wiadomo, ile średnio czasu/prób IVF/inseminacji/cykli starań zajęło
uzyskanie skuteczności „9 par na 10”. Ta sama uwaga odnosi się do
łącznej skuteczności zabiegów IVF/ICSI, która na stronie została
określona jako 49,1%. Czy podany procent odnosi się do wszystkich grup
wiekowych? Czy dotyczy stosunku transfer/ciąża, cykl/ciąża,
stymulacja/ciąża? Czy skuteczność była mierzona w ciążach
biochemicznych, klinicznych czy wskaźniku take home baby? Brakuje
informacji o metodologii uzyskania powyższych danych. Z kolei w
informatorach dotyczących IVF-ET i PGD, które stanowią załączniki do
zgód podpisywanych przez pacjentów, podane są mniej optymistyczne dane
(skuteczność IVF-ET podana jest w granicach 25-30%).


Na stronie podano także skuteczność Ośrodka w procedurach IVF z komórką
dawczyni oraz skuteczność Ośrodka w procedurach inseminacji (z
nasieniem męża/partnera oraz z nasieniem dawcy), ale również bez
metodologii (jak był mierzony wynik i czy odnosił się do pojedynczej
próby czy do ich cyklu).


Jeśli idzie o politykę SET
(transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:


Na stronie WWW brak informacji dotyczącej polityki Ośrodka co do liczby
transferowanych zarodków. W informatorze IVF-ET przekazywanym pacjentom
znajduje się dość obszerna informacja dotycząca zasad ustalania liczby
transferowanych zarodków, z uwagi np. na wiek pacjentki. Z informacji
uzyskanych od lekarza wynika, że w bardzo szczególnych sytuacjach
(zwłaszcza z uwagi na wiek pacjentki lub morfologię zarodków) Ośrodek
dopuszcza transfer 3 zarodków.  W dokumencie Deklaracja zgody na
przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu istnieje
możliwość wyrażenia zgody na podanie 3 zarodków.  Z informacji
uzyskanych od pacjentki poddawanej zabiegowi inseminacji po uprzedniej
stymulacji jajeczkowania wynika, że podczas leczenia lekarz odstąpił od
dokonania inseminacji w stymulowanym cyklu, z uwagi na to, iż na skutek
stymulacji urosło 5 pęcherzyków i istniało zagrożenie ciąży mnogiej
(pacjentka poniżej 35. roku życia).

Z uzyskanych informacji (od lekarza i pacjentów) wynika, że każdorazowo
liczba transferowanych zarodków jest dostosowywana do indywidualnej
sytuacji zdrowotnej pacjentki, zaś celem leczenia jest uzyskanie
zdrowej ciąży, możliwej do donoszenia przez pacjentkę.


4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem programu refundacyjnego od 1 lipca 2013 roku
czyli od początku trwania programu. Na stronie WWW podane są
wyczerpujące informacje dotyczące samego programu refundacyjnego i
warunków jego uczestnictwa. Choć ich znalezienie nie jest intuicyjne,
same informacje wydają się być wyczerpujące. Istnieje również możliwość
złożenia wniosku o rejestrację do programu poprzez formularz kontaktowy
na stronie WWW. Pozwala to na uprzednie i dokładne zapoznanie się z
warunkami programu oraz dokumentami, które będą podpisywane przez
pacjentów po zakwalifikowaniu się do programu. Ośrodek na swojej
stronie publikuje statystki dotyczące skuteczności procedur
przeprowadzonych w ramach programu refundacyjnego w 2014 roku.  Na
stronie WWW publikowane są także wzorce dokumentów podpisywanych przez
pacjentów po zakwalifikowaniu do programu. Są to: regulamin,
oświadczenie o przetwarzaniu danych osobowych uczestników programu,
formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym,  
informator dla pacjentów. Ośrodek przygotował również materiał filmowy
dotyczący programu rządowego. Informacje udostępnione przez Ośrodek w
tym zakresie należy uznać za kompletne.


Opinie uzyskane od pacjentów, dotyczące ich uczestnictwa w programie
refundacyjnym w Ośrodku, różnią się od siebie. W trakcie trwania
monitoringu przeprowadzono pięć wywiadów z pacjentkami i pacjentami, z
czego dwie pary uczestniczyły w programie refundacyjnym. Uzyskano
skrajnie różne opinie. Jedna z pacjentek podkreślała, iż podczas
trwania całej procedury IVF była traktowana w identyczny sposób jak
pacjentki/pacjenci komercyjni (taki sam czas trwania wizyt i ich
częstotliwość, pacjentka była umawiana w tych samych godzinach co
pacjentki komercyjne, personel, zarówno lekarze, jak inny personel
medyczny, zajmował nią z takim samym zaangażowaniem jak innymi
pacjentkami). Druga z pacjentek uczestniczących w programie
refundacyjnym, z którą przeprowadzono wywiad, stwierdziła, iż czuła się
traktowana gorzej niż pacjentki komercyjne, co przejawiało w krótszym
czasie trwania wizyt (około 10 minut zamiast 15-20 minut), umawianiem
jej do różnych lekarzy w Ośrodku w trakcie trwania procedury (ta
praktyka dotyczy jednakże wszystkich pacjentów Ośrodka, także
komercyjnych, chyba że pacjent wyraźnie wskaże, iż chce, by wizyty
odbywały u lekarza prowadzącego),  na skutek czego nie uzyskiwała
pełnych i satysfakcjonujących jej informacji dotyczących przebiegu
procesu leczenia oraz zaleceń lekarskich dotyczących sposobu dawkowania
leków (sposób dawkowania leków potwierdzała w późniejszych rozmowach z
przedstawicielami personelu medycznego); zbyt pośpiesznego w jej
odczuciu dokonania transferu uzyskanych w procedurze zarodków. Co
istotne, nie pozwolono jej na obecność jej partnera w trakcie transferu
– lekarz na jej wyraźne zapytanie stwierdził, że nie jest to możliwe.

Z uwagi na małą liczbę przeprowadzonych wywiadów z pacjentami
uczestniczącymi w programie refundacyjnym nie jest możliwe ustalenie,
który z opisanych wyżej przypadków jest regułą, a który wyjątkiem.


