INVIMED Europejskie Centrum Macierzyństwa Wrocław

Istnieje od 2006 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2010
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Dane placówki

pin

Adres:

ul. Dąbrowskiego 44
54-001 Wrocław

phone

Telefon:

500 900 888

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka Invimed
Wrocław
Data przeprowadzonego monitoringu 24.02.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE

18. Komentarz osrodka do raportu





1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego
Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki
do ESHRE od 2010 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO
9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w
szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (trzech embriologów ma
certyfikaty Clinical Embryologist ESHRE, w tym jeden certyfikat Senior
Clinical Embryologist). Ośrodek zadeklarował znajomość „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności 2014” przygotowanych przez
Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje badań/zabiegów w
ramach umowy z NFZ, ale kieruje pacjentów na badania do ośrodków, w
których takie badania można wykonać. Informacja o możliwości wykonania
badań w ramach NFZ przekazywana jest przez lekarza podczas wizyty.


Sytuacja badawcza


Monitoring odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka. Wydaje się, iż
Ośrodek podejmował próby umówienia nas na rozmowę z konkretnymi
pacjentkami, jedna z pacjentek relacjonowała: „Pan doktor dzwonił do mnie i prosił żebym
przyszła, chociaż wizyta i tak była przewidziana”
. Udało nam się
jednak porozmawiać również z pacjentkami „przypadkowymi”. W trakcie
monitoringu czuwała nad nami osoba zarządzająca, uczestniczyła ona
również  w rozmowach z personelem: rozmowy z lekarzem, położną i
pracownikami rejestracji odbywały się w jej obecności, ponieważ jako
miejsce ich przeprowadzenia wskazano pokój pani dyrektor, która w tym
czasie pracowała, ale również słyszała każdą z rozmów. Dla rozmów z
pacjentami udostępniono nam osobny pokój, gdzie intymność i anonimowość
rozmów została zachowana.



2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w niezależnym, nowoczesnym budynku, w którym swoją
siedzibę mają również inne instytucje i firmy. Budynek jest
wielokondygnacyjny, Ośrodek zajmuje piętro trzecie i pacjenci udający
się na wizytę mogą skorzystać z windy. Naprzeciwko wejścia do Ośrodka
znajduje się rejestracja, w holu nie zauważono tablicy informacyjnej ze
spisem pracowników, brakowało również informacji z wyszczególnieniem
oferowanych usług oraz cennika. Na kontuarze recepcyjnym została
udostępniona Europejska Karta Praw Pacjenta. Rejestracja zajmuje sporą
przestrzeń: przy każdym stanowisku rejestracyjnym znajduje się fotel
dla pacjenta. W ramach tej przestrzeni, ale w odpowiedniej odległości
od lady recepcyjnej, znajdują się dodatkowe krzesła dla pacjentów, na
wypadek kolejki do rejestracji (takowej nie zauważyłyśmy w dniu
monitoringu, rejestracje odbywały się na bieżąco).  Z obserwacji
wynikało, że personel Ośrodka zachowywał się dyskretnie, mówił
przyciszonym głosem, inni pacjenci nie słyszeli rozmów. Poczekalnię
stanowi korytarz, z którego wchodzi się do poszczególnych gabinetów.
Przestrzeń poczekalni oraz ilość krzeseł jest wystarczająca dla potrzeb
pacjentów, udostępniono również toaletę dla oczekujących pacjentów
(stan czystości bez zarzutu). Oczekujący pacjenci mają dostęp do
bezpłatnej kawy, herbaty, wody.  Laboratorium znajduje się
bezpośrednio pomiędzy dwoma pokojami pobrań.



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta


Strona WWW


Ośrodek posiada swoją stronę internetową, jest to strona wspólna dla
wszystkich Ośrodków sieci Invimed.  Przewidziano na niej podstrony
dla każdej z placówek zawierające szczegóły związane z ofertą,
cennikiem i specyfiką każdego z Ośrodków sieci, stąd niektóre
informacje można uzyskać dopiero po rozwinięciu podstrony dotyczącej
konkretnego Ośrodka, po kilkukrotnym przejściu przez podstrony.


Na stronie widnieją informacje o przygotowaniu do badań/zabiegów, także
informacje o ich przebiegu.  Na stronie brakuje jednak
wyczerpujących informacji o skuteczności poszczególnych procedur,
metodologii obliczania skuteczności oraz o polityce Ośrodka dotyczącej
liczby transferowanych zarodków.  Na stronie znajdują się ponadto
biogramy personelu ze zdjęciami: lekarzy i embriologów. Brakuje
biogramów położnych i pielęgniarek. Dane teleadresowe są łatwe do
znalezienia, jednak podano numer do ogólnopolskiej infolinii wspólnej
dla wszystkich Ośrodków. Bezpośrednio ze strony WWW można wysłać
wiadomość do Ośrodka wrocławskiego, gdzie zamieszczono też informację,
iż Ośrodek skontaktuje się zwrotnie w ciągu jednego dnia roboczego. Nie
ma możliwości zapisania się na wizytę przez Internet.


W ramach wywiadu rejestracja przekazała informację, że istnieje
możliwość zapoznania się z wynikami badań przez Internet. W wywiadzie
pacjenckim uzyskano informację, że w praktyce oznacza to mailowe
otrzymanie wyników badań.


Jeśli idzie o linię dyżurną
dla pacjentów:


Ośrodek nie prowadzi całodobowej linii dyżurnej, tym niemniej pacjentki
w trakcie leczenia dostają numer telefonu i adres e-mail do lekarza
prowadzącego (Ośrodek przyjął zasadę, iż pacjenci prowadzeni są przez
jednego lekarza w trakcie całego procesu leczenia): „Lekarz odpowiada na e-maile, mam też nr
telefonu.”
, „lekarz
odpowiadał nawet od razu na maile”
, „nie było problemu z kontaktem, dostałam
numer komórki i lekarz odbierał”
(cytaty: pacjentki).


Jeśli idzie o materiały
informacyjne dostępne w Ośrodku:


Każdy pacjent przy pierwszej wizycie otrzymuje teczkę (potwierdził to
wywiad pacjencki) zawierającą publikacje własne sieci Invimed: 
„Razem tworzymy rodzinę” oraz „Poradnik dla pacjentów”. W poczekalni
udostępniono też broszury informacyjne dotyczące opisu wybranych badań
i zabiegów, takich jak histeroskopia czy sonoHSG. „Poradnik dla
pacjentów” jest publikacją bardziej rozbudowaną i
wielostronicową;  przybliża zagadnienie leczenia dostarczając
wielu istotnych dla pacjentów informacji, począwszy od spisu badań
niezbędnych i dodatkowych, poprzez objaśnienie (również w postaci
czytelnych grafów) różnych zabiegów i procedur, a skończywszy na
informacji o pomocy psychologicznej, która – cytując poradnik - jest „stałym elementem procesu leczenia w
klinikach Invimed”
. Zauważamy również z uznaniem, iż poradnik
otwierają słowa: „Problem
niepłodności, niezależnie od strony po której leży – mężczyzny czy
kobiety – zawsze dotyczy pary!”
. Pozostałe broszury dotyczą
zagadnień ogólnych („męskie sprawy”, „zdrowie kobiety”), jak również
szczegółowych informacji o poszczególnych badaniach czy zabiegach
(„cytologia”, „sono-HSG”, „histeroskopia”). W broszurach szczegółowych
zawarto opis wskazań do danego zabiegu, opis przebiegu i przygotowania,
w niektórych broszurach znajduje się również bardzo skrótowy opis
możliwych powikłań.


Rozmówczynie - pacjentki w większości potwierdziły otrzymywanie,
głównie od lekarza prowadzącego, wystarczających informacji zarówno
ustnych jak i pisemnych o wszystkich aspektach leczenia: „czuję się objęta bardzo profesjonalną
opieką”
, „ja sama
ograniczałam wiedzę do minimum, czerpałam ją tylko z „Naszego Bociana”,
mam zaufanie do lekarza”
(cytaty: pacjentki).


