GMW EMBRIO Sp. z o.o.

Istnieje od 2004 roku

  • bierze udział w monitoringu Stowarzyszenia NASZ BOCIAN
  • jest Realizatorem programu refundacji in vitro
  • raportuje przeprowadzone zabiegi IUI i IVF w ramach European IVF Monitoring od roku 2008
  • zapoznał się z oczekiwaniami pacjentów spisanymi w postaci Standardów Pacjenckich
  • deklaruje stosowanie standardów terapeutycznych PTG SPiN i PTMR
  • personel Ośrodka uczestniczy w szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE
  • zapewnia swoim pacjentom bezpośredni dostęp do opieki psychologicznej w ramach leczenia niepłodności
  • posiada certyfikat ISO i/lub CMJ

Dane placówki

pin

Adres:

ul. Obrońców Stalingradu 61
45-594 Opole

phone

Telefon:

77 453 81 66

600 391 782 

Nasza lokalizacja

Raport finalny 2015


Nazwa Ośrodka GMW Embrio
Opole
Data przeprowadzonego monitoringu 30.03.2015



Spis treści raportu:

1. Podstawowe informacje o Ośrodku

2. Opis Ośrodka

3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i
przejrzystość pracy Ośrodka wobec pacjenta

4. Program refundacyjny

5. Rejestracja wizyty

6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty

7. Opieka nad mężczyzną

8. Opieka nad kobietą

9. Umowy z NFZ

10. Prawo: umowy
cywilnoprawne i prawa pacjenta

11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej

12. Prawo do
dokumentacji medycznej

13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia

14. Pary nieheteroseksualne

15. opieka psychologiczna

16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków

17. NASZE REKOMENDACJE

18. Komentarz osrodka do raportu





1. Podstawowe informacje o Ośrodku


Ośrodek przestrzega algorytmów diagnostyczno-terapeutycznych Polskiego
Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Sekcji Płodności i Niepłodności
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Ośrodek raportuje swoje wyniki
do ESHRE od 2008 roku oraz ma wdrożony system zarządzania jakością ISO
9001:2008. Personel Ośrodka posiada członkostwo w ESHRE, uczestniczy w
szkoleniach ESHRE i posiada certyfikaty ESHRE (embriolog posiada
certyfikat Senior Clinical Embryologist ESHRE). Ośrodek zadeklarował
znajomość „Pacjenckich standardów w leczeniu niepłodności 2014”
przygotowanych przez Stowarzyszenie NASZ BOCIAN. Ośrodek nie wykonuje
badań/zabiegów w ramach umowy z NFZ.



Sytuacja badawcza:


Monitoring Ośrodka odbywał się w dniu regularnej pracy Ośrodka.
Pacjenci zgłaszali się spontanicznie do wywiadów z nami oraz byli
zapraszani przez personel Ośrodka.



2. Opis Ośrodka


Ośrodek mieści się w obszernym, samodzielnym budynku, przed którym
znajduje się parking i nie powinno być problemu ze znalezieniem na nim
miejsca. Wejście do Ośrodka jest dobrze oznaczone, choć w trakcie
przeprowadzania monitoringu zaobserwowałyśmy, iż osoby postronne
kojarzą Ośrodek nie jako "Embrio" czy "GMW Embrio", a jako
"Laboratorium LOMA" znajdujące się w budynku Ośrodka. Swoją obserwację
opieramy na rozmowach z osobami postronnymi, które pytałyśmy o
lokalizację budynku (taksówkarze i przechodnie). Ośrodek mieści się w
budynku dwukondygnacyjnym. W poczekalni dla pacjentów znajduje się
osiem krzeseł; poczekalnia jest niewielka,  co może sprawić, że
nie wszyscy pacjenci znajdą miejsce siedzące. Pacjenci mają zapewniony
dostęp do łazienki (dostosowanej do potrzeb osób niepełnosprawnych)
oraz do dystrybutorów z wodą. Stan czystości łazienki w dniu
monitoringu był bez zarzutu, znajdowały się w niej środki higieniczne,
ciepła i zimna woda, jak również przewijak dla niemowląt, co jest
rzadką praktyką w ośrodkach leczenia niepłodności, ale należy jego
obecność uznać za przejaw dobrej znajomości profilu pacjentów, którzy
korzystają akurat z tego Ośrodka. Wydzielono również kącik zabaw dla
dzieci, z którego mogą korzystać pacjenci oczekujący kolejnego dziecka
– w obserwacji potwierdziłyśmy, iż był on wykorzystywany przez dzieci i
rodziców, a samo rozwiązanie wydawało się być doceniane przez
pacjentów. W trakcie monitoringu jednym z pytań w kwestionariuszu
obserwacji bezpośredniej było pytanie o obecność Karty Praw Pacjenta w
poczekalni, więc zawsze zwracałyśmy uwagę na tę kwestię. W przypadku
Ośrodka nie stwierdziłyśmy obecności Karty w poczekalni;  pani
rejestratorka zapytana o Kartę Praw Pacjenta przyznała, że nie jest ona
wyłożona w miejscu ogólnodostępnym. Była natomiast w Rejestracji,
dostępna na życzenie. Poprosiłyśmy zatem o kserokopię, ale okazało się,
że od kilku dni nie działa kserokopiarka i nie będzie możliwe wykonanie
kserokopii.



3. Strona www Ośrodka, rzetelność informacji i przejrzystość pracy
Ośrodka wobec pacjenta


Strona www


Ośrodek posiada swoją stronę www. Na stronie znajdują się łatwe do
znalezienia dane teleadresowe (adres, telefon, adres mailowy oraz mapka
dojazdowa). Pracownicy posiadają swoje wizytówki na stronie, część
zaopatrzono w zdjęcia i krótkie biogramy. Uwagę zwraca podanie na
stronie adresów mailowych do niektórych lekarzy, jest to dobra praktyka.


Na stronie internetowej znajdują się opisy badania nasienia,
inseminacji, IVF, mrożenia nasienia, zarodków oraz oceny chromatyny
plemnikowej. W opisach dotyczących badania i mrożenia nasienia znajdują
się informacje jak się przygotować do badania. Same opisy są napisane
przystępnym językiem, a terminy medyczne są objaśnione. Są one jednak
dość skrótowe, nie znajdziemy informacji o możliwych powikłaniach
związanych z zabiegami, o przygotowaniu pacjenta do danego zabiegu
(wyjątek: seminogram, gdzie opisano, w jaki sposób pacjent powinien się
przygotować do badania) ani o ich statystycznej skuteczności dla
różnych grup wiekowych, w tym o przeciwwskazaniach (np. w przypadku
inseminacji: maksymalna zalecana ilość zabiegów według rekomendacji
PTMR, wiek kobiety etc.). Dobrą praktyką jest zamieszczanie zdjęć i
infografik obrazujących badanie lub zabieg, które załączono do każdego
opisywanego zabiegu lub badania. Na stronie nie ma także wzmianki o
psychologicznych aspektach wspierania terapii niepłodności.


Jeśli idzie o linię dyżurną
dla pacjentów:


Ośrodek nie prowadzi linii dyżurnej, jednak osoba zarządzająca w
rozmowie z nami zadeklarowała, iż pacjenci otrzymują numery telefonów
do lekarza prowadzącego, nie jest to jednak kontakt całodobowy: „Dajemy pacjentom telefony, ja chodzę
późno spać, ale jak pacjentka zadzwoni o drugiej w nocy to śpię”
,
“wie pani, pozwolić Pacjentom na
wszystko…”
. Jedna z pacjentek, z którymi rozmawiałyśmy,
potwierdziła iż dostała od lekarza prowadzącego jego numer telefonu i
mogła z niego korzystać.


Jeśli idzie o materiały
informacyjne dostępne w Ośrodku:


 Informacje na temat stanu swojego zdrowia i przebiegu leczenia
pacjenci Ośrodka uzyskują  głównie ustnie. Ośrodek właściwie nie
dystrybuuje pisemnych materiałów. W rozmowie z personelem
dowiedziałyśmy się, że to lekarz jest osobą udzielającą informacji
pacjentowi. Osoba Zarządzająca Ośrodkiem w trakcie rozmowy powiedziała
nam, że jest zwolennikiem informacji przekazywanej ustnej – “wolę ustną rozmowę”. Zostało to
także potwierdzone w rozmowie z pacjentami. Ankietowane pacjentki
odpowiedziały, że jedyne pisemne informacje uzyskana od Ośrodka
dotyczyły zabiegu inseminacji.