Z zapewnień uzyskanych w trakcie wywiadów z osobą zarządzającą
Ośrodkiem, lekarzem i personelem Ośrodka pacjenci korzystający z MZ nie
są traktowani inaczej niż pacjenci komercyjni.


5. Rejestracja wizyty


Zgodnie z informacją uzyskaną od pracowników rejestracji czas
oczekiwania na pierwszą wizytę wynosi do ok. tygodnia. Pacjenci, z
którymi rozmawiałyśmy, zgłaszali długi czas oczekiwania na wizytę i
trudności z jej umówieniem, jednak ich uwagi dotyczyły wizyt odbywanych
już w ramach podjętego procesu leczenia. W rozmowie z rejestracją
uzyskałyśmy również informację, iż pacjenci mają możliwość rozliczeń
bezgotówkowych, a pacjenci potwierdzili, że dostają każdorazowo
potwierdzenia wpłaty. Jak wspomniano, na wizytę można się umówić
zarówno poprzez stronę internetową, jak i telefonicznie oraz osobiście.
Jest także możliwość kontaktu mailowego z recepcją. Pracownicy
rejestracji opisywani byli zgodnie przez pacjentów jako osoby
kompetentne, dyskretne, budzące zaufanie i pomocne. Według
kierownictwa, wszyscy pracownicy rejestracji należą jednocześnie do
personelu medycznego. Dzięki temu możliwa jest rotacja czy wymienność
funkcji pracowników i możliwość zapewnienia przez nich pacjentom
kompleksowej opieki. Personel jest regularnie szkolony w kwestiach
dotyczących obsługi pacjentów. Niektóre szkolenia przechodzą wspólnie
lekarze i inni przedstawiciele personelu medycznego (ostatnie miało
miejsce pod koniec 2014 roku). Inne, krótkie szkolenia, często związane
z bieżącymi potrzebami, mają miejsce podczas cotygodniowych zebrań.


Jedna para zgłosiła problemy w kontaktach z rejestracją: brak telefonu
z informacją o wynikach badań PGD, w innej sprawie zaś lekarz obiecał,
że przełożona pielęgniarek zadzwoni do nich, a zadzwoniła kilka dni
później - wydłużone oczekiwanie na telefon było dla nich stresujące.


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


W rozmowie z osobą zrządzającą uzyskałyśmy informację, iż Ośrodek nie
przyjął pisemnej procedury (schematu) przebiegu wizyty, natomiast
funkcjonuje schemat oparty na praktyce lekarzy i jest to schemat ustny
(zwyczajowy). Czas wizyt lekarskich i ich przebieg jest na ogół
satysfakcjonujący dla pacjentów. Pacjenci szacowali czas trwania
pierwszej wizyty tzw. informacyjnej na 40-60 minut, co pokryło się z
odpowiedzią lekarza. Pierwsza wizyta służy do określenia sytuacji
pacjentów i ustalenia sposobu leczenia. Plan leczenia jest
przedstawiany pacjentom na początku leczenia w sposób dla nich
zrozumiały i satysfakcjonujący, co potwierdzano w rozmowach. Czas
standardowej wizyty w procesie leczenia był przez pacjentów szacowany
jako 20 do 40 minut. Pacjenci deklarowali, że w czasie wizyt
otrzymywali pisemne, rozbudowane informacje (także o zakładanej
skuteczności podejmowanych działań oraz o ich skutkach ubocznych na
temat poszczególnych procedur medycznych). Należy to uznać za bardzo
dobrą praktykę.


Po wizycie pacjenci otrzymują wydrukowane zalecenia dalszego
postępowania. Dawkowanie leków rozpisane jest w sposób przejrzysty w
tabelce z datami - jest to dobra praktyka. Dodatkowo pacjent po
zarejestrowaniu w systemie i uzyskaniu loginu może sprawdzać wyniki
swoich badań lub zalecenia lekarskie, które po wizycie lekarz wpisuje
do systemu. Wg informacji uzyskanej od jednej z pacjentek, w przypadku
zmiany stosowanego przez nią preparatu na inny, zamienny (z zaleconym
innym dawkowaniem) nie została dokonana stosowna zmiana w systemie, co
powodowało u niej wątpliwości, które musiała wyjaśniać w rozmowie z
personelem medycznym. Z kolei inna pacjentka wskazywała na błąd w
określeniu sposobu dawkowania konkretnego leku w systemie – nie można
skutecznie aktualizować dawkowania jednego z leków, system podawał
dawkowanie leku o mniejszej zawartości substancji czynnej, nie
uwzględniał nowszej wersji leku o większej zawartości substancji
czynnej, chociaż to nowsza wersja była przepisywana pacjentkom.


W jednym przypadku pacjenci skarżyli się na lekarza pracującego w
zastępstwie ich lekarza prowadzącego - problem ze kontaktem, w
szczególności ze zrozumiałą informacją dotyczącą leczenia. W tym
wypadku pomocny okazał się personel położniczy i pielęgniarski, który
niejako w zastępstwie lekarza poinformował o sposobie dalszego
postępowania. Pacjenci twierdzą, że od tej pory unikają kontaktów z tym
lekarzem: „brak odpowiedniego
zrozumienia zaleceń mógł negatywnie wpłynąć na proces leczenia”
.
W jednym wypadku pacjentka spotkała się ze strony lekarza z obraźliwym
w jej odczuciu porównaniem swojej sytuacji do świata zwierząt: „samice ssaków dlatego nie są płodne w
późnym wieku, że nie miałyby siły bronić swojego potomstwa”
.
Jedna para była niezadowolona ze spotkania z genetykiem, odebrała go
jako osobę niekompetentną, niepotrafiącą udzielić wyczerpujących
odpowiedzi na temat badania NGS. Jedna para wskazała na schematyczność
postępowania lekarza – brak propozycji dalszego postępowania w wypadku
niepowodzenia. W rozmowie z pacjentami pojawiały się także uwagi o
nadmiarze informacji o płatnych usługach Ośrodka: „Jesteśmy bombardowani zachętami do
korzystania z płatnych usług”
.


