Klinika Leczenia Niepłodności INVICTA w Gdańsku

Istnieje od 2000 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2002
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ
  • wykonuje badania/zabiegi w ramach NFZ:
    poradnia endokrynologiczna, poradnia ginekologiczno-położnicza, poradnia genetyczna, poradnia onkologiczna, poradnia dermatologiczna

Dane placówki

pin

Adres:

ul. Rajska 10
80-850 Gdańsk

phone

Telefon:

58 58 58 801

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Invicta Gdańsk
Data przeprowadzonego monitoringu 27.02.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE

18. Komentarz osrodka do raportu





1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych
Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i
Niepłodności Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek
raportuje swoje wyniki do ESHRE od 2008 roku oraz ma wdrożony system
zarządzania jakością ISO 9001:2008. Personel Ośrodka posiada
członkostwo w ESHRE, uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada
certyfikaty ESHRE (Ośrodek na swojej stronie podaje ogólną
informację: „Dysponujemy największym laboratorium embriologicznym
w Polsce. Jego zespół tworzy 15 doświadczonych embriologów, w tym
2-óch z certyfikatem Senior Clinical Embriologist i 1-den z
certyfikatem Clinical Embryologist nadawanymi przez ESHRE”.
Nie uściślono jednak, personelu której placówki dotyczy ten opis,
zaś Invicta posiada obecnie trzy filie: w Gdańsku, w Warszawie i we
Wrocławiu. Z analizy biogramów wynika jednak, iż w Ośrodku
gdańskim pracują dwie osoby z certyfikatem Senior Clinical
Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez
Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek wykonuje niektóre świadczenia
w ramach umowy z NFZ.



2. Opis Ośrodka


Ośrodek znajduje się w centrum Gdańska. Oprócz Kliniki Leczenia
Niepłodności współdziałają również Klinika Zdrowia Kobiety oraz Klinika
Anti-Aging, w ramach których funkcjonują różne poradnie
(dermatologiczna, ginekologiczna, dietetyczna etc.)  Ośrodek nie
jest samodzielnym budynkiem, lecz zajmuje część galerii handlowej i
jest usytuowany na trzecim piętrze. Posiada oddzielne wejście, które
jest oznaczone i dostępne od poniedziałku do niedzieli. W dniu, w
którym przeprowadzany był monitoring, osoby chcące się dostać do
Ośrodka tym właśnie wydzielonym wejściem musiały korzystać ze schodów,
ponieważ wystąpiła awaria windy. Do budynku jednak można się również
dostać od strony galerii Madison (gdzie windy w dniu monitoringu
działały). Pod galerią znajduje się podziemny parking płatny. Są na nim
wydzielone miejsca dla osób niepełnosprawnych.


Punkt obsługi usytuowany jest bezpośrednio przy wejściu, natomiast
rejestracja Kliniki Leczenia Niepłodności znajduje się  po lewej
stronie w miejscu oddalonym od punktu obsługi i  niewidocznym dla
wchodzących pacjentów. W dniu monitoringu cała poczekalnia była
wypełniona pacjentami, więc trudno wnioskować o tym, czy rozmiary
poczekalni są wystarczające dla potrzeb pacjentów: adekwatność jej
rozmiarów można ocenić jedynie mając dane, jak wielu pacjentów
przeciętnie korzysta ze świadczeń w Ośrodku. Jak wspomniano, w dniu
obserwacji bezpośredniej w poczekalni trudno było znaleźć wolne miejsce
siedzące. Przestrzeń wydzielona na poczekalnię, w której znajdują się
kanapy i krzesła, jest oddzielona od reszty rejestracji kontuarem.
Sprawia to, iż pacjenci oczekujący na wizytę nie są widoczni dla innych
przechodzących osób.  Rozmowy z pacjentami odbywają się w
wyznaczonym do tego miejscu i inni pacjenci raczej nie będą w stanie
usłyszeć szczegółów. W Ośrodku dostępne są dystrybutory z wodą oraz
firmowe krówki, którymi pacjenci mogą się częstować.  W poczekalni
znajdują się łazienki, które w dniu monitoringu były czyste
(udostępniono w nich podstawowe środki czystości).


Sytuacja badawcza:


Monitoring odbył się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Pacjenci, z
którymi rozmawiałyśmy, odbywali tego dnia wizytę w Ośrodku lub
przebywali w nim z innych powodów. Zostali poproszeni o rozmowę z nami
przez panie rejestratorki. Przeprowadziłyśmy wywiady łącznie z czterema
pacjentkami.



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta


Ośrodek posiada swoją
stronę internetową. Strona dotyczy kilku podmiotów (Klinika Zdrowia
Kobiety, Klinika Leczenia Niepłodności, Laboratoria, Szpitale), co może
utrudniać odbiorcom nawigację poprzez dość nieuintuicyjne
rozmieszczenie informacji. Aby dostać się do właściwej strony z ofertą
Ośrodka trzeba będzie wykonać jej dwa przeładowania: 1. wybrać zakładkę
dotyczącą Kliniki Leczenia Niepłodności 2. wybrać miasto, w tym
przypadku Gdańsk.  Na stronie głównej (wspólnej dla wszystkich
placówek sieci Invicta) uwagę zwracają informacje dotyczące oferty
związanej z badaniami genetycznymi oraz ogłoszenia o programach in
vitro, tzw. pakietach. Osobne miejsce na stronie głównej poświęcono
ogłoszeniu o rektutacji dawczyń komórek jajowych.  Po pierwszym
przeładowaniu strony i wybraniu zakładki Klinika Leczenia Niepłodności,
ukazuje się więcej informacji, a sama strona staje się bardziej
przejrzysta. Podzielono ją na trzy główne działy w zależności od etapu,
na jakim są obecnie pacjenci („Nie mogę zajść w ciążę!”, „Od czego
zacząć leczenie?”, „Dostępne metody leczenia”). Podane informacje są
napisane zrozumiałym językiem i zawierają przydatne wskazówki (np. w
jaki sposób się przygotować do pierwszej wizyty). W zakładce „Leczenie”
opisano oferowane przez Ośrodek zabiegi i badania. Dobrą praktyką jest
opisanie definicji niepłodności w podziale na jej różne przyczyny, jak
również opisanie wskazań do różnych zabiegów.


Na stronie Ośrodka gdańskiego (drugie przeładowanie strony; wybranie
zakładki „Placówki” i następnie „Gdańsk”)  umieszczono dane
teleadresowe wraz z mapą oraz formularze kontaktowe.  Można
również znaleźć spis personelu (jedynie zdjęcia i opis funkcji, brak
biogramów). Spis personelu wydaje się być kompletny (lekarze,
embriolodzy, pielęgniarki, położne, pracownicy rejestracji, psycholog).


Ośrodek prowadzi również własny blog poświęcony aktualnościom z
dziedziny leczenia niepłodności oraz wydarzeń związanych z życiem
Ośrodka. Pomimo, iż Ośrodek wykonuje niektóre swoje usługi w ramach
umowy z NFZ nie znajdziemy takiej informacji na stronie internetowej, a
wydaje się, że jest ona cenna dla pacjentów.

Na stronie dostępna jest także funkcjonalność „umów się na wizytę przez
Internet”, co należy uznać za dobrą praktykę.


Jeśli idzie o linię dyżurną
dla pacjentów:


Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej Ośrodkiem, w
Ośrodku nie istnieje całodobowa linia dla pacjentów lub telefon
alarmowy. Placówka korzysta z linii telefonicznej obsługiwanej przez
call center, wspólnej dla wszystkich filii Ośrodka. Call center pracuje
w godzinach 7-21 w dni powszednie oraz 7-16 w soboty. Pacjenci, z
którymi rozmawiałyśmy, wyrażali się krytycznie na temat funkcjonowania
call center: „To właśnie jest ten
minus, że jest linia i nie można się nawet do danej kliniki dodzwonić”.

