Autor:

Data publikacji:

09.12.2011

zaloguj się, żeby móc oceniać artykuły

Prawa biorcy

Prawa biorcy

Jeśli jesteś biorcą:

  • nasienia
  • komórki jajowej
  • zarodka

Masz prawo do:

  1. Masz prawo do uzyskania od ośrodka medycznego informacji o poddaniu dawcy/dawczyni badaniom na:
    • określenie grupy krwi i czynnika RH
    • nosicielstwo wirusa HIV
    • nosicielstwo wirusa HBV (wirusowe zapalenie wątroby typu B)
    • nosicielstwo wirusa HCV (wirusowe zapalenie wątroby typu C)
    • nosicielstwo wirusa kiły
    • nosicielstwo wirusa chlamydii trachomatis
    • nosicielstwo cytomegalowirusa**
    • obecność przeciwciał HTLV-1/2*
    • obecność mycoplasma hominis**
    • obecność ureaplazma urealyticum**
    • obecność neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki)**
    • genetyczne badanie kariotypu dawcy***
    • genetyczne badanie w kierunku mukowiscydozy***

    * badaniu poddaje się dawców z populacji o wysokiej zachorowalności lub tych, których rodzice lub partnerzy pochodzą z takiej populacji, na podstawie Niepłodności i Rozrodu Wspomaganego pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Pawła Radwana, Poznań 2011, wydawnictwo Termedia
    ** badania wykonywane w określonych okolicznościach uzasadnionych wywiadem lekarskim, na podstawie Niepłodności i Rozrodu Wspomaganego pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Pawła Radwana, Poznań 2011, wydawnictwo Termedia
    *** badania zalecane, na podstawie Niepłodności i Rozrodu Wspomaganego pod red. Sławomira Wołczyńskiego i Pawła Radwana, Poznań 2011, wydawnictwo Termedia

  2. Masz prawo do uzyskania informacji o tym, w jaki sposób klinika kontroluje ilość potomstwa jednego dawcy/dawczyni: ile dzieci przypada na jednego dawcę/dawczynię, ile genetycznego rodzeństwa może mieć Twoje przyszłe dziecko.
  3. Masz prawo do zarezerwowania materiału genetycznego dawcy/dawczyni.
    Jeśli już raz z sukcesem (ciąża) skorzystałaś z nasienia dawcy/komórki dawczyni, masz prawo do zarezerwowania jego/jej gamet, aby umożliwić swoim dzieciom pokrewieństwo genetyczne w obu liniach (linia matki/ojca i linia dawcy/dawczyni).
  4. Masz prawo do konsultacji psychologicznej.
    Masz prawo do konsultacji z psychologiem wskazanym przez ośrodek, w którym się leczysz, i który zajmuje się opieką nad parami doświadczającymi niezamierzonej bezdzietności. Masz prawo zadać mu wszystkie pytania i skonsultować wątpliwości.
  5. Masz prawo zapytać o podstawowe informacje dotyczące dawcy/dawczyni (np. kolor oczu, wzrost, wiek, wykształcenie).
  6. Masz prawo do wiedzy o jakości gamet dawców (jakość komórki jajowej; ilość, ruch i morfologia nasienia), które zostały Ci podane.
  7. Masz prawo do wiedzy o klasie zarodka, który został Ci podany.

Wiarygodny Ośrodek medyczny powinien:

  1. Podpisać z Tobą umowę o dawstwo/biorstwo gamet lub zarodków.
  2. Poddać Cię przed inseminacją z wykorzystaniem nasienia dawcy badaniom na*:
    • nosicielstwo wirusa HIV
    • nosicielstwo wirusa HBV (wirusowe zapalenie wątroby typu B)
    • nosicielstwo wirusa HCV (wirusowe zapalenie wątroby typu C)
    • nosicielstwo wirusa kiły
    • nosicielstwo wirusa chlamydii trachomatis
    • nosicielstwo neisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki).

    * spis badań pochodzi z Rekomendacji Polskiego Towarzystwa Medycyny Rozrodu. Honorowanie Rekomendacji nie jest obowiązkiem prawnym, jest dobrowolnym świadectwem przestrzegania zasad dobrej praktyki lekarskiej)

  3. Zapewnić Ci możliwość kontaktu z psychologiem.
  4. Odpowiedzieć na Twoje pytania związane z jakością gamet, które otrzymujesz (informacja o badaniach dawcy/dawczyni).
  5. Odpowiedzieć na Twoje pytania związane z polityką ośrodka w zakresie kontroli potomstwa jednego dawcy/dawczyni.
  6. Przestrzegać postanowień Karty Praw Pacjenta.