Jeśli idzie o politykę
informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 


Na stronie internetowej w zakładce poświęconej Invimedowi Wrocław
udostępniono cennik obowiązujący w Ośrodku wrocławskim. Cennik na
stronie WWW różni się jednak od tego przekazanego nam przez osobę
zarządzającą w formie pisemnej (wydruk załączony do dokumentacji). Np.
na stronie znajdują się ceny za „pakiety”, zaś w cenniku drukowanym
zawarte są ceny poszczególnych badań/zabiegów/procedur bez informacji o
istnieniu pakietów. Natomiast ceny wizyt są takie same w obu wersjach
cennika. Dodatkowe rabaty przysługują pacjentom posiadającym kartę
Medicover, mają oni zniżki na część badań/zabiegów/konsultacji,
niektóre z nich mogą się nawet odbyć bezpłatnie.  Istotne jest, iż
rabaty wynikające z posiadania karty Medicover dotyczą obojga pacjentów
w parze, nawet jeśli tylko jeden z nich jest posiadaczem karty.
Stwierdzona przez nas niezgodność cenników mogła wynikać z faktu, iż w
przededniu monitoringu sieć Invimed dokonała planowanej zmiany i
aktualizacji strony WWW, która w nowej odsłonie ukazała się w
niedzielę, 22 lutego 2015, zaś monitoring miał miejsce dwa  dni
później.


Jeśli idzie o procedurę
składania skarg:


Pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka w formie ustnej, mailowej
bądź wykorzystując w tym celu druki reklamacyjne dostępne w
rejestracji. Skarga jest rozpatrywana przez dyrektora placówki, a forma
odpowiedzi jest uzależniona od formy złożonej skargi (skargi ustne
odpowiadane są ustnie, mailowo- drogą elektroniczną etc.). Pacjenci
mogą się odwołać od odpowiedzi na skargę. Osoba zarządzająca zapytana o
to, czy w ostatnim roku Ośrodek zarejestrował skargi od pacjentów, a
jeśli tak – czego dotyczyły, odparła twierdząco: „było kilka skarg, dotyczyły przeważnie
opóźnień wizyt”
.


Jeśli idzie o politykę
informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:


Na stronie WWW podane są statystyki zbiorcze dotyczące wszystkich
placówek Invimed. Nie ma statystyk Ośrodka traktowanych rozłącznie i
wskazujących jego indywidualną skuteczność w zakresie oferowanych
procedur. Z analizy strony WWW i materiałów dostępnych w Ośrodku
wynika, iż Ośrodek nie zapoznaje pacjentów z rzetelnymi (tj. opisanymi
metodologicznie) informacjami o efektach leczenia. Na stronie WWW można
znaleźć jedynie zdawkowe informacje:


 „89% ciąż”

„aż 9 na 10 par spełnia z nami
marzenie o dziecku”

 „43% pacjentek in vitro i 65%
pacjentek z programu adopcji komórek jajowych zachodzi w ciążę już po
pierwszej próbie.”

„skuteczność leczenia jest wysoka.
Wynosi aż 43 %. Obliczona została na podstawie zestawienia
zawierającego wyniki leczenia IVF, ICSI oraz IMSI. Przedstawione dane
dotyczą kobiet ze wszystkich grup wiekowych”


Nie podaje się jednak metodologii żadnego z tych wyników. Zauważamy, iż
podanie wyróżnionej informacji „89% ciąż” może wprowadzać pacjentów w
błąd co do szacowania skuteczności procedury in vitro w ich przypadku,
ponieważ nie podano informacji o tym, czy jest to wynik dotyczący
skuteczności w przeliczeniu ciąży na transfer, ciąży na cykl czy może
jest to wynik kumulatywny (policzone wszystkie ciąże niezależnie od
metody, jaką się posłużono i niezależnie od ilości prób in
vitro/inseminacji przypadających na uzyskanie jednej ciąży). Taka
informacja odnosi się częściowo jedynie do in vitro i do programu
adopcji komórek jajowych, przy czym Invimed nie wyjaśnia, czy mowa o
ciążach biochemicznych czy klinicznych, jakiej grupy wiekowej dotyczy
ten wynik, czy odnosi się on do transferu zarodków świeżych czy
mrożonych. Odbiorcy strony może być zatem trudno zorientować się w
czytelności tych statystyk. Brak podanej metodologii uniemożliwia
pacjentom wnioskowanie o skuteczności sieci Invimed, a szczególnie
uniemożliwia wnioskowanie o skuteczności konkretnej placówki w ramach
sieci.


Jedna z rozmówczyń-pacjentek powiedziała: „lekarz procentów unikał, starał się mówić
o pozytywach, szanse 50 na 50”
.


Jeśli idzie o politykę SET
(transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:


Pomimo uzyskania w rozmowie z lekarzem zapewnienia, iż informacja o
ryzyku związanym z transferem więcej niż jednego zarodka jest
przekazywana pacjentom podczas wizyty, ani na stronie Ośrodka, ani na
stronie sieci Invimed, ani w materiałach edukacyjnych nie znalazłyśmy
informacji o polityce SET,  ani żadnej wzmianki o pojęciu SET. Z
materiałów wynika, iż ilość transferowanych zarodków ustala każdorazowo
lekarz w porozumieniu z pacjentami, oraz iż ta ilość nie może być
większa niż dwa zarodki:


„Aby zmniejszyć ryzyko ciąży mnogiej
i związanego z nią, często występującego porodu przedwczesnego, zespół
lekarzy w klinikach Invimed zaleca podawanie nie więcej niż jednego lub
2 zarodków”. (broszura informacyjna, część „Skutki uboczne leczenia”)


 Doceniając klarowne komunikowanie limitu, zwracamy uwagę, iż
zgodnie z zaleceniami ESHRE dotyczącymi SET i eSET warto jasno
informować pacjentów również o założeniach polityki SET związanej z
bezpieczeństwem kobiet i płodów/dzieci, jak również o ryzyku związanym
z transferowaniem więcej niż jednego zarodka. Informacje na ten temat
pozwalają pacjentom nie tylko przyjąć do wiadomości założenia Ośrodka,
ale przede wszystkim zrozumieć, z czego te założenia wynikają i że ich
celem jest ich własne położnicze bezpieczeństwo.


Pacjentki, z którymi przeprowadzono wywiady, potwierdziły otrzymanie
ustnych wyjaśnień od lekarza odnośnie ryzyka ciąży mnogiej.
Deklarowano, iż przekazane informacje były dla pacjentek zrozumiałe i
satysfakcjonujące.


4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem Narodowego Programu Leczenia Niepłodności od
lipca 2013 roku. Na stronie WWW podane są wyczerpujące informacje
dotyczące samego programu refundacyjnego i warunków jego uczestnictwa
(osobna zakładka „in vitro z refundacją”)  włącznie z informacją,
jakie dokumenty pacjenci powinni przynieść na pierwszą wizytę. Na
stronie znajduje się także odesłanie do regulaminu programu
Ministerstwa Zdrowia dotyczącego refundacji in vitro, brakuje jednak
odesłania na stronę programu (www.invitro.gov.pl).


Wzorce dokumentów, które podpisują pacjenci po zakwalifikowaniu się do
programu refundacyjnego, nie są publikowane na stronie www, ale są
przekazywane pacjentom na początku procesu leczenia, z odpowiednim
wyprzedzeniem, pozwalającym na zapoznanie się z nimi. Według zapewnień
uzyskanych w trakcie wywiadów z osobą zarządzającą Ośrodkiem, lekarzem
i personelem Ośrodka pacjenci korzystający z MZ nie są traktowani
inaczej niż pacjenci komercyjni:  zasady umawiania na wizyty oraz
traktowanie pacjentów korzystających z refundacji i pełnopłatnych są
jednakowe, co potwierdziłyśmy w wywiadach z pacjentkami.


5. Rejestracja wizyty


Rejestracja wizyty możliwa  jest osobiście lub telefonicznie, brak
możliwości umawiania wizyt przez Internet. Infolinia jest wspólna da
wszystkich ośrodków sieci Invimed. Zgodnie z wypowiedziami pracowników
rejestracji, czas oczekiwania na pierwszą wizytę w Ośrodku wynosi około
tygodnia.