Wszystkie pacjentki zadeklarowały, iż nie otrzymały możliwości kontaktu
z lekarzem na wypadek, gdyby wydarzyła się nieprzewidziana sytuacja
zdrowotna: „nie miałam możliwości
kontaktu z lekarzem”, „nie dostałam numeru telefonu w trakcie
komplikacji”, „nie miałam telefonu do lekarza”.


Jeśli idzie o materiały
informacyjne dostępne w Ośrodku:


W Ośrodku przygotowano informatory dla pacjentów zawierające
wyczerpujące informacje o przeprowadzanych procedurach wspomaganego
rozrodu (Obserwatorkom udostępniono i przekazano do analizy informator
IVF-ET, ponadto była możliwość zapoznania się z informatorami
dotyczącymi innych zabiegów: w szczególności inseminacja IUI,
histeroskopia, laparoskopia, HSG). Poza materiałami własnymi w Ośrodku
udostępniono poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać” adresowane do par
korzystających z dawstwa/biorstwa gamet i zarodków oraz prasę. W
zakresie materiałów własnych naszą uwagę zwrócił informator „jak
przygotować się do ciąży?” zawierający szereg wskazówek
prekoncepcyjnych.


Informatory dotyczące IVF-ET, PGD, IUI są przekazywane pacjentom z
dużym wyprzedzeniem (ponad tydzień), przy rozpoczęciu leczenia,
pozostałe dotyczące zabiegów typu histeroskopia, laparoskopia, HSG
również są przekazywane z odpowiednim wyprzedzeniem, poza nagłymi
sytuacjami. Powyższe informatory stanowią załącznik do zgód
podpisywanych przez pacjentów oraz przedstawicieli Ośrodka i są
podpisywane przez te same strony. Wywiady z pacjentami potwierdziły, że
pacjenci dostają te informacje w formie pisemnej.


Jeśli idzie o politykę
informacji o kosztach leczenia w Ośrodku:


Na stronie internetowej znajduje się spis oferowanych badań i zabiegów,
który jest jednocześnie cennikiem. Część cennika umieszczono w pliku
PDF do pobrania na stronie. Jednocześnie cennik jest załącznikiem w
Informatorze dla pacjenta oraz jest dostępny na żądanie w rejestracji,
choć jedna z naszych rozmówczyń-pacjentek przekazała: „Dostałam
informator, ale nie było w nim cennika".  Nie jesteśmy w stanie
stwierdzić czy ceny na stronie internetowej Ośrodka są zgodne z tymi
dostępnymi w Ośrodku, ponieważ w ramach monitoringu nie przeprowadzono
takiego porównania.


Jeśli idzie o procedurę
składania skarg:


Zgodnie z informacjami udzielonymi przez osobę zarządzającą, pacjenci
Ośrodka mogą złożyć skargę na jego funkcjonowanie. Złożenie skargi może
się odbyć za pośrednictwem formularza zgłoszenia reklamacji, który
pacjent składa u lekarza, położnych lub w rejestracji. Możliwe jest
także złożenie skargi przez Call Center. Pacjenci otrzymują pisemną lub
ustną odpowiedź na skargę: "Czasem
jest rozmowa telefoniczna w celu wyjaśnienia lub osobista".

Pacjent może się odwołać od odpowiedzi na skargę do kadry zarządzającej
i wtedy sprawa jest rozpatrywana przez kierownika i dyrektora
jednocześnie. Osoba zarządzająca poinformowała, iż w ubiegłym roku
Ośrodek zarejestrował skargi dotyczące:
"Np. błędnie opłaconych badań przy posiadanym skierowaniu, kwestii
organizacyjnych"
. Nasza rozmówczyni podkreśliła, iż wszyscy
pacjenci składający skargę nadal leczą się w Ośrodku.


Jeśli idzie o politykę
informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:


Informacje o skuteczności procedur wspomaganego rozrodu, podawane w
różnych źródłach, różnią się od siebie. Na stronie www zostały podane –
jak się wydaje - najkorzystniejsze wyniki statystyczne leczenia
osiągane w Ośrodku, jednak bez podania metodologii ich tworzenia:


„Według danych za ostatnie lata w
Klinikach INVICTA nawet 9 na 10 par osiąga swój cel. Statystyki dotyczą
wszystkich Par, które konsultują się w naszych placówkach i kontynuują
leczenie niezależnie od stosowanych metod. Większość Pacjentek zachodzi
w ciążę (zazwyczaj pojedynczą) w wyniku zastosowanych technik
wspomaganego rozrodu, zaś około 40% uzyskuje ciążę w wyniku starań
naturalnych wspartych odpowiednim poradnictwem specjalistów, dietą i
zmianą trybu życia lub farmakoterapią”.


Powyższa informacja odnosi się zatem do skuteczności kumulatywnej, ale
nie wiadomo, ile średnio czasu/prób IVF/inseminacji/cykli starań zajęło
uzyskanie skuteczności „9 par na 10”. Ta sama uwaga odnosi się do
łącznej skuteczności zabiegów IVF/ICSI, która na stronie została
określona jako 49,1%. Czy podany procent odnosi się do wszystkich grup
wiekowych? Czy dotyczy stosunku transfer/ciąża, cykl/ciąża,
stymulacja/ciąża? Czy skuteczność była mierzona w ciążach
biochemicznych, klinicznych czy wskaźniku take home baby? Brakuje
informacji o metodologii uzyskania powyższych danych. Z kolei w
informatorach dotyczących IVF-ET i PGD, które stanowią załączniki do
zgód podpisywanych przez pacjentów, podane są mniej optymistyczne dane
(skuteczność IVF-ET podana jest w granicach 25-30%).


Na stronie podano także skuteczność Ośrodka w procedurach IVF z komórką
dawczyni oraz skuteczność Ośrodka w procedurach inseminacji (z
nasieniem męża/partnera oraz z nasieniem dawcy), ale również bez
metodologii (w jaki sposób był mierzony wynik i czy odnosił się do
pojedynczej próby czy do ich cyklu). Ośrodek ponadto umieszcza na
swojej stronie informację „najwyższy odsetek ciąż w Polsce”. Nie
wiadomo jednak, na jakiej podstawie Ośrodek tę informację podaje, skoro
indywidualna skuteczność polskich ośrodków nie jest ujawniona i
weryfikowana przez jakąkolwiek centralną instytucję.


Jeśli idzie o politykę SET
(transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:


W drukowanym poradniku dla pacjentów znajdziemy informację o liczbie
transferowanych zarodków. Na stronie WWW brak jednak informacji
dotyczącej polityki Ośrodka w tym zakresie. W informatorze IVF-ET
przekazywanym pacjentom znajduje się dość obszerna informacja dotycząca
zasad ustalania liczby transferowanych zarodków, z uwagi np. na wiek
pacjentki. Z informacji uzyskanych od lekarza wynika zaś, iż kwestie
SET są omawiane z pacjentami podczas wizyt: "Omawiam kwestię ciąż
wielopłodowych i ryzyko na etapie podpisywania zgód, bo pacjenci są
wtedy bardziej świadomi, przedstawiam ustnie plusy i minusy" .  Tę
deklarację potwierdziły wszystkie pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy. W
dokumencie Deklaracja zgody na przeprowadzenie zapłodnienia
pozaustrojowego i embriotransferu, jak stwierdzono podczas
analizy,  istnieje jednak możliwość wyrażenia zgody na podanie 3
zarodków.


