INVIMED Europejskie Centrum Macierzyństwa Poznań

Istnieje od 2006 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Dane placówki

pin

Adres:

ul. Strzelecka 49
61-846 Poznań

phone

Telefon:

500 900 888

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka InviMed Poznań
Data przeprowadzonego monitoringu 16.02.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE

18. Komentarz osrodka do raportu





1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego
Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki
do ESHRE jako  suma wyników sieci InviMed, nie indywidualnie jako
InviMed Poznań. Ośrodek ma wdrożony system zarządzania jakością ISO
9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE i uczestniczy w
szkoleniach ESHRE (lekarze i embriolodzy). Jeden z embriologów posiada
certyfikat Senior Clinical Embryologist ESHRE. Ośrodek zadeklarował
znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014”
przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje
badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.



2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w dużym biurowym budynku Victoria Business Center, w
którym swoją siedzibę mają również inne instytucje. Do dyspozycji
Ośrodka jest przeznaczona cała kondygnacja. Budynek jest doskonale
oznaczony, znajduje się przed nim parking. Rejestracja znajduje się
bezpośrednio po wejściu do Ośrodka. Brakuje w niej tablicy
informacyjnej ze spisem przyjmujących specjalistów. Gabinety lekarskie
rozmieszczone są w ciągu korytarzowym, w którym tylko w części znajdują
się fotele i kanapy, co sprawia, że pacjenci nie czują się skrępowani
wchodząc do lekarza, ponieważ pod większością “newralgicznych”
gabinetów (androloga, psychologa oraz przed wejściem do pokoju do
oddawania nasienia) nie ma miejsc do siedzenia.


Wielkość poczekalni zaspokaja potrzeby niewielkiego Ośrodka. Przestrzeń
poczekalni jest komfortowa, znajdują się w niej wygodne kanapy i
fotele. Odzież wierzchnią pacjenci mogą zostawić w szafie/garderobie.
Pacjenci oczekujący na wizytę mają bezpłatny dostęp do wody oraz
gorących napojów. Na stolikach wyłożona jest prasa codzienna oraz
ulotki medyczne i publikacje własne Ośrodka. W poczekalni znajduje się
jedna toaleta (ogólnodostępna, dla kobiet i mężczyzn), która jest
dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. Poczekalnia oraz toaleta
są czyste, w toalecie jest dostęp do ciepłej i zimnej wody, ręczników i
papieru toaletowego oraz mydła. W czasie monitoringu – mimo, że było
stosunkowo dużo pacjentów - nie zaobserwowałyśmy sytuacji, w której
którykolwiek z pacjentów musiałby stać.  W przestrzeni
ogólnodostępnej nie dostrzegłyśmy nigdzie widocznej Karty Praw
Pacjenta. Wyłożona została natomiast Europejska Karta Praw Pacjenta.


Sytuacja badawcza:


Monitoring Ośrodka odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka.
Pacjenci byli zapraszani do rozmowy przez Ośrodek, przez większość
naszej obserwacji oraz rozmów z personelem towarzyszyła nam osoba
zarządzająca Ośrodkiem. Dodatkowo prowadzona przez nas rozmowa z
położną odbyła się w dwóch częściach. W trakcie pierwszej części
położna obecna była wyłącznie z nami w pokoju, natomiast podczas
drugiej części rozmowy w pokoju pozostawała, przez znaczną część czasu,
Pani dyrektor zarządzająca. Nadmienić należy, że organizacja
przestrzeni w pokoju, w którym prowadzona była rozmowa sprawiła, że
położna mogła czuć się niekomfortowo (krzesło położnej było ustawione
tyłem do biurka przy którym siedziała dyrektor zarządzająca), momentami
było to wręcz wyczuwalne. Pani dyrektor zapytała nas, czy może być w
pokoju podczas naszej rozmowy z położną – „ponieważ musi popracować”.
Poinformowałyśmy, że zwykle dla komfortu obu stron przeprowadzane
rozmowy nie odbywają się z udziałem innych osób, natomiast nie możemy
zabronić obecności osobie zarządzającej Ośrodkiem. Dodałyśmy również,
że w raporcie z monitoringu poczyniona zostanie wzmianka o tym, że w
trakcie rozmowy obecna była inna osoba.



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta


[analiza strony www
została przeprowadzona w lutym 2015]


Ośrodek posiada stronę WWW i jest to strona wspólna dla całej sieci
InviMed, gdzie poszczególne filie posiadają swoje podstrony.
Niewątpliwą zaletą strony jest możliwość łatwego nawigowania po niej
przy użyciu różnych urządzeń elektronicznych. Strona zawiera klarownie
wyodrębnione sekcje dotyczące Diagnostyki, w tym diagnostyki kobiet,
mężczyzn, a także diagnostyki genetycznej pary oraz leczenia. Na
stronie znajduje się również zakładka poświęcona problemowi
Oncofertility – co należy uznać za przykład bardzo dobrej praktyki
(zwrócenie uwagi na pacjentów onkologicznych). Opisy poszczególnych
badań i zabiegów nie zawierają informacji, czy są one dostępne we
wszystkich, czy jedynie w wybranych Ośrodkach.


Być może z uwagi na fakt, że Ośrodek ma kilka filii na terenie kraju,
na stronie funkcjonuje jeden telefoniczny numer kontaktowy pełniący
rolę centrali. Wiąże się to jednak z pewnymi utrudnieniami po stronie
pacjentów, którzy mają wydłużony czas oczekiwania na odpowiedź.
Pacjentki wskazywały na to także  w rozmowach.  Na stronie
znajduje się także wydzielona zakładka „Kontakt”. W ramach niej
pacjenci mają do dyspozycji:

  • kontakt telefoniczny (wskazany zostały jeden numer telefonu),
  • mailowy (podany został ogólny adres poczty elektronicznej) oraz
  • Formularz kontaktowy.

Na stronie można znaleźć wizytówki/biogramy ze zdjęciami personelu
(lekarze, embriolodzy), brakuje jednak wizytówek psychologa,
pielęgniarek i położnych. W Ośrodku ponadto funkcjonuje specjalny
program informatyczny do obsługi wizyt, dzięki temu pacjent może
uzyskać po zakończeniu konsultacji wydruk z zaleceniami, informacjami o
dalszych krokach, konieczności wykonania badań. Pacjenci, z którymi
udało nam się porozmawiać nie zgłaszali zastrzeżeń, co do klarowności i
kompletności udzielanych im informacji, zarówno jeśli chodzi o
informacje odnoszące się do stanu zdrowia, jak i te dotyczące dalszego
leczenia.


Jeśli idzie o linię dyżurną
dla pacjentów:


Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, Ośrodek nie
prowadzi linii dyżurnej dla pacjentów; do dyspozycji pacjentów
dzwoniących z wątpliwościami  jest ogólne Call Center obsługujące
wszystkie placówki Invimed. Pacjenci podejmujący leczenie otrzymują
również numer telefonu do lekarza prowadzącego i mogą z tego numeru
korzystać: „Pacjent otrzymuje numer
telefonu komórkowego do lekarza prowadzącego -  jest to
standardowa procedura”
, „W
dłuższe dni wolne jest dodatkowy nr tel. komórkowego, który ma położna”
,
„Pacjent może napisać maila na adres
Ośrodka albo może bezpośrednio do lekarza.”
. Powyższe informacje
zostały również potwierdzone przez pacjentów.


Jeśli idzie o materiały
informacyjne dostępne w Ośrodku:


 W czasie monitoringu miałyśmy możliwość zapoznania się z
publikacjami dystrybuowanymi przez Ośrodek i  dostępnymi w
poczekalni. Jako przykład dobrej praktyki należy zwrócić uwagę na
przygotowany dla pacjentów Poradnik, który w sposób syntetyczny i
zrozumiały przedstawia zagadnienie niepłodności oraz prezentuje
najważniejsze elementy związane z procedurą leczenia. Istotne z punktu
widzenia pacjenta pozostaje to, że w Poradniku przy poszczególnych
zabiegach/badaniach zostało określone, czy są one bolesne, czy wykonuje
się je w znieczuleniu. Poniżej przedstawiamy wybrane fragmenty:


“Zabieg wprowadzenia zarodków do jamy
macicy (tzw. Transfer) jest bezbolesny.”


[Informacja dotycząca punkcji:]


 (zachowano oryginalną pisownię): “NIE NALEŻY OBAWIAĆ SIĘ TEGO
ZABIEGU!”


“przeprowadzany jest w krótkim
dożylnym znieczuleniu ogólnym. Dzięki temu pacjentka nie odczuwa
dolegliwości fizycznych.”