Czas trwania pierwszej wizyty, tak zwanej informacyjnej,  w
relacji pacjentów oraz lekarza wymosi około 20- 40 minut. Czas trwania
standardowej wizyty w procesie leczenia był szacowany przez pacjentów
na ok. 15-20 minut i ta estymacja pokryła się również z wypowiedzią
lekarza.  Pacjentki deklarowały, iż był to czas wystarczający, aby
można było zadać pytania i wyjaśnić wątpliwości: „miałam dużo pytań, ale mogłam je zadać”
Zasady umawiania wizyt pełnopłatnych i z programu refundacyjnego są w
relacji pacjentów takie same, tym niemniej z powodu limitów zdarzają
się „kolejki” do in vitro w ramach programu rządowego. Wynika to z
tego, iż pula przyznanych środków jest dzielona na okresy i procedury
wykonywane są sukcesywnie, aby nie było sytuacji, w której cały limit
zostanie wykorzystany w pierwszych miesiącach roku. Rozmowom z
personelem i z pacjentami na ten temat towarzyszyły częste uwagi
naszych rozmówców, że przyznany Ośrodkowi limit jest zbyt mały na
możliwości Ośrodka i zainteresowanie pacjentów.

Mimo, że pacjenci umawiani są na konkretną godzinę, opóźnienia w
oczekiwaniu na wizytę zdarzają się, ale zazwyczaj nie przekraczają 30
minut. O ewentualnych opóźnieniach informują pracownicy już podczas
rejestracji wizyty, co potwierdziłyśmy w rozmowach z pacjentami.


Wszyscy pacjenci deklarowali, iż otrzymywali paragony oraz rachunki, a
Ośrodek przyjmował również płatności bezgotówkowe.


Pacjenci w rozmowach z nami podkreślali szczególnie dyskrecję pracy
rejestracji.


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Z wywiadów z pacjentami wynika, iż lekarz zwraca się do pacjentów
Pan/Pani oraz jest „komunikatywny i
otwarty”
(cytat: pacjentka). W relacjach pacjentów informacje
udzielane są zrozumiałym językiem, jest możliwość zadawania pytań,
pacjenci nie czuli się zbywani. Ośrodek przyjął procedurę schematu
wizyty, ale jest to procedura ustna (źródło: osoba zarządzająca),
jednakże lekarz przekazał nam informację, iż taka procedura została
spisana i zawiera między innymi protokoły, zalecenia i pisemne
podsumowanie wizyty. Z rozmów z pacjentami wynikało, iż  na wizytę
składają się następujące elementy: zaproponowanie planu
postępowania/leczenia, omówienie rodzaju, przebiegu i kolejności
zalecanych badań oraz zabiegów a także omówienie kosztów zalecanych
badań i zabiegów. Wypowiedzi pacjentów w powyższym zakresie były
zgodne. Rozbieżne odpowiedzi otrzymałyśmy natomiast  na pytanie,
czy pacjenci dostają pisemne podsumowanie wizyt (większość pacjentów
odpowiedziała przecząco), deklarowano jednak, iż lekarz podsumowuje
wizytę ustnie i upewnia się czy pacjent zrozumiał proponowany plan
postępowania. Wszyscy pacjenci przekazali, iż dostawali pisemne
dawkowanie przepisanych leków.


Z wywiadów wynika, że pacjentom polecane są materiały o leczeniu
niepłodności i poradniki pacjenta: „Dostaliśmy
materiały na pierwszej wizycie”
.


Dobrą praktyką Ośrodka jest to, że wszystkie badania/zabiegi ujęte są w
postaci materiałów drukowanych przekazywanych pacjentom na wizycie.
Znajdują się w nich informacje o przebiegu, przygotowaniu oraz
możliwych skutkach ubocznych.


W deklaracji personelu położnicznego i rejestracji wizyty nie są
zakłócane wejściem osób trzecich. Potwierdziły to wszystkie pary
pacjentów, z którymi rozmawiałyśmy. Podczas wizyt pacjentom mogą
towarzyszyć osoby bliskie, co zadeklarował personel, a potwierdzili
pacjenci. Podczas obserwacji i wywiadów nie zauważono  żadnych
złych czy niepokojących praktyk w tym zakresie.


7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się dyskretnie wydzielona tzw. strefa panów.
Znajdują się tam dwa zamykane od wewnątrz pokoje do oddawania nasienia.
Zgodnie z naszą obserwacją pokoje te wydają się zapewniać poczucie
komfortu i intymności: znajduje się w nich kanapa, telewizor oraz
materiały o charakterze erotycznym. Pacjenci korzystający z pokoju mają
dostęp do umywalki oraz ubikacji.  W pokojach nie ma śluzy/okienka
do przekazywania materiału bezpośrednio do laboratorium. Jak podaje
osoba zarządzająca, pacjenci źle reagowali na takie okienka, w związku
z czym zrezygnowano z nich po sugestii pacjentów.  Przyjęta
obecnie procedura oddawania nasienia zawiera następujące elementy
opisane przez położną oraz osobę zarządzającą, a potwierdzone przez
wszystkich pacjentów, z którymi rozmawiałyśmy: pacjent zgłasza się w
rejestracji, legitymuje i uzupełnia formularz osobowy. Pracownicy
Ośrodka wypisują naklejkę z danymi pacjenta i umieszczają ją na
pojemniku do oddawania nasienia. Personel zaprowadza pacjenta do pokoju
do oddawania nasienia, przekazuje klucz do pokoju. Po oddaniu próbki
pacjent zwraca klucz w rejestracji, co stanowi sygnał dla personelu, że
próbka czeka w pokoju i ma być przekazana do laboratorium. 
Pacjenci pytani o to, czy całość procedury była dla nich krępująca,
odpowiadali, że została zorganizowana w sposób komfortowy: „bardzo dyskretnie, wszelkie zasady
zachowane: zwracam na to uwagę, szczególnie jeśli chodzi o badanie
nasienia”
, „dyskrecja jest tu
bardzo pilnowana, nawet badanie nasienia odbywa się dyskretnie”
.


W pokoju do oddawania nasienia przewidziano miejsce dla partnerki,
jeśli takie jest życzenie pary. Oddanie nasienia w domu jest możliwe
wyłącznie za zgodą lekarza, położna stwierdziła jednak: „nie przyjmujemy próbek z domu”. W
rejestracji dostępne są bezpłatne prezerwatywy bez środka
plemnikobójczego, ale pacjenci korzystają z nich sporadycznie.


8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajduje się pięć gabinetów ginekologicznych. Wszystkie
pomieszczenia są nowe, czyste i komfortowo urządzone. Przy biurku
lekarza znajdują się trzy krzesła dla lekarza, dla pacjentki oraz osoby
towarzyszącej (każdej wskazanej przez pacjentkę osoby, jak wynikało z
rozmów z personelem). Pacjentki mają zapewnioną intymność podczas
badań. Do gabinetów przylegają dostosowane do osób niepełnosprawnych,
zamykane od wewnątrz łazienki, które nie są dzielone z innymi
gabinetami. Stan czystości łazienek w dniu monitoringu był bez zarzutu,
w każdej znajdowała się umywalka, sedes oraz bidet, dostępne były
również środki higieny osobistej oraz jednorazowa odzież.


Podczas badań/zabiegów lekarz informuje o podejmowanych czynnościach,
co potwierdziły pacjentki w wywiadach. Zasada informowania pacjentek na
bieżąco o tym, co w danym momencie dzieje się w trakcie badania wynika
z doświadczenia lekarzy, a nie ze spisanej procedury (źródło: lekarz).


Po zabiegach pacjentki mają dostęp do jednego pomieszczenia
pielęgnacyjnego wyposażonego w pięć łóżek z jednorazową bielizną
pościelową. Możliwe jest odseparowanie łóżek za pomocą kotary. 
Pacjentkom po zabiegach udostępnia się wodę pitną, którą przynosi
pielęgniarka, co relacjonowały nasze rozmówczynie - pacjentki.
Pomieszczenie pielęgnacyjne ma bezpośredni dostęp do dostosowanej do
osób niepełnosprawnych łazienki, która jest czysta, wyposażona w sedes
i bidet, znajdują się w niej środki higieny osobistej. Pacjentki
przygotowujące się do zabiegów dostają jednorazową odzież, rzeczy
osobiste zostawiają w zamykanych na klucz szafkach. Wszystkie powyższe
informacje zostały skrzyżowane z wypowiedziami pacjentek i były w tym
zakresie spójne. Możliwe jest odseparowanie łóżek za pomocą kotary.
Pacjentkom przebywającym w pomieszczeniu pielęgnacyjnym po 
zabiegach nie mogą towarzyszyć osoby bliskie. Ta zasada wynika z
przyjętej w Ośrodku polityki zapewnienia pacjentkom poczucia intymności
rozumianej jako „każda pacjentka ma prawo do intymności, obecność osoby
bliskiej może zakłócać komfort pozostałych pacjentek”. Zwracamy jednak
uwagę, iż skoro w pomieszczeniu zainstalowano kotary i możliwe jest
wydzielenie przestrzeni przy każdym łóżku, być może udałoby się
zrealizować prawo do obecności osoby bliskiej bez naruszania prawa do
intymności pozostałych pacjentek. Pacjentki są otoczone opieką
personelu, który przychodzi i sprawdza samopoczucie, co również
potwierdziły wszystkie pacjentki.


