Autor:

admin

Data publikacji:

07.10.2019

zaloguj się, żeby móc oceniać artykuły

Interpretacja seminogramu - jak rozumieć wynik badania nasienia

badanie nasienia

Spis treści:

 

Badanie nasienia

Podstawowym badaniem laboratoryjnym w ocenie płodności mężczyzny jest badanie ejakulatu - męskiego nasienia. Badanie nasienia stanowi podstawowy i nieodzowny element diagnostyczny w ocenie płodności mężczyzny. Nasienie jest zawiesiną plemników pochodzących z jąder i najądrzy w mieszaninie wydzieliny gruczołu krokowego, pęcherzyków nasiennych i gruczołów opuszkowo-cewkowych nazywanej plazmą nasienia. Plemniki są głównym celem w tym badaniu ale nie tylko one.

Plemniki (nie było jeszcze tego określenia) odkrył dla świata dopiero w XVI, wieku holenderski kupiec Antonie van Leewenhoek - „podglądacz świata" przez soczewkę. Postanowił podejrzeć ludzkie nasienie i zobaczył w nim, ku wielkiemu zaskoczeniu, olbrzymie ilości ruszających się miniaturowych kijanek. Dzisiaj możemy oglądać plemniki w mikroskopie elektronowym, odkrywając coraz więcej nowości w ich niezwykle ciekawej budowie.

Kiedy należy wykonać badanie nasienia?

Badanie to Panowie powinni wykonać po 1 roku regularnego współżycia bez zabezpieczeń, bez względu na przeprowadzane badania partnerki, w przypadku braku ciąży. Badanie powinno być wykonane także po wszelkiego rodzaju urazach w okolicy krocza czy po leczeniu guzów jądra.

O ważności tego badania (i problemie męskiej płodności) niech świadczy fakt wydania kolejnego, piątego już, w 2010 roku przez WHO podręcznika zawierającego szczegółową procedurę badania nasienia.

Przygotowanie do badania nasienia

Przygotowanie się mężczyzny do badania, zaliczane do fazy przed analitycznej, wymaga spełnienia określonych standardów. Mężczyzna skierowany na badanie powinien być w sposób przystępny (ustny lub pisemny) poinformowany o zasadach przygotowania do badania oraz właściwego zebrania materiału a także w uzasadnionych przypadkach o warunkach jego transportu. Ważnymi czynnikami wpływającymi negatywnie na wynik badania są: nieodpowiedni okres abstynencji płciowej (karencji), przebyte choroby z podwyższoną temperaturą, „nieprawidłowe" zebranie nasienia (utrata pierwszej porcji zawierającej najwięcej plemników), nadużywanie alkoholu w okresie poprzedzającym badanie a także czas i warunki dostarczenia próbki do badania. Próbka nasienia powinna być oddania do badania po okresie karencji nie krótszym niż 48 godz. i nie dłuższym niż 7 dni.

Na czym polega badanie nasienia?

Standardowe badanie nasienia obejmuje ocenę makroskopową ( upłynnienie, wygląd, lepkość, objętość i odczyn pH) i ocenę mikroskopową (liczbę plemników, ruchliwość, żywotność i ocenę budowy oraz ocenę innych elementów morfotycznych - np. leukocytów, a niekiedy innych nieprawidłowości jak np. zjawisko aglutynacji plemników). Do badań dodatkowych należy wykrywanie przeciwciał przeciwplemnikowych opłaszczonych na plemnikach.

Wynik standardowego badania może być uzupełniony szeregiem innych badań do których należą badania biochemiczne (oznaczanie fruktozy, alfa-glukozydazy, aminokwasów, cynku czy kwaśnej fosfatazy) i badania bakteriologiczne (posiew bakteriologiczny nasienia) czy test hipoosmotyczny (ocena żywotności plemników).