W części Poradnika dotyczącej Badania nasienia nie została
uwzględniona, deklarowana

w wywiadach z pracownikami Ośrodka, możliwość oddania nasienia poza
Ośrodkiem. Wydaje się, że jako rekomendację można wskazać uzupełnienie
publikacji w tym zakresie.


Z wypowiedzi lekarzy, którzy odbyli z nami rozmowę wyłania się bardzo
dobry przykład polityki Ośrodka z zakresu informowania pacjentów o
przebiegu leczenia. W wypowiedziach lekarzy padały następujące zdania: „Staram się poświęcić wiele czasu na to,
by wyjaśnić, wolę to niż odsyłać do portalu”
, „Nie odsyłam do Internetu bo tam są tylko
„skróty.”
Przy okazji należy zwrócić uwagę, że lekarze
dostrzegają edukacyjną funkcję portalu Nasz Bocian zauważając w
rozmowie, iż „Dużo pacjentek czerpie
z forum Bociana.”


Jeśli idzie o politykę
informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 


Na stronie www udostępniony został cennik zabiegów i badań wykonywanych
w Ośrodku. W cenniku nie zawarto jednak informacji o kosztach:
inseminacji nasieniem męża/partnera, inseminacji nasieniem dawcy,
kosztów procedury adopcji zarodka. Cennik jest także dostępny na
miejscu, w Ośrodku. Z uwagi na fakt, że Ośrodek nie uczestniczy w
programie ministerialnym – pacjenci ponoszą wszystkie koszty związane z
leczeniem. Z przeprowadzonych rozmów z pacjentami nie wynikało, aby
powszechną praktyką było wskazywanie pacjentom możliwości wykonania
badań w ramach ubezpieczenia w NFZ.


Jeśli idzie o procedurę
składania skarg:


Ośrodek przyjął procedurę dotyczącą sposobu składania skarg. Z
informacji uzyskanych w rozmowie z osobą zarządzającą wynika, iż: „Skarga może być składana on-line lub
osobiście; procedura jest spisana, są formularze. Skarga jest
analizowana przez dyrektor zarządzającą z lekarzem
prowadzącym/rejestracją/położną w zależności od tego, czego dotyczyła”

„Można zadzwonić, spotkać się,
zgłosić skargę online.”
Tryb odpowiedzi na skargę jest pisemny
bądź ustny w zależności od formy jej złożenia, od odpowiedzi można
się  odwołać, jednak osoba zarządzająca przekazała, iż takiego
odwołania dotąd nie było: „nie
miałam jeszcze takiej sytuacji”
, „staramy się, aby pacjent był zadowolony”
W ubiegłych latach odnotowano jedną skargę: „Skarga musiała być już dawno, bo nie
pamiętam szczegółów”
, „Trudno
to nazwać skargą – 2 lata temu. Chodziło o wyliczenie kosztów. To była
bardziej prośba o wyjaśnienie.”


Jeśli idzie o politykę
informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:


Prezentowane na stronie WWW dane odnoszą się do skuteczności leczenia
metodą IVF w Polsce oraz w Europie (ogólnie oraz w wybranych krajach).
Są to statystyki zbiorcze dotyczące wszystkich placówek Invimed. Nie ma
statystyk Ośrodka traktowanych rozłącznie i wskazujących jego
indywidualną skuteczność w zakresie oferowanych procedur. Nie wskazano
przy tym na metodologię – nie jest jasne, czy podany odsetek ciąż
stanowią ciąże kliniczne, czy biochemiczne oraz w jaki sposób dane
zostały wyliczone ( na cykl, pacjentkę, transfer, procedurę?). Brak
podanej metodologii uniemożliwia pacjentom zatem wnioskowanie o
skuteczności sieci Invimed, a szczególnie uniemożliwia wnioskowanie o
skuteczności konkretnej placówki w ramach sieci.


Również wyłącznie na stronie internetowej wskazane zostały statystyki
odnoszące się do zabiegu inseminacji. W odniesieniu do zabiegu
stymulacji owulacji należy zwrócić uwagę, że informacja o skutkach
ubocznych zabiegu znajduje się jedynie w Poradniku dla pacjentów i w
dokumentach przekazywanych pacjentom przystępującym do zabiegów,
proponujemy rozważenie umieszczenia takich informacji także  na na
stronie internetowej.


W Poradniku dla Pacjentów zostały wskazane dane statystyczne odnoszące
się do odsetka ciąż po zastosowaniu metody IMSI-6600 w porównaniu z
metodą ICSI. Należy zwrócić jednak uwagę na fakt, że przy powyższej
informacji ponownie nie wskazano, czy odnosi się ona do ciąż
klinicznych czy biochemicznych.


Jeśli idzie o politykę SET
(transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:


W rozmowie z lekarzem uzyskałyśmy zapewnienie, iż informacja o ryzyku
związanym z transferem więcej niż jednego zarodka jest przekazywana
pacjentom podczas wizyty: „O tym
rozmawiam już zdecydowanie wcześniej, jak już rozmawiamy o stymulacji,
jak zaczynamy stymulację zwłaszcza”
, „Nie doprowadzam do sytuacji, żeby
rozważać to, jak są zarodki.”
. Jednakże ani na stronie Ośrodka,
ani na stronie sieci Invimed, ani w materiałach edukacyjnych nie
znalazłyśmy informacji o polityce SET,  ani żadnej wzmianki o
pojęciu SET. Wypowiedzi lekarza wskazują na przyjęcie polityki
informowania pacjentów o ryzyku transferów podwójnych i potrójnych, ale
z pozostawieniem  ostatecznej decyzji pacjentom: „Bywa, że pacjenci dyskutują w gabinecie.
Zawsze mówię „decyzję o tym podejmiecie sami”
, „Zdarzało mi się transferować trzy”,
„Rozmawiamy z pacjentami głównie
dlatego że są to kwestie indywidualne [odpowiedź na naszą uwagę, że nie
ma informacji pisemnej o polityce SET, wydrukowanej dla każdego], część
informacji jest w podpisywanych przez pacjentów w zgodach; temat wyboru
ilości transferowanych zarodków podejmowany jest wcześniej, na
pierwszych wizytach.”


4. Program refundacyjny


Ośrodek nie jest realizatorem programu refundacyjnego.


5. Rejestracja wizyty


Na pierwszą wizytę pacjenci czekają „do
4 dni”
(wypowiedź Rejestratorki). Rejestratorka sprawiła na nas
wrażenie osoby niezwykle kompetentnej i świadomej potrzeb pacjentów, co
przejawiało się choćby w wypowiedziach: „nie dopuszczamy do tego, żeby
w poczekalni pacjenci czekali”, w odpowiedzi na pytanie co dzieje się w
sytuacji, kiedy dochodzi do opóźnień: „Dzwonimy
do pacjenta”
, „Przepraszamy,
jeśli jest już w klinice.”
.


Jedną z praktyk stosowanych w Ośrodku, mającą na celu zapewnienie jak
najwyższej jakości świadczonych usług, jest praktyka tzw. “maili z kontroli” – jak wyjaśniła
nam w  trakcie wywiadu Rejestratorka są to wiadomości celowo
przesyłane przez pracowników Ośrodka mające na celu “wychwycenie czujności”, “sprawdzenie jakości korespondencji
przekazywanej do pacjentów”
.


Obserwacje bezpośrednie oraz rozmowy z pacjentami potwierdzają, że w
Ośrodku jest możliwość płatności bezgotówkowej (w rejestracji znajduje
się terminal), pacjenci zawsze otrzymują rachunek, co potwierdzili w
wywiadach. Personel zwraca się do pacjentów w sposób dyskretny i
życzliwy, stosując formę „Pan, Pani”, co również potwierdziłyśmy w
rozmowach z pacjentami.


Pracownicy rejestracji uczestniczą w szkoleniach dotyczących
umiejętności miękkich: „Pod koniec
roku odbyło szkolenie prowadzone przez panią psycholog dotyczące
postępowania z pacjentami”
, „Jeśli
wchodzą nowe pakiety/nowe programy to są na ten temat szkolenia”

(wypowiedź Recepcjonistki).


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Wizyty lekarskie odbywają się zgodnie z pisemną procedurą przyjętą
przez Ośrodek: „Jest program
komputerowy, z którego się korzysta w czasie wizyty”, „Jest możliwość
sporządzania notatek przez pacjentów”
(cytat: lekarz). Zgodnie z
deklaracją lekarza pacjentom podczas wizyt  mogą, a nawet powinny
towarzyszyć osoby bliskie: „zachęcamy,
żeby para przychodziła razem, bo to jest problem pary i mają się starać
razem”
, „generalnie mają
przychodzić razem”
.