4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem rządowego programu refundacji in vitro od
początku jego trwania to jest od lipca 2013 roku. Informacja o
realizacji programu jest dostępna na stronie głównej sieci Invicta oraz
przy drugim przeładowaniu strony („Klinika leczenia niepłodności”) w
zakładce poświęconej leczeniu. Odnalezienie powyższych informacji może
nastręczać trudności. O ile pacjent nie wejdzie na stronę przez główny
adres www.invicta.pl, a będzie z niej korzystać na przykład poprzez
rozszerzenie www.klinikainvicta.com, odszukanie zakładki refundacyjnej
będzie dużym wyzwaniem. Na stronie szczegółowej (Klinika Leczenia
Niepłodności, drugie przeładowanie strony) niemal ogóle nie
wyeksponowano uczestnictwa Ośrodka w rządowym programie refundacji in
vitro: taka informacja rozwija się dopiero po wybraniu kolejnych
zakładek poświęconych leczeniu, pośród których umieszczono link do
programu rządowego; jest to jeden spośród kilkunastu linków. Jednakże
po znalezieniu właściwej zakładki dotyczącej programu okazuje się, iż
strona zawiera wyczerpujące informacje oraz znajduje się na niej
formularz kontaktowy do przesłania zgłoszenia do programu. Na tej samej
podstronie znajduje się widoczna reklama komercyjnej usługi Ośrodka –
diagnostyki preimplantacyjnej PGD-NGS. Diagnostyka PGD jest płatną
procedurą, która może zostać zrealizowana w ramach programu
refundacyjnego za dodatkową opłatą poniesioną przez pacjenta. Za dobrą
praktykę należy uznać, że na stronie poświęconej Programowi znajdujemy
informacje wstępne o kwalifikacji, leczeniu (wraz z linkiem do strony
Ministerstwa Zdrowia www.invitro.gov.pl), o kryteriach kwalifikacji,
listę najczęściej zadawanych pytań oraz dokumenty do pobrania. Poza
regulaminem, oświadczeniem pacjenta oraz formularzem zgody na udział w
programie znajdziemy także video-poradnik pacjenta, w którym opisano
program oraz zamieszczono schemat postępowania. Informacje podane są w
prosty i przystępny sposób.


5. Rejestracja wizyty


Pacjenci wchodzący do Ośrodka trafiają w pierwszej kolejności do Punktu
Obsługi. Stamtąd kierowani są do rejestracji obsługującej pacjentów
zgłaszających się do leczenia niepłodności. Wielkość poczekalni oraz
ilość krzeseł i kanap wydaje się wystarczająca. W dniu monitoringu stan
czystości poczekalni był bez zarzutu. W poczekalni i korytarzach
Ośrodka są dwie toalety dla kobiet, dwie dla mężczyzn oraz trzy toalety
dla osób niepełnosprawnych, szatnia oraz dystrybutor z napojami i wodą.
Na ścianie wisi tablica informacyjna. Jest dostępnych kilka egzemplarzy
Karty Praw Pacjenta.


W wywiadzie z pracownikiem rejestracji otrzymałyśmy informację, że na
jednej zmianie pracuje 9-10 osób. Informacji pacjentom udzielają
położne ( z obserwacji 1-2 osoby). Personel odnosi się życzliwie do
pacjentów, stosuję formę  „Pan, Pani”, udziela wszystkich
informacji, zauważalna była dbałość o komfort pacjenta. Inni pacjenci
raczej nie słyszą rozmów odbywających się w rejestracji.

 

Pacjenci leczący się w Ośrodku są pod opieką wskazanego im tzw.
opiekuna pacjenta. Jest to osoba zajmująca się sprawowaniem opieki nad
parą/pacjentem, udzielająca wyjaśnień na temat płatności, oferty
Ośrodka oraz odpowiadająca na pytania pacjentów. Pacjentki wyjaśniały
tę rolę następująco: „Opiekunka
pacjenta nie jest zawsze tą samą osobą. Zmieniają się. Opiekun, który
ma w danym dniu dyżur się opiekuje pacjentami Zawsze udzieli mi
potrzebnych informacji”
. Opiekun pacjenta informuje również o
możliwości konsultacji psychologicznych, o skuteczności Ośrodka – z
obrazu przedstawionego przez osobę zarządzającą, lekarza i położną
wyłaniała się funkcja opiekuna pacjenta jako ogniwa łączącego pacjenta
z całością Ośrodka i mającego za zadanie przedstawienie pacjentowi
kompletnej wizji procesu terapeutycznego. Niektóre pacjentki jednak
zgłaszały uwagi co do realizowania tej roli: „Z
opiekunem miałam kontakt jednorazowo po kwalifikacji do zabiegu.
Zostałam do opiekunki wysłana z podpisanymi umowami. Nie mogłam do niej
dzwonić, nie powiedziano mi o możliwości ponownego kontaktu”.


Pacjenci są zapraszani na wizytę przez lekarza – w Ośrodku funkcjonuje
elektroniczny system prowadzenia wizyt, więc w momencie, w którym
pacjent dokonuje rejestracji wizyty, lekarzowi wyświetla się w systemie
informacja, iż pacjent już się pojawił i można go zaprosić na wizytę.
Pacjenci mogą zapoznać się z wynikami swoich badań za pośrednictwem
internetu – do dyspozycji pacjentów jest platforma internetowa, której
funkcjonowanie pacjenci zgodnie chwalili i której istnienie należy
uznać za dobrą praktykę. Za wizyty i świadczenia można płacić
bezgotówkowo i – jak deklarowali pacjenci - każdorazowo otrzymuje się
rachunek.


Personel rejestracji uczestniczył w szkoleniach w zakresie komunikacji
z pacjentami (typologia pacjenta, jak sprostać wymaganiom pacjenta.
Ostatnie szkolenie odbyło się w tygodniu, w którym został
przeprowadzony monitoring i nosiło tytuł „Jak rozmawiać z pacjentem w
call center i rejestracji”. Prowadził je kierownik call center, który
jest psychologiem).


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Pierwsza wizyta tzw. informacyjna trwa – zgodnie z deklaracjami
pacjentek - od 15 do 40 min. Standardowa wizyta trwa ok 15 min. Połowa
ankietowanych pacjentek odpowiedziała, iż w ich odczuciu czas
poświęcony im na pierwszej wizycie był wystarczający. Jednak pojawiły
się również opinie: „Uważam, że dla
osób które przychodzą po raz pierwszy, wizyta może być zbyt mało
szczegółowa”, „Lekarze są raczej małomówni.”.

Lekarz deklarował, iż nie rekomenduje pacjentom publikacji dotyczących
niepłodności polegając w tym względzie na materiałach udostępnionych
przez Ośrodek lub na własnej wiedzy przedmiotowej: „Zachęcam
do zapoznania się ze stroną internetową Invicty, są tam dobrze
rozbudowane informacje o leczeniu. W procesie leczenia odwołuję się zaś
tylko do potwierdzonych badań i standardów".
Schemat prowadzenia
wizyty lekarskiej, jak już wspomniano, został ujęty w formę pisemnej
procedury (źródło: lekarz). Ponadto pacjenci mogą "kontrolować" proces
swojego leczenia poprzez dostęp do spersonalizowanej platformy
wirtualnej: każdy pacjent otrzymuje hasło i może zapoznać się z
zaleceniami zapadłymi na wizycie, dawkowaniem leków, podsumowaniem
ustaleń. Na wizycie ma miejsce zaproponowanie planu leczenia na
najbliższe miesiące. Zostają pokrótce omówione zalecone badania i
zabiegi, koszty leczenia. Lekarz upewnia się, czy wszystko jest
zrozumiałe oraz ustnie podsumowuje wizytę. Pacjenci otrzymują również
pisemne podsumowanie wizyty. Z rozmów z pacjentkami dowiedziałyśmy się,
iż wizyty odbywają się czasem z opóźnieniem (od 15 min do
godziny).  O opóźnieniu informuje zazwyczaj rejestracja lub
opiekun pacjenta: „Dzwonimy jeśli nie ma pacjenta. A jeśli jest to
podchodzimy i informujemy. Czasem mówimy, ze może wyjść na kawę do
centrum handlowego, a my zadzwonimy kiedy nadejdzie jego kolej” (cytat
rejestracja). Niektóre nasze rozmówczynie jednak zauważały: „Po
prostu siedzę i czekam. Nikt nie przychodzi. Transfer  miałam
opóźniony o godzinę i czekałam z pełnym pęcherzem. Nie zostałam
poinformowana o spóźnieniu lekarza. Musiałam pójść do recepcji i
zapytać.”