9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ. O możliwości
wykonania badań/zabiegów w ramach NFZ informuje lekarz podczas wizyty,
odsyłając do innych placówek we Wrocławiu  (źródło: osoba
zarządzająca). Pacjentki pytane o to, czy były informowane przez
lekarza o możliwości wykonania niektórych zabiegów w ramach Funduszu z
reguły odpowiadały, że nie interesowały się taką możliwością: „Wiem o
tym, ale na NFZ trzeba długo czekać, więc  zdecydowałam się na
komercję”.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Ośrodek dostarczył dokumentację drogą elektroniczną przed monitoringiem
i była to dokumentacja wspólna dla wszystkich placówek sieci Invimed.
Ponadto dokumentacja została również przekazana w dniu monitoringu w
formie wydruków przez osobą zarządzającą i składały się na nią:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro – dla
    pacjentów z Programu rządowego
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro – dla
    pary
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą  in vitro – dla
    samotnej pacjentki
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą  in vitro – dot.
    transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy – dla pary
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą  in vitro – dot.
    transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy – dla samotnej
    pacjentki
  6. Zgoda na leczenie niepłodności metodą  in vitro – dla
    biorczyni uczestniczącej w  programie adopcji oocytów (pary)
  7. Zgoda na leczenie niepłodności metodą  in vitro – dla
    samotnej pacjentki-biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów
  8. Zgoda na użycie nasienia dawcy ( dla pary)
  9. Zgoda na użycie nasienia dawcy ( formularz dla samotnej pacjentki)
  10. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie zarodków
  11. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie oocytów
  12. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie nasienia
  13. Zgoda na zniszczenie przechowywanych oocytów/nasienia
  14. Zgoda na transfer rozmrożonych zarodków
  15. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej (dla pary)
  16. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej ( formularz dla samotnej pacjentki
  17. Regulamin organizacyjny podmiotu leczniczego działającego pod
    firmą Invimed- T Sp. zo.o.


Analizie poddano dokumentację drukowaną przekazaną w dniu monitoringu.
W stosunku do dokumentacji przekazanej drogą elektroniczną wystąpiły
pewne różnice, więc zdecydowałyśmy się na analizę dokumentacji
dostępnej realnie w Ośrodku i udostępnionej przez osobę zarządzającą.


W wywiadach z pacjentami uzyskano informację, iż wzorce dokumentacji są
przekazywane pacjentom co najmniej 24 godziny przed planowanym
zabiegiem. Dwie z wywiadowanych pacjentek poinformowały nas, iż nie
otrzymały kopii podpisanych przez siebie dokumentów. Reszta pacjentek
zadeklarowała, że kopie zostały im przekazane. W rozmowie z osobą
zarządzającą zapytałyśmy, czy zapisy w zgodach są negocjowalne i
otrzymałyśmy odpowiedź przeczącą, jednak jednocześnie osoba
zarządzająca dodała: „lecz zmiany są
możliwe, kilka razy były zmieniane po sugestiach pacjentów”
. Nie
umiemy zinterpretować, czy ta uwaga odnosiła się do negocjowalności
zapisów w indywidualnym przypadku, czy też do sytuacji, w której pod
wpływem szeregu sugestii ze strony pacjentów Ośrodek zdecydował się
wprowadzić zmiany ogólne. Zwróciłyśmy również uwagę, iż treści
formularzy zgód są przygotowane oddzielnie dla par oraz samotnych
pacjentek, co jest bardzo dobrą praktyką (monitoring został
przeprowadzony w okresie sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu
niepłodności, która nie przewiduje dostępu do leczenia metodami
wspomaganego rozrodu dla kobiet samotnych i par jednopłciowych).


 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym
stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej
przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości:


Dokumenty są przygotowane wyczerpująco jeśli idzie o część zawierającą
informację o potencjalnych skutkach ubocznych i powikłaniach zabiegów,
opisy przebiegu procedur i ich skuteczność.  Pacjenci, który
przystępują w Ośrodku do procedur komercyjnych, podpisują zgody na
przeprowadzenie procedur medycznych. Niektóre ze zgód maja charakter
uzupełniający w stosunku do zgód wiodących, tj. Zgód na leczenie
niepłodności metodą zapłodnienia in vitro.


Pacjenci zakwalifikowani do programu refundacyjnego podpisują dokumenty
dedykowane dla nich, głównym jest „Zgoda na leczenie niepłodności
metodą zapłodnienia in vitro (Dla pacjentów z Programu leczenie
niepłodności metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013-2016)”
oraz dodatkowe dokumenty wymagane przez Ministerstwo Zdrowia.


Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których
przedmiotem jest świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej,
przeprowadzane są na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy
ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w
formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. 
Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony
określone są jednak w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj.
pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów; nie są
wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron,
niekorzystną dla pacjenta.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy
zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze
konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie
umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”: "Analizując umowę o
świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio
z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego
kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem
konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa zawarta
bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do której
zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w
związku z art. 734 i n. k.c.)."
).


Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek -
pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta.  Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów
i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeksu
cywilnego.


1. Zgoda na leczenie niepłodności
metodą zapłodnienia in vitro (główny formularz zgody)


Str. 3, ust 2., zdanie ostatnie:  “Pacjentka i Partner uiszczają solidarnie
opłatę według cennika obowiązującego na dzień wystawienia faktury VAT.”


Biorąc pod uwagę, że umowa o przechowywanie zarodków może być umową
długoterminową - należałoby rozważyć, czy -  przy dopuszczeniu w
umowie zmiany cennika (na co wskazuje odesłanie do obowiązującego w
dniu wystawienia faktury VAT)  nie powinien znaleźć się zapis
dający Pacjentom możliwość odstąpienia od umowy po zmianie cen.
Nadmienić należy, że UOKiK wielokrotnie wskazywał, że zastrzeżenie w
umowie z konsumentem zmienności ceny tworzy zbyt daleko idącą swobodę w
kreowaniu stosunku prawnego po stronie przedsiębiorcy i stanowi
klauzulę niedozwoloną (vide art. 385³ pkt 20 kodeksu cywilnego). Uwaga
odnosi się również do pozostałych dokumentów, w których wykorzystano
zacytowany zapis.


*

Ust. 4., ostatnie zdanie przedostatniego akapitu: „Brak terminowego uiszczenia opłaty z
tytułu przechowywania zamrożonego materiału biologicznego skutkował
będzie powiększeniem jej o odsetki ustawowe, a w przypadku nasienia –
jego utylizacją”


Zapis dotyczący odsetek ustawowych jest prawidłowy, gdyż Ośrodek jako
świadczący odpłatne usługi ma prawo żądać zapłaty z tytułu wykonywanych
czynności. Zastrzeżenie żądania zapłaty odsetek ustawowych w przypadku
opóźnienia płatności jest zwykłą praktyką przy zawieraniu umów.
Zastrzeżenia może budzić praktyka niszczenia materiału genetycznego
(nasienie) bez uprzedniego powiadomienia osoby składającej depozyt.
Uwagi powyższe dotyczą także dokumentu Zgoda na leczenie niepłodności
metodą zapłodnienia in vitro (Dla pacjentów z Programu leczenie
niepłodności metodą Zapłodnienia Pozaustrojowego na lata 2013-2016),
przy czym w powołanym dokumencie brak już zapisu o możliwości
utylizacji nasienia.


*

Ust. 8: „Zostaliśmy poinformowani,
że Klinika/Spółka nie ponosi odpowiedzialności za przypadki uszkodzenia
lub utraty materiału biologicznego będące następstwem zdarzeń od niej
niezależnych, w szczególności zaistnienia okoliczności siły wyższej np.
pożaru, wybuchu, niemożliwej do uniknięcia awarii sprzętu, aktu
terroryzmu, wojny, ataku, bombardowania lub innych działań militarnych,
strajków czy też wszelkich innych nadzwyczajnych okoliczności tego
rodzaju, na które Klinika/Spółka nie ma wpływu i których nie mogła
przewidzieć, lub zawinionego działania albo zaniechania pacjentów, albo
osób trzecich.”