Według deklaracji ankietowanych lekarzy pierwsza wizyta trwa minimum
30-40 minut, ale lekarze dodają: „to
są bardzo indywidualne kwestie, bywa, że trwa 20 minut, nieraz godzinę”
.
Pacjentki potwierdziły te założenia czasowe, jedna dodała: „nie pamiętam, jak długo trwała, ale była
o wiele dłuższa niż wizyty późniejsze”
. Pacjenci wskazują, iż
czas standardowej wizyty w procesie leczenia wynosi ok. 15-20 minut.
Wszyscy ankietowani Pacjenci odpowiedzieli, że lekarz zwraca się do
nich z szacunkiem, stosując formę grzecznościową „Pani, Pan”. Pacjentki, z którymi
rozmawiałyśmy potwierdzają, że informacje udzielane podczas wizyty są
kompleksowe – omawia się plan leczenia, proponowane badania i zabiegi,
lekarze upewniają się, czy ustalenia są dla nich zrozumiałe „zawsze wizyty wyczerpujące, lekarz
odpowiadał na pytania, nigdy nas nie zbywał”
. W wypowiedziach
lekarzy w rozmowach z nami nie znalazły się elementy dyskryminujące
pacjentów z uwagi na stan cywilny, orientację seksualną czy dokonywane
wybory, „od strony światopoglądowej
nie oceniamy”
(wypowiedź w kontekście dawstwa wewnątrzrodzinnego
– siostra-siostrze).

Wszystkie ankietowane pacjentki potwierdziły, iż dysponowały numerem
telefonu do lekarza prowadzącego i mogły z niego korzystać.


7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku funkcjonują dwa pokoje do oddawania nasienia i oba prezentują
wysoki standard urządzenia oraz wyposażenia. Pomieszczenia są
umiejscowione w taki sposób, aby korzystanie z nich odbyło się z
zachowaniem dyskrecji. Wejścia do pokojów nie prowadzą 
bezpośrednio z korytarza – najpierw następuje wejście do małego
przedpokoju, w którym dopiero znajdują się drzwi wejściowe do obu
pomieszczeń. Oba pokoje posiadają dodatkowo wygłuszone dwie ściany.
Urządzenie pokoi zapewnia pacjentom komfort: pacjent ma do dyspozycji
materiały filmowe i czasopisma erotyczne, w pokoju istnieje możliwość
regulacji natężenia światła (znajduje się dodatkowo lampka),
przewidziano w nich również miejsce dla partnerki, jeśli takie jest
życzenie pacjenta.  Oba pokoje posiadają dostęp do umywalki i
bidetu, w dniu monitoringu stan czystości pokojów był bez zarzutu, w
pobliżu umywalki znajdowały się środki higieny osobistej tj. papier,
mydło, ręczniki papierowe.


Procedura zapraszania na badanie opisana przez położną zajmującą się
opieką nad pacjentami oddającymi nasienie, wygląda następująco: pacjent
zgłaszający się na badanie musi w pierwszej kolejności wejść do
gabinetu położnej, która następnie prowadzi pacjenta do pokoju do
oddawania nasienia. Próbkę z materiałem biologicznym pacjent przekazuje
przez śluzę okienną łączącą pokój z laboratorium. Położna pytana o
szczegóły swojej pracy odparła: „Czasami
trzeba coś powtarzać, ale mamy do tego cierpliwość”
, „Mamy upominki, to rozluźnia atmosferę.”
„nie mam naklejek dzielnego pacjenta,
ale jest plemnik (uśmiech)”
.


Pacjenci leczący się w Ośrodku mogą również oddać nasienie poza
Ośrodkiem, jeśli takie jest ich życzenie. Nie jest to jednak
rekomendowane przez lekarza: „Nie
namawiamy – nie zabraniamy”
, „To
kłopot z punktu widzenia embriologicznego.”
. Niemniej u
położnych (w magazynie medycznym) Ośrodka są możliwe do nabycia
prezerwatywy bez środka plemnikobójczego (koszt 100 zł) i pracownicy
rejestracji przekazują tę informację zainteresowanym pacjentom.


8. Opieka nad kobietą


W Ośrodku znajdują się cztery gabinety ginekologiczne. Wszystkie
posiadają bezpośredni dostęp do łazienki, co jest zgodne z
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w tym zakresie. W dniu monitoringu
stan czystości łazienek był bez zarzutu, każda była zamykana od
wewnątrz, wyposażona w bidet, środki do higieny intymnej, odzież
jednorazową dla pacjentek.


Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, deklarowały, iż przed badaniem
mogły się przebrać w łazience. Lekarz na pytanie, czy informuje
pacjentki o podejmowanych czynnościach, odparł twierdząco podając
przykłady: „może troszkę zaboleć,
teraz zakładam wziernik”
, „może
to być nieprzyjemne”
, „teraz
pobieram posiew”
. Na pytanie, czy praktyka informowania
pacjentek o bieżąco podejmowanych czynnościach wynika z indywidualnego
wyboru lekarza, czy z przyjętej w Ośrodku procedury, uzyskałyśmy
odpowiedź: „Mamy przyjęte procedury,
ale sami też czujemy – jesteśmy ukształtowanymi lekarzami.”


W Ośrodku znajduje się również pomieszczenie pielęgnacyjne przeznaczone
dla pacjentów po zabiegach. Pomieszczenie jest słoneczne, przestrzenne,
urządzone nowocześnie, usytuowane jest w skrajnej części Ośrodka. W
pokoju znajduje się sprzęt do odtwarzania muzyki. Pokój jest wyposażony
w klimatyzację (w pokoju zwykle jest bardzo ciepło – co wynika z faktu,
że pacjentkom po zabiegach jest chłodno). Położna dba o komfort pań
przebywających w pokoju pielęgnacyjnym proponując kojącą muzykę, napoje
bądź lekturę prasy. Mimo, że w pokoju znajdują się cztery łóżka,
pomiędzy nimi zostały zainstalowane kotary/przesłony, aby zapewnić
pozostałym pacjentkom komfort, jeśli inna pacjentka chciałaby przebywać
z osobą bliską. Osobie bliskiej zapewniono miejsce do siedzenia obok
pacjentki (doraźnie doposaża się pokój w krzesło). Pacjentka udająca
się na zabieg może zostawić swoje osobiste rzeczy w zamykanych
szafkach. Przy pomieszczeniu pielęgnacyjnym (przejście przez wydzielony
korytarz) znajduje się łazienka wyposażona w ubikację, bidet, umywalkę,
odzież jednorazową do dyspozycji pacjentki, środki do higieny osobistej
etc. W dniu monitoringu stan czystości łazienki oraz świeżość pościeli
w pokoju pielęgnacyjnym były bez zarzutu.


Należy zwrócić uwagę, że pomimo faktu, że pokój cały czas jest pokojem
mogącym służyć do przeprowadzania w nim zabiegów medycznych
(podłączenie kroplówki, pomiar ciśnienia, itp.) wystrój jest daleki od
tradycyjnego szpitalnego wnętrza. Fototapeta na ścianie, łóżka
szpitalne – w stylistyce bardziej domowej (ramy łóżek obudowane w
drewno), to wszystko sprawia, że pomieszczenie jest bardzo przyjazne.


Dodatkowo zamieszczamy w tym miejscu uwagę o zaangażowaniu położnych w
opiekę nad pacjentkami, w tym w działalność informacyjną i edukacyjną.
W trakcie rozmowy z położną uzyskałyśmy informację, na czym polega jej
współpraca z pacjentami: „Ogólnie
przygotowuję pacjentów do IUI, punkcji, SONO-HSG, transferu, badania
nasienia, informuję o przebiegu zabiegu, badaniach, informuję o
konieczności zastosowania niektórych procedur”
, „Jak musi być wypełniony pęcherz –
tłumaczę  - dlaczego tak musi być”
, „Informuję o tym, jak będzie przebiegał
zabieg, kto przy nim będzie.”
.


9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie wykonuje świadczeń w ramach umowy z NFZ.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Dokumenty są przygotowane wyczerpująco jeśli idzie o część zawierającą
informację o potencjalnych skutkach ubocznych i powikłaniach zabiegów,
opisy przebiegu procedur i ich skuteczność. Pacjentki, z którymi
rozmawiałyśmy, potwierdziły, iż otrzymały wzorce dokumentów do
zapoznania się na co najmniej 24 godziny przed planowanym
zabiegiem.  Żaden z pacjentów, z którymi przeprowadzono wywiady w
czasie trwania monitoringu, nie próbował negocjować zapisów
przedstawionych im dokumentów, a informacja udzielona nam przez osobę
zarządzającą Ośrodkiem stanowiła, iż zgody nie są negocjowalne. Wzorce
zgód są przekazywane pacjentom przez lekarza, nie są umieszczone na
stronie WWW. Zanotowałyśmy odmienne odpowiedzi na pytanie o to, czy
pacjenci otrzymali kopie podpisanych zgód/umów: jedna para potwierdziła
otrzymanie kopii, druga zaprzeczyła. Jedna z pacjentek wspomniała o
adnotacji w umowie dotyczącej zarodków: „jeśli się nie przedłuża opłaty za
mrożenie – zarodki przechodzą na własność kliniki”
. Pacjenci
zapytali o to lekarza, który wyjaśnił, że z uwagi na brak uregulowań
prawnych  Ośrodek zastosował taki zapis.  Pacjenci
skomentowali w rozmowie z nami: „póki
co się nad tym nie zastanawiamy”
.