Trzy na cztery pacjentki potwierdziły, iż na wizycie można zadawać
pytania i lekarz na nie odpowiada. Tutaj również pojawiły się opinie : „Zadałam
pytanie o AH. Wiem, że to procedura niestandardowa, ale lekarz nie
udzielił mi odpowiedzi czy musi być wykonana też u nas”, „Wiem, że
lekarz mógł się spieszyć, ale mógłby udzielać bardziej szczegółowych
odpowiedzi”
.

W zgodnej deklaracji pacjentów wizyty nie były przerywane
nieuzasadnionym wejściem osób trzecich, a podczas wizyt pacjentkom
mogła towarzyszyć osoba bliska. Personel położniczy potwierdził, iż
wchodzenie w trakcie wizyty jest niemożliwe, jeśli kontakt z lekarzem
jest niezbędny to odbędzie się on drogą telefoniczną pomiędzy położną i
lekarzem, aby nie zakłócać intymności pacjentki. W tym kontekście
zwracają również uwagę słowa położnej odnośnie bliskiej współpracy
całego personelu. Położna przekazała nam, iż: "co tydzień są spotkania lub szkolenia- z
lekarzami, opiekunem pacjenta, położnymi"
.
Na pytanie, czy nasza rozmówczyni uważa, że personel położniczy i
pielęgniarski powinien mieć większy wpływ na funkcjonowanie Ośrodka
odnośnie kontaktu z pacjentami, odparła: "Jest
wystarczający. Personel położniczy jest tu bardzo doceniany. Między
lekarzem i położną jest ścisła współpraca jeśli idzie o prowadzenie
pacjenta".

 Większość pacjentek przekazywała także, iż były na bieżąco
informowane o podejmowanych czynnościach przez lekarza, co lekarz
wcześniej deklarował w rozmowie z nami: "Informuję pacjentkę o kolejnych etapach,
np. możliwości poczucia pieczenia. Nie jest to spisana procedura,
przyjęte zwyczajowo"
(cytat lekarz). Jedna z pacjentek jednak
przekazała: „Nie,
lekarz nic do mnie nie mówił podczas badania, jedynie potem przed
punkcją anestezjolog mi wszystko tłumaczył, no ale to anestezjolog był”.

Pozostałe pacjentki deklarowały jednak, iż były informowane o
czynnościach podejmowanych przez lekarza.


7. Opieka nad mężczyzną


Ośrodek ma przyjęty i stosowany schemat dotyczący pacjentów oddających
nasienie. W Ośrodku jest jeden pokój do oddawania nasienia, który
znajduje się w  części Ośrodka zwanej „Kliniką Zdrowia Kobiety”,
gdzie znajdują się różne poradnie. Wejście oznaczone jest tabliczką
‘Pokój M’ oraz „toaleta dla niepełnosprawnych”. Pokój jest usytuowany w
korytarzu (w dniu monitoringu dość zatłoczonym) prowadzącym do
oddzielonej części zabiegowej i laboratoryjnej. Pomieszczenie ma
wymiary ok. 3x3m,  jest czyste i sprawia estetyczne wrażenie,
zapewniono w nim dostęp do umywalki, jest bieżąca ciepła i zimna woda,
dostępne jest mydło i ręczniki papierowe. Do dyspozycji pacjenta są
materiały erotyczne (pisma i filmy), pokój jest zamykany. Jest również
przewidziane miejsce dla partnerki, która- zgodnie z deklaracją
personelu – może towarzyszyć partnerowi, jeśli takie jest życzenie
pary. Światło w pokoju jest przyciemnione, atmosfera sprzyja komfortowi
pacjenta. W pokoju znajduje się szafka z szufladą, która jest połączona
z laboratorium seminologicznym dzięki czemu próbka z nasieniem
przekazywana jest bezkontaktowo. Pacjenci deklarują, iż wywoływanie
przez personel medyczny na badanie odbywało się dyskretnie, a mąż lub
partner własnoręcznie podpisywał pojemniczek. Według słów lekarza
pacjenci informowani są o różnych możliwościach oddawania nasienia, w
tym o możliwości oddania nasienia w domu oraz podczas stosunku z
użyciem prezerwatywy bez środków plemnikobójczych. W rejestracji nie ma
dostępnych takich prezerwatyw, pacjenci muszą je kupić we własnym
zakresie. Personel deklarował, że pacjenci nigdy o taką możliwość nie
pytali: „Pytają raczej o mozliwość
wejścia z partnerką lub o dowiezienie z domu” (cytat rejestracja), "nie
przypominam sobie, aby ktoś z tego korzystał [z prezerwatyw bez środka
plemnikobójczego – dopisek nasz]"
(cytat lekarz).


Pacjenci, z którymi rozmawiałyśmy potwierdzili, iż warunki w pokoju
były bardzo dobre.


Mamy jednak wątpliwość co do tego ile pokoi do oddawania nasienia jest
w Ośrodku, gdyż jedna para opisała nam zupełnie inne położenie pokoju z
którego korzystała. Zgodnie z jej relacją ów pokój miał znajdować się w
części ‘niepłodnościowej’. Z opisu pary wynikało, iż nie było w nim
szuflady łączącej pokój z laboratorium seminologicznym, a oddanie
próbki odbywało się poprzez pielęgniarkę, która po otrzymaniu klucza od
partnera pacjentki, przyszła z tzw. kontenerkiem aby przenieść pojemnik
do laboratorium. Niemniej z relacji pary wynikało, iż pokój ten był w
pełni przystosowany do celu jaki pełnił: był czysty,  wyposażony w
podstawowe środki higieny oraz materiały erotyczne.


8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajduje się sześć gabinetów ginekologicznych wraz z
przylegającą do nich łazienką, co jest zgodne z Rozporządzeniem
Ministra Zdrowia w tym zakresie.  Dwa z nich dzielą jedną
łazienkę. Jeśli lekarze przyjmują w tym samym czasie to komunikują się
między sobą czy pomieszczenie jest wolne. Łazienki są czyste, są w nich
podstawowe środki czystości (środek do higieny intymnej, wkładki
higieniczne, ręczniki papierowe, papier toaletowy). Do dyspozycji
pacjentki jest jednorazowa odzież (spódniczka, kapcie, tunika).
Łazienka jest zamykana od wewnątrz.