 Pacjenci zgłaszali opóźnienia w odbywaniu wizyt lekarskich, choć
deklarowana rozpiętość była zróżnicowana: od „maksymalnie 15-20 minut” do „często godzina i więcej”.  W
przypadku spóźnień pracownicy rejestracji deklarowali, że informują o
tym pacjentów, a pacjenci potwierdzili tę praktykę. Z rozmów z
personelem wynikało również, że lekarze współpracują z innymi
przedstawicielami personelu medycznego, co daje pacjentom poczucie
kompleksowej opieki. Ważnym źródłem informacji dla pacjentów w ich
ocenie są także położne i pielęgniarki.


7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do pobrania nasienia. Jest to
pomieszczenie wykorzystywane tylko w tym celu. Pokój jest czysty,
zamykany (możliwość otwarcia tylko od wewnątrz lub od zewnątrz za
pomocą specjalnej karty), wyposażony w łazienkę z sedesem, umywalkę,
kanapę, szafkę z pojemnikami na nasienie, telewizor, czasopisma
erotyczne.


Procedura oddawania nasienia opisana przez personel i potwierdzona
przez pacjentów wygląda następująco: na badanie nasienia zapisuje się
na konkretną godzinę – wtedy pokój jest rezerwowany dla danego
pacjenta. Pacjent zostawia oddany, podpisany materiał w pomieszczeniu i
po wyjściu informuje o tym personel. Personel sprawdza dane, odbiera
materiał i przekazuje do dalszych procedur. Procedura oddawania
nasienia do badań i zabiegów jest przeprowadzana w komfortowy i
niekrępujący sposób. Pokój umiejscowiony jest w możliwie oddalonej od
innych gabinetów części korytarza. Jednak z uwagi na ogólnie niewielką
przestrzeń, odległości te nie są duże. Jeden z pacjentów ocenił jako
krępujące usytuowanie pokoju do badania nasienia - według niego
znajduje się on zbyt blisko recepcji, w związku z czym osoby oczekujące
w kolejce mogą widzieć wchodzącego do pokoju pacjenta: „każdy wie kto idzie po co (… ) dużo ludzi
stoi przed tym pokojem”
. Pacjenci w większości uznawali jednak
sposób sprawowania opieki nad mężczyzną w Ośrodku za odpowiedni.


Lekarz, z którym przeprowadzono wywiad, deklarował, że w Ośrodku w
razie problemów z oddaniem nasienia pacjentom sugerowane są możliwość
obecności partnerki lub oddania nasienia poza Ośrodkiem i przywiezienia
przy zachowaniu koniecznych warunków. Pacjenci uczestniczący w
monitoringu nie korzystali z tych możliwości.


8. Opieka nad kobietą


Zaplecze sanitarne i pielęgnacyjne Ośrodka wydaje się być komfortowe
dla pacjentek.  Do wszystkich gabinetów przylegają łazienki, co
jest zgodne z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. Łazienki
zostały wyposażone w sedesy, umywalki, bidety, środki higieniczne
(wkładki nie są na stałe udostępniane, tylko na prośbę pacjentek) i
potrzebną odzież jednorazową, czyste, zamykane.


W pomieszczeniach pielęgnacyjnych znajdują się dwa łóżka. Woda pitna
dla pacjentek po zabiegach jest przynoszona przez personel po
zezwoleniu anestezjologa. Pacjentki mogą zostawić osobiste rzeczy w
zamykanych szafkach, jest również możliwość udostępnienia sejfu.
Obecność osoby bliskiej w tych pomieszczeniach możliwa jest za zgodą
drugiej pacjentki lub jeśli akurat drugie łóżko nie jest wykorzystywane
(wówczas pokój staje się jednoosobowy). Przy pomieszczeniach
pielęgnacyjnych znajdują się łazienki z prysznicami, czyste, zamykane,
wyposażone w środki higieniczne.


Organizacja pracy w Ośrodku zapewnia pacjentkom przestrzeganie prawa do
intymności. Jedna z pacjentek, z którą rozmawiałyśmy, zgłosiła, że
podejmowała istotne decyzje pod wpływem środków anestetycznych, w ciągu
godziny od wybudzenia się ze znieczulenia ogólnego (decyzja o mrożeniu
zarodków i odłożeniu w czasie badania PGD-NGS).


9. Umowy z NFZ


Ośrodek ma podpisane umowy z NFZ na finansowanie badań, zabiegów i
wizyt lekarskich (endokrynolog, ginekolog i ginekolog- położnik,
genetyk). Pacjenci w większości deklarowali, iż otrzymali od lekarzy
informację o powyższych świadczeniach, niektórzy z nich korzystali.


Z informacji uzyskanych od kierownictwa Ośrodka wynika, iż przykładowo
miesięcznie dostępne jest finansowanie z NFZ umożliwiające
przeprowadzenie około 25 zabiegów histeroskopii.


Z informacji uzyskanych od pacjentów wynikało, że w Ośrodek pobiera
opłaty za zastosowanie znieczulenia przy histeroskopii oraz za
konsultację anestezjologiczną przed zabiegiem. Dotyczyło to zarówno
pacjentek komercyjnych, jak i pacjentek uczestniczących w programie
refundacyjnym.

Z wywiadu przeprowadzonego z jedną z pacjentek komercyjnych, która w
trakcie leczenia przeszła zabieg diagnostyczny finansowany przez NFZ,
wynikało, iż nie czuła się traktowana inaczej (gorzej) niż w trakcie
czynności, za które wnosiła opłatę.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Ośrodek uzależnił udostępnienie wzorców dokumentacji dla potrzeb
monitoringu od podpisania przez Obserwatorki oświadczeń dotyczących
zobowiązania, iż poniosą pełną odpowiedzialność cywilną, jeśli treść
wzorców zostanie udostępniona komukolwiek. Z uwagi na fakt, iż przed
rozpoczęciem monitoringu mieliśmy już wiedzę – a monitoring ją
potwierdził – iż rozmaite ośrodki korzystają ze wzorców dokumentacji
innych ośrodków, a szczelność systemu w żaden sposób nie istnieje
(pacjenci pokazują sobie wzajemnie umowy, być może ośrodki również
podejmują względem konkurencji takie działania) odmówiono podpisania
wspomnianych oświadczeń. W związku z tym dla celów monitoringu Ośrodek
udostępnił jedynie kilka wzorców, jednak warto zaznaczyć, iż
Obserwatorki zostały pozostawione w pokoju z segregatorem, w którym
znajdowały się wszystkie wzorce. Obserwatorki oczywiście nie
skorzystały z zawartości segregatora i analizie zostały poddane jedynie
te wzorce, wobec których Ośrodek wyraził zgodę na analizę.