Dokumentacja została przekazana do celów monitoringu drogą
elektroniczną przed terminem monitoringu. Z analizy wynika, iż
dokumentacja była prawie kompletna (brakowało dokumentów oznaczonych
numerami 14 oraz 15. Wniosek ten formułujemy na podstawie numeracji
dokumentacji zawartej w tytułach plików).  Na dostarczoną
dokumentację składały się następujące dokumenty:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro -
    formularz dla pary
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą zapłodnienia in vitro -
    formularz dla samotnej pacjentki
  3. Zgoda in vitro - główny formularz zgody dot. transferu mrożonych
    zarodków od anonimowego dawcy – dla pary
  4. Zgoda in vitro - główny formularz zgody dot. transferu mrożonych
    zarodków od anonimowego dawcy – dla samotnej pacjentki
  5. Zgoda/in vitro - formularz zgody biorcy oocytów- przeznaczony dla
    pary
  6. Zgoda in vitro- formularz zgody biorczyni oocytów- singielka
  7. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz dla pary
  8. Zgoda na użycie nasienia dawcy - singielka
  9. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie zarodków
  10. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie oocytów
  11. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie nasienia
  12. Zgoda na zniszczenie przechowywanych oocytów/nasienia
  13. Zgoda na transfer rozmrożonych zarodków
  14. Regulamin ZOZ Invimed
  15. Zgoda - inseminacja wewnątrzmacicznej– formularz dla samotnej
    pacjentki
  16. Zgoda - inseminacja wewnątrzmaciczna  - formularz dla pary

 Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem formalno-prawnym
stanowi tylko jeden  z celów prowadzonego monitoringu, poniżej
przedstawione zostaną najważniejsze wątpliwości.


Należy wskazać, że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których
przedmiotem jest świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej,
przeprowadzane są na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy
Ośrodkiem leczenia niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w
formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. 
Warunki wykonania umowy w dokumentach podpisywanych przez strony
określone są jednak w zasadzie tylko co do jednej ze stron, tj.
pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i zobowiązania pacjentów; nie są
wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy sytuację nierównowagi stron,
niekorzystną dla pacjenta. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w
piśmiennictwie prawniczym umowy zawarte pomiędzy Ośrodkami medycznymi i
pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi
medycznej o charakterze konsumenckim. (por.: Tamara Zimna, „Zawieranie umów o udzielanie świadczeń
opieki zdrowotnej
”: "Analizując
umowę o świadczenie usług medycznych jako rodzaj umowy zawieranej
bezpośrednio z pacjentem, nie sposób pominąć wymiaru konsumenckiego
zawieranego kontraktu, gdzie stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz
zarazem konsument otoczony szczególną ochroną prawną."  "Umowa
zawarta bezpośrednio z pacjentem ma charakter umowy nienazwanej, do
której zastosowanie znajdują odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750
k.c. w związku z art. 734 i n. k.c.)."
).


Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek Ośrodek -
pacjent to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta.  Przedstawione dokumenty stanowią wzorce umów
i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks cywilny.


1. Zgoda na leczenie niepłodności
metodą zapłodnienia in vitro (formularz dla pary)


Ust. 2, zdanie ostatnie:  “Pacjentka
i Partner uiszczają solidarnie opłatę według cennika obowiązującego na
dzień wystawienia faktury VAT.”


Biorąc pod uwagę, że umowa o przechowywanie zarodków może być umową
długoterminową - należałoby rozważyć, czy -  przy dopuszczeniu w
umowie zmiany cennika (na co wskazuje odesłanie do obowiązującego w
dniu wystawienia faktury VAT)  nie powinien znaleźć się zapis
dający Pacjentom możliwość odstąpienia od umowy po zmianie cen.
Nadmienić należy, że UOKiK wielokrotnie wskazywał, że zastrzeżenie w
umowie z konsumentem zmienności ceny tworzy zbyt daleko idącą swobodę w
kreowaniu stosunku prawnego po stronie przedsiębiorcy i stanowi
klauzulę niedozwoloną (vide art. 385³ pkt 20 kodeksu cywilnego). Uwaga
odnosi się również do pozostałych dokumentów, w których wykorzystano
zacytowany zapis.


*

Ust. 4 zdanie: „Brak terminowego
uiszczenia opłaty z tytułu przechowywania zamrożonego materiału
biologicznego skutkował będzie powiększeniem jej o odsetki ustawowe, a
w przypadku nasienia – jego utylizacją”


Zapis dotyczący odsetek ustawowych jest prawidłowy, gdyż Ośrodek jako
świadczący odpłatne usługi ma prawo żądać zapłaty z tytułu wykonywanych
czynności. Zastrzeżenie żądania zapłaty odsetek ustawowych w przypadku
opóźnienia płatności jest zwykłą praktyką przy zawieraniu umów.
Zastrzeżenia może budzić praktyka niszczenia materiału genetycznego
(nasienie) bez uprzedniego powiadomienia osoby składającej depozyt.


*

Ust. 8: „Zostaliśmy poinformowani,
że Klinika/Spółka nie ponosi odpowiedzialności za przypadki uszkodzenia
lub utraty materiału biologicznego będące następstwem zdarzeń od niej
niezależnych, w szczególności zaistnienia okoliczności siły wyższej np.
pożaru, wybuchu, niemożliwej do uniknięcia awarii sprzętu, aktu
terroryzmu, wojny, ataku, bombardowania lub innych działań militarnych,
strajków czy też wszelkich innych nadzwyczajnych okoliczności tego
rodzaju, na które Klinika/Spółka nie ma wpływu i których nie mogła
przewidzieć, lub zawinionego działania albo zaniechania pacjentów, albo
osób trzecich.”


Wobec faktu, iż Ośrodek jest przedsiębiorcą zobowiązanym do szczególnej
staranności w ramach dokonywanych czynności, powyższy zapis powinien
być uzupełniony o zapis „Z zastrzeżeniem zachowania przez Klinikę
należytej staranności”. Ponadto Sąd Ochrony Konkurencji i
Konsumentów  uznał  za niedozwolone postanowienie o treści: „Sprzedający może być zwolniony od
odpowiedzialności z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania
umowy, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy jest
następstwem siły wyższej. Zdarzeniami siły wyższej są takie zdarzenia,
które stoją na przeszkodzie wykonania obowiązku Sprzedającego
określonego w niniejszej umowie, które wystąpiły lub stały się stronom
po jej zawarciu, których nikt nie mógł przewidzieć w chwili zawarcia
umowy, które są zewnętrzne w stosunku do działalności Sprzedającego, a
w szczególności: pożar, susza, powódź, trzęsienia ziemi, strajk,
uszkodzenie maszyny i surowców niezbędnych do wykonania umowy i inne
podobne zdarzenia”
(wyrok z dnia 22 listopada 2004r. sygn. akt
XVII Amc 55/03), podkreślenie nasze.


Postanowienie to zostało wpisane do rejestru klauzul
niedozwolonych  z numerem 367. SOKiK stwierdził, że postanowienie
to stanowi klauzulę niedozwoloną określoną w art. 385³  pkt 2
Kodeksu cywilnego. Zalicza bowiem do okoliczności siły wyższej
zwalniającej przedsiębiorcę z odpowiedzialności takie zdarzenia, które
w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego nie stanowią zdarzeń
egzoneracyjnych jak np. strajk czy uszkodzenie maszyn i surowców
niezbędnych do wykonania umowy.

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dla samotnej pacjentki);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy) ;
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy - dla
    samotnej pacjentki);
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów) - formularz
    dla pary
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla samotnej pacjentki - biorczyni uczestniczącej w programie adopcji
    oocytów)
  6. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie zarodków;
  7. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie oocytów;
  8. Zgoda na zamrożenie i przechowywanie nasienia;
  9. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla pary;
  10. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla samotnej pacjentki;

*

 ust.  13 „Oświadczamy, że
uznajemy się za prawnych rodziców dziecka (dzieci) urodzonego wyniku
leczenia niepłodności metodą in vitro tak, jak dziecka pochodzącego z
małżeństwa (związku partnerskiego). Przyjmujemy na siebie wszelkie
obowiązki wobec dziecka wynikające z ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 ze zm.), dalej k.r.o.
lub innymi przepisami prawnymi mającymi zastosowanie w Polsce i/lub w
kraju naszego zamieszkania (prawo rodzinne). Żadne z nas nie wystąpi z
roszczeniem o zaprzeczenie ojcostwa lub macierzyństwa.”