W Ośrodku są również pomieszczenia pielęgnacyjne (znajdują się w
wydzielonej, zamkniętej dla nieupoważnionych osób części Ośrodka).
Zgodnie z deklaracją osoby zarządzającej, pomieszczenia pielęgnacyjne
są cztery: trzy dwułóżkowe i jedno sześciołóżkowe (w momencie
monitoringu to ostatnie pomieszczenie było w trakcie remontu, więc nie
zostało przez nas opisane). Stan pomieszczeń należy uznać za bardzo
dobry. Do dyspozycji pacjentek jest odzież jednorazowa, mogą korzystać
również ze swoich koszul nocnych. W pokojach znajdują się zamykane
szafki, w których pacjentka może pozostawić swoje rzeczy osobiste. W
dniu monitoringu nie stwierdziłyśmy obecności wody pitnej w
pomieszczeniach pielęgnacyjnych, jednak ankietowane pacjentki
informowały nas, iż miały dostęp do picia po zabiegu. Do pomieszczeń
przylegają łazienki (czyste, dostępne są środki higieny osobistej -
środek do higieny intymnej, wkładki higieniczne, ręczniki papierowe,
papier toaletowy). Pacjentka, która przychodzi na zabieg, proszona jest
o przygotowanie się w łazience znajdującej się na korytarzu w
odległości kilku metrów od sali operacyjnej.  Korytarz ten nie
jest ogólnodostępny i nie ma możliwości aby pacjentkę zobaczyły
przypadkowe osoby. Od osoby odpowiedzialnej za zarządzanie Ośrodkiem,
jak również od położnej wiemy, iż wraz z pacjentką w pomieszczeniu
pielęgnacyjnym może przebywać osoba bliska. Jednak te deklaracje były
rozbieżne z informacjami pozyskanymi od pacjentki: „W pokoju pielęgnacyjnym po punkcji nie ma
możliwości, aby był mąż. Bardzo chciałam, ale udzielono mi informacji,
że nie można”.


9. Umowy z NFZ


Wg osoby odpowiedzialnej za zarządzanie  Ośrodek wykonuje niektóre
usługi na NFZ we wszystkich swoich poradniach. W obrębie leczenia
niepłodności jest to histeroskopia (5-6 zabiegów na miesiąc),
kolposkopia (według potrzeb), poradnia genetyczna (około 100 wizyt na
miesiąc). Pacjenci są o tym informowani przez położną, lekarza jak
również przez personel niemedyczny: ‘Raczej staramy się aby nie było
sytuacji kiedy nie możemy wykonać zabiegu na NFZ’. W sytuacji, gdy
danego zabiegu nie wykonuje Ośrodek, obowiązek poinformowania pacjentów
o tym, gdzie można wykonać go na Fundusz spoczywa na rejestracji. 
W rozmowach z pacjentkami dwie z nich przekazały, iż nie miały wiedzy,
iż Ośrodek wykonuje zabiegi czy badania na NFZ, ale też przyznały, że
nigdy o to nie pytały. Dwie pozostałe zadeklarowały otrzymanie
informacji na ten temat od personelu Ośrodka.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Ośrodek nie udostępnił nam do wglądu wszystkich wzorów dokumentów,
które są przekazywane do podpisania pacjentom. Ta sama decyzja została
przyjęta dla wszystkich pozostałych zespołów monitoringowych
odwiedzających placówki sieci Invicta.  Była to odgórna decyzja
osób zarządzających Ośrodkiem.


Przekazano nam jedynie :

  1. Deklarację zgody na przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego
    i embriotransferu
  2. Informator dla pary przygotowującej się do programu IVF-ET


Nie przekazano dla
potrzeb monitoringu dokumentów, które -według Deklaracji zgody na
przeprowadzenie genetycznej diagnostyki preimplantacyjnej - są
podpisywane wraz z powołaną deklaracją, tj.:

  1. Deklaracji zgody na zamrożenie i przechowywanie zarodków
  2. Deklaracji zgody na transfer mrożonych zarodków
  3. Regulaminu PGD projektowego – podpisywanego, gdy PGD jest
    wykonywane zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem
  4. Deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej diagnostyki
    preimplantacyjnej (dokument udostępniony zespołom monitorującym ośrodki
    Invicta we Wrocławiu i w Warszawie)
  5. Informatora dla pacjentów - diagnostyka preimplantacyjna (PGD) –
    załącznika do deklaracji zgody na przeprowadzenie genetycznej
    diagnostyki preimplantacyjnej (dokument udostępniony zespołom
    monitorującym ośrodki Invicta we Wrocławiu i w Warszawie)


Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym stanowi
tylko jeden z celów prowadzonego monitoringu, poniżej przedstawione
zostaną najważniejsze wątpliwości odnoszące się jedynie do przekazanych
nam dwóch dokumentów. Pomimo, iż zespoły monitorujące Invictę Wrocław i
Invictę Warszawę miały dostęp do większej ilości dokumentów, które
zostały przez oba zespoły przekazane Stowarzyszeniu NASZ BOCIAN dla
celów dokumentacji projektowej, nie korzystałyśmy z nich uznając
wspólnie z koordynatorką projektu, iż należy respektować w tym
względzie wolę każdego Ośrodka co do liczby i zawartości przekazanych
przez niego materiałów.


 W Ośrodku pacjenci, którzy przystępują do procedur komercyjnych,
podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Załącznikami do
zgód są informatory o wykonywanej procedurze. Pacjenci zakwalifikowani
do programu refundacyjnego podpisują dokumenty przeznaczone dla nich.
Na stronie WWW, na podstronie dotyczącej programu refundacyjnego,
znajdują się następujące dokumenty: regulamin, oświadczenie o
przetwarzaniu danych osobowych uczestników programu, formularz
świadomej zgody na udział w programie zdrowotnym, informator dla
pacjentów.


Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu
przeprowadzane są na podstawie ustnej umowy zawartej pomiędzy Ośrodkiem
leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki
wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony określone są w
zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko
obowiązki i zobowiązania pacjentów, nie są wskazane zobowiązania
Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla
pacjenta, który w przypadku niezaakceptowania zapisów dokumentów może
tylko zrezygnować z usług.


Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym, umowy
zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze
konsumenckim (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie
umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o
świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio
z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego
kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem
konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta
bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której
zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w
związku z art. 734 i n. k.c.).”
).


Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek-pacjent
to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta.


Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów i mają do nich
zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny. Zgodnie z
informacjami uzyskanymi od osoby zarządzającej Ośrodkiem pacjent nie ma
możliwości negocjowania żadnego zapisu w podpisywanych dokumentach
(umowy adhezyjne): „nie są
negocjowalne, umowa jest taka sama dla każdego”.


W dokumencie Deklaracja zgody na
przeprowadzenie zapłodnienia pozaustrojowego i embriotransferu

znajdują się następujące zapisy:


1. Preambuła: „Z powodu nieudanych
prób uzyskania potomstwa w sposób naturalny wyrażamy zgodę na
przeprowadzenie leczenia naszej niepłodności metodą zapłodnienia
pozaustrojowego. Upoważniamy dr. hab. n. med. Krzysztofa Łukaszuka –
Kierownika Zespołu Kliniki Leczenia Niepłodności wraz z jego
współpracownikami do przeprowadzenia leczenia.”


Zapis może dyskryminować niektóre grupy pacjentów, gdyż np. w przypadku
par jednopłciowych metody zapłodnienia pozaustrojowego mogą być
stosowane pomimo braku nieudanych prób uzyskania potomstwa w sposób
naturalny (monitoring był przeprowadzany w okresie, w którym nie
obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności).  Ponadto
zapis ten wyklucza również pacjentów poddających się procedurze IVF z
innych względów medycznych, np. w celu uniknięcia zakażenia wirusem HIV
lub HCV czy z powodu planowanego leczenia onkologicznego. Nie wydaje
się, by zapis dotyczący motywacji pacjentów do przystąpienia do
programu IVF-ET był konieczny w formularzu zgody.


Ponadto zbędne jest udzielanie pełnomocnictwa („upoważniamy”), jako
instytucji prawa cywilnego określonej w art. 98 i następnych ustawy
Kodeks cywilny, do przeprowadzenia leczenia. Lekarz nie jest
pełnomocnikiem pacjenta, nie działa w jego imieniu i na jego rzecz jak
pełnomocnik w trakcie procesu leczenia.


2. Ustęp 2.1: „Wyrażamy zgodę na
eliminację lub wykorzystanie w celach naukowych niezapłodnionych in
vitro komórek jajowych, plemników, źle rozwijających się zarodków.”