 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym
stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej
przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości. W Ośrodku pacjenci,
którzy przystępują do procedur komercyjnych, podpisują zgody na
przeprowadzenie procedur medycznych. Załącznikami do zgód są
informatory o wykonywanej procedurze (szerzej opisane w Części I ust. 1
pkt 2 raportu).


Pacjenci zakwalifikowani do programu refundacyjnego podpisują dokumenty
przeznaczone dla nich. Na stronie WWW, na podstronie dotyczącej
programu refundacyjnego, znajdują się następujące dokumenty: regulamin,
oświadczenie o przetwarzaniu danych osobowych uczestników programu,
formularz świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym,  
informator dla pacjentów.


Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu
przeprowadzane są na podstawie ustnej umowy zawartej pomiędzy Ośrodkiem
leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki
wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w
zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko
obowiązki i zobowiązania pacjentów, nie są wskazane zobowiązania
Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla
pacjenta, który w przypadku niezaakceptowania zapisów dokumentów może
tylko zrezygnować z usług.


Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym, umowy
zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze
konsumenckim (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie
umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o
świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio
z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego
kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem
konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta
bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której
zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w
związku z art. 734 i n. k.c.).”
).


Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek-pacjent
to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta.


Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich
zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny.


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od  osoby zarządzającej
Ośrodkiem pacjent nie ma możliwości negocjowania żadnego zapisu w
podpisywanych dokumentach.


Jedna z par pacjentów, z którą przeprowadzono wywiad, zgłosiła
zastrzeżenia co do niemożliwości negocjacji umowy: „jeśli się nie zgadzasz, wypadasz z
programu”
(para przystępowała do pełnopłatnego programu płatnego
ryczałtowo). Kwestią sporną był m.in. brak umożliwienia przez Ośrodek
mrożenia zarodków niediagnostycznych (nie uzyskano wyników badań
genetycznych zarodka) w procedurze PGD-NGS (ostatecznie zarodki
zamrożono, co wynikło z rozciągnięcia w czasie procedury), a także brak
jasności co do postępowania z zarodkami ze stwierdzonymi chorobami -
niemożliwe było ich odebranie przez pacjentów. Ponadto pacjentka nie
zgadzała się na  przymus wyrażenia zgody na obserwację innych
lekarzy i diagnostów podczas wszelkich procedur medycznych wykonywanych
w ramach diagnostyki. Wobec braku zgody na zmianę zapisów w dokumencie,
pacjentka zadeklarowała, iż musiała podpisać umowę w proponowanym
brzmieniu, gdyż chciała poddać się procedurze PGD-NGS.


Dla potrzeb monitoringu przez Ośrodek zostały przekazane następujące
dokumenty, przedstawiane do podpisu pacjentom przystępującym do
procedur pełnopłatnych:

  1. Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego
    i embriotransferu,
  2. Informator dla pacjentów  - informator dla pary
    przygotowującej się do programu IVF-ET – załącznik do deklaracji zgody
    na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu,
  3. Deklaracja zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki
    preimplantacyjnej,
  4. Informator dla pacjentów - diagnostyka preimplantacyjna (PGD) –
    załącznik do deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej
    diagnostyki preimplantacyjnej.

Nie przekazano dla potrzeb monitoringu dokumentów, które według
Deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki
preimplantacyjnej są podpisywane wraz z powołaną deklaracją, tj.:

  1. Deklaracji zgody na zamrożenie i przechowywanie zarodków
  2. Deklaracji zgody na transfer mrożonych zarodków
  3. Regulaminu PGD projektowego – podpisywanego, gdy PGD jest
    wykonywane zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem.

Wymienione wyżej dokumenty (deklaracje zgody i informatory) są
parafowane i podpisywane przez przedstawicieli Ośrodka i
pacjentów.  W przekazanych dokumentach, tj.  deklaracji zgody
na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu oraz
deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki
preimplantacyjnej znajdują się zapisy mogące naruszać prawa pacjenta i
zasadę równowagi stron.


W dokumencie Deklaracja zgody
na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu
znajdują się następujące zapisy:


1. Preambuła: „Z powodu nieudanych
prób uzyskania potomstwa w sposób naturalny wyrażamy zgodę na
przeprowadzenie leczenia naszej niepłodności metodą zapłodnienia
pozaustrojowego. Upoważniamy dr. hab. n. med. Krzysztofa Łukaszuka –
Kierownika Zespołu Kliniki Leczenia Niepłodności wraz z jego
współpracownikami do przeprowadzenia leczenia.”


Zapis może dyskryminować niektóre grupy pacjentów, gdyż np. w przypadku
par jednopłciowych metody zapłodnienia pozaustrojowego mogą być
stosowane pomimo braku nieudanych prób uzyskania potomstwa w sposób
naturalny (monitoring był przeprowadzany w okresie, w którym nie
obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności).  Ponadto
zapis ten wyklucza również pacjentów poddających się procedurze IVF z
innych względów medycznych, np. w celu uniknięcia zakażenia wirusem HIV
lub HCV czy z powodu planowanego leczenia onkologicznego. Nie wydaje
się, by zapis dotyczący motywacji pacjentów do przystąpienia do
programu IVF-ET był konieczny w formularzu zgody.


Ponadto zbędne jest udzielanie pełnomocnictwa („upoważniamy”), jako
instytucji prawa cywilnego określonej w art. 98 i następnych ustawy
Kodeks cywilny, do przeprowadzenia leczenia. Lekarz nie jest
pełnomocnikiem pacjenta, nie działa w jego imieniu i na jego rzecz jak
pełnomocnik w trakcie procesu leczenia.


2. Ustęp 2.1: „Wyrażamy zgodę na
eliminację lub wykorzystanie w celach naukowych niezapłodnionych in
vitro komórek jajowych, plemników, źle rozwijających się zarodków.”