Wobec faktu, iż Ośrodek jest przedsiębiorcą zobowiązanym do szczególnej
staranności w ramach dokonywanych czynności, powyższy zapis powinien
być uzupełniony o zapis „Z
zastrzeżeniem zachowania przez Klinikę należytej staranności”. Ponadto
Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów  uznał  za niedozwolone
postanowienie o treści: „Sprzedający może być zwolniony od
odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania
umowy, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest
następstwem siły wyższej. Zdarzeniami siły wyższej są takie zdarzenia,
które stoją na przeszkodzie wykonania obowiązku Sprzedającego
określonego w niniejszej umowie, które wystąpiły lub stały się stronom
po jej zawarciu, których nikt nie mógł przewidzieć w chwili zawarcia
umowy, które są zewnętrzne w stosunku do działalności Sprzedającego, a
w szczególności: pożar, susza, powódź, trzęsienia ziemi, strajk,
uszkodzenie maszyny i surowców niezbędnych do wykonania umowy i inne
podobne zdarzenia”
(wyrok z dnia 22 listopada 2004r. sygn. akt
XVII Amc 55/03), podkreślenie nasze.


Postanowienie to zostało wpisane do rejestru klauzul
niedozwolonych  z numerem 367. SOKiK stwierdził, że postanowienie
to stanowi klauzulę niedozwoloną określoną w art. 385³  pkt 2
Kodeksu cywilnego. Zalicza bowiem do okoliczności siły wyższej
zwalniającej przedsiębiorcę z odpowiedzialności takie zdarzenia, które
w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie stanowią zdarzeń
egzoneracyjnych jak np. strajk czy uszkodzenie maszyn i surowców
niezbędnych do wykonania umowy.


Uwagi powyższe dotyczą także następujących dokumentów:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dla samotnej pacjentki);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy) ;
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy - dla
    samotnej pacjentki);
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów) - formularz
    dla pary
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla samotnej pacjentki - biorczyni uczestniczącej w programie adopcji
    oocytów)
  6. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie zarodków;
  7. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie oocytów;
  8. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie nasienia;
  9. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla pary;
  10. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla samotnej pacjentki;
  11. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro (Dla
    pacjentów z Programu leczenie niepłodności metodą Zapłodnienia
    Pozaustrojowego na lata 2013-2016).

*

 ust.  13 „Oświadczamy, że
uznajemy się za prawnych rodziców dziecka (dzieci) urodzonego wyniku
leczenia niepłodności metodą in vitro tak, jak dziecka pochodzącego z
małżeństwa (związku partnerskiego). Przyjmujemy na siebie wszelkie
obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 ze zm.), dalej k.r.o.
lub innymi przepisami prawnymi mającymi zastosowanie w Polsce i/lub w
kraju naszego zamieszkania (prawo rodzinne). Żadne z nas nie wystąpi z
roszczeniem o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa.”


Ośrodek nie jest podmiotem uprawnionym do odbierania oświadczenia o
uznaniu ojcostwa, są to organy wskazane w Art. 73 i 74
k.r.i.o.   Dodatkowo w świetle obowiązującego prawa (analiza
dokumentacji wykonana przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu
niepłodności) każdy mężczyzna ma prawo wystąpić z wnioskiem o
zaprzeczenie ojcostwa, co wynika bezpośrednio z Kodeksu Rodzinnego i
Opiekuńczego (Art. 63, Art. 67 i Art. 69), z zastrzeżeniem Artykułu 68
k.r.i.o. stanowiącego:


„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest
dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu
medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”


Artykuł odnosi się do męża matki, a nie do partnera matki, natomiast
umowa odnosi się do obu tych sytuacji, co sprawia, iż złożenie
cytowanego wyżej oświadczenia nie obliguje przyszłego ojca (partnera
matki) do zaniechania zaprzeczeń ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę.
Kodeks daje mu taką możliwość i umowa zawierana z Ośrodkiem nie powinna
być sprzeczna z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym. Ponadto należy
podnieść, że na podstawie Art. 61(9) „matką dziecka jest kobieta, która
je urodziła” wobec czego kobieta taka nie może wystąpić o zaprzeczenie
macierzyństwa. Należy wskazać ponadto, iż wszelkie oświadczenia
dotyczące uznania rodzicielstwa i wynikających z niego obowiązków,
złożone przed poczęciem dziecka, nie mają mocy prawnej. Obowiązki
rodziców wobec dziecka powstają z chwilą urodzenia żywego dziecka
(dodatkowo – uznania dziecka przez jego ojca, w sposób określony przez
przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku gdy rodzice
dziecka nie pozostają w związku małżeńskim).


Uwagi powyższe dotyczą także następujących dokumentów:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro (Dla
    pacjentów z Programu leczenie niepłodności metodą Zapłodnienia
    Pozaustrojowego na lata 2013-2016);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dla samotnej pacjentki);
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro;
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy - dla
    samotnej pacjentki);
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów);
  6. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla samotnej pacjentki - biorczyni uczestniczącej w programie adopcji
    oocytów);
  7. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz dla pary;
  8. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz zgody dla samotnej
    pacjentki;
  9. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla pary;
  10. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla samotnej pacjentki;

*

Ust.  14 „Oświadczamy, iż
uznajemy dziecko (dzieci) poczęte w wyniku leczenia niepłodności metodą
in vitro, jak nasze własne poczęte w sposób naturalny.”


Zapis został sformułowany z użyciem języka dyskryminującego,
sugerującego,  iż dzieci poczęte w wyniku leczenia niepłodności
metodą in vitro wymagają dodatkowego uznania (są gorsze niż dzieci
poczęte w sposób naturalny).


Uwagi powyższe dotyczą także następujących dokumentów:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro (Dla
    pacjentów z Programu leczenie niepłodności metodą Zapłodnienia
    Pozaustrojowego na lata 2013-2016);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dla samotnej pacjentki);
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy);
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy - dla
    samotnej pacjentki);
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów);
  6. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla samotnej pacjentki - biorczyni uczestniczącej w programie adopcji
    oocytów);
  7. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz dla pary;
  8. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz zgody dla samotnej
    pacjentki;
  9. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla pary;
  10. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla samotnej pacjentki;

*


Ust. 15 „w przypadku braku zgody
Partnera na implantację zarodków lub cofnięcie takiej zgody,”


Brak zgody może dotyczyć także partnerki, więc zapis należałoby
uzupełnić w przypadku braku zgody Partnera/ Partnerki …”. Ponadto
implantacja zarodków jest procesem biologicznym zachodzącym w
organizmie kobiety i nie pociąga za sobą konieczności udzielania zgód.
Trafniejszym byłoby zastąpienie terminu „implantacja” terminem
„transfer”. Uwaga odnosi się także do następujących dokumentów:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro (Dla
    pacjentów z Programu leczenie niepłodności metodą Zapłodnienia
    Pozaustrojowego na lata 2013-2016);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów) - formularz
    dla pary;

*


Ust. 30 „Zobowiązujemy się
poinformować Klinikę/Spółkę o każdej zmianie adresu do korespondencji
wskazanego w niniejszym dokumencie. Zostałam/zostaliśmy poinformowani,
że korespondencję wysłaną pod ostatnio znany adres, a zwróconą wskutek
niedotrzymania obowiązku określonego w zdaniu pierwszym, uważać będzie
się za skutecznie doręczoną.”


Zgodnie z trwałą praktyką Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
zapisy w umowach zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami,
które pozwalają uznać za doręczone dokumenty, których konsumenci w
rzeczywistości nie otrzymali i nie mieli możliwości się z nimi
zapoznać, traktowane są jako klauzule niedozwolone (abuzywne).


Uwagi powyższe dotyczą wszystkich analizowanych dokumentów, za
wyjątkiem Zgody na zniszczenie przechowywanych oocytów/nasienia oraz
Zgody na transfer rozmrożonych zarodków


W oświadczeniu
stanowiącym załącznik do opisywanej zgody:


„Wyrażenie powyżej zgody na
zapłodnienie komórek jajowych jest równoznaczne ze zgodą na każdorazową
implantację zarodków. Przyjmuję do wiadomości, iż niniejsza zgoda na
implantację zarodków, może być w każdym czasie cofnięta. Dla swojej
skuteczności wymaga ona formy pisemnej ze skutkiem wobec Kliniki/Spółki
od dnia doręczenia Klinice/Spółce oryginału stosownego oświadczenia o
cofnięciu zgody na implantację zarodków.” 