Wydaje się, że jest to narzucanie pacjentom konkretnych rozwiązań,
mogących stać w sprzeczności z ich wolą i przekonaniami.


3.  Ustęp 2 akapit drugi: „Zgadzamy
się w związku z tym na przechowywanie zamrożonych zarodków w Invikcie
za odpowiednią opłatą roczną. W przypadku zaprzestania uiszczania
rocznej opłaty za przechowywanie zarodków pozostawiamy je do dyspozycji
Invicty w celu anonimowego dawstwa zarodków.”


Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny: „W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:


7) uzależniają zawarcie, treść lub
wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego
związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”


Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji
prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z
procedurą IVF-ET (Przekazanie zarodków do adopcji nie jest konieczną i
każdorazową konsekwencją procedury IVF-ET). Żądanie od pacjentów
wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji jako konsekwencji i
jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich przechowywanie
(ustalonej przez Ośrodek w wysokości kilkuset złotych) może być uznane
za  niewspółmierne.


4.  Ustęp 13: „Aprobujemy, że
planowane leczenie będzie prowadzone przez lekarza z Zespołu jak
również stanowczo i wyraźnie odciążamy cały zespół współpracujący od
wszelkiej odpowiedzialności związanej z ewentualnymi komplikacjami
mogącymi wystąpić podczas leczenia, punkcji oocytów, embiotransferu jak
również rozwoju embrionów, porodu (pojedynczego lub mnogiego) i wad
płodu. Odciążamy również lekarza prowadzącego i jego zespół od
konsekwencji związanych z wykonywanymi badaniami i testami podczas
prowadzonego leczenia. Powyższy zapis nie dotyczy komplikacji
wynikających z błędu w sztuce lekarskiej lub przestępstwa.”


Ustęp 14: „W przypadku prowadzenia
stymulacji do zapłodnienia pozaustrojowego poza naszym Ośrodkiem,
odciążamy lekarza prowadzącego i jego zespół od wszelkich konsekwencji
związanych z wykonywanymi procedurami i badaniami podczas prowadzonego
leczenia.”


Wyjaśnienia pojęć używanych w dokumencie, pojęcie „Metoda ICSI” akapit
6 zdanie drugie i akapit 7:


„Jesteśmy poinformowani o możliwym
ryzyku związanym z procedurą ICSI i w przypadku wystąpienia
jakichkolwiek powikłań nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w stosunku
do Zespołu leczącego bądź Invicty.”


„Zarówno my niżej podpisani jak i
nasz potomstwo nie będziemy wnosić żadnych roszczeń w przypadku
wystąpienia jakichkolwiek wad u dzieci urodzonych dzięki metodzie
zapłodnienia pozaustrojowego ICSI.”


Zgodnie z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:


2) wyłączają lub istotnie ograniczają
odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania;”


Dodatkowo należy wskazać bezskuteczność oświadczenia woli złożonego w
imieniu nieistniejącego dziecka. Polskie prawo cywilne przewiduje
instytucję nasciturusa (dziecka poczętego, które może nabyć prawa
majątkowe pod warunkiem, że urodzi się żywe), lecz  nie przewiduje
możliwości składania oświadczeń woli za nieistniejący podmiot (dziecko,
którego poczęcie  będzie dopiero przedmiotem działań medycznych).


Ponadto zgodnie z art. 101 § 3 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy „Rodzice
nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności
przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na
dokonywanie takich czynności przez dziecko”
. Zrzeczenie się
roszczeń, praw o charakterze majątkowym należy uznać za przekroczenie
zakresu zwykłego zarządu i może dotyczyć tylko już urodzonych, żywych
dzieci.


Ustęp 8: Zgadzamy się, że każde
urodzone z zapłodnienia pozaustrojowego dziecko będzie uznane pod
każdym względem jako nasze


- nie jest zasadne wyrażenie zgody przez pacjentów, gdyż kwestie te
reguluje k.r.i o. Dodatkowo jest to zapis z użyciem języka
dyskryminującego, sugerujący, iż dzieci poczęte wyniku leczenia
niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowego uznania (są gorsze
niż dzieci poczęte w sposób naturalny).


Ustęp 17. Wyrażamy zgodę na
publikację danych uzyskanych z przeprowadzonych przez Ośrodek programów
zapłodnienia pozaustrojowego z wyjątkiem danych osobowych
umożliwiających naszą identyfikację.


Zgoda na przetwarzanie przez Ośrodek danych uzyskanych podczas
procedury (z zastrzeżeniem, iż nie zostanie ujawniona tożsamość
pacjentów) – powinna mieć charakter fakultatywny, udzielanie jej
powinno być prawem a nie obowiązkiem pacjenta (wg informacji uzyskanych
od pacjentów odmowa wyrażenia powyższych zgód przez pacjenta wiąże się
z odstąpieniem od przeprowadzenia procedury).


Nie mamy żadnych krytycznych uwag co do Informatora dla pacjentów.
Całość dokumentu jest napisana przystępnym i nieskomplikowanym
językiem. Terminy medyczne są objaśnione. Są również opisane
psychospołeczne aspekty leczenia niepłodności oraz wzmianka o etycznych
problemach związanych z leczeniem metodą IVF, co należy uznać za dobrą
praktykę.


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od personelu, a potwierdzonymi przez
pacjentów, Ośrodek zapewnia możliwość obecności osoby bliskiej podczas
inseminacji, transferu i criotransferu. Nie ma takiej możliwości przy
innych zabiegach np. punkcji czy histeroskopii ze względu na zachowanie
zasad bezpieczeństwa. Niektórzy pacjenci uzyskiwali informację o
możliwości obecności osoby bliskiej od opiekuna pacjenta, położnej bądź
lekarza,  inni sami decydowali, ze chcą odbyć decyzję wspólnie i
nie pytali personelu o zgodę.


12. Prawo do
dokumentacji medycznej


W rozmowie z osobą odpowiedzialną za zarządzanie Ośrodkiem oraz z
rejestracją uzyskałyśmy informację, iż dokumentację medyczną można
otrzymać niemal natychmiast po zgłoszeniu takiej potrzeby, gdyż w
Ośrodku wdrożono elektroniczny system, który to umożliwia. Zazwyczaj
Ośrodek rezerwuje sobie dwa dni robocze na wydanie dokumentacji, w
praktyce jednak często pacjent otrzymuje dokumentację „od ręki”.
Sytuacja wygląda nieco inaczej jeżeli pacjent chce uzyskać historię
choroby sprzed kilku lat (w czasie kiedy nie wdrożono jeszcze systemu
elektronicznego i dokumentacja miała jedynie papierową wersję).
Procedura trwa wtedy dłużej (około 7 -14 dni), gdyż archiwum znajduje
się w innej części miasta. Dokumenty mogą być wysłane listem poleconym
na wskazany adres. Procedura wydawania dokumentacji została opisana
przez pracownicę rejestracji następująco: „Mamy
wnioski. Pacjent musi taki wniosek wypełnić i  zaznaczyć o jakie
dokumenty mu chodzi. Wypełnia też, w jaki sposób chce te dokumenty
otrzymać. Ma wyboru pocztą lub osobiście. Czas oczekiwania zależy od
tego, z jakiego okresu pochodzi dokumentacja i czy mamy ją w systemie.
Jeśli jest w systemie możemy wydać praktycznie od ręki. Jak jest
papierowa to znajduje się w archiwum do którego trzeba jechać i trwa to
kilka dni”
. Żadna z naszych rozmówczyń – pacjentek nie zgłaszała
wniosku o wydanie całości dokumentacji, jednak jedna z pacjentek
deklarowała: „Czasem panie pytały
się czy chcę aby mi wyniki wydrukować. Ja chciałam i nie było z tym
żadnego problemu.”


