Standardy pacjenta w leczeniu niepłodności w Polsce

standardy

Mamy przyjemność zaprezentować pierwsze w Polsce standardy pacjenckie w leczeniu niepłodności stworzone przy współpracy z forumowiczami Naszego Bociana przez Stowarzyszenie Nasz Bocian. Część naszych postulatów wybiega w przyszłość, inne dotyczą kwestii palących teraz i już. Mamy nadzieję, że standardy pomogą pacjentom w sprecyzowaniu ich oczekiwań wobec leczenia, w lepszej komunikacji z lekarzami oraz zachęcą do stawiania wymagań placówkom, w których się leczą.

STANDARDY PACJENTA W LECZENIU NIEPŁODNOŚCI W POLSCE

  1. Każdy pacjent ma prawo do uzyskania rzetelnej informacji na temat stanu swojego zdrowia i zalecanego postępowania medycznego
  2. Każdy pacjent ma prawo do wyboru rodzaju terapii w oparciu o swoje indywidualne potrzeby i wrażliwość
  3. Każdy pacjent ma prawo do odmówienia terapii
  4. Każdy pacjent ma prawo do bycia leczonym w zgodzie z aktualną wiedzą medyczną i standardami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu oraz Europejskiego Towarzystwa Rozrodu Ludzkiego i Embriologii ESHRE
  5. Każdy pacjent ma prawo do poszanowania swojej prywatności i intymności oraz do szacunku wobec podjętych przez niego decyzji dotyczących leczenia

Podział placówek ze względu na grupę pacjentów i specyfikę terapeutyczną:

I. Kliniki: podmioty wykonujące zabiegi ivf i zatrudniające więcej niż 7 osób personelu medycznego;
II. Przychodnie: podmioty wykonujące inseminacje, nie wykonujące in vitro i zatrudniające nie mniej niż 3 osoby personelu medycznego;
III. Gabinety: podmioty zajmujące się leczeniem i diagnostyką poniżej inseminacji zatrudniające co najmniej jednego lekarza;
Każdy pacjent ma prawo do

1. Funkcjonowanie placówki: postanowienia ogólne

I. Każda Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności (Klinika, Przychodnia, Gabinet) chcąca podnosić swoje kwalifikacje w zakresie usług świadczonym pacjentom, jest zobowiązana do przestrzegania rekomendacji terapeutycznych Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu i Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, Sekcja Płodności i Niepłodności, a także, w przypadku Klinik, do raportowania swoich wyników ESHRE i wdrożenia systemu zarządzania jakością ISO.

II. Kliniki i Przychodnie zajmujące się wykonywaniem procedur znajdujących się na liście procedur refundowanych przez NFZ powinny umożliwić pacjentom skorzystanie z tych procedur w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, przy czym ilość wykonanych na NFZ zabiegów nie powinna być niższa niż 10% sumy wszystkich wykonanych przez Klinikę lub Przychodnię zabiegów tego rodzaju;

III. Gabinety i Przychodnie nie wykonujące zabiegów inseminacji domacicznej i procedur zapłodnienia pozaustrojowego są zobowiązane do współpracy z Przychodniami wykonującymi zabiegi inseminacji i Klinikami wykonującymi zabiegi inseminacji oraz procedury zapłodnienia pozaustrojowego. Celem współpracy jest umożliwienie pacjentom kompleksowego podejścia do ich leczenia i przekazywanie pacjentów do specjalistycznych ośrodków medycznych w sytuacji, w której ośrodek niespecjalistyczny nie jest w stanie dłużej skutecznie pomagać pacjentom.