Jeśli idzie o politykę
informacji o kosztach leczenia w Ośrodku: 


Nie zaobserwowałyśmy w przestrzeni ogólnodostępnej cennika, choć w
jednym z wywiadów pacjentka przyznała, że mogła zapoznać się z
cennikiem w rejestracji. W odpowiedzi przesłanej przez Ośrodek
ustosunkowujący się do niniejszego raportu potwierdzono, iż cennik
znajduje się w rejestracji i jest ogólnodostępny, polecamy zapoznanie
się z odpowiedzią Ośrodka.


Cennik jest dostępny na stronie internetowej Ośrodka i jest on łatwy do
wyszukania, znajduje się w osobnej i wyróżnionej zakładce. Wydaje się
jednak, że nie zawiera on pełnej oferty Ośrodka; nie znalazłyśmy w nim
informacji o koszcie wizyty, ani koszcie procedury adopcji zarodka,
które Ośrodek przeprowadza. Jedna z pacjentek powiedziała, że nie
otrzymywała rachunkow za wizytę, otrzymała „tylko rachunek za sam zabieg”. Nie
pamiętała, czy lekarz podczas pierwszej wizyty omawiał koszty leczenia,
jednak jej pierwsza wizyta informacyjna w Ośrodku była bezpłatna, co z
kolei należy uznać za przejaw bardzo propacjenckiej praktyki.


Jeśli idzie o procedurę
składania skarg:


W rozmowie z osobą zarządzającą Ośrodkiem otrzymałyśmy informację, że
pacjenci mogą złożyć skargę na pracę Ośrodka, ale początkowo jako
adresata wskazano rzecznika praw pacjentów: „Mogą złożyć skargę do rzecznika praw
pacjentów”
. Po bardziej szczegółowych pytaniach
kwestionariuszowych osoba zarządzająca przekazała jednak, iż złożenie
skargi odbywa się w Ośrodku: “Do nas
– zostawiają skargę – do właścicieli”
. Na pytanie o dokładną
procedurę przyjmowania skarg otrzymałyśmy odpowiedź: „To jest rzadka rzecz, prosimy, żeby żeby
złożyć na piśmie”
. Deklarowano także: “Skarga dla mnie jest czymś dobrym, zwraca
naszą uwagę na to, na co my w codzinnej pracy nie zwracamy uwagi”
.
Z dalszej rozmowy wynikało również, iż pacjenci mogą się odwołać od
odpowiedzi Ośrodka na skargę, jednak nie podano konkretnego, przyjętego
schematu takiego odwołania: “Generalnie
ustnie, jak sobie pacjent życzy, ale zwykle pacjent sobie nie życzy, to
są zwykle skargi na zasadzie “pani mi źle powiedziała”
. Osoba
zarządzająca nie podała dokładnej liczby skarg, jakie złożono w Ośrodku
w ostatnim roku: „Jedna, albo kilka,
ale to były skargi na zasadzie położna mnie źle potraktowała”
, “Głównie skargi panów/mężów”, “Najczęściej afery robią panowie.”


Jeśli idzie o politykę
informacyjną Ośrodka o skuteczności zabiegów:


Statystyki skuteczności zabiegu znajdują się na stronie internetowej
Ośrodka. Zawierają one wyniki uzyskane w 2012 roku w procedurach
zapłodnienia IVF oraz ICSI. Na stronie jest podana metodologia, wyniki
podano w trzech grupach:  procent pozytywnych wyników ciążowych
beta HCG, procent ciąż potwierdzonych klinicznie oraz wskaźnik home
baby w stodunku do wykonanych zabiegów. Wartości te wynoszą
odpowiednio: 54,55%, 47,73% i 43,18%


Jeśli idzie o politykę SET
(transfer pojedynczego zarodka) w Ośrodku:


Lekarz z którym rozmawiałyśmy deklarował, że nie stosuje polityki SET i
że rekomenduje pacjentom metodę DET (transfer dwóch zarodków):“Preferuję podawanie dwóch zarodków”,
“DET jest zawsze lepszy”, „zwykle to pacjenci podejmują dyskusję o
transferze jednego zarodka”
. Według lekarza informacje o ryzyku
związanego z transferem więcej niż jednego zarodka są omawiane ustnie: “Przy podejściu do stymulacji”.
Nie mogłyśmy zweryfikować tej informacji z pacjentkami, ponieważ nasze
rozmówczynie nie korzystały z metody IVF. Na stronie internetowej
Ośrodek nie informuje pacjentów o wzroście ryzyka powikłań związanego z
transferem więcej niż jednego zarodka i powstaniem ciąży mnogiej,
jednak zalecenia ESHRE w tym zakresie są klarowne i rekomendują SET lub
eSET szczególnie w grupie pacjentek młodszych i dobrze rokujących z
uwagi na ryzyko związane z ciążą mnogą oraz większą częstotliwością
poronień oraz powikłań ciążowych, które ponosi pacjentka i jej
dziecko/płód.


4. Program refundacyjny


Ośrodek jest realizatorem refundacyjnego Programu rządowego. Informacja
o realizacji programu jest podana na stronie internetowej Ośrodka.
Udostępniono informację, kto może skorzystać z programu i jakie są
zasady jego uczestnictwa. Na stronie można znaleźć także opublikowany
regulamin i dokumenty związane z przystąpieniem: świadomą zgodę na
udział w programie, zgodę na przetwarzanie danych osobowych oraz
oświadczenie o zapoznaniu się z regulaminem. Znajduje się tam również
link do strony rządowej (invitro.gov.pl).


W trakcie rozmowy z osobą zarządzającą uzyskałyśmy informację, że
Ośrodek nie ma specjalnych zasad traktowania osób korzystających z
Programu rządowego i wszyscy pacjenci są traktowani w sposób równy
niezależnie od tego, czy przystępują do programów pełnopłatnych czy do
refundowanego IVF.


5. Rejestracja wizyty


W rozmowie z osobą z rejestracji uzyskałyśmy informację, że rejestracji
wizyty można dokonać osobiście albo poprzez mailowy kontakt z recepcją.
Ośrodek zamieścił na swojej stronie www informację o tym, że pierwsza
wizyta jest połączona z wywiadem przeprowadzonym przez położną, co
zwraca uwagę jako dobra praktyka. Jak wspomniano wyżej,  pacjentka
z którą rozmawiałyśmy odpowiedziała, że zwyczajowo nie otrzymywała
paragon/rachunku za wizytę, jednocześnie jednak  w czasie pobytu w
Ośrodku obserwowałyśmy, że położna pracująca w rejestracji i
obsługująca płatności elektroniczne (za pośrednictwem terminala) pytała
każdorazowo pacjentów, czy życzą sobie paragon. Podczas obserwacji
bezpośredniej stwierdzono, iż personel zwracał się do pacjentów z
szacunkiem i osbługiwał ich w sposób dyskretny. Dało się również
dostrzec, że część pacjentek jest bardzo zżyta z położnymi: słyszałyśmy
rozmowy wskazujące na długi czas, jaki personel zna się z pacjentami.


Personel Ośrodka opowiedział o szkoleniu z zakresu obsługi pacjenta,
które miało miejsce dwa lata temu. Wydaje się jednak, z obserwacji
dokonanych w trakcie pobytu w Ośrodku, że rekomendować należałoby
przeprowadzenie wśród personelu kolejnych szkoleń z zakresu
umiejętności miękkich. Zwłaszcza, że z wypowiedzi personelu dało się
wnioskować, że położne także odczuwają taką potrzebę: “Nauki i szkoleń nigdy dość”.