Wydaje się, że jest narzucanie pacjentom konkretnych rozwiązań,
mogących stać w sprzeczności z ich wolą i przekonaniami, szczególności
w odniesieniu do zarodków.


3.  Ustęp 2 akapit drugi: „Zgadzamy
się w związku z tym na przechowywanie zamrożonych zarodków w Invikcie
za odpowiednią opłatą roczną. W przypadku zaprzestania uiszczania
rocznej opłaty za przechowywanie zarodków pozostawiamy je do dyspozycji
Invicty w celu anonimowego dawstwa zarodków.”


Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
           

7) uzależniają zawarcie, treść lub
wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego
związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”


Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji
prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z
procedurą IVF-ET (Przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i
każdorazową konsekwencją procedury IVF-ET). Żądanie od pacjentów
wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji jako konsekwencji i
jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich przechowywanie
(ustalonej przez Ośrodek w wysokości kilkuset złotych) może być uznane
za  niewspółmierne.


4.  Ustęp 13: „Aprobujemy, że
planowane leczenie będzie prowadzone przez lekarza z Zespołu jak
również stanowczo i wyraźnie odciążamy cały zespół współpracujący od
wszelkiej odpowiedzialności związanej z ewentualnymi komplikacjami
mogącymi wystąpić podczas leczenia, punkcji oocytów, embiotransferu jak
również rozwoju embrionów, porodu (pojedynczego lub mnogiego) i wad
płodu. Odciążamy również lekarza prowadzącego i jego zespół od
konsekwencji związanych z wykonywanymi badaniami i testami podczas
prowadzonego leczenia. Powyższy zapis nie dotyczy komplikacji
wynikających z błędu w sztuce lekarskiej lub przestępstwa.”


Ustęp 14: „W przypadku prowadzenia
stymulacji do zapłodnienia pozaustrojowego poza naszym Ośrodkiem,
odciążamy lekarza prowadzącego i jego zespół od wszelkich konsekwencji
związanych z wykonywanymi procedurami i badaniami podczas prowadzonego
leczenia.”


Wyjaśnienia pojęć używanych w dokumencie, pojęcie „Metoda ICSI” akapit
6 zdanie drugie i akapit 7:


„Jesteśmy poinformowani o możliwym
ryzyku związanym z procedurą ICSI i w przypadku wystąpienia
jakichkolwiek powikłań nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w stosunku
do Zespołu leczącego bądź Invicty.”


„Zarówno my niżej podpisani jak i
nasz potomstwo nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w przypadku
wystąpienia jakichkolwiek wad u dzieci urodzonych dzięki metodzie
zapłodnienia pozaustrojowego ICSI.”


Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:
           

2) wyłączają lub istotnie ograniczają
odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania;”


Dodatkowo należy wskazać bezskuteczność oświadczenia woli złożonego w
imieniu nieistniejącego dziecka. Polskie prawo cywilne przewiduje
instytucję nasciturusa (dziecka poczętego, które może nabyć prawa
majątkowe pod warunkiem, że urodzi się żywe), lecz  nie przewiduje
możliwości składania oświadczeń woli za nieistniejący podmiot (dziecko,
którego poczęcie  będzie dopiero przedmiotem działań medycznych).


 Ponadto zgodnie z art. 101 § 3 ustawy Kodeks rodzinny i
opiekuńczy „Rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać
czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na
dokonywanie takich czynności przez dziecko”. Zrzeczenie się roszczeń,
praw o charakterze majątkowym należy uznać za przekroczenie zakresu
zwykłego zarządu i może dotyczyć tylko już urodzonych, żywych dzieci.


Ustęp 8: „Zgadzamy się, że każde
urodzone z zapłodnienia pozaustrojowego dziecko będzie uznane pod
każdym względem jako nasze” - nie jest zasadne wyrażenie zgody przez
pacjentów, gdyż kwestie te reguluje k.r.i.o. Zapis ten mógłby brzmieć
ewentualnie: „Jesteśmy świadomi tego, że każde…”.


W dokumencie Deklaracja zgody
na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej znajdują
się następujące zapisy:


1. Ustęp 3, odnośnik 15 – „wyrażamy
zgodę na dopuszczenie, w celu obserwacji, innych lekarzy i diagnostów
podczas wszelkich procedur medycznych wykonywanych w ramach
diagnostyki”


Zgodnie z informacjami uzyskanymi w wywiadzie z parą pacjentów,
pacjentka nie chciała wyrazić zgody na powyższe, gdyż uważała, że
narusza to jej prawo do intymności; została postawiona przed wyborem
podpisania dokumentu w wersji przedstawionej przez Ośrodek lub
rezygnacji z przeprowadzenia procedury PGD-NGS.


2. Ustęp 3, odnośniki 13-14 i 16-17 – szeroko ujęte zgody na
przetwarzanie przez Ośrodek danych uzyskanych podczas procedury (z
zastrzeżeniem, iż nie zostanie ujawniona tożsamość pacjentów) – powinny
mieć charakter fakultatywny, udzielanie tych zgód powinno być prawem, a
nie obowiązkiem pacjenta (podobnie jak w zgodzie opisanej w ust. 2
powyżej, odmowa wyrażenia powyższych zgód przez pacjenta wiąże się z
odstąpieniem od przeprowadzenia procedury).


3. Ustęp 3, odnośnik ostatni:


„Zrzekamy się wszelkich roszczeń
odszkodowawczych w stosunku do Kliniki i Laboratoriów Medycznych
Invicta związanych z ewentualną szkodą mogącą wystąpić podczas mojego
udziału w procedurze z wyłączeniem błędu w sztuce lekarskiej oraz
przestępstwa”


Zapis sprzeczny z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny.


4. Ustęp 7. Zgoda na transfer przebadanych zarodków, pkt D Zarodki
niediagnostyczne: brak opcji wyboru zamrożenia zarodków
niediagnostycznych („takich, które nie można jednoznacznie uznać ani za
zdrowe, ani za chore, ani za nosicieli”)


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej


Pracownicy Ośrodka starają się szanować godność i intymność pacjentów w
trakcie leczenia, jednak ograniczona przestrzeń powoduje, że np.
rozmowy pacjentów w recepcji mogą być łatwo słyszane przez osoby
oczekujące w kolejce. W  trakcie monitoringu w Ośrodku trwały
prace remontowe zakładające rozbudowę Ośrodka, których celem między
innymi miało być poprawienie komfortu pacjentów oczekujących w
poczekalni, co odnotowujemy zaznaczając, iż w związku z powyższym
zamieszczona uwaga może nie być już aktualna.