Ośrodek nie jest podmiotem uprawnionym do odbierania oświadczenia o
uznaniu ojcostwa, są to organy wskazane w Art. 73 i 74
k.r.i.o.   Dodatkowo w świetle obowiązującego prawa (analiza
dokumentacji wykonana przed wejściem w życie Ustawy o leczeniu
niepłodności) każdy mężczyzna ma prawo wystąpić z wnioskiem o
zaprzeczenie ojcostwa, co wynika bezpośrednio z Kodeksu Rodzinnego i
Opiekuńczego (Art. 63, Art. 67 i Art. 69), z zastrzeżeniem Artykułu 68
k.r.i.o. stanowiącego:


„Zaprzeczenie ojcostwa nie jest
dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu
medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę.”


Artykuł odnosi się do męża matki, a nie do partnera matki, natomiast
umowa odnosi się do obu tych sytuacji, co sprawia, iż złożenie
cytowanego wyżej oświadczenia nie obliguje przyszłego ojca (partnera
matki) do zaniechania zaprzeczeń ojcostwa, jeśli taką będzie mieć wolę.
Kodeks daje mu taką możliwość i umowa zawierana z Ośrodkiem nie może
być sprzeczna z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym. Ponadto należy
podnieść, że na podstawie Art. 61(9)
„matką dziecka jest kobieta, która je urodziła”
wobec czego
kobieta taka nie może wystąpić o zaprzeczenie macierzyństwa. Należy
wskazać ponadto, iż wszelkie oświadczenia dotyczące uznania
rodzicielstwa i wynikających z niego obowiązków, złożone przed
poczęciem dziecka, nie mają mocy prawnej. Obowiązki rodziców wobec
dziecka powstają z chwilą urodzenia żywego dziecka (dodatkowo – uznania
dziecka przez jego ojca, w sposób określony przez przepisy Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku gdy rodzice dziecka nie
pozostają w związku małżeńskim).


Uwagi powyższe dotyczą także następujących dokumentów:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dla samotnej pacjentki);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro;
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy - dla
    samotnej pacjentki);
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów);
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla samotnej pacjentki - biorczyni uczestniczącej w programie adopcji
    oocytów);
  6. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz dla pary;
  7. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz zgody dla samotnej
    pacjentki;
  8. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla pary;
  9. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla samotnej pacjentki;

*

Ust.  14 „Oświadczamy, iż
uznajemy dziecko (dzieci) poczęte w wyniku leczenia niepłodności metodą
in vitro, jak nasze własne poczęte w sposób naturalny.”


Zapis z użyciem języka dyskryminującego, sugerujący, iż dzieci poczęte
wyniku leczenia niepłodności metodą in vitro wymagają dodatkowego
uznania (są gorsze niż dzieci poczęte w sposób naturalny).


Uwagi powyższe dotyczą także następujących dokumentów:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dla samotnej pacjentki);
  2. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy);
  3. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (główny formularz
    zgody dotyczący transferu mrożonych zarodków od anonimowego dawcy - dla
    samotnej pacjentki);
  4. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów);
  5. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla samotnej pacjentki - biorczyni uczestniczącej w programie adopcji
    oocytów);
  6. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz dla pary;
  7. Zgoda na użycie nasienia dawcy - formularz zgody dla samotnej
    pacjentki;
  8. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla pary;
  9. Zgoda na leczenie niepłodności metodą inseminacji
    wewnątrzmacicznej – formularz dla samotnej pacjentki;

*


Ust. 15 „w przypadku braku zgody
Partnera na implantację zarodków lub cofnięcie takiej zgody,”


Brak zgody może dotyczyć także partnerki, więc zapis należałoby
uzupełnić w przypadku braku zgody Partnera/ Partnerki …”. Ponadto
implantacja zarodków jest procesem biologicznym zachodzącym w
organizmie kobiety i nie pociąga za sobą konieczności udzielania zgód.
Trafniejszym byłoby zastąpienie terminu „implantacja” terminem
„transfer”. Uwagi powyższe dotyczą także dokumentu:

  1. Zgoda na leczenie niepłodności metodą in vitro (formularz zgody
    dla biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów) - formularz
    dla pary;

*

Ust. 30 „Zobowiązujemy się
poinformować Klinikę/Spółkę o każdej zmianie adresu do korespondencji
wskazanego w niniejszym dokumencie. Zostałam/zostaliśmy poinformowani,
że korespondencję wysłaną pod ostatnio znany adres, a zwróconą wskutek
niedotrzymania obowiązku określonego w zdaniu pierwszym, uważać będzie
się za skutecznie doręczoną.”


Zgodnie z trwałą praktyką Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
zapisy w umowach zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami,
które pozwalają uznać za doręczone dokumenty, których konsumenci w
rzeczywistości nie otrzymali i nie mieli możliwości się z nimi
zapoznać, traktowane są jako klauzule abuzywne.


Uwagi powyższe dotyczą wszystkich analizowanych dokumentów, za
wyjątkiem Zgody na zniszczenie przechowywanych oocytów/nasienia oraz
Zgody na transfer rozmrożonych zarodków


W oświadczeniu stanowiącym załącznik do opisywanej zgody:


„Wyrażenie powyżej zgody na
zapłodnienie komórek jajowych jest równoznaczne ze zgodą na każdorazową
implantację zarodków. Przyjmuję do wiadomości, iż niniejsza zgoda na
implantację zarodków, może być w każdym czasie cofnięta. Dla swojej
skuteczności wymaga ona formy pisemnej ze skutkiem wobec Kliniki/Spółki
od dnia doręczenia Klinice/Spółce oryginału stosownego oświadczenia o
cofnięciu zgody na implantację zarodków.”
 


Implantacja zarodków jest procesem biologicznym zachodzącym w
organizmie kobiety i nie pociąga za sobą konieczności udzielania zgód.
Trafniejszym byłoby zastąpienie terminu „implantacja” terminem
„transfer”.


*

“W przypadku, gdy (…) nastąpi
rozwiązanie naszego małżeństwa przez rozwód/zaprzestanie życia w
związku partnerskim, oświadczamy niniejszym, że decyzje co do
przeznaczenia tych zarodków wymagać będą naszego wspólnego stanowiska.”

 

Należy zauważyć, że w polskim prawie nie została wprowadzona instytucja
“związku partnerskiego”, nie jest zatem jasne, jak interpretowany byłby
powyższy zapis.


2. Zgoda na leczenie niepłodności
metodą in vitro (główny formularz zgody dotyczący transferu mrożonych
zarodków od anonimowego dawcy) – formularz dla pary


Ust. 14 – „Jest nam wiadomym, że w
wyniku rozmrożenia w Klinice zamrożonych zarodków anonimowego dawcy,
personel Kliniki przeprowadzi ich badania, celem ustalenia przydatności
do dokonania ich transferu. Przyjmujemy zatem do wiadomości i wyrażamy
zgodę na zbadanie rozmrożonych zarodków anonimowego dawcy. Jeśli w
wyniku takiego badania okaże się, że zamrożone zarodki anonimowego
dawcy nie spełniają kryteriów upoważniających Klinikę – wedle
stosowanych przez nią standardów – do wykonania transferu, oświadczamy,
że z tego tytułu nie będziemy podnosić wobec Kliniki jakichkolwiek
roszczeń.”


Zapis powyższy w części dotyczącej zrzeczenia roszczeń można uznać za
klauzulę abuzywną zgodnie z art. 3853 pkt 2 ustawy kodeks cywilny.
Ponadto przywołana Zgoda nie precyzuje dalszego postępowania Ośrodka
wobec Pacjentów w przypadku, gdy wybrane przez Ośrodek zarodki nie mogą
być transferowane (w szczególności kwestii odpłatności za niewykonany
zabieg).


Uwaga powyższa dotyczy także dokumentu: Zgoda na leczenie niepłodności
metodą in vitro (główny formularz zgody dotyczący transferu mrożonych
zarodków od anonimowego dawcy) - formularz dla samotnej pacjentki.