6. Wizyta lekarska: przebieg wizyty


Zgodnie z infromacjami uzyskanymi od lekarza szacunkowy czas trwania
pierwszej wizyty, tzw. informacyjnej, wynosi ok. 30-60 minut, natomiast
wizyta standardowa w procesie leczenia trwa około 15-20 minut w
zalezności od sytuacji pacjentów. Ośrodek nie przyjął pisemnej
procedury zawierającej schemat prowadzenia wizyty lekarskiej, lekarze
opierają się na swoim doświadczeniu: „wywiad
jest bazą, badania, cytologia, kolposkopia, usg, badanie piersi, zawsze
staram się zrobić usg, zawsze jest pisemne podsumowanie”
(cytat:
lekarz). Lekarz zadeklarował także, iż pacjentom podczas wizyt mogą
towarzyszyć osoby bliskie, co potwierdziły nasze rozmówczynie, a co
zostało opisane szerzej w rozdziale jedenastym raportu. Zgodnie z
informacjami uzyskanymi od lekarza, informuje on pacjentki o
dokonywanych właśnie czynnościach podczas badania: “zakładam wziernik, informuję, kiedy może
zaboleć, że będzie to ból krótki, ale nieprzyjemny”
Odnotować
należy, że pacjentka chwaliła sobie postępowanie lekarza w trakcie
wizyty, fakt, że lekarz informował ją na bieżąco, co będzie robił.
Ponieważ osoba zarządzająca, z którą rozmawiałyśmy, jest także
lekarzem, uzyskałyśmy od niej dodatkowe informacje dotyczące przebiegu
wizyty lekarskiej: “Trudno wśród
lekarzy o schemat. Standardowo pacjentka jest umawiana do rejestracji.
Rejestruje się, a położne robią krótki wywiad i wprowadzają dane do
komputera. Potem pacjentka trafia do lekarza – ja zawsze sugeruję
wizytę “z mężem”, jak są w dwójkę, to mogą potem zweryfikować wzajemnie
otrzymane informacje”
. Naszą pozytywną uwagę zwróciło
podkreślenie osoby zarządzającej, iż niepłodność jest każdorazowo
komunikowana parze jako problem wspólny: „Mówię, że to nie jest niczyja wina.
Informuję, co możemy zrobić: “to wy jesteście leczeni, to wy
decydujecie, ja nie jestem od tego, żeby się kłócić”. 90% leczenia to
jest naprotechnologia - sugeruję pewne postępowanie, staram się
zaplanować kolejne kroki i przedział czasowy, żeby ktoś mi nie
zarzucił, że ja od razu każę coś robić”
. Osoba zarządzająca
odniosła się także krytycznie do obecnego w innych ośrodkach zjawiska
zlecania kosztownych i nie zawsze potrzebnych badań: “My nie zlecamy dużej ilości badań, w
porównaniu z innymi ośrodkami”
, “pacjent płaci parę tysięcy złotych za
badania – które idą do kosza”
, “ja
chcę zobaczyć, że z powodu tego wyniku zrobię tak”
. Z jednej
strony należy docenić ten rodzaj refleksji odnoszący się do zjawiska,
które faktycznie występuje w Polsce – szczególnie wobec par, których
wywiad kliniczny nie zdaje się sugerować, iż bardziej zaawansowana i
kosztowna diagnostyka byłaby zasadna – ale z drugiej strony w rozmowie
z jedną z ankietowanych pacjentek zadałyśmy pytanie o to, czy lekarz
prowadzący wspominał jej o możliwości wykonania niektórych badań, np.
badań krwi w ramach NFZ (pacjentka sprawiła na nas wrażenie osoby
bardzo zagubionej, dało się dostrzec, że ma ogromne zaufanie do
lekarza, ale też, że wysokie koszty związane z leczeniem w prywatnym
Ośrodku są dla niej problemem) i usłyszałyśmy odpowiedź przeczącą, a
pacjentka zadeklarowała, że „bałaby
się o to samodzielnie zapytać lekarza, aby go nie urazić”
. W tym
miejscu zatem warto zarekomendować Ośrodkowi rozważenie rutynowego
informowania pacjentów o tym, iż część badań jest bezpłatna dla
pacjentów ubezpieczonych, choć będą musiały zostać wykonane poza
Ośrodkiem.  Według rozmowy z inną pacjentką ustne informacje,
jakie dostała od lekarza nie były pełne. Informacje o zabiegach i
badaniach głównie ograniczały się do przygotowania do zabiegu i jego
przebiegu. Zbyt mało informacji uzyskała na temat możliwych powikłań
np. brakowało informacji o możliwych skutkach ubocznych stymulacji
jajeczkowania, o których dowiedziała się dopiero w rozmowie z nami,
ponieważ konstrukcja pytań kwestionariuszowych zakładała poruszenie tej
kwestii.


7. Opieka nad mężczyzną


W Ośrodku znajduje się jeden pokój do oddawania nasienia. Jest on
zamykany od środka, znajduje się w nim fotel, umywalka z dostępem do
ciepłej i zimnej wody, materiały erotyczne (prasa i filmy) oraz śluza
bezkontaktowa do przekazania próbki nasienia bezpośrednio do
laboratorium (tzw. okienko w ścianie). Stan czystości pokoju w dniu
monitoringu był bez zarzutu. Zgodnie ze słowami osoby zarządzającej
procedura zapraszania pacjenta na badanie nasienia wygląda następująco:
„Pacjent umawiany jest na dzień i
konkretną godzinę. Przez telefon pacjent otrzymuje informację, jak się
przygotować do badania (czas zachowania wstrzemięźliwości płciowej,
informacje o lekach, których przyjmowanie może sfałszować wynik
badania). Prosimy go na górę do pani embriolog, ona sprawdza dane, daje
pojemniczek do oddawania nasienia. W pokoju jest okienko, po oddaniu
nasienia pacjent dzwoni, embriolog odbiera próbkę”
. Co istotne i
co zwróciło naszą uwagę, pacjent może zapłacić za badanie przed
oddaniem nasienia lub po oddaniu nasienia, co może zwiększać jego
komort i redukować stres w przypadku, w którym nie udałoby mu się oddać
próbki: “Po oddaniu nasienia, jest
płatność – w cenie badania nasienia jest konsultacja z lekarzem”

(cytat osoba zarządzająca). Nie udało nam się przeprowadzić rozmowy z
żadnym pacjentem- mężczyzną, jednak pacjentka, której partner oddawał
kilkukrotnie nasienie w Ośrodku, nie zgłaszała w tym zakresie uwag
przekazanych jej przez męża.


Dużo uwagi w rozmowie z lekarzem i osobą zarządzającą poświęcono
pytaniu o to, czy pacjent może oddać nasienie poza Ośrodkiem, jeśli
takie będzie jego życzenie: „Preferujemy
w Ośrodku, bo mam pewność, że to jest jego nasienie”
, “nie mamy dostępnych na miejscu prezerwatyw
(chodzi o prezerwatywy do pobierania nasienia w trakcie stosunku, są to
specjalne prezerwatywy bez środków plemnikobójczych – dopisek
Obserwatorek) (cytat: lekarz). Osoba zarządzająca odniosła się do wyżej
wymienionej kwestii równie krytycznie tłumacząc swoją niechęć do
oddawania nasienia poza Ośrodkiem kwestiami medycznymi, związanymi z
jakością preparatu: “Informujemy o
możliwości oddania nasienia w domu, ale dla mnie jest to bardzo zła
forma oddania nasienia. Tracimy dane o upłynnieniu, lepkości…”
.
Na nasze pytanie o limit, jaki przyjął Ośrodek w zakresie czasu, który
upłynął od momentu ejakulacji do momentu dostarczenia próbki do
laboratorium, osoba zarządzająca odparła: “Takie gadanie jest bzdurą - badanie
nasienia powinno być zrobione tu, na miejscu. Informujemy o
konsekwencjach - kiedy przyjedzie, wtedy przyjedzie, ale wtedy będą
możliwe uchybienia i informuję o tym jasno”
. Wydaje się, że przy
tak ujętej polityce Ośrodka tym bardziej warto byłoby zwrócić uwagę na
zapewnienie pacjentowi możliwości obecności partnerki w pokoju do
oddawania nasienia oraz możliwości oddania nasienia do wspomnianej
prezerwatywy, bowiem są to dwie okoliczności, które mogą znacznie
zredukować stres towarzyszący oddawaniu nasienia w warunkach
pozadomowych, a przy tym niemające większego wpływu na jakość pobranej
próbki. Co istotne dla par, które odmawiają oddania nasienia metodą
masturbacji z powodów światopoglądowych, zapewnienie prezerwatywy i
umożliwienie oddania nasienia podczas stosunku, rozwiązuje zarówno
problem światopoglądowy, jak i późniejszy problem diagnostów
laboratoryjnych.