2. Funkcjonowanie Placówki: standardy techniczne

I. Diagnostyka niepłodności męskiej:

  1. Każda placówka wykonująca badanie nasienia powinna:
    • Dysponować osobnym, zamykanym pokojem umożliwiającym pacjentowi komfort podczas oddawania próbki nasienia;
    • Umożliwić obecność partnerki przy pobieraniu próbki jeśli jest takie życzenie pary;
    • Dysponować procedurą umożliwiającą przekazanie próbki do laboratorium w sposób dyskretny dla pacjenta.
  2. W przypadku, w którym Klinika, Przychodnia bądź Gabinet zajmują się badaniem nasienia, ale nie posiadają odpowiedniego pomieszczenia do pobrania próbki, powinny poinformować pacjenta o możliwości przywiezienia próbki do kliniki;
  3. Placówka, która wykonuje badania nasienia powinna dostarczyć pacjentom informację na temat warunków pobrania nasienia, wymaganego okresu wstrzemięźliwości płciowej, specyfiki badania i możliwości pobrania nasienia w domu lub dzięki prezerwatywie perforowanej. Informacje pacjent powinien otrzymać w formie pisemnej dostępnej zarówno na stronie internetowej Kliniki, Przychodni lub Gabinetu, jak również w formie fizycznej (ulotka, biuletyn, wydrukowana informacja) dostępnej w siedzibie placówki i udostępnionej pacjentowi podczas wizyty lub podczas rejestracji wizyty.
  4. Placówka, która wykonuje badania nasienia, powinna dysponować prezerwatywami perforowanymi umożliwiającymi pobranie nasienia bez konieczności masturbacji (w wyniku stosunku płciowego). Decyzja o tym, czy prezerwatywy perforowane będą dodatkowo płatne czy nie należy do Kliniki, Przychodni lub Gabinetu;

II. Diagnostyka niepłodności żeńskiej:

  1. Każda placówka wykonująca badanie ginekologiczne, powinna umożliwić swoim pacjentkom:
    • Dostęp do łazienki wyposażonej w bidet lub tzw. bidetkę (rączkę bidetową) i podstawowe środki zachowania higieny tj. papierowe ręczniki i środek myjący do higieny intymnej;
    • Możliwość przygotowania się do badania ginekologicznego w osobnym pomieszczeniu lub za parawanem znajdującym się w gabinecie lekarskim;
    • Jednorazową odzież i obuwie zabiegowe przeznaczone dla pacjentek poddających się inseminacjom, programom zapłodnienia pozaustrojowego i wszelkim innym zabiegom medycznym.
  2. Zalecane jest zaproponowanie pacjentce obecności personelu pielęgniarskiego podczas badania ginekologicznego.

III. Dawstwo i biorstwo gamet:

1. Placówka oferująca swoim pacjentom możliwość skorzystania z niepartnerskiego biorstwa gamet (plemników i komórek jajowych) jest zobowiązana:

I. Do zarejestrowania umowy o biorstwie i do przestrzegania zasad gromadzenia dokumentacji medycznej zgodnie z przepisami polskiego prawa;
II. Do zapewnienia biorcom pełnej informacji na temat:

  • Dostępnych danych dotyczących stanu zdrowia dawcy/dawczyni;
  • Polityki Kliniki, Przychodni bądź Gabinetu w zakresie limitu biologicznego potomstwa przypadającego na jednego dawcę/dawczynię;
  • Możliwości zarezerwowania nasienia/komórek jajowych dawców celem wykorzystania ich przy staraniach o kolejne dzieci, aby móc zachować ciągłość genetyczną rodzeństwa.

III. Ponadto Klinika, Przychodnia lub Gabinet są zobowiązane do zaproponowania biorcom możliwości bezpłatnej konsultacji psychologicznej przed przystąpieniem do programu inseminacji domacicznej z wykorzystaniem nasienia dawcy (AID) lub programu zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem nasienia dawcy bądź przed przystąpieniem do adopcji zarodka.

2. Placówka oferująca swoim pacjentom możliwość oddania gamet celem niepartnerskiego dawstwa gamet (plemników i komórek jajowych) jest zobowiązana:
I. Do zarejestrowania umowy o dawstwie i przestrzegania zasad gromadzenia dokumentacji medycznej zgodnie z przepisami polskiego prawa;
II. Do zapewnienia dawcom i dawczyniom pełnej informacji na temat:

  • Możliwych zdrowotnych skutków ubocznych związanych z procedurą oddania materiału genetycznego (dotyczy dawczyń komórek jajowych);
  • Polityki kliniki, Przychodni bądź Gabinetu w zakresie limitu biologicznego potomstwa przypadającego na jednego dawcę/dawczynię;

Ponadto Klinika, Przychodnia lub Gabinet są zobowiązane do zaproponowania dawcom możliwości bezpłatnej konsultacji psychologicznej przed podjęciem decyzji o oddaniu nasienia, komórki jajowej lub zarodka.