Co powinno wzbudzić Twoją ostrożność:

  1. Unikanie odpowiedzi na pytania związane ze badaniami zdrowia dawcy/dawczyni.
    Jeżeli ośrodek medyczny odmawia odpowiedzi na pytania dotyczące zdrowia dawców, nie chce podać informacji o jakości gamet/zarodków i sposobach ich przebadania, może to oznaczać, że nie posiada dokumentacji lub nie wykonał takich badań.
    Pamiętaj, że przebadany materiał genetyczny to zdrowie i bezpieczeństwo Twojego przyszłego dziecka.
  2. Brak oddzielnej umowy dotyczącej biorstwa gamet/zarodka.
    Brak umowy między ośrodkiem medycznym i dawcą/biorcą jest złamaniem postanowień Karty Praw Pacjenta. Ośrodek niepodpisujący umów nie przestrzega zasady transparencji, co może wiązać się z łamaniem art. 34 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
    (ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943, z późn. zm)
  3. Wchodzenie przez lekarza w kompetencje psychologa.
    Lekceważenie Twoich pytań i wątpliwości poprzez bagatelizowanie znaczenia biorstwa („to tylko prosty zabieg medyczny, bez wpływu na losy Państwa rodziny”, „nic się nie zmieni, zobaczycie Państwo” etc), zastraszanie i dyrektywność wobec biorców („powiedzenie dziecku prawdy zniszczy Waszą rodzinę”, „dziecko nie może się dowiedzieć, że nie jest z Państwem spokrewnione”, „zatajenie prawdy o pochodzeniu genetycznym dziecka doprowadzi do rozpadu więzi w rodzinie”) jest przekraczaniem kompetencji lekarza i próbą wejścia w kompetencje psychologa.
    To Wy tworzycie rodzinę, znacie własne uwarunkowania, wrażliwość, potrzeby i na tej podstawie podejmujecie decyzję o skorzystaniu z biorstwa gamet lub zarodka. Wy także zdecydujecie, czy zachowacie wobec dziecka otwartość wobec historii jego pochodzenia oraz jakie znaczenie będzie mieć dla Waszej rodziny skorzystanie z dawstwa gamet. Choć namawiamy Was do rozważenia otwartości wobec dziecka, jest to Wasza i tylko Wasza decyzja.
    Nikt nie ma prawa Was zmuszać do wyborów, do których słuszności nie jesteście przekonani.
  4. Udzielanie Ci gwarancji dotyczących przyszłych zachowań i potrzeb Twojego dziecka.
    Żaden lekarz, psycholog, doradca ani trener nie wie, kim będzie Twoje dziecko, ani jakie będzie mieć potrzeby i odczucia wobec okoliczności swojego przyjścia na świat, jeśli zdecydujesz się je o tym poinformować.

Dobrze świadczy o ośrodku medycznym, jeżeli:

  1. Stosuje zasadę transparencji informacyjnej.
    Godny zaufania ośrodek medyczny zajmujący się prowadzeniem programów zapłodnienia pozaustrojowego z wykorzystaniem komórki dawczyni, inseminacji z wykorzystaniem nasienia dawcy, adopcją zarodka umieszcza informacje o zasadach programów i płatnościach na swojej stronie internetowej, udziela pacjentom wyczerpujących informacji na ten temat w formie wirtualnej, ustnej i wydrukowanej.
  2. Udostępnia na swojej stronie internetowej wzór umowy o biorstwo gamet i zarodków, aby pacjenci mogli się z nią zapoznać przed podjęciem decyzji.
  3. Informuje pacjentów o przewidywanym czasie oczekiwania na dawstwo planowe komórki jajowej/zarodka.
    Jeśli ten czas przekracza sześć miesięcy, godny zaufania ośrodek jest w stanie wskazać inne ośrodki medyczne zajmujące się prowadzeniem programów adopcji zarodka i procedur in vitro z wykorzystaniem komórki dawczyni. Godny zaufania ośrodek medyczny szanuje czas rozrodczy pacjentów i nie zmniejsza ich szans na potomstwo przez zatrzymywanie ich w procesie leczenia.
  4. Proponuje pacjentom skorzystanie z konsultacji psychologicznej.
    Godny zaufania ośrodek proponuje pacjentom konsultację psychologiczną przed przystąpieniem do programu inseminacji z nasieniem dawcy, adopcji zarodka lub procedury in vitro z wykorzystaniem komórki dawczyni

Przemyśl ponownie decyzję o adopcji zarodka/ biorstwie gamet, jeżeli:

  • świadomość, że Wasze dziecko nie będzie z Wami/jednym z Was spokrewnione genetycznie nadal budzi w Tobie trudne emocje, z którymi sobie nie radzisz;
  • nie ma między Wami zgodności co do decyzji o adopcji zarodka lub biorstwie gamet, np. jedno z Was skłania się ku adopcji społecznej bądź podejmuje decyzję o biorstwie pod wpływem nacisków partnera.

Pamiętaj!

W związku z brakiem jakiegokolwiek prawa określającego zasady dawstwa i biorstwa w Polsce, gamety mogą być przedmiotami transakcji handlowej, ale urodzone dzięki nim dziecko jest podmiotem.

Ma swoje prawa gwarantowane mu przez Konwencję Praw Dziecka.