Do podstawowych badań w diagnostyce męskiej płodności należy zaliczyć cały panel badań hormonalnych. Jednym z nich jest oznaczenie poziomu (znanego z filmu, teatru i piosenki) testosteronu całkowitego i testosteronu wolnego ( krew do badania tego parametru musi być pobrana rano między 7.00 a 9.00) i poziomu hormonów gonadotropowych FSH, LH, prolaktyny ale także estradiolu (hormonu zdecydowanie kobiecego).

W szczególnych przypadkach (podejrzenie zmian nowotworowych w jądrze) muszą być zbadane tzw. markery - AFP i beta HCG. W przypadkach nieprawidłowości dotyczących płynu nasiennego pomocne jest zbadanie PSA.

Uzupełnieniem badań podstawowych są badania specjalistyczne. Do badań tych zalicza się m.in. określenie poziomu wolnych rodników tlenowych (ROS) w plemnikach, badanie ekspresji receptora mannozowego na plemnikach, ocena indeksu fragmentacji DNA w plemnikach - test SCSA (ang. Sperm Chromatin Structure Assay) czy badania genetyczne (ocena wad genetycznych plemników). Należy także wspomnieć wysoce specjalistycznych badaniach, o testach funkcjonalnych plemników wykonywanych w specjalistycznych laboratoriach. Celem testów funkcjonalnych jest dokładniejsza ocena „stanu gotowości" plemnika do zapłodnienia (test wiązania plemnika z osłonką przejrzystą, badanie zdolności plemników do samoistnej i stymulowanej reakcji akrosomalnej). W wyjątkowych sytuacjach ( m.in. ze względów religijnych) możemy dokonać oceny plemników w preparatach wykonanych po pobraniu wymazu z dróg rodnych kobiety (z kanału szyjki macicy) w teście PCT ( Post Coital Test) ale jest to ocena niepełna na którą ma wpływ wiele czynników.

Po wykonaniu badania laboratorium wydaje wynik z odnotowaniem uwag i nieprawidłowości zaobserwowanych w toku badania . Wynik powinien posiadać wartości graniczne (tzw. normy) dla poszczególnych ocenianych parametrów. Należy zaznaczyć, że w przypadku jakichkolwiek odchyleń od wartości przyjętych za prawidłowe, obowiązuje zasada wykonania kolejnego lub niekiedy dwóch kolejnych badań, w odstępie 7 do 21 dni od poprzedniego badania. W związku z dużą zmiennością w zakresie produkcji plemników pojedynczy wynik nie upoważnia do postawienie diagnozy, zwłaszcza przy braku jakichkolwiek innych przesłanek świadczących o zaburzeniu w zakresie płodności.

Rozwój technik komputerowych umożliwił powstanie automatycznych systemów wspomagających badanie nasienia ( ang. Computer Assisted Semen Analysis - CASA). Pozwoliło to na otrzymywanie obiektywnych danych o parametrach nasienia w zakresie oceny liczby, a szczególnie w ocenie ruchliwości plemników.

Wynik badania nasienia

Wynik badania nasienia dla lekarza prowadzącego jest pomocny w prognozowaniu ewentualnych dalszych badań i końcowym ustaleniu diagnozy. Oczywiście zasadniczym elementem w diagnostyce męskiej płodności jest rozmowa z pacjentem. Bardzo ważny jest szczegółowy wywiad lekarski - przebyte choroby, zabiegi - szczególnie w okresie rozwoju, nałogi, warunki pracy i cały szereg innych informacji oraz badanie fizykalne pacjenta. Dopiero wówczas jest zasadne zlecanie dalszych badań takich jak: badania hormonalne, USG moszny i jąder, niekiedy gruczołu krokowego, czy badania czynnościowe np. test PCT.