Implantacja zarodków jest procesem biologicznym zachodzącym w
organizmie kobiety i nie pociąga za sobą konieczności udzielania zgód.
Trafniejszym byłoby zastąpienie terminu „implantacja” terminem
„transfer”.


“W przypadku, gdy (…) nastąpi
rozwiązanie naszego małżeństwa przez rozwód/zaprzestanie życia w
związku partnerskim, oświadczamy niniejszym, że decyzje co do
przeznaczenia tych zarodków wymagać będą naszego wspólnego stanowiska.”

 

Należy zauważyć, że w polskim prawie nie została wprowadzona instytucja
“związku partnerskiego”, nie jest zatem jasne, jak interpretowany byłby
powyższy zapis.


2. Zgoda na leczenie niepłodności
metodą in vitro (główny formularz zgody dotyczący transferu mrożonych
zarodków od anonimowego dawcy) – formularz dla pary


Ust. 14 – „Jest nam wiadomym, że w
wyniku rozmrożenia w Klinice zamrożonych zarodków anonimowego dawcy,
personel Kliniki przeprowadzi ich badania, celem ustalenia przydatności
do dokonania ich transferu. Przyjmujemy zatem do wiadomości i wyrażamy
zgodę na zbadanie rozmrożonych zarodków anonimowego dawcy. Jeśli w
wyniku takiego badania okaże się, że zamrożone zarodki anonimowego
dawcy nie spełniają kryteriów upoważniających Klinikę – wedle
stosowanych przez nią standardów – do wykonania transferu, oświadczamy,
że z tego tytułu nie będziemy podnosić wobec Kliniki jakichkolwiek
roszczeń.”


Zapis powyższy w części dotyczącej zrzeczenia roszczeń można uznać za
klauzulę niedozwoloną zgodnie z art. 3853 pkt 2) Ustawy kodeks cywilny:


Art. 3853 W razie wątpliwości uważa
się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w
szczególności:

2) wyłączają lub istotnie ograniczają
odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania


Ponadto przywołana Zgoda nie precyzuje dalszego postępowania ośrodka
wobec Pacjentów w przypadku, gdy wybrane przez ośrodek zarodki nie mogą
być transferowane (w szczególności kwestii odpłatności za niewykonany
zabieg).

Uwaga powyższa dotyczy także dokumentu: Zgoda na leczenie niepłodności
metodą in vitro (główny formularz zgody dotyczący transferu mrożonych
zarodków od anonimowego dawcy) - formularz dla samotnej pacjentki.


 3. Zgoda na leczenie
niepłodności metodą in vitro (formularz zgody dla biorczyni
uczestniczącej w programie adopcji oocytów)


Ust. 4. Wyrażamy zgodę na użycie 8
komórek jajowych dostarczonych nam przez Klinikę. Jeżeli z 8
gwarantowanych w programie zwitryfikowanych komórek jajowych
rozmrożenie przeżyje mniej niż 6 oocytów, a u Pacjentki nie zostanie
stwierdzona ciąża kliniczna, zastosowanie mają zapisy Harmonogramu
kompensacji.


Zwracamy uwagę na przejrzystą informację wobec pacjentów odnośnie
przyjętej przez Ośrodek polityki kompensacji. Harmonogram kompensacji
nie został załączony do udostępnionej dokumentacji, więc nie możemy go
zweryfikować. Należy jednak podkreślić, iż zapis co do zasady jest
dobrą praktyką wobec pacjentów – biorców.


4. Zgoda na leczenie niepłodności
metodą in vitro (dla samotnej pacjentki)


Nie jest jasny zapis znajdujący się na str. 3 w pkt 12: „Oświadczam, że uznaję się za prawnego
rodzica dziecka (dzieci) urodzonego w wyniku leczenia niepłodności
metodą in vitro tak, jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku
partnerskiego)”.


Wydaje się, że taki zapis w umowie zawieranej z pacjentką samotną nie
ma uzasadnienia z uwagi na treść przywołanego wyżej Art. 61(9) „matką
dziecka jest kobieta, która je urodziła” wobec czego kobieta taka nie
może wystąpić o zaprzeczenie macierzyństwa.


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej


Z wywiadów z pacjentami można wnioskować, iż prawo do intymności jest
szanowane przez Ośrodek. Pacjenci zapraszani na wizyty są wywoływani
dyskretnie, bez wskazań, jakiego badania dotyczy wezwanie (potwierdzono
to również w obserwacji bezpośredniej). Personel zwraca się do
pacjentów stosując formę Pan/Pani + nazwisko, co może wszakże budzić
pewne wątpliwości właśnie z uwagi na fakt podawania nazwiska.
Rozmieszczenie gabinetów i infrastruktura Ośrodka zdają się uwzględniać
i szanować potrzeby dyskrecji i komfortu pacjentów. W wywiadzie
pacjenckim potwierdzono, iż wizyty nie są zakłócane wejściem osób
trzecich, i że pacjenci doceniają schemat pracy Ośrodka w zakresie
dyskrecji: „przywiązuję dużą wagę do
intymności. Tu panuje duża dyskrecja. Personel z dużą kulturą osobistą”

„duże poczucie komfortu w tej klinice”,
„wszelkie zasady zachowane”.
Pacjenci zwracali też uwagę na pracę rejestracji: „panie są przemiłe”.W trakcie
obserwacji bezpośredniej i wywiadów z pacjentami nie zaobserwowałyśmy
złych praktyk w tym zakresie, pacjentki nie zgłaszały zastrzeżeń.


Obecność osoby bliskiej


Lekarz deklarował w wywiadzie, że osoba bliska może towarzyszyć
pacjentce/pacjentowi podczas: wizyty ginekologicznej, inseminacji,
transferze oraz pobraniu nasienia. Jego relacja nie pokryła się ze
słowami osoby zarządzającej, która na pytanie, czy osoba bliska może
towarzyszyć pacjentce/pacjentowi podczas zabiegu np. inseminacji lub
transferze, odparła: „Przy dużej
ilości zabiegów nie, nie ma takiego zwyczaju, na wizycie lekarskiej -
tak”
. W rozmowach z pacjentkami stwierdzono ponadto, iż
informowanie o możliwości osoby bliskiej nie jest praktyką rutynową w
Ośrodku; pacjentki nie były pytane przez personel czy życzą sobie
obecności osoby bliskiej podczas badań/zabiegów. Deklarowały natomiast,
że takie pytanie pojawiało się podczas umawiania lub rozpoczynania
wizyty lekarskiej: „nie było
sugerowane, że to ma być mąż, ale podkreślano, żeby być z osobą bliską”
,
część pacjentów informowała także, że po prostu wchodziła do gabinetu
razem, ponieważ odczuwała taką potrzebę i nie pytała o niczyją zgodę: „Wchodziliśmy zawsze razem z mężem, nigdy
nie było z tym problemu”
(cytat: pacjentka).


12. Prawo do
dokumentacji medycznej


Wydaje się, iż prawo pacjenta do wydania dokumentacji jest
respektowane; dwie z naszych rozmówczyń – pacjentek składały wnioski o
wydanie kopii dokumentacji i obie zadeklarowały, iż otrzymały ją: „od ręki”, „od razu” (cytaty: pacjentki).
Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, wydawanie
dokumentacji medycznej odbywa się na podstawie złożenia pisemnego
(dostępne formularze)  lub ustnego wniosku. Dokumentacja jest
przygotowywana przez archiwum, a wydawana przez rejestrację. W Ośrodku
nie przyjęto rozwiązania umożliwiającego dostęp do dokumentacji
(wyników badań) poprzez platformę internetową z kodami dostępu,
jednakże w rozmowie z pracownikami rejestracji otrzymałyśmy informację:
„sukcesywnie wprowadzamy”.
Jedna z pacjentek poinformowała nas, iż w przypadku pacjentek
laboratoriów Diagnostyka jest możliwość zapoznania się z wynikami badań
krwi poprzez Internet, jeśli ma się kartę Diagnostyki – wówczas wyniki
badań wykonywanych w Ośrodku są dostępne w wirtualnym panelu klienta
Diagnostyki.