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek należy uznać za dostosowany do potrzeb osób
niepełnosprawnych.  Ośrodek znajduje się na trzecim piętrze
galerii handlowej Madison. W dniu monitoringu w wejściu od strony ul.
Rajskiej (oznaczonym tabliczką Klinika Zdrowia Kobiety) nie działały
windy, co opisano w pierwszej części raporu. Tym samym dla osób
mających trudności z poruszaniem się dostępne było jedynie wejście od
strony galerii, gdzie winda tego dnia działała. Ośrodek przewidział
dostosowanie swojej infrastruktury dla potrzeb osób niepełnosprawnych:
na  parkingu podziemnym znajdują się miejsca dla osób
niepełnosprawnych, a w samym Ośrodku znajdują się trzy toalety
dostosowane do ich potrzeb. Gabinety posiadają obniżane fotele
ginekologiczne, w całym Ośrodku nie ma wysokich progów, zaś korytarze i
drzwi są wystarczająco szerokie.

 

14. Pary
nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu
niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom
samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z
powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych
grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez
każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa,
jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje
za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.


Zgodnie z deklaracjami personelu Ośrodka osoby nieheteroseksualne, w
związkach niemałżeńskich, osoby samotne etc. są traktowane w sposób
równy i mają dostęp do świadczeń. Osoba zarządzająca poinformowała nas,
iż w przypadku związków jednopłciowych również od partnerki pacjentki
wymagane jest podpisanie zgody na zabieg (taka praktyka nie wynika
wprawdzie z żadnych przepisów, niemniej można ją uznać za symboliczne
zrównanie statusu par jednopłciowych oraz heteroseksualnych, co na
poziomie intencji wydaje się być dobrą praktyką).


15. Opieka psychologiczna

 

Ośrodek  zatrudnia  jednego psychologa na umowę o pracę.
Psycholog jest członkiem Polskiego Stowarzyszenia Psychologów
Niepłodności. W planach – jak przekazała osoba zarządzająca - 
jest także zatrudnienie drugiego specjalisty. Psycholog posiada studia
magisterskie, specjalność psychologii klinicznej, psychologii zdrowia
oraz specjalizację psychologii klinicznej. Ośrodek nie zapewnia
psychologowi oddzielnego, wydzielonego gabinetu, jest on dzielony z
gabinetem ginekologicznym, jednak sposób jego zorganizowania zdaje się
być przyjazny dla pacjenta. Jak przekazała osoba zarządzająca, pani
psycholog brała również udział w szkoleniach organizowanych przez
Stowarzyszenie NASZ-BOCIAN. Pani psycholog jest członkiem zespołu
Ośrodka i bierze udział w zebraniach, szkoli personel: lekarzy,
pracowników rejestracji, położne. Ostatnie szkolenie psychologiczne,
jak zadeklarowano, zostało przeprowadzone z pracownikami laboratorium i
dotyczyło zagadnienia „Przekazywania złych wiadomości”. Według relacji
osoby zarządzającej, pani psycholog sprawuje nad personelem opiekę
konsultacyjną. Pacjenci mogą korzystać z konsultacji psychologicznych
od wtorku do soboty w dwóch wymiarach czasowych 7.00-15.00 lub
14.00-21.00. Naszą uwagę zwróciła informacja o szacunkowej liczbie
pacjentów/osób korzystających miesięcznie z pomocy psychologicznej w
Ośrodku: zgodnie ze słowami osoby zarządzającej jest to około 100 osób.
Na podstawie całkoształtu obserwacji pracy Ośrodka i krzyżowania
poszczególnych danych należy zauważyć, iż dane te – choć imponujące –
wydają się także wiarygodne. Opieka psychologiczna bowiem i nacisk na
nią kładziony jest jedną z wizytówek ośrodków tej sieci, a Ośrodek
gdański jest jednocześnie Ośrodkiem założycielskim istniejącym
najdłużej i posiadającym wieloletnią standaryzację procedur w tym
zakresie. Personel położniczy w rozmowach z nami deklarował, iż
korzysta z pomocy psychologa: „Zawsze
kiedy tylko czuje potrzebę”
. Również lekarz potwierdził, iż
bierze udział w szkoleniach psychologicznych organizowanych przez
Ośrodek: "Tak,
na przykład w zeszłym tygodniu mieliśmy spotkanie całego zespołu i
analizowaliśmy trudne sytuacje. Co jakiś czas mamy też spotkanie z
panią psycholog dającą wytyczne, jak sobie radzić z pacjentem w trudnej
sytuacji. Korzystałem też z konsultacji z panią psycholog odnośnie
przekazywania pacjentom trudnych informacji".


Należy podkreślić, iż dwie pierwsze dwie wizyty dla pacjentów
podchodzących do in vitro są bezpłatne. Pacjenci mogą je wykorzystać w
ciągu roku po zakończeniu procedury. Dawcy nasienia są obligatoryjnie
konsultowani psychologicznie i ten wymóg jest częścią polityki Ośrodka
związanej z dawstwem.


Pragniemy zauważyć, iż opieka psychologiczna w Ośrodku wydaje się być
na bardzo dobrym poziomie. Jednak nie wszyscy pacjenci, z którymi
rozmawiałyśmy byli informowani o możliwości bezpłatnej konsultacji,
choć deklarowali, iż gdyby taką informację uzyskali to na pewno by z
niej skorzystali. Jest to tym bardziej zastanawiające, iż informacja
dotycząca wsparcia psychologicznego jest umieszczona w materiałach dla
pacjentów, jak również udostępniono ją na stronie internetowej. Można
więc z całą pewnością powiedzieć, iż oferta jest dostępna i dość
konsekwetnie przedstawiana przez Ośrodek za pośrednictwem różnych
kanałów komunikacji z pacjentami. Być może więc przywołane opinie
pacjentek można byłoby wyjaśnić faktem, iż opiekunowie pacjenta będący
głównym źródłem informacji dla pacjentów nie zawsze tę informację
przekazują? Nie umiemy powiedzieć, na ile deklaracje pacjentek były
reprezentatywne, a na ile incydentalne.


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru
dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do
raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do
rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).


Zgodnie z informacją uzyskaną w rozmowie z lekarzem, Ośrodek prowadzi
dawstwo międzypacjenckie, wewnątrzrodzinne, dawstwo od osób płodnych
oraz "ze wskazaniem". Rekrutacją kandydatek na dawczynie i dawców
zajmuje się czteroosobowy zespół. Składają się na niego koordynator
ogólny programu, koordynator dawstwa nasienia, koordynator biorstwa i
koordynator dawstwa komórek jajowych. Zespół ściśle współpracuje z
psychologiem. Pacjenci są informowani o średnim czasie oczekiwania na
gamety/zarodek. Dawstwo i biorstwo odbywające się w Ośrodku są
wyłącznie anonimowe (źródło osoba zarządzająca). Rekomendacja
konsultacji psychologicznej - zgodnie ze słowami lekarza - jest nie
tylko przekazywana pacjentom- biorcom oraz dawcom na mocy zwyczaju, ale
jest ujęta również polityką Ośrodka. Zwracamy uwagę na tę kwestię,
ponieważ pomimo iż znakomita większość placówek deklaruje stosowanie
takich ustnych rekomendacji przez lekarzy, w praktyce (mierzonej
istnieniem polityki lub spisanej procedury) ten system okazuje się
niemal wcale nie działać. Tym bardziej należy zwrócić więc uwagę na to,
iż w Ośrodku ta polityka nie tylko istnieje, ale również działa. Lekarz
potwierdził również, iż pacjenci otrzymują informacje o aspektach
psychologicznych i społecznych dawstwa wskazując na poradniki
"Powiedzieć i Rozmawiać", które są obecne w gabinecie pani psycholog, i
z których Ośrodek korzysta.