3. Standardy ogólne związane z organizacją pracy Kliniki, Przychodni, Gabinetu

I. Funkcjonowanie Placówki w przestrzeni wirtualnej

  1. Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności (Klinika, Przychodnia, Gabinet) powinna posiadać aktualizowaną stronę internetową zawierającą informacje o placówce, kwalifikacjach zatrudnionych tam osób oraz o swojej ofercie. Placówka ponadto winna udostępnić na swojej stronie internetowej i w recepcji aktualny cennik wszystkich oferowanych zabiegów i badań bez kosztów ukrytych;
  2. Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności powinna umożliwiać pacjentom system elektronicznej rejestracji wizyty za pośrednictwem strony internetowej Placówki;
  3. Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności powinna udostępniać pacjentom wgląd do wyników ich badań za pośrednictwem Internetu i przy zachowaniu koniecznych procedur bezpieczeństwa dotyczących weryfikacji tożsamości;
  4. Kliniki i Przychodnie zajmujące się wykonywaniem procedur zapłodnienia pozaustrojowego i inseminacji powinny raportować na swoich stronach internetowych i/lub w biuletynach o skuteczności wykonanych zabiegów w przełożeniu na pozytywne próby ciążowe BHCg;
  5. Każda placówka zajmująca się leczeniem niepłodności przy użyciu metod ART i inseminacji ma obowiązek udostępnić swoim pacjentom całodobową medyczną linię dyżurną obsługiwaną przez osobę uprawnioną do udzielania porad medycznych i konsultacji pozabiegowych. Dopuszcza się współdzielenie linii przez kilka Placówek według ich indywidualnych ustaleń;

II. Funkcjonowanie Placówki w zakresie realnego kontaktu z pacjentem

  1. Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności (Klinika, Przychodnia, Gabinet) powinna posługiwać się czytelnym i jawnym systemem rejestracji wizyt, przy czym czas oczekiwania na pierwszą wizytę nie może być dłuższy niż miesiąc w przypadku placówek prywatnych, a czas trwania pierwszej wizyty, tzw. informacyjnej, nie powinien być krótszy niż 30 minut;
  2. Opóźnienie w realizacji umówionej wizyty nie powinno przekroczyć 30 minut oczekiwania;
  3. Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności ma obowiązek zapewnić pacjentom możliwość płatności bezgotówkowej oraz wydać rachunek/paragon;
  4. Każda Placówka zajmująca się leczeniem niepłodności przy użyciu metod ART i wykonująca zabiegi wymagające użycia znieczulenia ogólnego lub częściowego, powinna udostępniać swoim pacjentom tzw. "długą poczekalnię"- wydzielone miejsce, w którym mogą odpocząć pacjenci i osoby im towarzyszące, po zabiegach inseminacji, punkcji, transferów i ingerencyjnych zabiegach medycznych. Długa poczekalnia powinna być wyposażona w meble umożliwiające przyjęcie pozycji wertykalnej (kanapy, rozkładane fotele) oraz zapewnić dostęp do płatnych lub bezpłatnych napojów;
  5. Placówka zajmująca się diagnostyką niepłodności powinna zapewnić swoim pacjentom możliwość uczestniczenia w badaniach partnera/partnerki, jeśli oboje wyrażą taką wolę i jeśli specyfika zabiegu na to pozwala;
  6. Placówka zajmująca się diagnostyką niepłodności powinna zapewnić swoim pacjentom oczekującym na wizytę lekarską bezpłatny i nielimitowany dostęp do wody pitnej w postaci dystrybutorów z wodą lub możliwości skorzystania z wody butelkowanej;
  7. Placówka zajmująca się diagnostyką i leczeniem niepłodności (Klinika, Przychodnia, Gabinet) powinna udostępnić swoim pacjentom informację na temat:
  • możliwości wykonania danego badania/zabiegu w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia w obrębie województwa, w którym znajduje się Klinika, Przychodnia lub Gabinet, o ile taka możliwość istnieje;
  • możliwości zrealizowania recept w okolicznych aptekach;
  • wymaganych badań i przygotowania się przed zaleconym zabiegiem lub badaniem, specyfiki i opisu zabiegu lub badania, możliwych efektów oraz skutków ubocznych zabiegu lub badania. Informacja powinna mieć formę wydrukowanej ulotki bądź spisu i być rutynowo przekazywana przez lekarza każdemu pacjentowi, który zostanie poddany określonemu zabiegowi lub badaniu. Zabiegami i badaniami wymagającymi informacji w formie wydrukowanej są:
    - histerosalpingografia
    - histeroskopia
    - laparoskopia
    - punkcja jajników
    - biopsja jąder
    - inseminacja
    - transfer zarodków (w tym criotransfer)
    - stymulacja jajeczkowania