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek mieści się w nowoczesnym budynku, który jest dostosowany do
potrzeb osób niepełnosprawnych. W budynku znajdują się podjazdy, winda,
szerokie drzwi i korytarze. Brak progów utrudniających poruszanie się
wózkiem.  Ośrodek dysponuje jednym gabinetem z opuszczanym fotelem
ginekologicznym oraz łazienką dostosowaną do potrzeb osób
niepełnosprawnych. W związku z tym należy uznać, iż również osoby z
ograniczeniami ruchu mogą korzystać z oferty Ośrodka i nie napotkają
trudności architektonicznych ani technicznych.

 

14. Pary
nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu
niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom
samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z
powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych
grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez
każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa,
jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje
za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.


Z obserwacji bezpośredniej oraz z wywiadów z personelem wynika, iż
Ośrodek traktuje pacjentów w sposób wolny od dyskryminacji. 
Ośrodek jest otwarty na leczenie pacjentów bez względu na płeć, status
cywilny, przynależność etniczną, wiek czy orientację seksualną. Nie
zauważyłyśmy też złych praktyk na poziomie formułowania tekstów tj. w
materiałach informacyjnych ani na stronie WWW. Zgody są opracowane
oddzielnie dla par i oddzielnie dla pacjentek samotnych, co jest dużym
atutem.


15. Opieka psychologiczna


 
Ośrodek zatrudnia psychologa specjalności psychologii klinicznej.
Psycholog nie ma wyznaczonych godzin przyjęć, jest dostępny w
zależności od potrzeb pacjentów czyli umówionych konsultacji. Ośrodek
zapewnia jedną bezpłatną konsultację dla wszystkich pacjentów
wykupujących pakiet in vitro. Również dawcom oferowana jest jedna
bezpłatna konsultacja z psychologiem. Zgodnie ze słowami personelu,
możliwa jest większa liczba bezpłatnych konsultacji psychologicznych,
ale decyzję podejmuje indywidualnie dla danej pary dyrektor Ośrodka.
Lekarz ginekolog, jak również położne deklarowały, iż rekomendują
pacjentom konsultacje psychologiczne. Nie potwierdzili tego pacjenci, z
którymi rozmawialiśmy: „nie
rekomendowano konsultacji psychologicznej”
, „nie byliśmy zachęcani”, „nikt nas nie informował”. Opinie
pacjentów w tym przypadku chciałybyśmy dodatkowo podkreślić, ponieważ
jedna z par rozmówców sygnalizowała problem dotyczący czynnika męskiego
w niepłodności i problemów komunikacyjnych z tym związanych: „to temat, który mocno oddziałuje na
męskość, ważny aspekt dla partnera, ale tabu. Sama nie wiem, jak z
mężem postępować, mężczyźni nie potrafią rozmawiać na ten temat”
.


Jak podaje osoba zarządzająca, z opieki psychologicznej korzysta 4-7
pacjentów miesięcznie. Aktualnie w ofercie Ośrodka są dostępne tyko
konsultacje psychologiczne, ale w toku są przygotowania do warsztatów.


Psycholog nie sprawuje opieki konsultacyjnej ani superwizyjnej nad
personelem Ośrodka, cytat: „nie było
takiego zapotrzebowania, jeśli będzie to tak”
. Deklarowano
jednak, że psycholog jest częścią zespołu i szkoli personel Ośrodka,
jak również że personel może liczyć na jego wsparcie na wypadek
trudnych sytuacji w kontaktach z pacjentami: „Nie są to szkolenia regularne”, „spotykamy się jako cały zespół, w tym
psycholog”
. Padały jednak także odpowiedzi: „Nie mam takiej potrzeby, jeśli będę
potrzebował to mam kontakt”
.


W Ośrodku nie ma wydzielonego gabinetu dla psychologa. Konsultacje
odbywają się pokoju przynależącym do administracji. Wprawdzie
umeblowanie pokoju jest bardziej przystosowane do prac biurowych,
jednak znajduje się w nim dodatkowy stolik i fotele, przy którym można
komfortowo usiąść i nawiązać kontakt. Z pewnością jest to lepsze
rozwiązanie niż gabinet ginekologiczny czy tradycyjny gabinet
konsultacyjny, ale mimo wszystko nie wydaje się wystarczające.


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru
dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do
raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do
rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).


Ośrodek w ramach grupy Invimed korzysta z własnego banku komórek
jajowych „baza jest w Warszawie” (cytat: osoba zarządzająca), natomiast
jeśli chodzi o nasienie korzysta z banków zewnętrznych m.in. duńskiego
CRYOSu. Dawstwo jest tylko i wyłącznie anonimowe.  Osoba
zarządzająca deklaruje, iż dla pacjentów-biorców oraz pacjentek-dawczyń
w programach dawstwa międzypacjenckiego dostępna jest bezpłatna
konsultacja psychologiczna, ale nie jest ona obowiązkowa. Z dawczyniami
i biorcami gamet oraz zarodków Ośrodek podpisuje umowy, informuje o
aktualnym stanie prawnym, braku centralnej kontroli nad dawstwem oraz o
tym czy mówić otoczeniu/dzieciom o oddaniu gamet. W tym ostatnim
przypadku lekarz zadeklarował, iż porusza zagadnienie nieanonimowości.
Zwracamy uwagę, iż każdorazowo powinno być to decyzją pary, ponieważ
dotyczy jej życia rodzinnego.  Biorcy są informowani o średnim
czasie oczekiwania na gamety i mogą samodzielnie wybrać dawcę/dawczynię
z przedstawionej bazy. Lekarz informuje pacjentów o limicie
biologicznego potomstwa przypadającego na jedną dawczynię (nie
uzyskałyśmy informacji, jaki jest to limit w przypadku dawczyń z banku
centralnego, w przypadku dawczyń międzypacjenckich Ośrodek deklaruje
zasadę, iż wszystkie komórki są przekazywane jednej biorczyni).
Przedstawia się także skuteczność zabiegów z wykorzystaniem gamet
dawców. Pacjenci-biorcy nie otrzymują od lekarza materiałów
edukacyjnych na temat dawstwa dotyczących aspektów psychologicznych czy
społecznych, takich materiałów nie ma również w poczekalni.


Dawstwo nasienia:


W przypadku dawstwa nasienia osoba zarządzająca przekazała informację,
iż w banku deponują nasienie wyłącznie dawcy anonimowi, więc pacjenci
nie mogą dokonać wyboru pomiędzy dawstwem anonimowym i nieanonimowym,
co w przypadku CRYOSu nie jest prawdą: w duńskim banku deponują
nasienie zarówno dawcy anonimowi, jak i nieanonimowi. Mimo to osoba
zarządzająca przekazała: „nie ma
możliwości, aby zamówić nasienie nieanonimowego dawcy”
, również
lekarz przekazał nam tę samą informację. Nie jesteśmy w stanie
zweryfikować, czy wynika z to z przyjętej przez Ośrodek polityki,
krytycznej wobec nieanonimowego dawstwa, czy też z innych powodów, ale
niezależnie od przyczyn wydaje się to kolidować z prawem pacjenta do
informacji dotyczącej oferty podmiotu zewnętrznego oraz z prawem
wyboru. Na nasze pytanie „Czy bank
zbiera również informacje nieidentyfikujące i rozszerzone na temat
dawców, np. zdjęcia z dzieciństwa, listy do przyszłych rodziców i
dziecka, zainteresowania dawców?”
uzyskałyśmy odpowiedź „nie
wiem” (CRYOS oferuje również nasienie dawców z tzw. profilami
rozszerzonymi, którzy chcą zachować anonimowość, ale udzielają o sobie
szerszych informacji niż dawca standardowy). Również w tym przypadku
dobrze byłoby upewnić się, że pacjenci są o tym poinformowani i
dokonują świadomego wyboru. W rozmowie z lekarzem uzyskałyśmy
informację, iż Ośrodek nie informuje pacjentów-biorców o możliwości
zarezerwowania materiału wybranego dawcy na przyszłość, jeśli para ma
już jedno dziecko/dzieci dzięki konkretnemu dawcy i chciałaby się
starać o rodzeństwo spokrewnione ze sobą genetycznie: „nie ma takiej
możliwości”. Zwracamy uwagę, iż CRYOS zapewnia możliwość rezerwacji
nasienia w takich przypadkach, nie jest jasne, dlaczego Ośrodek z niej
nie korzysta i nie informuje w tym zakresie pacjentów-biorców,
szczególnie iż dla wielu pacjentów może być to ważna kwestia.