Leczenie męskiej niepłodności

Leczenie mężczyzn z problemami dotyczącymi ich płodności powinno być wdrożone po ustaleniu rozpoznania ale wielu przypadkach nie jest to możliwe. Leczenie powinno się rozpocząć od wyeliminowania ewentualnych czynników szkodliwych - palenia papierosów, nadużywania alkoholu, przegrzewania jąder np. gorące kąpiele ale także zastosowania leczenia wspomagającego (witaminy, selen, cynk) które nie wpłynie na dalszą diagnostykę.

Możliwości terapeutyczne możemy podzielić na: leczenie farmakologiczne (leki hormonalne, leki przeciwzapalne) i leczenie operacyjne (żylaki powrózka nasiennego, wodniak jądra).

W pewnej grupie mężczyzn (około 10%) nie mamy możliwości leczenia. Do grupy tej należą mężczyźni z pierwotnym uszkodzeniem kanalików nasiennych (m.in. zaburzenia chromosomalne), mężczyźni u których stwierdzono jądra zanikowe (w wyniku stanów zapalnych lub ich niestąpienia) a także mężczyźni z genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami w budowie elementów plemnika - witki czy wstawki. Do grupy tej należy zaliczyć także mężczyzn po leczeniu chemioterapią czy energią promienistą,

Drugą grupę stanowią mężczyźni u których można zastosować specyficzne leczenie. Ma to miejsce w przypadku zaburzeń płodności związanej z obecnością przeciwciał przeciwplemnikowych, hypogonadyzmu hypogonadotropowego, zapaleniami układu rozrodczego mężczyzny a także z zaburzeniami życia seksualnego. Nie zawsze nawet długotrwałe leczenie jest skuteczne i doprowadza do oczekiwanej ciąży. W ostatnich latach stosowanie technik wspomaganego rozrodu (ART) pozwoliło w tych przypadkach - „osłabione" parametry nasienia, na uzyskanie potomstwa. Stosowanie tych technik jednak dalej budzi szereg wątpliwości i jest ciągle ^oddawane społecznej ocenie.

Profilaktyka męskiej niepłodności

Czy i jak można „zapobiegać" problemom związanym z płodnością mężczyzn. Pewnym nieprawidłowością np. niestąpienie jąder, możemy przeciwdziałać obserwując u swojego małego mężczyzny czy w wieku 2 lat w mosznie są dwa jąderka (zaburzenie do naprawienia). Szczególnie ważny jest u chłopców okres dojrzewania i zaburzenia tego okresu - braki hormonalne można uzupełnić. Oczywiście bardzo istotne znaczenie dla każdego mężczyzny ma „higieniczny" tryb życia (wpływ nikotyny, alkoholu, charakteru wykonywanej pracy). Także prawidłowe i we właściwym czasie leczenie stanów zapalnych u mężczyzny (często dotyczących małżeństwa - infekcje przenoszone drogą płciową), pozwala na uniknięcie powikłań i problemów w zakresie płodności.

Szczególnym problemem związanym z płodnością są nowotwory jądra i ich leczenie. W tych przypadkach mężczyzna powinien zostać poinformowany, że przed leczeniem może zdeponować swoje nasienie w banku nasienia (kriokonserwacja) i w razie potrzeby wykorzystać je do ART.

Jeszcze wiele pozostaje do zrobienia w zakresie właściwego rozpoznania i leczenia problemów związanych z męską płodnością ale zadbanie o „jakość" plemnika (natura do zapłodnienia wymaga tylko jednego) jest możliwe codziennie.

Trzeba zauważyć także, że „płodność" mężczyzny „zależy" od płodności jego partnerki. Problem z płodnością mężczyzny, w przypadku jakichkolwiek, nawet niewielkich nieprawidłowości w tym zakresie, bardzo szybko uwidacznia się wówczas, gdy potencjał rozrodczy kobiety jest zmniejszony i przeciwnie, wysoka zdolność rozrodcza kobiety może kompensować zmniejszony potencjał płodności mężczyzny.

 

dr n. med. Leszek Bergier
ANDROLOG

 

Centrum Medyczne Macierzyństwo