 3. Zgoda na leczenie
niepłodności metodą in vitro (formularz zgody dla samotnej
pacjentki-biorczyni uczestniczącej w programie adopcji oocytów)


Ust. 5. Wyrażam zgodę na użycie 8
komórek jajowych dostarczonych nam przez Klinikę. Jeżeli z 8
gwarantowanych w programie zwitryfikowanych komórek jajowych
rozmrożenie przeżyje mniej niż 6 oocytów, a u Pacjentki nie zostanie
stwierdzona ciąża kliniczna, zastosowanie mają zapisy Harmonogramu
kompensacji.


Zwracamy uwagę na przejrzystą informację wobec pacjentów odnośnie
przyjętej przez Ośrodek polityki kompensacji. Harmonogram kompensacji
nie został załączony do udostępnionej dokumentacji, więc nie możemy go
zweryfikować. Należy jednak podkreślić, iż zapis co do zasady jest
dobrą praktyką wobec pacjentów – biorców.


4. Zgoda na leczenie niepłodności
metodą in vitro (dla samotnej pacjentki)


Nie jest jasny zapis znajdujący się na str. 3 w pkt 12: „Oświadczam, że uznaję się za prawnego
rodzica dziecka (dzieci) urodzonego w wyniku leczenia niepłodności
metodą in vitro tak, jak dziecka pochodzącego z małżeństwa (związku
partnerskiego)”
.


Wydaje się, że taki zapis w umowie zawieranej z pacjentką samotną nie
ma uzasadnienia z uwagi na treść przywołanego wyżej Art. 61(9) „matką dziecka jest kobieta, która je
urodziła”
wobec czego kobieta taka nie może wystąpić o
zaprzeczenie macierzyństwa.


5.  Regulamin organizacyjny
Podmiotu leczniczego działającego pod firmą Invimed-T Sp. z o.o.


W § 2 Regulaminu wskazano, że:

“Podmiot leczniczy wykonuje działalność leczniczą w przedsiębiorstwach
pod nazwą:

  1. InviMed Europejskie Centrum Macierzyństwa Warszawa;
  2. InviMed  Europejskie Centrum Macierzyństwa Katowice”

Tymczasem Ośrodek, w którym odbył się monitoring – z siedzibą w
Poznaniu, nie jest wskazany w przedstawionym Regulaminie.


*

Należy wskazać, iż w analizowanych dokumentach konsekwentnie używane są
określenia mąż/partner, żona/partnerka, co należy uznać za dobrą
praktykę. Podobną uwagę należy podnieść wobec osobnych formularzy dla
par i singielek.


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej


Lekarze wydają się zachowywać postawę neutralną wobec wyborów
pacjentów, co opisano również w części opisującej przebieg wizyty
lekarskiej. Pokoje do oddawania nasienia znajdujące się w Ośrodku można
uznać za wzorcowe (wyciszane ściany, położenie pomieszczeń na uboczu).


W gabinetach ginekologicznych fotele i parawany są ustawione w sposób
zapewniający pacjentkom odpowiednią intymność. Pacjentka przygotowuje
się do badania w toalecie znajdującej się bezpośrednio przy gabinecie
(dot. każdego z gabinetów). Ponadto w rozmowach z pacjentami
potwierdzono deklarację personelu, iż trwające wizyty nie są zakłócane
wejściem osób trzecich.


Strefa zabiegowa jest wydzielona, pacjentki mogą się w niej czuć
swobodnie. Co prawda przebieralnia i toaleta nie znajdują się
bezpośrednio przy sali zabiegowej/wypoczynkowej, ale nawet jeśli
pacjentka jest zmuszona przejść w jednorazowej odzieży zabiegowej z
przebieralni do sali robi to przez wyodrębniony z reszty pomieszczeń
korytarz, nie jest na widoku innych pacjentów. Jedynie w relacji jednej
z pacjentek padła informacja, że personel nie zachowywał się dyskretnie
w stosunku do jej męża przed oddaniem nasienia do badania. Wywołanie
pacjenta nie było dyskretne „panie X
(imię pacjenta), poproszę”
.


Z naszych obserwacji poczynionych w dniu monitoringu wynika, że
personel zachowywał się dyskretnie, pozwalało to zachować intymność
każdego z pacjentów (np. pracownice rejestracji mówiły przyciszonym
tonem, położna zajmująca się m.in. obsługą pacjentów oddających
nasienie do badania w sposób dyskretny wywoływała i prowadziła w
odpowiednie miejsce  dla panów).


Ośrodek deklaruje również, że zapewnia obecność osoby bliskiej bez
względu na płeć i rodzaj relacji.  Z wypowiedzi lekarzy wyłania
się nie tylko otwartość na obecność osoby bliskiej, ale wręcz
zachęcanie do tego rozwiązania: „Zdarzają
się matka z córką, dwie kobiety”
, „Czasem przyjeżdżała cała rodzina”,
„na pierwszych wizytach, dopytuję czy
pacjentka jest sama? Czy zostawiła męża na poczekalni?”
.
Jednocześnie lekarz z rozmowie z nami zaprezentował refleksyjne i
uważne podejście do sytuacji osoby bliskiej podczas wizyty: „Ale też zdarza się, że „mamusia wchodzi
razem z parą” , to taka „presja odgórna”, dopytuję się wtedy pacjentów,
czy taka konfiguracja ma być?”
.


Lekarze w trakcie wywiadu podkreślali znaczenie obecności osoby
bliskiej z jednoczesnym zastrzeżeniem, że odnosi się to raczej do
obecności przy rutynowych badaniach (np. USG) bądź obecności już po
wykonaniu zabiegu. Na pytanie o obecność osoby bliskiej w czasie
inseminacji, transferu (w tym kriotransferu) czy  IVF odpowiadali,
że:  „generalnie nie jest to
praktykowane”
, „nie namawiamy
do tego”
.


Pacjenci w rozmowach z nami zadeklarowali, iż nie byli pytani przez
personel o to, czy życzą sobie obecności osoby bliskiej podczas wizyty,
jak również sami nie zgłaszali takiej potrzeby.


12. Prawo do
dokumentacji medycznej


Z informacji uzyskanych od Dyrektor zarządzającej wynika, że w Ośrodku
obowiązują ograniczenia  w dostępnie do danych osobowych
wynikające z przyjętych w tym zakresie procedur.


Recepcja – ma dostęp tylko do podstawowych danych
osobowych/kontaktowych pacjentów. Pełna dokumentacja z możliwością
edycji jest dostępna tylko dla lekarzy. Udostępnianie dokumentacji
medycznej wiąże się dla pacjenta z kosztami (0, 70 zł za stronę
kserokopii, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia)


W wyjątkowych przypadkach, jeśli pacjenci nie mogą odebrać osobiście
dokumentacji – na ich prośbę – możliwe jest dostarczenie dokumentacji
do innej filii InviMed. Ośrodek nie praktykuje przekazywania
dokumentacji medycznej ani  drogą pocztową ani za pośrednictwem
firm kurierskich. W Ośrodku funkcjonują dwa archiwa w odniesieniu do
dokumentów bieżących oraz do dokumentacji pacjentów, którzy  od
dłuższego czasu nie leczą się już w Ośrodku. Dokumentacja
pacjentów,  którzy zakończyli (przerwali) leczenie zdeponowana
jest w archiwum zewnętrznym – w takim przypadku, jeśli pacjenci
zwracają się o udostępnienie wyciągu z dokumentacji czas oczekiwania
może się wydłużyć, z uwagi na konieczność złożenia dyspozycji do
archiwum zewnętrznego (Ośrodek zaleca tę usługę firmie zewnętrznej).
Pacjenci leczący się w Ośrodku obecnie mogą uzyskać kopie dokumentacji
i wyciągi w czasie krótszym.


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


Ośrodek jest przystosowany architektonicznie do potrzeb osób
niepełnosprawnych (budynek jest wielokondygnacyjny – natomiast Ośrodek
jest usytuowany na poziomie 0 - parter, Ośrodek posiada szerokie drzwi
wejściowe, w miarę szerokie przejścia/korytarze, łazienki dostosowane
do potrzeb osób niepełnosprawnych).  W Ośrodku jedna łazienka i
jeden gabinet ginekologiczny są dostosowane do potrzeb osób
niepełnosprawnych ruchowo (w gabinecie znajduje się specjalny, obniżany
fotel ginekologiczny).

 

14. Pary
nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w lutym 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu niepłodności
wykluczająca osoby homoseksualne i kobiety samotne z prawa do leczenia
niepłodności. W związku z powyższym obserwacji monitoringowej poddano
również sytuację obu tych grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób
traktowania tej kwestii przez każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do
raportu pomimo zmiany prawa, jaka nastąpiła w trakcie projektu,
uważając mimo wszystko te obserwacje za cenne dla pacjentów i
uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka


Ośrodek deklaruje, że traktuje pacjentów w sposób wolny od wszelkiej
dyskryminacji. Nasze obserwacje monitoringowe i rozmowy z personelem
potwierdzają, iż personel posługuje się językiem niedyskryminującym ze
względu na orientację, płeć, stan cywilny etc.