Jako przykład dobrej praktyki w zakresie poszanowania prawa do
intymności pacjentów można wymienić okoliczność, iż każdy gabinet
lekarski sąsiaduje z odrębnym pomieszczeniem, w którym wykonywane jest
badanie usg. W gabinecie lekarskim znajduje się monitor, na którym
partner może obserwować wynik badania usg. Z relacji części pacjentów
wynika, że podczas badania usg, w pomieszczeniu z aparatem usg znajduje
się tylko pacjentka i lekarz. W trakcie wywiadów z pacjentami
zadawałyśmy również pytania o to, czy w trakcie wizyt lekarskich do
gabinetu mogły wchodzić osoby trzecie i każdorazowo otrzymywałyśmy
odpowiedź, iż wizyty nie były przez nikogo zakłócane. Tę praktykę
potwierdzili również pracownicy Ośrodka.

Z  informacji uzyskanych w trakcie wywiadów z osobą zarządzającą
Ośrodkiem, lekarzem i członkiem personelu medycznego, pacjentkom w
trakcie wizyt mogą towarzyszyć osoby bliskie – mąż, partner, osoba z
rodziny lub niespokrewniona, także partnerka ze związku
nieheteroseksualnego; pacjenci są o tym informowani przez pracowników
rejestracji. Osoby bliskie mogą także towarzyszyć pacjentkom przy
zabiegach dokonywanych w klinice, jeśli pozwalają na to względy
medyczne (np. wymóg zachowania antyseptyki). Partnerka może towarzyszyć
pacjentowi w trakcie oddawania nasienia do badań i na potrzeby
wykonywanych procedur. Powyższe potwierdziły także wywiady z pacjentami.


Obecność osoby bliskiej
podczas transferów zarodka:

 

Z informacji uzyskanych w trakcie wywiadu z lekarzem wynikało, iż
lekarze i pracownicy medyczni informują pacjentów o możliwości
obecności partnera podczas transferu lub criotransferu. Jednakże
pacjenci przekazywali nam, iż nie byli informowani przez pracowników
Ośrodka o możliwej obecności osoby bliskiej podczas transferu lub
criotransferu. W większości przypadków pacjenci sami pytali pracowników
Ośrodka o taką możliwość, w większości przypadków otrzymywali odpowiedź
twierdzącą. Tylko w jednym przypadku pacjentce odmówiono obecności
partnera podczas transferu zarodka (szerzej opisano w części dotyczącej
programu refundacyjnego).


12. Prawo do
dokumentacji medycznej


W trakcie rozmowy z pracownikami rejestracji uzyskałyśmy informację, iż
dokumentacja medyczna pacjenta wydawana jest na jego żądanie złożone na
piśmie osobom zajmującym się obsługą pacjenta. Jeśli żądanie dotyczy
wydania wyciągu z historii leczenia, przygotowanie dokumentu trwa około
7 dni, jeśli  żądanie dotyczy wydania epikryzy z dotychczasowego
leczenia przygotowanie dokumentu, trwa około 14 dni. Pacjenci, z
którymi przeprowadzono wywiady, nie występowali do Ośrodka o
sporządzenie takich dokumentów, z wyjątkiem jednej pary, która chciała
uzyskać wydruk z badania usg. Po powiadomieniu ich przez pracowników o
sformalizowanej drodze uzyskania dokumentu, zrezygnowali z ubiegania
się o niego.


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek mieści się w budynku na 2 kondygnacjach. W budynku znajduje się
winda, która może służyć do przewozu osób z utrudnionym poruszaniem
się.  Na parterze budynku znajduje jednoosobowa recepcja oraz
punkt pobrań. Na pierwszym piętrze znajduje się toaleta przystosowana
do potrzeb osób niepełnosprawnych. W części zabiegowej, znajdującej się
na pierwszym piętrze, przy jednym z pomieszczeń, gdzie odpoczywają
pacjenci po zabiegach, znajduje się łazienka z prysznicem
przystosowanym dla potrzeb osób poruszających się na wózkach
inwalidzkich.


Wszystkie udostępnione do obserwacji gabinety lekarskie znajdują się na
pierwszym piętrze budynku, we wszystkich znajdują się fotele do badań
ginekologicznych oraz aparaty usg. W jednym z gabinetów zamiast fotela
ginekologicznego znajduje się leżanka, na której pacjentka
niepełnosprawna może zostać zbadana przy pomocy aparatu usg. Tym samym
należy uznać, iż leczenie w Ośrodku jest dostępne dla osób
niepełnosprawnych z ograniczeniami ruchu.

 

14. Pary
nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu
niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom
samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z
powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych
grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez
każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa,
jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje
za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.


Podczas monitoringu nie spotkano się z przykładami dyskryminacji
pacjentów ze względu na orientację seksualną.  Pracownicy Ośrodka
oraz zarząd Ośrodka deklarowali chęć leczenia zarówno par
homoseksualnych, jak i kobiet samotnych.


15. Opieka psychologiczna


 
Ośrodek zatrudnia psychologa ze specjalizacją psychologii klinicznej.
Psycholog jest członkiem zespołu Ośrodka. Pracuje w Ośrodku na stałe,
trzy razy w tygodniu po kilka godzin.  Wizyty psychologiczne
odbywają się w pokoju znajdującym się w pobliżu pokoi zabiegowych i
pomieszczeń odpoczynkowych, który w godzinach przedpołudniowych służy
jako gabinet anestezjologa, a na czas pełnienia funkcji gabinetu
psychologa zostaje przearanżowane (w związku z tym pomieszczenie nie ma
charakteru typowego gabinetu psychologicznego).