Oraz pozostałe zabiegi i badania będące w ofercie Placówki. Opisy skutków ubocznych i pożądanego efektu badania terapeutycznego powinny być zgodne ze współczesną wiedzą medyczną i potwierdzone przez zewnętrzny, niezależny autorytet: Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu, Europejskie Towarzystwo Rozrodu Ludzkiego i Embriologii ESHRE lub Światowej Organizacji Zdrowia WHO.
Dodatkowo Placówka przeprowadzająca zabiegi inseminacji oraz cykle zapłodnienia pozaustrojowego powinna dostarczyć pacjentom szczegółowych informacji dotyczących przebiegu obu procedur wraz z podaniem średniej skuteczności zabiegu wg ESHRE i według swoich danych wewnętrznych. Pacjenci powinni być także poinformowani o zaleceniach ESHRE w zakresie SET (single embryo transfer) i ryzyku związanym z ciążami mnogimi oraz wieloraczymi.

III. Funkcjonowanie Placówki: kontakt lekarza z pacjentem

  1. Lekarz podczas pierwszej wizyty zobowiązany jest ustalić z pacjentami plan leczenia obejmujący kolejność badań, wizyt i zabiegów wraz z dostarczeniem pacjentom wyczerpującej informacji na temat warunków przeprowadzenia zaleconych badań i zabiegów;
  2. Lekarz powinien być komunikatywny i otwarty na pytania pacjentów;
  3. Wizyta powinna się kończyć otrzymaniem przez pacjenta pisemnej informacji co do sposobu dawkowania leków i/lub wszelkich ustaleń, które zostały powzięte podczas wizyty;
  4. Standardy terapeutyczne

1. Każda Klinika powinna umożliwić swoim pacjentom skorzystanie z porady psychologa, przy czym:

  • osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami kliniki powinna w sposób jednoznaczny być wskazana przez Klinikę i pozostawać z Kliniką w stosunku formalnej współpracy oraz być dostępna stale lub w czasie swoich dyżurów na terenie Kliniki;
  • osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami Kliniki powinna posiadać pełnię uprawnień psychologicznych pozwalających jej na prowadzenie konsultacji, terapii indywidualnych i grupowych;
  • doradztwo psychologiczne lub zdrowotne (coaching płodności, akupunktura, bioenergoterapia, porady dietetyka) poszerza ofertę Kliniki, ale nie jest ekwiwalentem pomocy psychologicznej;
  • każda pacjentka i /lub para decydująca się na współpracę z Kliniką w postaci umówienia na drugą wizytę, powinna mieć zapewnioną przez Klinikę gwarancję jednej godziny bezpłatnej konsultacji psychologicznej;
  • informacja o godzinach pracy psychologa i zasadach programu bezpłatnych konsultacji psychologicznych musi być udostępniona na stronie internetowej Kliniki;

2. Każda Przychodnia powinna umożliwić swoim pacjentom skorzystanie z porady psychologa, przy czym:

  • osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami Przychodni powinna w sposób jednoznaczny być wskazana przez Przychodnię i pozostawać z Przychodnią w stosunku formalnej lub nieformalnej współpracy;
  • Przychodnia jest zobowiązana do udzielenia pacjentom wszelkich informacji na temat możliwości skorzystania z porady psychologa za pośrednictwem strony www oraz informacji bezpośredniej (lekarz prowadzący);

3. Każdy Gabinet powinien umożliwić swoim pacjentom skorzystanie z porady psychologa, przy czym:

  • osoba sprawująca psychologiczną opiekę nad pacjentami Gabinetu nie musi pozostawać z Gabinetem w stosunku współpracy ani być jednoznacznie wskazywana przez Gabinet;
  • Gabinet jest zobowiązany do udzielenia pacjentom informacji na temat możliwości skorzystania z porady psychologa.