15. Opieka psychologiczna


 
Psycholog pracuje w Ośrodku od niedawna (początek grudnia 2014 r.).
Decyzja o podjęciu stałej współpracy z psychologiem była podyktowana w
dużej mierze przekonaniem o znaczeniu kondycji psychicznej pacjentów
będących w procesie leczenia niepłodności. Psycholog, zgodnie z
informacjami przekazanymi nam przez dyrektor do spraw
administracyjnych, jest wsparciem nie tylko dla pacjentów, ale także
dla całego zespołu. Pani psycholog jest w trakcie specjalizacji
klinicznej i współpracuje z personelem Ośrodka (potwierdzone w
rozmowach z personelem), jednak nie jest członkiem zespołu. Nie
uzyskałyśmy dokładnej informacji na pytanie, ilu pacjentów miesięcznie
korzysta z pomocy psychologicznej: „niemal w każdym tygodniu są
pacjenci albo para” (cytat: pani psycholog). Zgodnie z informacjami
uzyskanymi od osoby zarządzającej, jedna konsultacja psychologiczna
jest bezpłatna dla pacjentów Ośrodka.


Z uwagi na bardzo krótki staż pracy psychologa w wizytowanej przez nas
placówce bardzo trudno jest o obiektywny, poparty przykładami, opis
sytuacji. Należałoby jednak zwrócić uwagę, że – co wynikało również z
wypowiedzi samej Pani psycholog w rozmowie z nami -  nie miała ona
dotychczas dużej styczności z pacjentami z problemem niepłodności. Na
co dzień Pani psycholog pracuje w szpitalu,  wspomniała również o
konsultowaniu pacjentek np. po poronieniach, które trafiają na oddział.
Wydaje się jednak, że zasadniczo grupą pacjentów z którymi Pani
psycholog pracuje najczęściej nie są (zwłaszcza w szpitalu) pacjenci z
problemem niepłodności. Pani psycholog potwierdziła, że w Ośrodku jest
możliwość dawstwa komórek jajowych – przez pacjentki dla pacjentek. A
także, że nie ma obowiązkowej konsultacji psychologicznej dla takiej
dawczyni. W zakresie dawstwa wewnątrzrodzinnego Pani psycholog
odpowiedziała, że nie konsultowała takich pacjentów.


Gabinet psychologiczny znajdujący się w Ośrodku jest jednocześnie
gabinetem dyrektor zarządzającej.


Z rozmów z osobą zarządzającą, położnymi, lekarzem i rejestracją
wyłania się obraz dużego nacisku, który Ośrodek kładzie na kwestię
szkoleń personelu z umiejętności miękkich, w tym szkoleń
psychologicznych. Lekarz poinformował nas, że w październiku miało
miejsce  spotkanie wszystkich klinik InviMed z prof. Trojanowskim
z uniwersytetu medycznego. Wówczas odbyło się kompleksowe szkolenie, na
którym omawiano np. sposób podawania ręki pacjentom, budowanie relacji
z pacjentami: „Były też ćwiczenia –
w parach, grupach”
. Lekarz przekazał nam, że ma możliwość
indywidualnej konsultacji psychologicznej w zakresie swojej pracy: „Rozmowy indywidualne z psychologiem
zatrudnionym w Ośrodku nt. konkretnych przypadków medycznych
(pacjentów)”
, ale też że jest to częstym tematem rozmów
personelu we własnym gronie, np. podczas zebrań zespołu: „My na bieżąco rozmawiamy”.
Personel rejestracji z kolei udzielił nam następujących informacji: „W grudniu 2014 r. było szkolenie
prowadzone przez panią psycholog: Jak postępować z pacjentami w
trudnych momentach”
, „Warszawa 
założyła platformę e-learningową w ubiegłym roku”
, „Szkolenie wówczas dotyczyło dokumentacji
medycznej – postępowania z dokumentacją medyczną, bezpieczeństwa danych
osobowych”
, „zawsze jeśli
wchodzą nowe pakiety/nowe programy to są na ten temat szkolenia”
.


W rozmowie z położną uzyskałyśmy zaś informacje krzyżujące się z
informacjami uzyskanymi od pracowników rejestracji i potwierdzającymi
się wzajemnie: „W grudniu mieliśmy
szkolenie z panią psycholog – ogólne szkolenie, jak pacjenta nastawić,
jak pomóc pacjentkom, jak w czasie punkcji nie uda się pobrać komórek”
,
„Psychologiczne szkolenia są
potrzebne – bo praca z pacjentką jest bardzo trudna.”
, „Z uwagi na charakter pracy mamy większą
potrzebę spotkań z psychologiem i rozmowy na temat kontaktów z
pacjentami.”
.


Osoba zarządzająca na pytanie o szkolenia psychologiczne personelu
poinformowała nas, że szkolenia są prowadzone przez psychologa
zewnętrznego i odparła: „Jej
obecność [nowo zatrudnionej pani psycholog – dopisek nasz]  jest
dla nas bardzo cenna. Pozwala się szkolić, spotkać się na krótkich
szkoleniach, ona nas ukierunkowuje do rozmów z pacjentami, jak im
przekazać trudną informację, jak przekazywać pacjentom czasem trudne
informacje – bardzo złe – po badaniach prenatalnych.”
, „Planujemy 2-3 godzinne szkolenie z
obsługi pacjenta”
, „Były
takie szkolenia  organizowane przez firmy zewnętrzne – sprzed
dwóch lat.”
, „Są cykliczne
spotkania zespołów – w Warszawie. Było takie w październiku – dla
lekarzy.”
.


Należy zauważyć, iż informacje uzyskane od personelu Ośrodka w zakresie
współpracy z psychologiem są spójne.


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa, dawstwa
wewnątrzrodzinnego i  wyboru dawców, które obecnie są prawnie
zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do raportu, ponieważ nadal
pozostają integralną częścią „Pacjenckich standardów w leczeniu
niepłodności” i odnoszą się również szerzej do rekomendacji
europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).


Podczas monitoringu nie udało nam się rozmawiać z żadną parą, która
korzystała lub korzysta z dawstwa gamet lub zarodków. W związku z tym
nie możemy przedstawić obrazu biorstwa z punktu widzenia pacjentów.


Ośrodek deklaruje, iż przestrzega zasad gromadzenia dokumentacji
medycznej dawcy/ów oraz biorcy/ów zgodnie z rozporządzeniami Ministra
Zdrowia.


Ośrodek nie informuje pacjentów w żadnej formie o skuteczności Ośrodka
w zakresie zabiegów inseminacji domacicznej z użyciem nasienia dawcy,
zapłodnienia pozaustrojowego z użyciem nasienia dawcy. Brakuje także
informacji w formie pisemnej o aspektach prawnych dawstwa i biorstwa (o
aktualnym stanie prawnym dawstwa gamet w Polsce z uwzględnieniem
informacji  o stanie centralnej kontroli nad dawstwem lub o jej
braku) oraz o aspektach psychologicznych i społecznych dawstwa
(spotkania biorców z psychologiem również nie są obowiązkowym elementem
procedury). W Ośrodku nie znalazłyśmy żadnych materiałów edukacyjnych
poświęconych dawstwu i biorstwu gamet oraz zarodków, jak również w
rozmowach z nami lekarze nie informowali, iż takie materiały (np.
poradniki Powiedzieć i Rozmawiać) są pacjentom przekazywane.


Na stronie www Ośrodka znajduje się co prawda informacja dotycząca
programu adopcji komórek jajowych, jednak pracownicy Ośrodka,  z
którymi rozmawiałyśmy (w szczególności lekarze i dyrektor zarządzająca)
zgodnie twierdzą, że InviMed Poznań Programu tego nie prowadzi
(rekomendujemy zatem, aby informacje na stronie www były bardziej
czytelne i dedykowane poszczególnym filiom, a mniej ogólne, ponieważ
taki opis wprowadza w błąd pacjentów). Z drugiej jednak strony w
metryce merytorycznej oferty Ośrodka nadesłanej do Stowarzyszenia Nasz
Bocian 19 września 2014 roku znajdowały się twierdzące odpowiedzi
Ośrodka na pytania o prowadzenie dawstwa komórek jajowych oraz dawstwa
zarodków. Jeżeli odpowiedź odnosiła się wyłącznie do dawstwa
międzypacjenckiego sugerujemy uściślenie tej informacji na stronie z
powodów podanych wyżej. W niniejszym raporcie opisujemy dwa rodzaje
dawstwa, jakich stosowanie deklarował Ośrodek w rozmowie z nami, to
jest dawstwo nasienia oraz międzypacjenckie i wewnątrzrodzinne dawstwo
komórek jajowych.