8. Opieka nad kobietą

W Ośrodku mieszczą się dwa gabinety ginekologiczne. W obu przewidziano
dwa krzesła dla pacjentów na wypadek, gdyby pacjentce chciała
towarzyszyć osoba bliska. Do gabinetów przylegają łazienki, co jest
zgodne z przedmiotowym Rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Stan łazienek
w dniu monitoringu był bez zarzutu, co istotne: łazienka, którą nam
pokazano, była także dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. W
łazience znajdowała się umywalka, sedes i bidet, zapewniono dostęp do
środków higieny intymnej, papieru toaletowego, ręczników papierowych
oraz odzieży jednorazowej. Pacjentki przygotowujące się do badania mogą
skorzystać z łazienki i zostawić tam swoje prywatne rzeczy oraz
skorzystać z jednorazowych spódniczek.


W  Ośrodku nie funkcjonuje oddzielny pokój
pielęgnacyjny/wypoczynkowy. Taką funkcję pełni sala zabiegowa
wyposażona w kozetkę, jak poinformował nas personel. Zgodnie z
deklaracjami personelu pacjentki przebywają w niej “do ½ h po zabiegu”, choć osoba
zarządzająca podała: “od lipca
będzie pokój z dwoma łóżkami. Po punkcji chcemy pacjentkę widzieć
godzinę. Tymczasem spędzają około 30 minut w pomieszczeniu zabiegowym,
a potem na dole, gdzie  pacjentka odpoczywa na fotelu”
.
Fotel znajduje się w pokoju pobrań, jak potwierdziłyśmy w monitoringu
bezpośrednim.  Usytuowanie pokoju pobrań nie zapewnia jednak
pacjentom intymności. Pokój nie jest pomieszczeniem zamykanym, ani
wyposażonym w drzwi, jest połączony z recepcją. To sprawia, że osoby
oczekujące w poczekalni mogą obserwować co dzieje się wewnątrz.

W odpowiedzi nadesłanej przez Ośrodek ustosunkowującej się do treści
niniejszego raportu wskazano, iż drzwi w pokoju pobrań są drzwiami
przesuwnymi i dają możliwość zamknięcia pomieszczenia, kiedy przebywa w
nim pacjent/pacjenci.


9. Umowy z NFZ


Ośrodek nie ma podpisanego kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Według osoby zarządzającej Ośrodkiem lekarz udziela informacji
pacjentom o innych placówkach, w których można wykonać badanie/zabieg
na Narodowy Fundusz Zdrowia: “Kierujemy
do szpitala, chyba, że ktoś chce zrobić u nas, ale informujemy, że u
nas jest płatnie”
. Jak opisano wyżej, nie wszyscy pacjenci
otrzymali taką informację, jedna z naszych rozmówczyń zadeklarowała, iż
nie wiedziała, że część badań można wykonać poza Ośrodkiem w ramach
Funduszu.


10. Prawo:
umowy cywilnoprawne i prawa pacjenta


Pacjenci Ośrodka, którzy przystępują do procedur komercyjnych,
podpisują zgody na przeprowadzenie procedur medycznych. Należy wskazać,
że pełnopłatne procedury wspomaganego rozrodu, których przedmiotem jest
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej, przeprowadzane są
na podstawie ustnych umów zawartych pomiędzy Ośrodkiem leczenia
niepłodności, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością, a pacjentami. Warunki wykonania umowy w
dokumentach podpisywanych przez strony określone są w zasadzie tylko co
do jednej ze stron, tj. pacjentów, i precyzują tylko obowiązki i
zobowiązania pacjentów; nie są wskazane zobowiązania Ośrodka, co tworzy
sytuację nierównowagi stron, niekorzystną dla pacjenta.


Zgodnie z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie prawniczym umowy
zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i pacjentami to umowy o
świadczenie wysokospecjalistycznej usługi medycznej o charakterze
konsumenckim. (por.: Tamara Zimna,
„Zawieranie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej”
: "Analizując umowę o świadczenie usług
medycznych jako rodzaj umowy zawieranej bezpośrednio z pacjentem, nie
sposób pominąć wymiaru konsumenckiego zawieranego kontraktu, gdzie
stroną umowy jest nie tylko pacjent, lecz zarazem konsument otoczony
szczególną ochroną prawną."
  "Umowa zawarta bezpośrednio z pacjentem ma
charakter umowy nienazwanej, do której zastosowanie znajdują
odpowiednio przepisy o zleceniu (art.750 k.c. w związku z art. 734 i n.
k.c.)." ).


Wobec powyższego należałoby przyjąć pogląd, iż stosunek ośrodek–pacjent
to stosunek konsumencki, a sama zgoda nie zabezpiecza należycie
interesów pacjenta. Tym samym przedstawione dokumenty stanowią wzorce
umów i mają do nich zastosowanie art. 384 i następne ustawy Kodeks
cywilny.


Dokumentacja przekazana przez Ośrodek dla potrzeb monitoringu została
udostępniona w dniu monitoringu i składały się na nią następujące
dokumenty:


  1. Zgoda na udział w programie zapłodnienia pozaustrojowego (IVF)
  2. Prośba o wykonanie inseminacji domacicznej
  3. Umowa o mrożenie i przechowywanie zarodków
  4. Oświadczenie pacjenta dotyczące zgody na histeroskopię
    diagnostyczną
  5. Oświadczenie pacjenta dotyczące zgody na sprawdzenie drożności
    jajowodów
  6. Oświadczenie pacjenta (dotyczące zgody na biopsję diagnostyczną
    jądra TESE)
  7. Oświadczenie pacjenta (dotyczące zgody na punkcję jajników)
  8. Dokument bez nazwy – przygotowanie do punkcji jajników
  9. Informacja dla pacjentek poddawanych znieczuleniu do zabiegów
    ambulatoryjnych w GMW- Embrio, GMW Centrum Diagnostyki
    Ginekologiczno-Położniczej w Opolu
  10. Zalecenia po punkcji jajników

Umowy, którymi posługuje się Ośrodek nie są wolne od zapisów, które
budzą wątpliwości. Z uwagi na fakt, że analiza umów pod kątem
formalno-prawnym stanowi tylko jeden z celów prowadzonego monitoringu,
poniżej przedstawione zostaną wyłącznie najważniejsze wątpliwości.


1. Zgoda na udział w programie
zapłodnienia pozaustrojowego (IVF)


My, niżej podpisani …. Pozostający w
związku małżeńskim/partnerskim prosimy o przeprowadzenie procedury
zapłodnienia pozaustrojowego (IVF)


Jak wskazano wyżej umowy zawarte pomiędzy ośrodkami medycznymi i
pacjentami to umowy o świadczenie wysokospecjalistycznej usługi
medycznej o charakterze konsumenckim. Zastosowanie określenia „prośba”
nie odzwierciedla charakteru konsumenckiego stosunku prawnego Ośrodek -
pacjent, ponieważ stawia pacjentów nie na pozycji świadczeniobiorców
(którymi są), a na pozycji „osób proszących o pomoc”. Stosunek pomiędzy
Ośrodkiem i pacjentami jest zawsze stosunkiem nierównym, w którym
pacjent jest stroną słabszą, a ośrodek jako przedsiębiorca stroną
silniejszą. Podkreślanie tego stosunku paternalistycznym brzmieniem
słowa „prośba” tylko pogłębia tę nierówność.