W ramach programów IVF (także programu refundowanego przez Ministerstwo
Zdrowia) dostępne są dwie darmowe wizyty u psychologa, co jest
inicjatywą własną Ośrodka, którą należy pozytywnie podkreślić. Jedna z
pacjentek pozytywnie oceniła dostępność tej usługi i elastyczność
Ośrodka - mogła skorzystać z darmowej porady psychologicznej pomimo
faktycznego  zakończenia programu.


Informacje o możliwości skorzystania z konsultacji psychologicznej są
łatwo dostępne, poczynając od strony www, poprzez recepcję, ulotki
rozłożone w Ośrodku, po informacje ze strony pracowników Ośrodka.
Ulotki i informacje stronie internetowej nie tylko informują o
możliwości skorzystania z tej usługi, ale też zachęcają do
uczestnictwa, przedstawiając pomoc psychologiczną jako istotny element,
mogący ułatwić leczenie i poprawić jego wyniki. Z pewnością wpływa to
pozytywnie na liczbę pacjentów korzystających z konsultacji
psychologicznych.


Praca pani psycholog jest pozytywnie oceniana zarówno przez pacjentów,
którzy korzystali z jej porad, jak i lekarzy oraz innych
przedstawicieli personelu medycznego. Psycholog podejmuje różne
działania w ramach swoich obowiązków: przede wszystkim udziela
konsultacji pacjentom w procesie leczenia. Szkoli także członków
zespołu

(informację tę potwierdziłyśmy ze wszystkimi członkami personelu, z
którymi przeprowadzono wywiady) i udziela porad dotyczących pracy z
pacjentami. Wspiera również lekarzy w sytuacji dużego obciążenia - choć
z tej możliwości korzystają tylko niektórzy z nich.


Dobrą praktyką - wartą zdecydowanie podkreślenia -  są obowiązkowe
konsultacje psychologiczne dawców gamet do banku nasienia i banku
komórek jajowych. Takie konsultacje nie są jednak obowiązkowe w
dawstwie międzypacjenckim. Konsultacje psychologiczne biorców gamet i
zarodków są wskazane i, według osoby zarządzającej,  zalecane
przez lekarzy, ale nie są obowiązkowym elementem tej procedury. Co do
tej kwestii informacje były niespójne - lekarz w rozmowie z nami
twierdził, że takie konsultacje są obowiązkowe. Pacjentka
przygotowująca się do biorstwa gamet nie miała zaproponowanej 
porady psychologicznej.


Pacjentka, która korzystała z porady psychologicznej, oceniała ją
pozytywnie: psycholog zaangażowała się w sprawę pacjentów, monitorowała
ją, udostępniła swój numer telefonu.


W przeszłości  w Ośrodku podjęto również próbę organizacji
grupowych warsztatów, jednak nie odbyły się one z braku chętnych. W
ocenie psychologa 40-50% jego pracy to konsultowanie pacjentów w
procesie leczenia korzystających z darmowych wizyt, dalsza duża grupa
to konsultacje dawców i biorców (chodzi o to, by była to świadoma
decyzja, by: „wyłapać tych, którzy
nie rozumieją tego procesu”
). Poza tym są to konsultacje
pacjentów wahających się przed podjęciem leczenia, wsparcie,
konsultacje i szkolenia dla lekarzy i reszty personelu.


Opieka psychologiczna i sposób jej organizacji, a także zaangażowanie
całego personelu we współpracę z psychologiem, jest zdecydowanie mocną
stroną Ośrodka. Organizację opieki psychologicznej i sposób jej
funkcjonowania można uznać za modelowy. Należałoby jedynie poprawić
warunki korzystania z tej usługi (osobny pokój do konsultacji
psychologicznych w miarę możliwości).


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru
dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do
raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do
rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).


W Ośrodku kwestiami dawstwa i biorstwa gamet oraz adopcji zarodków
zajmuje się specjalny koordynator.


Ośrodek prowadzi własny bank nasienia i komórek jajowych, dawstwo
wewnątrzrodzinne  i międzypacjenckie (prowadzi m.in. program
egg-sharing). Korzysta się także z zewnętrznego banku nasienia, w
którym istnieje możliwość wyboru dawcy nieanonimowego. Ośrodek w
przypadku procedury dawstwa wewnątrzrodzinnego typu „córka matce”
zalecił obowiązkowe konsultacje psychologiczne, po których pacjenci
odstąpili od tego typu leczenia z uwagi na pogłębienie ich wiedzy i
świadomości na temat skutków długoterminowych tego rodzaju dawstwa. W
przypadku podejrzenia ukrywanej surogacji pacjenci również kierowani są
na obowiązkowe konsultacje psychologiczne, aby wykluczyć taką
sytuację  lub ją potwierdzić (w tym drugim przypadku Ośrodek nie
wyraża zgody na przeprowadzenie procedury). Dla dawców nasienia i
komórek konsultacja psychologiczna jest obowiązkowa, a psycholog
uczestniczy w procesie rekrutacji i sprawdza m.in. stabilność motywacji
i decyzji kandydatów na dawców/dawczynie, co jest modelową praktyką w
tym zakresie.


W Ośrodku możliwe jest dawstwo anonimowe (z banku gamet lub
międzypacjenckie) oraz tzw. dawstwo ze wskazaniem (wg lekarza jest to
forma preferowana). Nie jest możliwe dawstwo jawne z użyciem gamet
pochodzących z banku nasienia i banku komórek jajowych prowadzonych
przez Ośrodek. Lekarz stwierdził, że dawstwo w banku „zawsze było, jest i będzie”
anonimowe. Wyjątkiem jest dobrowolna zgoda na kontakt ze względów
medycznych przez osoby oddające gamety do banku gamet - nie dotyczy to
pacjentek dzielących się gametami w procesie leczenia.


Biorcy mają możliwość dokonania wyboru spośród przedstawionych im
propozycji dawców/dawczyń. Udostępniane są im szerokie dane
nieidentyfikujące, w tym: wiek, wykształcenie, pochodzenie etniczne,
cechy fenotypowe, grupa krwi, panele badań, którym byli poddani
dawcy/dawczynie. Przed przystąpieniem do procedury – jak poinformowała
osoba zarządzająca – pacjentom biorcom są przedstawiane dane w zakresie
skuteczności Ośrodka w procedurach z zastosowaniem gamet
dawców/zarodków oraz informacja o stanie prawnym dawstwa w Polsce.