Dawstwo nasienia


Zgodnie z informacjami przekazanymi przez osobę zarządzającą, Ośrodek
prowadzi własny bank nasienia. Wszyscy dawcy są konsultowani przez
psychologa: "Pacjenci biorcy otrzymują też informację, że dawca
przeszedł pozytywnie weryfikację psychologiczną" (cytat osoba
zarządzająca). Ośrodek zbiera również nieidentyfikujące informacje o
dawcach, które pacjenci-biorcy mogą otrzymać na życzenie: "Np. jakieś
dodatkowe informacje o uzdolnieniach muzycznych, znak zodiaku itp.".
Ośrodek nie korzysta z zewnętrznych banków nasienia (źródło osoba
zarządzająca). W Ośrodku nie można samodzielnie wybrać dawcy, jednak
przyjęto system umożliwiający pacjentom-biorcom zachowanie dość
wysokiego poziomu autonomii. Biorcom udostępniane są  szerokie
dane nieidentyfikujące, w tym: wiek, wykształcenie, pochodzenie
etniczne, cechy fenotypowe, grupa krwi, panele badań, którym byli
poddani dawcy/dawczynie. Przed przystąpieniem do procedury – jak
poinformowała osoba zarządzająca – pacjentom biorcom są przedstawiane
dane w zakresie skuteczności Ośrodka w procedurach z zastosowaniem
gamet dawców/zarodków oraz informacja o stanie prawnym dawstwa w
Polsce. Zgodnie ze słowami lekarza, pacjenci - biorcy wraz z
koordynatorem dawstwa analizują preferencje biorców i są one
uwzględniane przy doborze dawcy. Nad całością procesu czuwa koordynator
dawstwa, jest to samodzielny pracownik zajmujący się kwestiami dawstwa
i biorstwa gamet oraz zarodków. Udziela on również pacjentom informacji
dotyczących np. przyjętego przez Ośrodek limitu potomstwa jednego
dawcy/dawczyni czy możliwości zarezerwowania materiału genetycznego
konkretnego dawcy na przyszłość.


Dawstwo komórek jajowych i
zarodków


Zgodnie z informacjami uzyskanymi od lekarza, średni czas oczekiwania
na komórkę jajową dawczyni wynosi około 2-3 miesięcy, zaś oczekiwanie
na adopcję zarodka potrafi trwać nawet pół roku lub dłużej ze względu
na małą liczbę zrzeczeń.


17. NASZE REKOMENDACJE

Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych
praktyk oraz rekomendacji


Dobre praktyki:

  1. Organizację procedur związanych z dawstwem i biorstwem
    gamet/zarodków wdrożoną przez Ośrodek należy uznać za wzorcową:
    pacjenci biorcy i kandydaci na dawców otrzymują pakiet informacji
    dotyczących dawstwa/biorstwa włączając w to długoterminowe
    konsekwencje, informację o stanie prawnym, społecznym i
    psychologicznym; w procesie uczestniczy psycholog i dedykowany
    programowi koordynator;
  2. Organizację opieki psychologicznej również należy uznać za
    wzorcową nie tylko w zakresie istnienia takiej oferty, ale przede
    wszystkim z uwagi na inicjatywę Ośrodka wobec zapewnienia wszystkim
    pacjentom możliwości dwóch bezpłatnych konsultacji. Równie istotne
    jest, iż psycholog w Ośrodku wydaje się rzeczywiście pełnić swoją
    funkcję: rozumiemy pod tym określeniem włączenie psychologa do zespołu
    Ośrodka, organizację szkoleń dla personelu, ścisłą współpracę z
    personelem, ale także wagę przywiązywaną przez Ośrodek do edukacji
    psychologicznej pacjentów i ich aktywnego zachęcania do zwiększenia
    swoich szans w leczeniu poprzez skorzystanie ze wsparcia
    psychologicznego. Wagę tę potwierdzają konkretne świadectwa:
    umieszczenie informacji o pomocy psychologicznej na stronie inernetowej
    Ośrodka, obecność drukowanych ulotek i informacji dla pacjentów
    dotyczących oferty psychologicznej, ale także refleksje personelu na
    temat naturalności współpracy pomiędzy lekarzami, położnymi,
    pielęgniarkami i psychologiem;
  3. Zwróciłyśmy uwagę na funkcję Opiekuna pacjenta pełniącego rolę
    „najbliższego kontaktu dla pacjenta”. Wydaje się to być dobrą i
    przyjazną pacjentowi praktyką, choć być może warto rozważyć możliwość
    kontaktu między Opiekunem i pacjentami również poza czasem
    wizyty/obecności w Ośrodku, jak również umożliwić stałość tego
    kontaktu, jeśli pacjent będzie mieć taką potrzebę.


Rekomendacje

  1. Rekomendujemy rozważenie likwidacji nierównowagi stron:
    wprowadzenie umów cywilnoprawnych precyzujących obowiązki obu stron
    (tj. Ośrodka i pacjentów), usunięcie z formularzy zgód zapisów, które
    mogą być traktowane jako klauzule abuzywne (niedozwolone) i
    dyskryminujące;
  2. Zachęcamy do refleksji nad możliwością negocjowania umów,
    zwłaszcza że leczenie to sytuacja dynamiczna, pewne sytuacje mogą być
    nietypowe, a obowiązujące standardowe umowy mogą nie przystawać do
    sytuacji pacjentów. Namawiamy do przyznania pacjentom większej
    autonomii w kwestii udzielanych przez nich zgód, nie wpływających
    bezpośrednio na proces leczenia (np. przetwarzania przez Ośrodek danych
    uzyskanych podczas przeprowadzonych procedur);
  3. Rekomendujemy wpisanie na stronę www informacji o wykonywanych
    zabiegach w ramach umowy z NFZ;
  4. Sugerujemy poprawę komunikacji pacjentów z Ośrodkiem, w tym
    przede wszystkim usprawnienie działania infolinii. Ponadto
    rekomendujemy rozważenie przygotowania linii dyżurnej dla pacjentów po
    zabiegach ingerencyjnych, ewentualnie rutynowe udostępnianie takim
    pacjentom numerów telefonów komórkowych do  lekarzy lub do
    kompetentnej osoby, która będzie w stanie ocenić, czy sprawa zgłaszana
    przez pacjenta wymaga natychmiastowego działania czy niekoniecznie.
    Zwracamy uwagę, iż relacja pacjent-lekarz zawsze opiera się na zaufaniu
    ze strony pacjenta, zaś proces leczenia jest procesem, a nie
    incydentem, w związku z tym pacjent oczekuje, iż lekarz będzie
    zainteresowany informacją o ewentualnych powikłaniach występujących po
    godzinie 21.00, które przecież wynikają bezpośrednio z terapii
    wdrożonej w Ośrodku i mogą być jej konsekwencją.  Część polskich
    ośrodków rozwiązuje ten problem powołując bezpłatne telefony dyżurne
    dla pacjentów po zabiegach interwencyjnych. Nawet jeśli konkluzją
    takiej rozmowy jest istotnie odesłanie pacjenta na szpitalną izbę
    przyjęć, pacjent otrzymuje komunikat, iż jego stan zdrowia nie jest
    jego wyłącznym problemem i Ośrodek również jest nim zainteresowany;
  5. Zachęcamy do publikacji na stronach internetowych skuteczności
    leczenia z podaniem metodologii.


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Data wypełnienia ankiety
pon., 08/24/2015 - 21:17 Zobacz ankietę
pt., 06/26/2015 - 23:39 Zobacz ankietę
czw., 06/25/2015 - 17:01 Zobacz ankietę
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.