Ust. 6 Przed rozpoczęciem zabiegu
udzieliliśmy pełnych i prawdziwych odpowiedzi na pytania, które lekarz
zadawał w trakcie wywiadu lekarskiego. (……) Oświadczamy, że zatajenie
którejkowiek z wymienionych wyżej informacji traktowane jest jako
przyczynienie się pacjenta do powstania szkody – art. 362 kc (między
innymi w postaci rozstroju zdrowia, uszkodzenia ciała, negatywnego lub
niepełnego efektu zabiegu), za którą lekarz nie ponosi odpowiedzialności
.


Tymczasem zgodnie z art. 362 kodeksu cywilnego: Jeżeli poszkodowany przyczynił się do
powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega
odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do
stopnia winy obu stron.


Tak więc całkowite wyłączenie odpowiedzialności lekarza w sytuacji
przyczynienia się poszkodowanego do powstania lub zwiększenia szkody
pozostaje w sprzeczności z kodeksem cywilnym, wobec czego jest
nieskuteczne. Ponadto zapis powyższy w części dotyczącej wyłączenia
odpowiedzialności lekarza może być uznany za klauzulę abuzywną zgodnie
z art. 385³ pkt 2 ustawy kodeks cywilny: 


„W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

2) wyłączają lub istotnie ograniczają
odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania;”


Pacjenci podpisujący zgodę mogą nabrać błędnego przekonania, iż ich
roszczenia wynikające z wystąpienia np. negatywnych następstw i
powikłań są bezpodstawne, co nie jest zgodne z prawdą. Zapis może
sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie potrafi
prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i prawnym, iż
nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń odszkodowawczych,
podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia roszczeń należy do
właściwego sądu.


2. Prośba o wykonanie inseminacji
domacicznej


Bez uwag


3. Umowa o mrożenie i przechowywanie
zarodków


Zgodnie z § 1 jest to umowa zawarta na czas nieokreślony.


§ 3. Pacjenci uiszczają opłatę z góry
za mrożenie i przechowywanie zarodków przez pierwszy rok zgodnie z
obowiązującym w chwili zawarcia umowy cennikiem GMW – Embrio oraz przed
rozpoczęciem każdego nowego roku przechowywania w kwocie zgodnej z
aktualnym cennikiem.


Umowa dopuszcza możliwość zmiany opłaty za przechowywanie zarodków „w
kwocie zgodnej z aktualnym cennikiem”. Wobec wprowadzenia do umowy
mechanizmu waloryzacji ceny, w umowie powinno się zastrzec prawo
odstąpienia od umowy dla pacjenta po zmianie ceny.


Nadmienić należy, że UOKiK wielokrotnie wskazywał, że zastrzeżenie w
umowie z konsumentem zmienności ceny tworzy zbyt daleko idącą swobodę w
kreowaniu stosunku prawnego po stronie przedsiębiorcy i stanowi
klauzulę niedozwoloną (vide art. 385³ pkt 2 kodeksu cywilnego).


§ 5. Pacjenci zostali poinformowani i
zrozumieli, że istnieje naturalne ryzyko wynikłe z procesu mrożenia i
rozmrażania zarodków polegające na możliwości uszkodzenia zarodka w
różnym stopniu, powodującym obniżenie skuteczności implantacji
(zmniejszenia szans na ciążę), a niekiedy ze względu na całkowite
uszkodzenie zarodka brak szans pozyskania ciąży (odstąpienia od
transferu zarodków). Pacjenci zgadzają się, że nie są uprawnieni do
żadnej formy rekompensaty z tytułu obniżenia jakości poddanego mrożeniu
materiału. Obie strony przyjmują do wiadomości i zgadzają się, że w
przypadku utraty/uszkodzenia materiału zarówno podczas procesu
przygotowania do mrożenia jak i przechowywania, określenie stopnia
zniszczenia czy obniżenia jakości jest praktycznie niemożliwe do
stwierdzenia. W związku z powyższym strony zgadzają się, że Pacjenci
zwalniają GMW – Embrio od ponoszenia odpowiedzialności cywilnej w
przypadku zaistnienia wyżej opisanych ewentualnych strat.


Zapis ten nie jest precyzyjny, gdyż nie przewiduje sytuacji, gdy
zarodki zostaną uszkodzone na skutek zawinionego lub nie zawinionego
działania lub zaniechania przez Ośrodek lub osoby dokonujące mrożenia i
rozmrażania zarodków. W takim przypadku pacjentom przysługują wszelkie
roszczenia odszkodowawcze na zasadach określonych w kodeksie cywilnym i
właściwych ustawach.

Ponadto zapis powyższy w części dotyczącej wyłączenia odpowiedzialności
lekarza może być uznany za klauzulę abuzywną zgodnie z art. 385³ 
pkt 2 ustawy kodeks cywilny: 


„W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

2) wyłączają lub istotnie ograniczają
odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte
wykonanie zobowiązania;”


Zapis może sugerować pacjentowi, który nie jest prawnikiem i nie
potrafi prawidłowo ocenić całości sytuacji pod względem medycznym i
prawnym, iż nie przysługuje mu prawo podnoszenia  roszczeń
odszkodowawczych, podczas gdy każdorazowo ocena zasadności podnoszenia
roszczeń należy do właściwego sądu.


 9. W przypadku braku
jakiegokolwiek kontaktu Pacjentów z GMW – Embrio przez okres minimum 2
lat oraz przy jednoczesnym braku wniesienia opłaty przez ten sam okres,
Pacjenci zrzekają się praw do przechowywanych zarodków i jednocześnie
wyrażają zgodę na przekazanie zarodków przez GMW – Embrio na rzecz
innych pacjentów na drodze anonimowego dawstwa.


Zgodnie z art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny:  „W razie wątpliwości uważa się, że
niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które w szczególności:

7) uzależniają zawarcie, treść lub
wykonanie umowy od zawarcia innej umowy, niemającej bezpośredniego
związku z umową zawierającą oceniane postanowienie,”


Wymóg udzielenia uprzedniej zgody na przekazanie zarodków do adopcji
prenatalnej nie pozostaje w bezpośrednim związku funkcjonalnym z
procedurą kriokonserwacji (przekazanie zarodków do adopcji nie jest
konieczną i każdorazową konsekwencją procedury kriokonserwacji).
Żądanie od pacjentów wyrażania zgody na przekazanie zarodków do adopcji
jako konsekwencji i jednocześnie kary za niewniesienie opłaty za ich
przechowywanie (ustalonej przez Ośrodek w wysokości kilkuset złotych)
może być uznane za  niewspółmierne.

 

§ 10. Na wypadek śmierci Pacjentów
przechowywany materiał przechodzi na rzecz GMW-Embrio celem przekazania
dla anonimowych Biorców.


Zapis dyskusyjny, gdyż jednocześnie jest zgodą na przekazanie zarodków
do adopcji post mortem, pomimo, być może odmiennej, woli pacjentów. Ma
do niego zastosowanie art. 385³ pkt 7 ustawy kodeks cywilny. W braku
wyraźnej woli pacjentów co do dysponowania ich zarodkami po ich
śmierci, należałoby rozważyć zastosowanie się do woli ich spadkobierców.


