Autor:

Data publikacji:

08.12.2011

zaloguj się, żeby móc oceniać artykuły

Prawa dawcy

prawa dawcy

Jeśli jesteś dawcą/dawczynią:

  • nasienia
  • komórki jajowej
  • zarodka

Masz prawo do:

  1. Masz prawo do szacunku dla swojej decyzji.
    Dawstwo gamet i zarodków jest z Twojej strony wielką hojnością i darem serca, dzięki któremu bezpłodne lub obciążone genetycznie pary będą mogły przeżyć ciążę i zostać rodzicami. Możesz być pewny/pewna, że para, która urodzi dziecko dzięki ofiarowanym przez Ciebie komórkom jajowym, nasieniu, zarodkowi, będzie Ci wdzięczna za ten dar. Oddanie gamet/zarodków nie jest powodem do wstydu, to powód do dumy. Personel ośrodka medycznego, któremu przekazujesz swoje gamety lub na rzecz którego zrzekasz się swoich zarodków, powinien traktować Cię z szacunkiem.
  2. Masz prawo do konsultacji psychologicznej.
    Masz prawo do konsultacji u psychologa wskazanego przez ośrodek, w którym się leczysz, i który zajmuje się opieką nad parami doświadczającymi niezamierzonej bezdzietności. Masz prawo zadać mu wszystkie pytania i skonsultować wątpliwości;
  3. Masz prawo do uzyskania informacji o tym, w jaki sposób klinika kontroluje ilość potomstwa jednego dawcy/dawczyni: jaki jest to limit (ile dzieci przypada na jednego dawcę/dawczynię), ile genetycznego potomstwa możesz mieć i ile genetycznego rodzeństwa mogą mieć Twoje przyszłe lub obecne dzieci.
  4. Masz prawo do namysłu nad swoją decyzją (dotyczy w szczególności dawczyń komórek jajowych podchodzących do programu in vitro z dzielonymi oocytami, w których dawczyni przekazuje określoną ilość swoich komórek jajowych na rzecz anonimowej biorczyni w zamian za pokrycie przez biorczynię części kosztów procedury in vitro). Masz prawo do przemyślenia tej decyzji, zadania pytań i zgłoszenia wątpliwości, na które lekarz prowadzący powinien wyczerpująco odpowiedzieć.
  5. Masz prawo do informacji, że nie będą ciążyły na Tobie zobowiązania prawne wobec Twojego genetycznego potomstwa.
  6. Dzieci urodzone dzięki Twoim gametom lub zarodkom będą z Tobą genetycznie spokrewnione, ale ich rodzicami posiadającymi zobowiązania prawne i pełnię praw rodzicielskich będą biorcy. Nie będziesz obciążony/a obowiązkiem alimentacyjnym, nie będą Cię dotyczyć prawa dziedziczenia. Nawet jeśli w Polsce zostanie wprowadzona jawność dawstwa gamet, prawo to nie działa wstecz.

Wiarygodny ośrodek, w którym bankujesz swoje nasienie/komórki jajowe, lub na rzecz którego zrzekasz się swoich zarodków, powinien:

  1. Poinformować Cię o przyczynach dyskwalifikujących kandydata na dawcę/dawczynię, którymi są:
    • narkomania
    • kontakty z osobami o wysokim ryzyku rozwoju chorób przenoszonych drogą płciową <12 miesięcy
    • kontakt z materiałem zakaźnym
    • przepustka z zakładu karnego
    • kiła, rzeżączka: zachorowanie w czasie krótszym <12 miesięcy
    • tatuaże, body piercing, akupunktura: poddanie się zabiegowi w czasie krótszym <12 miesięcy
    • bycie biorcą narządów, tkanek lub czynników krzepnięcia
    • przebycie w przeszłości wirusowego zapalenia wątroby typu B lub C, opryszczki narządów płciowych
    • choroby i wady genetyczne: rozszczep podniebienia, rozszczep kręgosłupa, wrodzona wada serca, wrodzone zwichnięcie stawu biodrowego, stopa końsko-szpotawa, bielactwo, hemofilia, wrodzona hipercholesterolemia, hemoglobinopatie, choroba Recklinghausena, stwardnienie guzowate, padaczka, cukrzyca młodzieńcza, psychozy, wysoka krótkowzroczność
    • choroby genetyczne u krewnych pierwszego stopnia:
    • autosomalne dominujące związane z chromosomem X, jak Choroba Huntingtona
    • autosomalne dominujące z niepełną penetracją, jak choroba Alporta, zespół Marfana
    • autosomalne recesywne o dużym rozpowszechnieniu w populacji jak mukowiscydoza
    • (Przyczyny dyskwalifikacji potencjalnego dawcy nasienia wg Rekomendacji Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu)
  2. Poddać Cię badaniom lekarskim na okoliczność:
    • określenia grupy krwi i czynnika RH
    • nosicielstwa wirusa HIV
    • nosicielstwa wirusa HBV (zapalenie wątroby typu B)
    • nosicielstwa wirusa HCV (zapalenie wątroby typu C)
    • nosicielstwa wirusa kiły
    • nosicielstwa wirusa chlamydii trachomatis
    • nosicielstao cytomegalowirusa**
    • obecność przeciwciał HTLV-1/2*
    • obecność mycoplasma hominis**
    • obecność ureaplazma urealyticum**
    • obecność neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki)**
    • genetyczne badanie kariotypu dawcy***
    • genetyczne badanie w kierunku mukowiscydozy***

    * badaniu poddaje się dawców z populacji o wysokiej zachorowalności lub tych, których rodzice lub partnerzy pochodzą z takiej populacji, na podstawie Niepłodności i Rozrodu Wspomaganego pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Pawła Radwana, Poznań 2011, wydawnictwo Termedia
    ** badania wykonywane w określonych okolicznościach uzasadnionych wywiadem lekarskim, na podstawie Niepłodności i Rozrodu Wspomaganego pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Pawła Radwana, Poznań 2011, wydawnictwo Termedia
    *** badania zalecane, na podstawie Niepłodności i Rozrodu Wspomaganego pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Pawła Radwana, Poznań 2011, wydawnictwo Termedia

  3. Podpisać z Tobą oddzielną umowę o dawstwo gamet/zarodków (wkrótce wzór umowy do pobrania).
  4. Przestrzegać Karty Praw Pacjenta.

Co powinno wzbudzić Twoją ostrożność:

  1. Unikanie odpowiedzi na pytania związane ze badaniami zdrowia wymaganymi przed oddaniem gamet.
    Jeżeli ośrodek medyczny nie chce poddać Cię badaniom przed planowym dawstwem gamet, być może warto rozważyć wybór innego ośrodka.
  2. Brak oddzielnej umowy dotyczącej dawstwa gamet/zarodka.
    Brak umowy między ośrodkiem medycznym i dawcą/biorcą jest złamaniem postanowień Karty Praw Pacjenta. Ośrodek niepodpisujący umów nie przestrzega zasady transparencji, co może wiązać się z łamaniem art. 34 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.(ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943, z późn. zm). W Twoim interesie jest podpisanie dokumentacji zabezpieczającej Twoje prawa.
  3. Wchodzenie przez lekarza w kompetencje psychologa.
    Lekceważenie Twoich pytań i wątpliwości poprzez bagatelizowanie znaczenia dawstwa („to tylko prosty zabieg medyczny, bez wpływu na Pani/Pana przyszłe losy”, „dawstwo gamet można porównać do honorowego krwiodawstwa”, „dziecko urodzone dzięki Pana/Pani gametom nie będzie Waszym dzieckiem i nigdy nie odczujecie takiego związku” etc), dyrektywność i nierzetelność wobec dawców („biorcy na pewno nie poinformują dziecka o tym, że posiada inne dziedzictwo genetyczne”, „w Pani/Pana interesie jest zapomnieć o oddaniu gamet”, „/ani/Pana odczucia są przesadzone, nie powinien Pan/Pani myśleć w ten sposób” itp.) jest przekraczaniem kompetencji lekarza i próbą wejścia w kompetencje psychologa. To Ty znasz własne uwarunkowania, wrażliwość, potrzeby i na tej podstawie podejmujesz decyzję o oddaniu swoich gamet lub zarodka. Nikt nie ma prawa Cię zmuszać do wyborów, do których słuszności nie Jesteś przekonany.
  4. Udzielanie Ci gwarancji dotyczącej anonimowości Twojej donacji przed przyszłym dzieckiem.
    W chwili obecnej polskie prawo nie reguluje zasad oddawania komórek rozrodczych i zarodków, co w praktyce klinicznej oznacza anonimowość dawcy wobec biorcy i biorcy wobec dawcy. Ta zasada nie ma rangi prawnej, wynika wyłącznie z praktyki ośrodków medycznych. Powinieneś/powinnaś jednak wiedzieć, że od kilku lat coraz prężniej działają wirtualne banki DNA umożliwiające poznanie swoich korzeni genetycznych wszystkim osobom, które zdecydują się wprowadzić swoje dane do bazy. Niektóre z tych banków (np. w Wielkiej Brytanii) działają pod patronatem Ministerstwa Zdrowia i dzięki rządowemu dofinansowaniu, a powstały wskutek nacisków dzieci urodzonych dzięki dawstwu gamet i zarodków, które domagały się realizacji swojego prawa do wiedzy o tożsamości genetycznej. Nie można więc wykluczyć, że wraz z rozwojem genetyki i komputeryzacji, banki DNA będą rozszerzać swoje bazy, co w przyszłości może umożliwić również Twojemu genetycznemu potomstwu dotarcie do wiedzy o pokrewieństwie z Twoją rodziną. Dlatego nikt nie może dawać nikomu gwarancji na to, co wydarzy się lub nie wydarzy w przyszłości.
    Niezależnie jednak od kwestii związanych z anonimowością i jawnością, polskie prawo stanowi jasno, że między Tobą a Twoim potomstwem genetycznym nie będzie relacji prawnych takich jak prawo alimentacji czy prawo dziedziczenia.
  5. Umieszczenie zapisu o oddaniu nadprogramowych komórek jajowych w treści umowy podpisywanej przed procedurą in vitro.
    Włączenie tego zapisu w treść umowy ogólnej często nie pozwala przyszłym dawczyniom na podjęcie decyzji w spokoju i bez presji czasowej. Decyzja o oddaniu swoich komórek jajowych jest decyzją zasługującą na wielki szacunek społeczny, ale powinna być podjęta świadomie i bez nacisków czasowych i finansowych.

Przemyśl ponownie decyzję o dawstwie jeśli:

  • masz wątpliwości, na które odpowiedzi nie znalazłaś/nie znalazłeś na tych stronach ani podczas konsultacji z psychologiem;
  • jeśli twoja motywacja jest wyłącznie finansowa i nie bierzesz pod uwagę innych, możliwych aspektów dawstwa;
  • jeśli anonimowość oddania gamet/zarodka jest dla Ciebie bardzo ważna i nie umiesz wyobrazić sobie potencjalnej możliwości kontaktu z Twoim genetycznym potomstwem za kilkanaście lat.

Pamiętaj!

W związku z brakiem jakiegokolwiek prawa określającego zasady dawstwa i biorstwa w Polsce, gamety mogą być przedmiotami transakcji handlowej, ale urodzone dzięki nim dziecko jest podmiotem.

Ma swoje prawa gwarantowane mu przez Konwencję Praw Dziecka.