Dawstwo nasienia


Ośrodek przekazuje aktualną informację o średnim czasie oczekiwania w
danym Ośrodku na nasienie dawcy (dostępne „od ręki”). Zapewnia również
bezpłatne konsultacje z psychologiem (jednak nie są one rekomendowane).
Po określeniu pakietu cech dawcy to lekarz prowadzący dokonuje
wstępnego wyboru puli dawców, z którego ostatecznie mogą wybrać
pacjenci.


Biorcom udostępniane są nieidentyfikujące informacje dot. dawców o:
grupie krwi, cechach fenotypowych, wykształceniu, wieku. Ponieważ
Ośrodek korzysta z zewnętrznego banku nasienia CRYOS można uzyskać
rozszerzone informacji takie jak: zapis głosu, zdjęcie z dzieciństwa,
list do dziecka.


Dawstwo komórek jajowych i
zarodków


Adopcja komórki jajowej czy zarodka zdarza się niezmiernie rzadko,
ponieważ jedynie pojedyncze pacjentki decydują się je oddać (tylko
dawstwo międzypacjenckie: „nie jest tak, że my skupujemy komórki” –
komentarz osoby zarządzającej.) Lekarze podczas rozmowy z nami
zadeklarowali, iż możliwe jest przekazanie nadliczbowych komórek
jajowych przez jedną pacjentkę drugiej pacjentce: „Kiedy pacjentka jest stymulowana –
informujemy, że możemy pani zapłodnić wszystkie komórki, ale możemy
zapłodnić połowę – a drugą połowę przekazać do adopcji”
, „Dodajemy, że warto z decyzją poczekać do
urodzenia dziecka”
. Lekarz przekazał, iż kandydatce na
ewentualną dawczynię rekomendowałby konsultację psychologiczną, dodając
jednocześnie, iż „byłoby to trudne”.
Być może zatem właściwe byłoby włączenie do programu szkoleń
psychologicznych właśnie tego aspektu: w jaki sposób rekomendować
pacjentom konsultacje psychologiczne. Jeśli idzie o dawstwo
wewnątrzrodzinne lekarze opisywali przypadki, z jakimi się spotkali w
trakcie swojej pracy w tym Ośrodku:  przypadek dawstwa pomiędzy
siostrzenicą a ciotką; zdarzył się przypadek pacjentki onkologicznej,
starsza siostra miała wycięte jajniki młodsza „podarowała siostrze” komórki. Z
wypowiedzi lekarza: „pacjentki
przyszły z planem działania”
, „Z
punktu widzenia prawnego i medycznego nie ma przeciwwskazań (w
odniesieniu do dawstwa wewnątrzrodzinnego)”
, „od strony światopoglądowej nie oceniamy”,
„zalecałbym taką psychologiczną
konsultację [w sytuacji dawstwa wewnątrzrodzinnego-nasz dopisek]”
,
ale jednocześnie nasz rozmówca dodał: „dostrzegam
problem w rozmowie o skorzystaniu z porady psychologa”
.


Jeden z lekarzy przywołał przykład Jugosławii, w której wprowadzono
„obowiązek konsultacji u psychologa przed podejściem do procedury in
vitro” [prawdopodobnie chodziło o Chorwację, gdzie na mocy poprzednich
regulacji wszyscy pacjenci podchodzący do IVF mieli obowiązek odbycia
konsultacji psychologicznej; po zmianie chorwackiego prawa taka
konsultacja jest zalecana, ale nie obligatoryjna – dopisek nasz].


*

W przekazanych nam materiałach (otrzymują je i podpisują pacjenci) brak
jest pełnej, pisemnej informacji o:

  • stosowanym przez dany Ośrodek limicie biologicznego potomstwa
    przypadającego na jednego dawcę/dawczynię;
  • korzystaniu z zewnętrznych banków nasienia;
  • praktykowanym systemie rekrutacji kandydatów na dawców,  w
    tym informacji, kto zajmuje się rekrutacją i czy jest w ten proces
    zaangażowany psycholog (z uwagi na korzystanie z zewnętrznego banku);
  • polityce pozyskiwania dawców z wyjaśnieniem, czy Ośrodek stosuje
    dawstwo pacjenckie, dawstwo wewnątrzrodzinne, dawstwo od osób
    niespokrewnionych i płodnych, inne (z uwagi na korzystanie z
    zewnętrznego banku);
  • możliwości lub braku możliwości zarezerwowania nasienia dawców
    celem wykorzystania go przy staraniach o kolejne dzieci, aby móc
    zachować pokrewieństwo  genetyczne rodzeństwa (przy nasieniu dawcy
    z zewnętrznego banku nasienia jest to proces skomplikowany)
  • praktykowanych panelach badań wymaganych od kandydatów na dawców

W materiałach, które uzyskałyśmy podczas monitoringu (otrzymują je i
podpisują pacjenci) znajdują się informacje o anonimowości dawstwa.


17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych
praktyk oraz rekomendacji


Dobre praktyki:

  1. Uwagę zwraca zaangażowanie personelu, zarówno lekarzy, jak i
    położnych oraz pracownic rejestracji. Wielu rozmowom z nami
    towarzyszyły pogłębione komentarze i refleksje personelu odnośnie
    sytuacji pacjentów, empatycznego podejścia do problemu niepłodności i
    traktowania niepłodności jako problemu partnerskiego;
  2. Polityka Ośrodka dotycząca prawa do intymności pacjentów wygląda
    na realizowaną bez zarzutu począwszy od zaplanowania rozmieszczenia
    pokojów do pobierania nasienia oraz ich estetycznego urządzenia, a
    skończywszy na wdrożeniu komputerowego systemu monitorowania wizyt, aby
    nie zakłócać przebiegu badania ginekologicznego przez personel;
  3. Z wywiadów  wynika, że Ośrodek zapewnia personelowi
    szkolenia psychologiczne (różnorodne zagadnienia, kształtowanie
    umiejętności miękkich), szkolenia te faktycznie się odbywają i
    organizowane są regularnie. O ile deklarację organizacji szkoleń składa
    wiele Ośrodków, w trakcie rozmów z personelem Invimed Poznań
    potwierdziłyśmy, iż informacja o szkoleniach, ich różnorodności i
    tematach krzyżuje się w rozmowie z każdym rozmówcą, niezależnie od
    tego, jaką funkcję pełni w Ośrodku;
  4. Pozytywną uwagę należy zwrócić na jakość materiałów edukacyjnych
    udostępnionych w poczekalni. Choć wszystkie materiały są materiałami
    własnymi sieci Invimed, prezentują sobą bardzo dobrą jakość i używa się
    w nich propacjenckiego języka;

Rekomendacje:

  1. Sugerujemy uzupełnienie cennika na stronie o wszystkie zabiegi i
    badania oferowane przez Ośrodek;
  2. Rekomendujemy uzupełnienie biogramów i zdjęć personelu na stronie
    internetowej Ośrodka (psycholog, personel recepcji,
    położne/pielęgniarki);
  3. Rekomendujemy zweryfikowanie treści dokumentacji podpisywanej
    przez pacjentów;
  4. Sugerujemy zweryfikowanie informacji dotyczących skuteczności
    Kliniki w leczeniu niepłodności wraz z podaniem indywidualnej
    skuteczności Ośrodka oraz uzupełnieniem metodologii (jaka grupa
    wiekowa, jakie założenie pomiarowe, jaka liczba cykli, jaka metoda
    leczenia);
  5. Rekomendujemy włączenie do materiałów edukacyjnych dla pacjentów
    informacji o dawstwie i biorstwie gamet/zarodków z uwzględnieniem stanu
    prawnego dawstwa oraz aspektów psychologicznych i społecznych, w tym
    także udostępnienie pacjentom poradników na ten temat (np. bezpłatne
    poradniki „Powiedzieć i Rozmawiać”);
  6. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych
    grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w
    pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów
    pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w
    zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne
    i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl,
    www.nieplodnoscboli.pl);
  7. Lista publikacji, którą warto uwzględnić na stronie WWW dla
    pacjentów lub włączyć do informacji pisemnych:


Poradniki:

Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo
CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec,
Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec,
Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach
wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom
Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet,
Wydawnictwo Esprit

Publikacje popularnonaukowe i
beletrystyka:

Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie
reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena
Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń,
Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek,
Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna
Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red.
Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka,
Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara
Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo
Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo
PZWL

Publikacje naukowe:

Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i
Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red.
Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii
Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Data wypełnienia ankiety
pon., 06/24/2019 - 18:15 Zobacz ankietę
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.