4. Oświadczenie pacjenta dotyczące
zgody na histeroskopię diagnostyczną


Bez uwag


5. Oświadczenie pacjenta dotyczące
zgody na sprawdzenie drożności jajowodów


Bez uwag


6.  Oświadczenie pacjenta
(dotyczące zgody na biopsję diagnostyczną jądra TESE)


Bez uwag


7. Oświadczenie pacjenta (dotyczące
zgody na punkcję jajników)


Bez uwag


8. Dokument bez nazwy – przygotowanie
do punkcji jajników


Bez uwag


9. Informacja dla pacjentek
poddawanych znieczuleniu do zabiegów ambulatoryjnych w GMW- Embrio, GMW
Centrum Diagnostyki Ginekologiczno-Położniczej w Opolu


Bez uwag


10. Zalecenia po punkcji jajników


Bez uwag


*

Uwagi dodatkowe:


Pacjentki w trakcie wywiadu przyznały, że wzór umowy otrzymały przed
jej podpisaniem, tak, że miały dostateczną ilość czasu na zapoznanie
się z jej treścią. Jedna z pacjentek deklarowała, iż nie otrzymała
kopii podpisanej przez siebie umowy. Osoba zarządzająca w rozmowie z
nami przekazała informację, iż wzorce dokumentów są przekazywane
pacjentom z odpowiednim wyprzedzeniem, około 2 – 3 tygodni przez
zabiegiem, co daje pacjentom wystarczającą ilość czasu, aby się z nimi
zapoznać i podjąć świadomą decyzję o przystąpieniu do leczenia. Osoba
zarządzająca poinformowała również, iż zapisy w umowach nie są
negocjowalne: „Nie było takich prób
negocjacji. Mamy zapis, że jeśli pacjenci nie uiszczają opłat, zarodki
przechodzą na własność Kliniki. Z góry mówimy jednak pacjentom, że nie
możemy tego zrobić”
. Tym samym nie jest jasne, dlaczego takie
zapisy znalazły się w dokumentach, skoro wydaje się, iż osoba
zarządzająca jest świadoma tej sytuacji. Osoba zarządzająca wyjaśniła
jednak, iż: “To jest zapis, żeby
kogos straszyć, to są dzieci, a większość par nie płaci”
.
Zwracamy uwagę, iż celem umów cywilnoprawnych nie jest dyscyplinowanie
pacjentów, a spisanie wzajemnych zobowiązań stron. Otrzymałyśmy również
informację, iż Ośrodek nie przewiduje wydania zarodków na wniosek
pacjentów – genetycznych rodziców: “nie
zgodzę się na wydanie zarodków”
.


11. Prawo do
intymności i obecności osoby bliskiej


W poprzednich rozdziałach raportu opisano szczegółowo kwestie dotyczące
intymności pacjentów w kontekście poszczególnych problemów (brak
wydzielonego pomieszczenia pielęgnacyjnego, przebywanie pacjentek po
zabiegach w pokoju pobrań etc.). W trakcie monitoringu zaobserwowałyśmy
sytuację, w której położna w rejestracji przeprowadzała z pacjentką
wywiad przed wizytą mierząc jej także ciśnienie.  Nie jesteśmy w
stanie powiedzieć, czy sytuacja, której byłyśmy świadkami, była
jednostkowa i spowodowana ilością pacjentów, która tego dnia była
znaczna, a na zmianie pracowała tylko jedna położna zajmująca się
przygotowywaniem pacjentów do wizyt oraz obsługą pacjentów, jednak
sytuacja wydawała się być dość niezręczna. Jedna z pacjentek, z którą
rozmawiałyśmy, na pytanie dotyczące zachowania personelu odpowiedziała “byłam skrępowana, zwłaszcza jak już
przyjeżdżaliśmy na sam zabieg”
, jednak trudno powiedzieć, czy
jej uczucia wynikały z konkretnego zachowania personelu, czy z
konieczności poddania się zabiegowi; pacjentka tego nie uściśliła. Z
wywiadu wynikało także, że Ośrodek nie ma jednolitej polityki
zapraszania pacjentów na wizytę. W relacji drugiej pacjentki zdarzało
się bowiem, że wywoływanie pacjentów następowało: “czasem na po nazwisku, a czasem podawano
numerek”
.



Prawo do obecności osoby bliskiej:


Lekarz deklarował, że obecność osoby bliskiej pacjentce jest dla niego
naturalna: “Zawsze się pacjenci
pytają, pani się pyta, ja się nie pytam, bo to dla mnie oczywiste, nie
robię z tego nigdy problemu”
, “10-20%
pacjentek przychodzi sama, a czasem nawet trzy, cztery  osoby,
mamusia, teściowa”
. Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż
osoba towarzysząca może przebywać z pacjentką podczas wszystkich wizyt
i zabiegów (inseminacja, transfer) z wyjątkiem punkcji.


12. Prawo do
dokumentacji medycznej


Dostęp do dokumentacji w Ośrodku mają położne oraz lekarze. Osoba
zarządzajaca Ośrodkiem przekazała nam, że dostęp do dokumentacji mają
także: “ewentualnie panie embriolog”.
Dokumentację na prośbę pacjentów wydaje lekarz. W Ośrodku dokumentacja
prowadzona jest w dwóch formach: elektronicznej oraz papierowej, jeden
z lekarzy przyznał “ja osobiście
wolę papier”
. Pacjentki, z którymi rozmawiałyśmy, nie
występowały o udostępnienie ich dokumentacji, więc nie miałyśmy okazji
skrzyżować informacji personelu z doświadczeniem pacjentów.


13. Osoby
niepełnosprawne i ich prawo do leczenia


 
Jak wspomniano, Ośrodek mieści się w budynku dwukondygnacyjnym.
Pierwsza kondygnacja – parter jest przystosowana do przyjęcia osób
niepełnosprawnych. Natomiast dostęp do poziomu drugiego, na pierwszym
piętrze, jest niemożliwy dla osoby poruszającej się na wózku. Także
wejście do Ośrodka może być utrudnione dla osób z częściową
niepełnosprawnością, poruszających się przy pomocy kul – schody są dość
wysokie. W Ośrodku znajduje się gabinet dostosowany do potrzeb osób z
niepełnosprawnością, posiada on szerokie wejście umożliwiające wjazd na
wózku oraz obniżany fotel ginekologiczny. O ile każdy z gabinetów jest
dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych, o tyle dostęp do
gabinetu zabiegowego jest niemożliwy. Na nasze pytanie, co się dzieje w
sytuacji, jeśli pacjentka niepełnosprawna miałaby być poddana zabiegowi
punkcji – otrzymałyśmy odpowiedź, iż wówczas sprzęt z gabinetu
zabiegowego zostanie zniesiony do gabinetu znajdujacego się na parterze.


14. Pary
nieheteroseksualne


Monitoring odbywał się w marcu 2015
roku, kiedy nie obowiązywała jeszcze Ustawa o leczeniu
niepłodności  uniemożliwiająca parom jednopłciowym i kobietom
samotnym korzystanie z prawa do leczenia niepłodności W związku z
powyższym obserwacji monitoringowej poddano również sytuację obu tych
grup oraz ich dostęp do leczenia i sposób traktowania tej kwestii przez
każdy z Ośrodków. Włączamy tę część do raportu pomimo zmiany prawa,
jaka nastąpiła w trakcie projektu, uważając mimo wszystko te obserwacje
za cenne dla pacjentów i uzupełniające obraz funkcjonowania Ośrodka.


Jedna z pacjentek, z którą przeprowadzałyśmy wywiad, pozostawała w
nieformalnym związku. Ośrodek prawdopodobnie wiedział o tym, nasza
rozmówczyni nie ponosiła jednak tego faktu jako wpływającego na sposób
traktowania jej przez lekarzy. W rozmowie z osobą zarządzającą
Ośrodkiem pozyskałyśmy informację o pojawiających się pacjentkach
homoseksualnych – choć nie zdarza się to często. Nie zaobserwowałyśmy
żadnych uwag personelu mogących nasuwać przypuszczenie o możliwej
dyskryminacji wobec pacjentów z uwagi na ich orientację, stan cywilny
etc.