Dawstwo komórek jajowych:


Dawstwo komórek jajowych jest tylko i wyłącznie anonimowe. Pacjenci
mogą samodzielnie wybrać dawczynię z banku komórek prowadzonego przez
sieć Invimed – pacjentom udostępniany jest na 3 dni dostęp do bazy, w
której znajdują się informacje takie jak: grupa krwi, cechy fenotypowe,
wykształcenie, wiek, pochodzenie etniczne, stanu zdrowia i opinia
psychologa. Dodatkowo w bazie znajdują się zdjęcia dawczyń z
dzieciństwa.  Każda z dawczyń ma dzieci i są to dzieci zdrowe. Nie
uzyskałyśmy informacji, w jaki sposób dawczynie są rekrutowane do banku
centralnego, ponieważ zajmuje się tym Ośrodek warszawski.


 Ośrodek nie wrocławski nie prowadzi rekrutacji dawczyń, zajmuje
się we własnym zakresie jedynie międzypacjenckim dawstwem komórek.
Pacjentkom poddającym się procedurze in vitro przedstawiane są przez
lekarza opcje, co można zrobić z „nadliczbowymi” komórkami – można je
zamrozić na własne potrzeby, przeznaczyć do adopcji bądź zniszczyć.
Jedna z naszych rozmówczyń-pacjentek, która zdecydowała się na bycie
dawczynią, potwierdziła, iż lekarz  rozmawiał z nią na ten temat i
miała czas, aby się zastanowić: „Rozmowa
na trzech wizytach, lekarz przedstawił swój punkt widzenia, swoje
aspekty moralne, przedstawił alternatywę, podkreślał że to powinna być
nasza decyzja.”
Jednak dalsza wypowiedź pacjentki sugerowała, że
lekarz nakłaniał do konkretnego wyboru, to jest oddania komórek do
adopcji: „zdecydowaliśmy się na
adopcję mimo, że tego nie chcieliśmy”
. Pacjentka podzieliła się
również opinią, którą trudno odnieść akurat do zagadnienia dawstwa
komórek jajowych, a która może wskazywać, iż tłem dyskusji między
lekarzem i pacjentami mogły być kwestie pozamedyczne i niezwiązane z
procedurą postępowania z komórkami jajowymi: „lekarz ma prawo do niechęci zabijania
zarodków”
.  Dawczyniom komórek zaleca się bezpłatną,
konsultację psychologiczną (potwierdzone wywiadem z pacjentką).
Dawczynie nie mają możliwości zostawienia identyfikującej 
informacji o sobie w celu przekazania ewentualnemu dziecku po
osiągnięciu pełnoletności czy w określonej sytuacji losowej. Dawczynie
nie dostają również informacji zwrotnej z Ośrodka odnośnie ewentualnej
ciąży biorczyni. Pacjentka, z którą rozmawiałyśmy, wskazała, iż są to w
jej przypadku kwestie otwarte i że zamierza poruszyć z Ośrodkiem
kwestię otrzymania informacji zwrotnej o losie oddanych komórek (czy
urodziło się dzięki nim dziecko/dzieci czy też nie).


17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych
praktyk oraz rekomendacji


Dobre praktyki:

  1. Na uwagę zasługuje traktowanie w Ośrodku kwestii dyskrecji oraz
    poszanowania intymności pacjentów. Staranność przejawia się zarówno w
    architektonicznym rozplanowaniu Ośrodka jak również traktowaniu
    pacjentów przez personel. W obserwacji bezpośredniej i w wywiadach z
    pacjentami potwierdzono, iż w tym zakresie funkcjonowanie Ośrodka
    wydaje się być bez zastrzeżeń;
  2. Pacjenci w wywiadach podkreślali zgodnie swoje zadowolenie i
    satysfakcję wynikającą z kontaktów z personelem, zarówno położniczym,
    pracownikami rejestracji oraz z lekarzami. Informacje uzyskiwane
    podczas wizyt były relacjonowane jako wyczerpujące, pacjentki
    podkreślały adekwatną do ich potrzeb ilość czasu poświęcanego przez
    lekarza;
  3. Pozytywną uwagę należy zwrócić także na jakość materiałów
    edukacyjnych udostępnionych w poczekalni. Choć wszystkie materiały są
    materiałami własnymi sieci Invimed, prezentują sobą bardzo dobrą jakość
    i używa się w nich propacjenckiego języka;

Rekomendacje:

  1. Sugerujemy ponowną refleksję nad rolą psychologa w Ośrodku i
    kwestią komunikowania pacjentom możliwości skorzystania z konsultacji
    psychologicznych. Być może w kontekście zaobserwowanej rozbieżności
    pomiędzy stanem wiedzy pacjentów i zaspokojeniem ich potrzeb w tym
    względzie, a opinią personelu na temat wystarczającego rekomendowania
    psychologicznej ofery Ośrodka, warto byłoby rozważyć szkolenie
    psychologiczne dla personelu odnośnie roli wsparcia psychologicznego w
    procesie leczenia niepłodności i zdecydować się na stałą formę
    rekomendacji lekarskich, np. w postaci pisemnych informacji o
    konsultacjach psychologicznych przekazywanych pacjentom podczas wizyt.
    Ponadto zachęcamy do włączenia psychologa w odgrywanie aktywniejszej
    roli w życiu Ośrodka, w tym również umożliwienia konsultacji/superwizji
    personelowi lekarskiemu, położnym i pielęgniarkom;
  2. Rekomendujemy rozważenie umożliwienia przebywania osoby
    najbliższej dla pacjentki w pomieszczeniu pielęgnacyjnym, jeśli nie ma
    ku temu przeciwwskazań medycznych i nie przeszkadza to innym pacjentkom;
  3. Rekomendujemy zweryfikowanie treści dokumentacji podpisywanej
    przez pacjentów;
  4. Sugerujemy zweryfikowanie informacji dotyczących skuteczności
    Ośrodka w leczeniu niepłodności wraz z podaniem indywidualnej
    skuteczności Ośrodka oraz uzupełnieniem metodologii (jaka grupa
    wiekowa, jakie założenie pomiarowe, jaka liczba cykli, jaka metoda
    leczenia);
  5. Rekomendujemy włączenie do materiałów edukacyjnych dla pacjentów
    informacji o dawstwie i biorstwie gamet/zarodków z uwzględnieniem stanu
    prawnego dawstwa oraz aspektów psychologicznych i społecznych, w tym
    także udostępnienie pacjentom poradników na ten temat (np. bezpłatne
    poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać”). Namawiamy do refleksji w gronie
    personelu (optymalnie z udziałem psychologa) w odniesieniu do polityki
    Ośrodka związanej z dawstwem: jaki powinien być zakres przekazywanych
    pacjentom informacji, kto powinien je przekazywać, jakie powinny być
    granice sugestii własnych/pozamedycznych w komunikacji z
    pacjentem-biorcą lub pacjentką-dawczynią;
  6. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych
    grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w
    pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów
    pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w
    zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne
    i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl,
    www.nieplodnoscboli.pl);
  7. Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie www dla
    pacjentów lub włączyć do informacji pisemnych:

Poradniki:

Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo
CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec,
Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec,
Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach
wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom
Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet,
Wydawnictwo Esprit

Publikacje popularnonaukowe i
beletrystyka:

Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie
reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena
Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń,
Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek,
Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna
Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red.
Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka,
Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara
Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo
Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo
PZWL

Publikacje naukowe:

Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i
Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red.
Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii
Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Data wypełnienia ankiety
śr., 08/26/2015 - 15:03 Zobacz ankietę
sob., 08/22/2015 - 12:01 Zobacz ankietę
śr., 08/19/2015 - 06:43 Zobacz ankietę
wt., 08/18/2015 - 23:23 Zobacz ankietę
śr., 07/01/2015 - 13:58 Zobacz ankietę
sob., 06/27/2015 - 18:17 Zobacz ankietę
pt., 06/26/2015 - 22:33 Zobacz ankietę
pt., 06/26/2015 - 14:07 Zobacz ankietę
czw., 06/25/2015 - 10:51 Zobacz ankietę
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.