Dawcy udzielają bardzo szczegółowego wywiadu dotyczącego stanu zdrowia
i innych informacji genetycznych. Bardzo dobrą praktyką jest to, że
mają możliwość zostawienia pisemnej informacji dla rodziców przyszłego
dziecka, przedstawiających, jakimi są osobami - prezentującymi ich
zainteresowania, wyznawane wartości, życiowe doświadczenia itp.  („Wyobraź sobie osobę urodzoną dzięki
dawstwu - co chciałbyś jej powiedzieć?”
– cytat z ankiety
wypełnianej przez dawcę). Według kierownictwa wkrótce zakres
przechowywanych danych nieidentyfikujących będzie rozszerzony o
możliwość pozostawienia nagrania głosu czy zdjęcia z dzieciństwa- taką
praktykę stosuje również duński bank nasienia Cryos i zachęcają do niej
Pacjenckie standardy w leczeniu niepłodności.


Ośrodek przyjął limit biologicznego potomstwa przypadającego na jednego
dawcę/dawczynię, jednak informacje co do liczby nie były spójne: wg
kierownictwa jest to do 10 rodzin, wg lekarza - do 6.

Na stolikach w poczekalni rozłożono skoroszyty z materiałami kampanii
„Powiedzieć i rozmawiać” dla osób korzystających z dawstwa gamet i
adopcji zarodków.

 


17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych
praktyk oraz rekomendacji


Dobre praktyki:

  1. Organizację procedur związanych z dawstwem i biorstwem
    gamet/zarodków wdrożoną przez Ośrodek należy uznać za wzorcową:
    pacjenci biorcy i kandydaci na dawców otrzymują pakiet informacji
    dotyczących dawstwa/biorstwa włączając w to długoterminowe
    konsekwencje, informację o stanie prawnym, społecznym i
    psychologicznym; w procesie uczestniczy psycholog i dedykowany
    programowi koordynator;
  2. Organizację opieki psychologicznej również należy uznać za
    wzorcową nie tylko w zakresie istnienia takiej oferty, ale przede
    wszystkim z uwagi na inicjatywę Ośrodka wobec zapewnienia wszystkim
    pacjentom możliwości dwóch bezpłatnych konsultacji. Równie istotne
    jest, iż psycholog w Ośrodku wydaje się rzeczywiście pełnić swoją
    funkcję: rozumiemy pod tym określeniem włączenie psychologa do zespołu
    Ośrodka, organizację szkoleń dla personelu, ścisłą współpracę z
    personelem, ale także wagę przywiązywaną przez Ośrodek do edukacji
    psychologicznej pacjentów i ich aktywnego zachęcania do zwiększenia
    swoich szans w leczeniu poprzez skorzystanie ze wsparcia
    psychologicznego. Wagę tę potwierdzają konkretne świadectwa:
    umieszczenie informacji o pomocy psychologicznej na stronie inernetowej
    Ośrodka, obecność drukowanych ulotek i informacji dla pacjentów
    dotyczących oferty psychologicznej, ale także refleksje personelu na
    temat naturalności współpracy pomiędzy lekarzami, położnymi,
    pielęgniarkami i psychologiem;
  3. Zwróciłyśmy uwagę, iż w Ośrodku dużą rolę odgrywa nielekarski
    personel medyczny (położne, pielęgniarki), co jest bardzo dobrze
    oceniane przez pacjentów, gdyż – zgodnie z wypowiedziami pacjentów
    -  stanowi dla pacjentów dużą pomoc i wsparcie w trakcie procesu
    leczenia. Przedstawiciele tego personelu są regularnie szkoleni, mają
    możliwość zgłaszania propozycji zmian w funkcjonowaniu Ośrodka.
    Pacjenci podkreślali życzliwość i chęć pomocy ze strony nielekarskiego
    personelu medycznego. Ważna rola personelu położniczego i
    pielęgniarskiego może być jednak częściowo związana z trudną
    dostępnością bezpośredniego kontaktu do lekarzy, którą zgłaszali
    pacjenci.

Rekomendacje

  1. Sugerujemy poprawę komunikacji pacjentów z Ośrodkiem, w tym
    przede wszystkim usprawnienie działania infolinii;
  2. Sugerujemy poprawę warunków w poczekalni (Ośrodek jest w trakcie
    adaptacji dodatkowej części budynku w celu powiększenia powierzchni,
    więc możliwe, iż w momencie oddawania raportu ten punkt został już
    zrealizowany);
  3. Rekomendujemy rozważenie likwidacji nierównowagi stron:
    wprowadzenie umów cywilnoprawnych precyzujących obowiązki obu stron
    (tj. Ośrodka i pacjentów), usunięcie z formularzy zgód zapisów, które
    mogą być traktowane jako klauzule abuzywne (niedozwolone) i
    dyskryminujące;
  4. Zachęcamy do refleksji nad możliwością negocjowania umów,
    zwłaszcza że leczenie to sytuacja dynamiczna, pewne sytuacje mogą być
    nietypowe, a obowiązujące standardowe umowy mogą nie przystawać do
    sytuacji pacjentów. Namawiamy do przyznania pacjentom większej
    autonomii w kwestii udzielanych przez nich zgód, nie wpływających
    bezpośrednio na proces leczenia (np. przetwarzania przez Ośrodek danych
    uzyskanych podczas przeprowadzonych procedur);
  5. W rozmowach z nami pacjenci określali dokumenty przygotowane
    przez Ośrodek jako: „sformułowane w
    dołujący sposób”
    , „Przeczytaliśmy
    je i pomyśleliśmy, że to się nie może udać”
    . Pacjenci mówili, że
    zdają sobie sprawę, iż Ośrodek zabezpiecza się wobec sytuacji braku
    uregulowań prawnych, niemniej zaznaczali, że było to nieprzyjemne.
    Przekazujemy tę uwagę kierownictwu Ośrodka do jego oceny, ponieważ być
    może warto w tym zakresie dokonać jakichś zmian.


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Data wypełnienia ankiety
śr., 08/19/2015 - 09:48 Zobacz ankietę
sob., 06/27/2015 - 07:50 Zobacz ankietę
pt., 06/26/2015 - 12:16 Zobacz ankietę
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.