15. Opieka psychologiczna

 

Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, Ośrodek
współpracuje z psychologiem, który przyjmuje w czwartki o godzinie
16.00. Psycholog nie jest pracownikiem Ośrodka, nie jest członkiem
zespołu i nie sprawuje nad personelem opieki superwizyjnej ani
konsultacyjnej. Pomoc psychologiczna jest wyłącznie płatna. W Ośrodku
nie ma informacji o możliwości skorzystania z konsultacji
psychologicznej, nie ma ich także na stronie (w zakładce opisującej
personel Ośrodka wraz z wizytówkami nie ma informacji o psychologu).
Osoba zarządzająca poinformowała nas, iż Ośrodek informuje o możliwości
konsultacji psychologicznych na swojej stronie, jednak nie znalazłyśmy
na niej takiej informacji, w cenniku również nie umieszczono ceny
konsultacji psychologicznej. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez
osobę zarządzającą, psycholog posiada ukończone studia magisterskie na
wydziale psychologii, jednak osoba zarządzająca nie potrafiła
powiedzieć, czy osoba sprawująca opiekę psychologiczną nad pacjentami
ma specjalność psychologii zdrowia lub klinicznej bądź specjalizację
kliniczną. Funkcję gabinetu psychologicznego w chwili obecnej pełni
gabinet ginekologiczny (zgodnie z wyjaśnieniami Ośrodka przesłanymi w
odpowiedzi na treść raportu wskazano, iż na drzwiach gabinetu znajduje
się wizytówka psychologa). Jednocześnie jeden z właścicieli Ośrodka
poinformował nas, że w lipcu planowane jest rozpoczęcie prac
budowlanych mających na celu rozbudowę dotychczasowego obiektu. W
nowowybudowanej części planowane jest usytuowanie oddzielnego gabinetu
– wyłącznie dla psychologa. Trudno powiedzieć, z jakiego źródła
pacjenci mogliby czerpać wiedzę o tym, iż w Ośrodku możliwe jest także
wsparcie psychologiczne. Wprawdzie personel deklarował, iż informuje o
tym pacjentów ustnie, jednak jedna z pacjentek, z którą
przeprowadzałyśmy wywiad, nie tylko nie wiedziała o ofercie
psychologicznej Ośrodka, ale była także zaskoczona, iż w ogóle istnieje
dział psychologii zajmujący się wsparciem w terapii niepłodności- była
tą kwestią wyraźnie zainteresowana i zadawała nam pytania, więc być
może byłaby zainteresowana taką ofertą, gdyby tylko wiedziała o jej
istnieniu. Druga pacjentka nie wiedziała o ofercie psychologicznej
Ośrodka.  Mimo to zgodnie z deklaracjami osoby zarządzającej,
średnio 1-2 pacjentów w tygodniu korzysta z pomocy psychologicznej w
Ośrodku.


16. Standardy w
dawstwie i biorstwie gamet oraz zarodków


Monitoring prowadzono w okresie
sprzed obowiązywania Ustawy o leczeniu niepłodności, dlatego wiele z
naszych obserwacji odnosi się do polityki jawnego dawstwa i wyboru
dawców, które obecnie są prawnie zakazane. Mimo to włączamy te uwagi do
raportu, ponieważ nadal pozostają integralną częścią „Pacjenckich
standardów w leczeniu niepłodności” i odnoszą się również szerzej do
rekomendacji europejskich (ESHRE 2001, ESHRE 2015).


Ośrodek udostępnia biorcom gamet i zarodków płatną wizytę
psychologiczną, nie jest ona obowiązkowa, zgodnie z deklaracją osoby
zarządzającej jest rekomendowana przez lekarzy, co nie zostało
skrzyżowane w rozmowie z lekarzem.


Dawstwo nasienia:


Ośrodek prowadzi dawstwo nasienia, nie posiada własnego banku, korzysta
w tym zakresie z oferty duńskiego banku nasienia CRYOS. Osoba
zarządzająca poinformowała, że pacjentki korzystające z dawstwa
nasienia mogą samodzielnie wybrać dawcę, jednak kolejne informacje
zdawały się temu przeczyć: “dobieramy
grupę krwi – taką samą jak u męża”
, “szukamy dawcy z uwzględnieniem wzrostu
męża”
, "korzystamy z CRYOSu,
ale nie ma tak, że pacjent sobie wybiera"
. Nie jest jasne,
dlaczego pacjent sam nie może wybrać dawcy z CRYOSu, skoro akurat ten
bank nasienia prowadzi otwarte spisy dawców w podziale na dawców
anonimowych, nieanonimowych i z profilami rozszerzonymi, a baza jest
otwarta dla wszystkich użytkowników, którymi niekoniecznie muszą być
lekarze, a nawet w większości nie są to lekarze, a właśnie pacjenci.
Zgodnie z informacją uzyskaną od osoby zarządzającej, pacjenci mogą
uzyskać nieidentyfikujące informacje o dawcach: grupę krwi, stan
zdrowia, cechy fenotypowe, wykształcenie, wiek i pochodzenie etniczne.
Ośrodek nie limituje liczby potomstwa jednego dawcy zdając się w tym
względzie na politykę banku zewnętrznego, który sam prowadzi limity.


Na pytanie, czy pacjenci-biorcy mogą zarezerwować nasienie dawcy na
przyszłość, aby dzieci mogły być ze sobą spokrewnione, uzyskałyśmy
odpowiedź: "nikt jeszcze czegoś
takiego nie zaproponował, nie zarezerwowałbym nasienia na dwa lata"
.
Zwracamy uwagę, iż to Ośrodek powinien informować pacjentów o takiej
możliwości, ponieważ pacjenci mają prawo nie być świadomymi istnienia
takiej możliwości, oferowanej zresztą przez same banki nasienia. Dla
wielu pacjentów istotną kwestią jest posiadanie dzieci, które będą mieć
wspólne korzenie i geny, będąc pełnym rodzeństwem (a nie przyrodnim).
Kwestionariusz przewidywał również pytania dotyczące
anonimowości/nieanonimowości dawstwa. Na pytanie, czy pacjenci-biorcy
są informowani o tym, że w CRYOSie deponują swoje nasienie również
dawcy nieanonimowi, osoba zarządzająca odparła przecząco i dodała: "dla mnie mówienie o nieanonimowości jest
głupotą"
. Ponownie zwracamy uwagę, iż kształt przyszłej rodziny
pacjentów jest sprawą ich wyłącznej decyzji, która powinna być podjęta
na podstawie pełnych i rzetelnych informacji, zatem jeśli chcą
skorzystać z nasienia dawcy nieanonimowego, a CRYOS taką możliwość
zapewnia - powinni zostać o tym poinformowani i samodzielnie dokonać
wyboru, niezależnie od prywatnych opinii personelu Ośrodka. Zapytałyśmy
także o to, czy zgodnie z wiedzą naszego rozmówcy, bank nasienia zbiera
informacje rozszerzone o dawcach nasienia (zainteresowania dawców,
zdjęcia dawców z dzieciństwa, nagranie głosu dawcy etc). Osoba
zarządzająca odpowiedziała twierdząco, jednak dodała, że nie przekazuje
tej informacji pacjentom. Należy dodać, iż taka polityka jest mało
zrozumiała: wiedza dotycząca istotnych decyzji życiowych pacjentów i
mogąca na te decyzje wpływać, nie jest własnością lekarza; jest
własnością pacjentów i powinna im zostać przekazana.


Dawstwo komórek jajowych i
zarodków:


Zgodnie z informacją uzyskaną od lekarza Ośrodek nie prowadzi programów
dawstwa komórek jajowych z wykorzystaniem tzw. honorowego dawstwa (w
praktyce: dawstwa za rekompensatą finansową płodnej dawczyni). Lekarz w
rozmowie z nami szkicował swoje nastawienie w sposób klarowny : “Ja się nie podejmuję, zawsze się boję, że
osoba zdrowa będzie miała powikłania, nie wiem, jak się z tego
wytłumaczę. Ja się nie pochylam nad takimi tymi pieniędzmi”
.
Dodał także: "Zresztą bardzo rzadko
się zdarza kandydatka na dawczynię komórek, może raz na dwa lata?"

Możliwe jest jednak dawstwo wewnątrzpacjenckie, kiedy pacjentka
przekazuje nadmiar swoich oocytów innej pacjentce i robi to na zasadzie
pełnej anonimowości. Ośrodek nie stosuje dawstwa wewnątrzrodzinnego.
Jeśli idzie o adopcję zarodka, lekarz zadeklarował: "Ja proponuję: jak para ma dużo zarodków,
zawsze pytamy, czy nie chcą odddać. Jest część par, która już nie chce
mieć dzieci"
. Lekarz dodał, iż nie rekomenduje pacjentom-biorcom
ani pacjentom-dawcom zarodków konsultacji psychologicznej: "To jest już głęboko podjęta decyzja".


Pacjenci korzystający z gamet i zarodków dawców nie otrzymują
materiałów edukacyjnych dotyczących kwestii psychologicznych i
społecznych, w tym podręczników dla rodziców dzięki dawstwu gamet
„Powiedzieć i Rozmawiać”.


17. NASZE REKOMENDACJE


Zamieszczamy nasze rekomendacje w dwóch osobnych działach: dobrych
praktyk oraz rekomendacji



Dobre praktyki:


  1. Zwróciłyśmy uwagę na zamieszczanie zdjęć i infografik przy każdym
    opisanym na stronie badaniu i zabiegu. Jest to dobra praktyka
    ułatwiająca pacjentom lepsze zrozumienie poszczególnych procesów
    diagnostycznych i terapeutycznych;
  2. Bardzo dobrą praktyką jest umieszczenie adresów mailowych lekarzy
    przy ich wizytówkach na stronie internetowej. Umożliwia to pacjentom
    bezpośredni kontakt w razie potrzeby, zaś lekarzowi daje możliwość
    odpowiedzi w dogodnym dla niego/niej czasie;
  3. Naszą uwagę zwróciło włączanie położnych w proces opieki nad
    pacjentem. Powoduje to poczucie „zaopiekowania” pacjentów ze strony
    różnych członków personelu;
  4. Na uwagę zasługuje również rzetelność prezentacji statystyk
    Ośrodka w zakresie zapłodnienia pozasustrojowego. Rzadko spotykane jest
    podawanie skuteczności w trzech przedziałach z uwzględnieniem także
    wskaźnika take home baby. Należy uznać tę praktykę za wzorcową.



Rekomendacje:


  1. Rekomendujemy przygotowanie materiałów pisemnych dla pacjentów
    dotyczących zabiegów i badań przeprowadzanych w Ośrodku, zawierających
    informację o ich skuteczności, przygotowania do zabiegu, możliwych
    skutkach ubocznych. Osoba zarządzająca w rozmowie z nami zauważyła:
    “Wiele par przychodzi do Ośrodka z założeniem, ze na 100 % musi się
    udać”. Jest to z pewnością nierealistyczne założenie, które dla wielu
    par będzie się wiązało z oczywistym rozczarowaniem, jednak rozwiązaniem
    tego problemu jest ciągła i rzetelna edukacja pacjentów za
    pośrednictwem materiałów własnych bądź odsyłania pacjentów do
    materiałów zewnętrznych o potwierdzonej wiarygodności, czego – jak
    deklarował lekarz – personel Ośrodka jednak nie praktykuje rutynowo.
    Sądzimy, ze warto ponownie przeanalizować politykę w tym względzie;
  2. Sugerujemy ponowną refleksję dotyczącą obecności psychologa i
    zakresu jego obowiązów, jak również dostępności dla pacjentów i szkoleń
    dla personelu. Psychologia leczenia niepłodności nie pełni funkcji
    zastępczej wobec medycyny, a funkcję uzupełniającą i wpływającą
    pozytywnie na wyniki leczenia metodami konwencjonalnymi. Warto więc
    zachęcać pacjentów do korzystania ze wsparcia psychologicznego, ale
    przede wszystkim informować ich o takiej możliwości zarówno na stronie
    internetowej, w poczekalni, w materiałach, jak również podczas wizyt
    lekarskich;
  3. Rekomendujemy refleksję nad polityką dawstwa prowadzoną przez
    Ośrodek. Wydaje się rzeczą trudną do zaakceptowania, iż Ośrodek blokuje
    pacjentom dostęp do kluczowych informacji dotyczących dawców, które
    udostępnia sam bank nasienia. Jest to niezgodne z prawem do informacji,
    jakie posiada pacjent, i sytuuje personel Ośrodka na pozycji
    paternalistycznej wobec pacjenta, co jest niezgodne z Rekomendacjami
    pacjenckimi w leczeniu niepłodności, a przy tym jest również niezgodne
    z przedmiotowymi zaleceniami ESHRE SIG Psychology and Counselling;
  4. Sugerujemy umieszczenie na stronie WWW informacji o internetowych
    grupach wsparcia dla pacjentów i korzystanie z tego źródła również w
    pracy z pacjentami, szczególnie że część funkcjonujących serwisów
    pacjenckich podlega ścisłej moderacji merytorycznej i jest prowadzona w
    zgodzie z rekomendacjami medycznymi PTG i PTMR , więc stanowi rzetelne
    i wiarygodne źródłoinformacji ( www.nasz-bocian.pl, www.powiedziecirozmawiac.pl,
    www.nieplodnoscboli.pl);
  5. Rekomendujemy publiczne udostępnienie Karty Praw Pacjenta.
    Ponadto gotowe już materiały, o które warto wzbogacić poczekalnię i
    rejestrację, to ulotki, czasopisma i książki z zakresu leczenia
    niepłodności (np. Chcemy być rodzicami, z książek – poradniki
    adresowane do osób niepłodnych, np. „Zajść w ciążę” Piotra
    Pierzyńskiego, „Nadzieja na nowe życie. Poradnik dla marzących o
    dziecku” Agnieszki Doboszyńskiej i in., „Drogi ku płodności”, wyd.
    zbiorowe i inne), ale również publikacje dotyczące adopcji, dawstwa i
    biorstwa gamet i zarodków (np. bezpłatne poradniki „Powiedzieć i
    Rozmawiać” Stowarzyszenia NASZ BOCIAN). Lista publikacji, którą warto
    uwzględnić na stronie WWW dla pacjentów:


Poradniki:

Zajść w ciążę. Przewodnik dla par, Piotr Pierzyński, Wydawnictwo
CMR
Jak szybko zajść w ciążę, Christopher Wiliams, Wydawnictwo Purana
Niepłodność. Pomoc medyczna i psychologiczna, Bogna Pawelec,
Wojciech Pabian, Wydawnictwo Słowa Smak
Opowieści terapeutyczne o niepłodności, Bogda Pawelec,
Wydawnictwo Feeria
Drogi ku płodności, wszystko o leczeniu, diagnostyce i metodach
wsparcia w niepłodności, pod red. Zacharek, Wydawnictwo Zacharek Dom
Wydawniczy
Kiedy dziecko każe na siebie czekać, Marie Mornet, Michel Mornet,
Wydawnictwo Esprit

Publikacje popularnonaukowe i
beletrystyka:

Doświadczenie In Vitro. Niepłodność i nowe technologie
reprodukcyjne w perspektywie antropologicznej, autorzy: Magdalena
Radkowska-Walkowicz, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Płodność. Powrót do źródeł, Małgorzata Zimoń, Marcin Zimoń,
Wydawnictwo Inspiracje
O śmierci, seksie i metodzie in vitro, Zdzisława Piątek,
Wydawnictwo Universitas
Dzieci z chmur. Opowieść o adopcji i macierzyństwie, Justyna
Bigos, Beata Mozer, Wydawnictwo Nasza Księgarnia
Dawanie życia. Problemy wspomagania rozrodu człowieka, pod red.
Janusza Gadzinowskiego, Janusza Wiśniewskiego i Leszka Pawelczyka,
Wydawnictwo Filozofia i Logika
Dziecko ze szkła. In vitro – moja droga do szczęścia, Dagmara
Weinkiper-Halsing, Wydawnictwo E-media
Niepłodność, Seli Emre, Wydawnictwo Urban & Partner
Niepłodność. Szkoła przetrwania, Judith C. Daniluk, Wydawnictwo
Sensus
Płodność, niepłodność, bezpłodność, Kaye Philippa, Wydawnictwo
PZWL

Publikacje naukowe:

Niepłodność i rozród wspomagany, pod red. Jerzego Radwana i
Sławomira Wołczyńskiego, Wydawnictwo Termedia
Algorytmy diagnostyczno-lecznicze w niepłodności, pod red.
Sławomira Wołczyńskiego i Michała Radwana, Instytut Medycyny Pracy
Niepłodność. Zagadnienie interdyscyplinarne, pod red. Emilii
Lichtenberg-Kokoszki, Oficyna Wydawnicza IMPULS


18. Komentarz osrodka do raportu

It appears your Web browser is not configured to display PDF files. No worries, just click here to download the PDF file.



Data wypełnienia ankiety
sob., 06/27/2015 - 14:20 Zobacz ankietę
Zaloguj się aby wypełnić ankietę.